<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" xml:lang="de" xml:id="HAB_mss_122-helmst_tei-msDesc_Heitzmann">
    <teiHeader>
        <fileDesc>
            <titleStmt>
                <title>Beschreibung des Cod. Guelf. 122 Helmst. (Christian Heitzmann: Katalog der mittelalterlichen Helmstedter Handschriften. T. 1: Cod. Guelf. 1 bis 276 Helmst. Beschrieben von Helmar Härtel, Christian Heitzmann, Dieter Merzbacher, Bertram Lesser. Wiesbaden: Harrassowitz, 2012. S. 117-122.)</title>
                <respStmt>
                    <resp>Katalogisiert durch </resp>
                    <name type="person">Christian Heitzmann</name>
                </respStmt>
            </titleStmt>
            <editionStmt>
                <edition>Elektronische Ausgabe nach TEI P5</edition>
                <respStmt>
                    <resp>TEI-P5 konforme Kodierung durch </resp>
                    <name type="person">Torsten Schaßan</name>
                    <name type="org">Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel</name>
                </respStmt>
            </editionStmt>
            <publicationStmt>
                <publisher>
                    <name type="org">Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel</name>
                    <ptr target="http://www.hab.de"/>
                </publisher>
                <date when="2014-12-19" type="issued">19.12.2014</date>
            <!--<date when="" type="digitised"></date>-->
                <distributor>Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel</distributor>
                <availability status="restricted">
                    <licence target="http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/de/">
                        <p>Dieses Dokument steht unter einer Creative Commons Namensnennung-Weitergabe unter gleichen Bedingungen 3.0 Deutschland Lizenz (CC BY-SA).</p>
                        <p>Für die Nutzung weiterer Daten wie Digitalisaten gelten gegebenenfalls andere Lizenzen. Vgl. die <ref target="http://diglib.hab.de/?link=012">Nutzungshinweise</ref> der Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel.</p>
                    </licence>
                </availability>
                <pubPlace><!--<ptr type="purl" target="http://diglib.hab.de/mss/122-helmst/start.htm"/>--><!--<ptr type="thumbnailForPresentations" target="http://diglib.hab.de/mss/122-helmst/thumbs/00001.jpg"/>--></pubPlace>
            <!--<idno type="URN">urn:nbn:de:gbv:23-mss/122-helmst4</idno>-->
            </publicationStmt>
            <sourceDesc>
                <p>Neukatalogisiert durch <name type="person">Christian Heitzmann</name>.</p>
            </sourceDesc>
        </fileDesc>
        <encodingDesc>
            <projectDesc>
                <p>Beschreibung erstellt im Rahmen des Projektes <name type="project" subtype="cataloguing">Katalogisierung der mittelalterlichen Helmstedter Handschriften <name type="project" subtype="part">Teil I</name>
                    </name>.</p>
            </projectDesc>
        </encodingDesc>
        <revisionDesc>
            <change who="schassan" when="2020-04-17">Lizenzangaben korrigiert</change>
            <change who="schassan" when="2019-08-20">Manuscripta Mediaevalia Objektnummer hinzugefügt</change>
            <change who="schassan" when="2015-09-04">Normdaten ergänzt oder korrigiert.</change>
        </revisionDesc>
    </teiHeader>
    <text>
        <body>
            <msDesc xml:lang="de" xml:id="mss_122-helmst_tei-msDesc_Heitzmann">
                <msIdentifier>
                    <settlement>Wolfenbüttel</settlement>
                    <repository rend="HAB">Herzog August Bibliothek</repository>
                    <collection>Helmstedter Handschriften</collection>
                    <idno sortKey="wf_hab_helmst-0122">Cod. Guelf. 122 Helmst.</idno>
                    <altIdentifier type="catalog">
                        <collection>Manuscripta Mediaevalia Objektnummer</collection>
                        <idno>32412059,T</idno>
                    </altIdentifier>
                </msIdentifier>
                <head>
                    <title>Theologisch-kanonistische Sammelhandschrift</title>
                    <origDate when="1453">1453</origDate>
                    <origPlace>Raum Braunschweig</origPlace>
                </head>
                <msContents>
                    <msItem>
                        <locus from="1r" to="25v">1ra–25vb</locus>
                        <author ref="#gerson_johannes">Johannes Gerson</author>
                        <title>De potestate ecclesiastica</title>
                        <rubric>Incipit tractatus magistri Johannis Gerson cancellarii Parisiensis de potestate ecclesiastica</rubric>
                        <incipit>Potestas ecclesiastica debet ab ecclesiasticis quid et qualis et quanta sit agnosci</incipit>
                        <explicit>Ratus vero dupliciter vel de iure vel de facto. Et sic est finis</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Glorieux</abbr> Bd. 5, 210–250, Nr. 282.</bibl>
                        </listBibl>
                        <msItem>
                            <locus from="24v">24vb</locus>
                            <note>angefügt: </note>
                            <author rend="supplied" ref="#gerson_johannes">Johannes Gerson</author>
                            <title rend="supplied">De plenitudine potestatis ecclesiasticae</title>
                            <incipit>Concordia quod plenitudo potestatis sit in summo pontifice et in ecclesia</incipit>
                            <explicit>non tamen vult alicuius ecclesie privilegium infringere, supple quia nec ita velle debet</explicit>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="25v">25va</locus>
                            <quote>Tabula tractatus precedentis.</quote>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="26v" to="27r">26v–27r</locus>
                            <decoNote>3 Schaubilder (Stammbäume) zur potestas ecclesiastica.</decoNote>
                            <listBibl>
                                <head>Druck (ohne Schaubilder)</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>Glorieux</abbr> Bd. 5, 250f. Nr. 283.</bibl>
                            </listBibl>
                        </msItem>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="27v" to="51r">27va–51ra</locus>
                        <author ref="#gerson_johannes">Johannes Gerson</author>
                        <title>De contractibus</title>
                        <incipit>Incipit tractatus de contractibus cancellarii Parisiensis magistri Johannis Gerson. Prohemium. Qui volunt fieri divites incidunt in laqueum et in temptacionem diaboli</incipit>
                        <explicit>tam divino quam humano iure dampnatam. Finis tercie partis de materia contractuum ipso <date when="1453-03-13">die Marcelli martiris M° cccc° liij° 3a feria post Letare hora octava</date>
                        </explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Glorieux</abbr> Bd. 9, 385–421, Nr. 452.</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Bloomfield</abbr> 4646.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="51r" to="64v">51rb–64vb</locus>
                        <author ref="#gerson_johannes">Johannes Gerson</author>
                        <title>De oratione</title>
                        <quote>Incipit tractatus eiusdem cancellarii Parisiensis de oracione et suo valore, continuacione et intencione sub pluribus consideracionibus traditus et conscriptus sub Constanciensi Concilio generali anno domini m° cccc° xvij°.</quote>
                        <rubric>De oracione</rubric>
                        <quote>Incipit prima pars et manuductio in ipsius consideraciones <gap/>
                            <ref type="biblical" cRef="Lc_18:1">Oportet semper orare et non deficere</ref>
                        </quote>
                        <quote>Scripsit <sic>Tulius</sic> accuratissime commentarium fratri suo <gap/>
                        </quote>
                        <msItem>
                            <locus from="54r">54rb</locus>
                            <quote>De valore oracionis. <ref type="biblical" cRef="Iac_5:16">Multum enim valet deprecacio iusti assidua</ref>
                            </quote>
                            <incipit>De peticione non Romani consulatus</incipit>
                            <explicit>Similiter quod a passionibus sit alienus qui de moribus iudicat. Explicit tractatus de modo orandi</explicit>
                            <note>Die Handschrift gliedert den Text in 25 considerationes mit Überschriften.</note>
                            <listBibl>
                                <head>Druck (aufgegliedert in 2 Briefe)</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>Glorieux</abbr> Bd. 2, 169–191, Nr. 37 und 38.</bibl>
                            </listBibl>
                        </msItem>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="65r" to="66r">65ra–66rb</locus>
                        <author ref="#thomas_de_aquino">Thomas de Aquino</author>
                        <title>Expositio in salutationem angelicam</title>
                        <incipit>Incipit exposicio Sancti Thome de Aquino super Ave. Ave Maria gracia plena dominus etc. In salutacione ista tria continentur. Unam partem fecit angelus</incipit>
                        <explicit>Qui et nos benedicat. Amen</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>
                                <author>G. F. Rossi</author>, S. Thomae Aquinatis Expositio Salutationis Angelicae. Introductio et textus, in: Divus Thomas (Piacenza) 34 (1931) 465–479;</bibl>
                            <bibl>S. Thomae Aquinatis opuscula theologica, Bd. 2, De re spirituali, cur. <editor>R. M. Spiazzi</editor> Turin/Rom <hi rend="sup">2</hi>1972, 239–241, zur Verfasserschaft ebd. 237.</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Stegmüller</abbr> RB 8070, 3;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Grabmann</abbr>, 319–321;</bibl>
                            <bibl>Marienlexikon, hrsg. von <editor>R. Bäumer</editor>, Bd. 6, 402f.</bibl>
                        </listBibl>
                        <filiation>Auch in <ref type="mss" cRef="159-helmst">Cod. Guelf. 159 Helmst.</ref>, 415rb und <ref type="mss" cRef="203-helmst">203 Helmst.</ref>, 120vb.</filiation>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="66v" to="78v">66va–78vb</locus>
                        <author ref="#gerardus_senensis">Gerardus Senensis</author>
                        <title>Quaestiones de usura</title>
                        <incipit>An contractus usurarius sit permissibilis aliquo iure. Ista est alia questio ipsius fratris Gerhardi de Senis ordinis heremitarum et posuit eam Jo<supplied>hannes</supplied> An<supplied>dreae</supplied>
                        </incipit>
                        <quote rend="dottedBegin">
                            <locus from="74r">74rb</locus> debet ei dicta restitucio fieri usque ad quantitatem ipsius dampni <gap/>
                        </quote>
                        <msItem>
                            <locus from="74v">74va</locus>
                            <incipit>Utrum concedere pecuniam signatam ad ostentacionem</incipit>
                            <explicit>
                                <locus from="78v">78vb</locus> Qualiter usurarii compellantur ad restitucionem faciendam <gap/> Qualiter autem et in quantum teneantur heredes tam in hoc quam in aliis casibus vide <gap/> etc. etc</explicit>
                            <listBibl>
                                <head>Druck des ersten Teils (bis <locus from="74r">74rb</locus>):</head>
                                <bibl>Johannes Andreae, In titulum de regulis iuris commentarii (vulgo Novella) insignes, Gerardi Senensis quaestionibus illustrati, Lyon 1550, Bl. 158ra–168rb.</bibl>
                                <bibl>Die Ausgabe Gerardus de Senis, Secundum Quodlibet, quaestiones varias ex philosophia, sacra theologia ac de usuris et praescriptionibus complectens, Cesena 1630, konnte nicht eingesehen werden.</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Schulte</abbr> 1, 204f.;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Zumkeller</abbr> Nr. 260;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>LMA</abbr> 4, 1319;</bibl>
                                <bibl>
                                    <author>O. Langholm</author>, Economics in the medieval schools. Wealth, exchange, value, money, and usury according to the Paris theological tradition, 1200–1350, Leiden 1992 (Studien und Texte zur Geistesgeschichte des Mittelalters 29), 549–560.</bibl>
                            </listBibl>
                        </msItem>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="78v" to="93v">78vb–93va</locus>
                        <author ref="#hieronymus_de_praga_osbcam">Hieronymus de Praga OSBCam</author>
                        <title>Tractatus improbans quattuor articulos Bohemorum</title>
                        <incipit>Sequitur tractatus improbans quatuor articulos Bohemorum scriptus ad dominum priorem domus Carthusiensis Basilee etc. Amantissimo et merito venerabili in Christo domino Alberto, priori domus Carthusie civitatis Basiliensis, frater Iheronimus de Praga reclusus heremita sacre heremi Camaldulensis. Exegisti a me, pater optime atque suavissime</incipit>
                        <explicit>super omnia est deus benedictus in secula. Amen. Amen. Explicit tractatus improbans iiii articulos Bohemorum quem edidit et compilavit frater Ieronimus de Praga sacre pagine professor anno domini M° cccc° xxx° iii°</explicit>
                        <filiation>Zur Parallelüberlieferung vgl. <ref type="altMs">Mainz, StB, I 164</ref>, 63v.</filiation>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="93v" to="95r">93va–95rb</locus>
                        <author ref="#thomas_de_aquino">Thomas de Aquino</author>
                        <title>Epistola de regimine Iudaeorum ad ducissam Brabantiae</title>
                        <incipit>Epistola sancti Thome de Aquino ad <sic>duxcissam</sic> Lothoryngie. Illustri domine frater Thomas de Aquino <gap/> salutem etc. Excellencie vestre recepi litteras</incipit>
                        <explicit>magis suadeam peritorum sentenciam magis esse tenendam. Valeat dominatio vestra etc</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>Opera omnia (editio Leonina), Bd. 42, Rom 1979, 375–378; diese Hs. unter der Sigle Wb5 genannt ebda. 311 und 367f.</bibl>
                            <bibl>S. Thomae Aquinatis opera omnia, cur. <author>R. Busa</author>, Bd. 3, Stuttgart 1980, 594f.</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Grabmann</abbr>, 336–338;</bibl>
                            <bibl>
                                <author>J.-P. Torrell</author>, Saint Thomas Aquinas, Bd. 1, Washington D.C. 1996, 218–220.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="95v" to="120v">95va–120vb</locus>
                        <author ref="#fridericus_petruccius_de_senis">Fridericus Petruccius de Senis</author>
                        <title>Quaestiones et consilia de usuris</title>
                        <msItem>
                            <locus from="95v">95va</locus>
                            <note>Überschrift von späterer Hand</note>
                            <rubric>Concilia quedam Vhederici de Seniß</rubric>
                            <incipit>Questio vertitur inter cives super tali casu. Communitas indigens pecuniam</incipit>
                            <explicit>velud hereticus puniendus <gap/> Expliciunt disputaciones, questiones et consilia eximii doctorum doctoris domini Fre<supplied>derici</supplied> de Senis</explicit>
                            <bibl>Quaestio CCCIII im Druck Rom 1479 (<ref type="gw" cRef="M31802">
                                    <abbr>GW</abbr> M31802</ref>)</bibl>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="103v">103va</locus>
                            <incipit>
                                <supplied>Q</supplied>uestio talis est an usurario sufficiat in foro consciencie</incipit>
                            <explicit>in mente non restituere remissione non facta. Amen</explicit>
                            <bibl>Ebda., Quaestio XVIII.</bibl>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="105r">105ra</locus>
                            <incipit>
                                <supplied>Q</supplied>uidam usurarius manifestus cautionem prestitit</incipit>
                            <explicit>modificatur et informatur ex illo etc</explicit>
                            <bibl>Ebda., Quaestio VII.</bibl>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="106r">106rb</locus>
                            <incipit>
                                <supplied>Q</supplied>ueritur utrum heres extraneus qui non fecit inventarium</incipit>
                            <explicit>c. ult. li. vi in novella etc</explicit>
                            <bibl>Ebda., Quaestio XXI.</bibl>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="108v">108vb</locus>
                            <incipit>
                                <supplied>N</supplied>umquid ille qui extorsis <supplied>sc. extorsit</supplied> usuras in alienis partibus</incipit>
                            <explicit>sic videtur michi et vidi observari. Fredericus</explicit>
                            <bibl>Ebda., Quaestio XXXIII.</bibl>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="110v">110vb</locus>
                            <incipit>
                                <supplied>A</supplied>pparet quedam lex seu statutum factum per commune Perusii</incipit>
                            <explicit>vidit consilium et sibi placuit</explicit>
                            <bibl>Ebda., Quaestio XCVI.</bibl>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="111v">111vb</locus>
                            <incipit>Responsio domini Frederici super pluribus dubiis. <supplied>C</supplied>asus talis est: Quidam volens providere anime sue asseruit, dixit et confessus fuit</incipit>
                            <explicit>istud patet verum per se etc</explicit>
                            <bibl>Ebda., Quaestio CVI.</bibl>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="114r">114ra</locus>
                            <quote>Responsio domini Fre. ad thema. <supplied>I</supplied>n questione domini Scruthe (?) nota eligere quod verius est conferendo tamen <sic>dicsit</sic> Certum est quod sive usura sit <gap/> sive incerta restitui debet <gap/>
                            </quote>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="115r">115rb</locus>
                            <incipit>
                                <supplied>S</supplied>ecundum est tale: communiter tenetur per doctores</incipit>
                            <explicit>tunc nil redderetur heredibus</explicit>
                            <bibl>Ebda., Quaestio CLXXXIV.</bibl>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="116r">116ra</locus>
                            <quote>Questionis per vos proposite declaracio pocius pertinet ad legistam <gap/>
                            </quote>
                            <bibl>Ebda., Quaestio CCXXI.</bibl>
                            <msItem>
                                <note>Nachträge von 2 späteren Händen: (<locus from="116r">116rb</locus>) <quote>Utrum in aliquo casu ultra sortem quidquid licite exigatur <gap/>
                                    </quote> und weitere Quästionen.</note>
                            </msItem>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="119v">119va</locus>
                            <incipit>Nos Jesco de gezer <gap/>
                                <supplied>sc. Grecz</supplied>, Johannes de Ach, Procopius Bohuslay et ceteri consules et iurati cives maioris civitatis Pragensis tenore presenti recognoscimus universis quod</incipit>
                            <explicit>
                                <locus from="119v">119vb</locus> in quorum omnium testimonium sigillum nostre civitatis Pragensis <gap/> est appensum. Anno etc. <supplied>Datum fehlt</supplied>
                            </explicit>
                            <filiation>Bezieht sich auf ein Consilium de contractibus, vgl. <ref type="altMs">Halle, ULB, Ye 2° 60, 2r</ref>.</filiation>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <incipit>Magna et litigiosa dissencio est de isto contractu, utrum sit licitus et absque peccato</incipit>
                            <explicit>
                                <locus from="120r">120rb</locus> Nota secundum Johannem de Capistrano <supplied>1386–1456</supplied> quandocumque <gap/> qui incipit Nolite thesaurizare</explicit>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="120v">120va</locus>
                            <quote>Queritur utrum pecunia <gap/>
                            </quote>
                            <note>Die Nachträge zu Fragen des Geldverkehrs erstrecken sich weiter auf die Ränder von <locus from="121r" to="122r">121r–122r</locus>, <locus from="123v" to="124r">123v–124r</locus> und <locus from="125v" to="129v">125v–129v</locus>.</note>
                            <bibl>Zum Autor vgl. <ref type="mss" cRef="27-helmst">Cod. Guelf. 27 Helmst.</ref>
                            </bibl>
                        </msItem>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="121r" to="129v">121ra–129va</locus>
                        <author ref="#johannes_duns_scotus">Johannes Duns Scotus</author>
                        <title>Lectura in librum IV sententiarum. Opus Oxoniense sive Ordinatio</title>
                        <note>Dist. 15, Quaest. 2–4 (De restitutionibus). Überschrift von späterer Hand: <quote>Scotus <sic>super 4 s. d. xvi.</sic> Sequitur de restitucionibus.</quote>
                        </note>
                        <msItem>
                            <note>Text:</note>
                            <incipit>Queritur primo utrum quicumque abstulit iniuste vel detinet rem alienam teneatur illam restituere <gap/>
                            </incipit>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="124r">124ra</locus>
                            <title>Quaestio 2</title>
                            <incipit>De commutacione negociativa <gap/>
                            </incipit>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="126v">126vb</locus>
                            <title>Quaestio 3</title>
                            <incipit>Item quero utrum dampnificans alium in bonis persone <gap/>
                            </incipit>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="128v">128va</locus>
                            <title>Quaestio 4</title>
                            <incipit>Tercio queritur utrum dampnificans aliquem in bono fame</incipit>
                            <explicit>ideo debet secundum iusticiam sibi reddi</explicit>
                            <listBibl>
                                <head>Druck</head>
                                <bibl>Opera omnia, editio minor, Bd. 3/2, Alberobello (Bari) 2001, 892–919.</bibl>
                                <bibl>
                                    <author>L. Meier</author>, The Manuscripts of Duns Scotus in German and Austrian Libraries, in: Mediaeval and Renaissance Studies 3 (1954) 239–248, hier: 243 (Hs. genannt);</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Stegmüller RS</abbr> 421–423;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>TRE</abbr> 9, 219.</bibl>
                            </listBibl>
                        </msItem>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="129v" to="250r">129vb–250ra</locus>
                        <author ref="#reymarus_clericus">Reymarus clericus</author>
                        <title>Epistola ad Ludolfum de Schobe, capellanum ducissae Luneburgensis, de septem quae prae oculis semper habere debemus</title>
                        <incipit>Dilectissimo in Christo Ihesu domino fautori, amico suo singularissimo, honorabili et virtuoso domino Ludolfo de Schobe, cappellano nobilissime principis et virtuose domine ducisse Luneborgensis, Reymarus clericorum minimus <gap/> fidelis obsequium devocionis. Gratia dei et virtutes sunt schala et via ascendendi in celum, vicia vero et peccata sunt via de schala descendendi in infernum <gap/> ut ayt frater Egidius socius sancti Francisci</incipit>
                        <msItem>
                            <note>(Verba aurea, Anfang) (<locus from="130r">130ra</locus>)</note>
                            <incipit>Septem sunt que pre oculis semper</incipit>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="130r">130rb</locus>
                            <quote>habere debemus: primum multiplicitas peccatorum <gap/> 2m brevitas nostre vite, 3m incertitudo hore mortis, 4m instabilitas hominis, 5m iudicium altissimi, 6m amaritudo tormentorum, 7m perdicionem eterne glorie <gap/> De his <gap/> legitur in miraculis quod quidam rex fuit in Grecia, qui semper tristis fuit <gap/>
                            </quote>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="131r">131rb</locus>
                            <quote rend="dottedBegin">Est ergo primum quod semper pre oculis habere debemus multiplicitas peccatorum <gap/>
                            </quote>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="135r">135ra</locus>
                            <quote rend="dottedBegin">brevitas vite <gap/>
                            </quote>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="138v">138vb</locus>
                            <quote rend="dottedBegin">incertitudo hore mortis <gap/>
                            </quote>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="146v">146vb</locus>
                            <quote rend="dottedBegin">instabilitas hominis <gap/>
                            </quote>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="154v">154va</locus>
                            <quote rend="dottedBegin">iudicium altissimi <gap/>
                            </quote>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="170r">170rb</locus>
                            <quote rend="dottedBegin">amaritudo tormentorum infernalium <gap/>
                            </quote>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="201v">201vb</locus>
                            <quote rend="dottedBegin">perdicio eterne glorie <gap/>
                            </quote>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="235v">235va</locus>
                            <quote>Circa predicta dubitatur utrum quis certitudinaliter poterit cognoscere se esse in gracia et heredem regni celestis <gap/>
                            </quote>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="243v">243vb</locus>
                            <quote rend="dottedBegin">Queritur utrum homo adiutus gracia posset merere vitam eternam ex condigno et videtur quod non, per apostolum ad Romanos viii <ptr type="biblical" cRef="Rm_8:18"/> non sunt condigne passiones huius temporis ad futuram gloriam' <gap/>
                            </quote>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="250r">250ra</locus>
                            <quote rend="dottedBegin">ipse sit laudatus et benedictus in sempiterna secula seculorum. Amen. Et sic est finis huius materie</quote>
                            <note>Ungedruckt.</note>
                        </msItem>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="250r" to="262r">250ra–262ra</locus>
                        <author ref="#alcherus_claraevallensis">Ps.-Augustinus (Alcherus Claraevallensis)</author>
                        <title>De spiritu et anima</title>
                        <incipit>Augustinus de spiritu et anima. Quoniam dictum est mihi ut cognoscam me ipsum</incipit>
                        <explicit>et quo esset redeundum</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>
                                <abbr>PL</abbr> 40, 779–800 (Cap. 1–31).</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Bloomfield</abbr> 4935;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Kurz 5/1</abbr> 231–234;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>CPPM</abbr> 2, 153;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>CALMA</abbr> 1, 144 Nr. 2.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="262r" to="267v">262ra–267va</locus>
                        <author ref="#augustinus_aurelius">Ps.-Augustinus</author>
                        <title>Manuale</title>
                        <note>(Zeile 9)</note>
                        <incipit>Et in ea vidi te, et dum invenio reminiscor</incipit>
                        <explicit>exercitus martirum et choros virginum speculando</explicit>
                        <note>Ende der Praefatio bis Cap. 24.</note>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>
                                <abbr>PL</abbr> 40, 951–962.</bibl>
                        </listBibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Glorieux <hi rend="normal">Pour revaloriser Migne</hi>
                            </abbr>, 28;</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Bloomfield</abbr>, 4957;</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Kurz 5/1</abbr>, 155–158;</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>CPPM</abbr> 2, 3074.</bibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="267v" to="270r">267va–270ra</locus>
                        <author ref="#bernardus_claraevallensis">Ps.-Bernardus Claraevallensis</author>
                        <title>De interiori domo</title>
                        <incipit>Anima mea si vis amari a deo reforma in te ymaginem suam</incipit>
                        <explicit>celestium pocius contemplacione quam terrestrium occupacione, preeunte et conducente atque subsequente gracia domini nostri Iesu Christi. Amen</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>
                                <abbr>PL</abbr> 184, 546D-552C (Cap. 38–41).</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Bloomfield</abbr>, 419;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Kurz 5/1</abbr>, 158–160 und 5/2, 507f.;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>CPPM</abbr> 2, 3090.</bibl>
                        </listBibl>
                        <note>Von wenig späterer Hand einige knappe Marginalien und zu einzelnen Kapiteln kurze Summarien auf dem Fußsteg nachgetragen.</note>
                        <filiation>Weitere Überlieferungen: <ref type="mss" cRef="272-helmst">Cod. Guelf. 272 Helmst.</ref>, 118ra und <locus from="234v">234vb</locus>;</filiation>
                        <bibl>
                            <abbr>Kurz 5/2</abbr>, 507–509.</bibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="270r" to="329r">270rb–329ra</locus>
                        <author ref="#hugo_de_folieto">Hugo de Folieto</author>
                        <title>De claustro animae</title>
                        <incipit>Rogasti me, frater amantissime, quatenus aliqua exempla temptacionum</incipit>
                        <explicit>vindictam committentes. Explicit liber <supplied>I</supplied> Hugonis de Sancto Victore qui intitulatur de pugna anime et pocius de claustro anime</explicit>
                        <note>(lib. I in der Reihenfolge: cap. 1–10, 12, 11, 13–18).</note>
                        <msItem>
                            <locus from="287r">287ra</locus>
                            <note>lib. II mit Capitulatio.</note>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="305v">305vb</locus>
                            <note>lib. III (cap. 1–2 und 4–9) mit Capitulatio; Text endet (<locus from="316r">316ra</locus>) <quote rend="dottedBegin">Samuel in templo</quote> (<bibl>
                                    <abbr>PL</abbr> 176, 1106D</bibl>).</note>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <note>Es folgt eine Capitulatio und die Fortsetzung des Texts von lib. III cap. 9:</note>
                            <quote>Quatuor modis proficiunt homines <gap/>
                            </quote>
                            <note>(cap. 9–10), Text endet (<locus from="319v">319vb</locus>) <quote rend="dottedBegin">misericordiam divine pietatis vel mayestatis</quote> (<bibl>
                                    <abbr>PL</abbr> 176, 1113B</bibl>);</note>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <note>unmittelbar anschließend lib. V (<title>De hypocrita</title>):</note>
                            <incipit>Quia ergo vidimus qualiter Christus in casu fulcimentum</incipit>
                            <explicit>quasi labiis murmurationis deum laudat. Finitus est liber <sic>quartus</sic> Hugonis de claustro anime ipso die sancti Dyonisii</explicit>
                            <note>Lib. III, 11–29 und lib. IV fehlen.</note>
                            <listBibl>
                                <head>Druck</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>VD 16</abbr> H 5839;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>PL</abbr> 176, 1017–1113 (ohne lib. V).</bibl>
                            </listBibl>
                            <listBibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Bloomfield</abbr> 5211;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>DHGE</abbr> 17, 1271–1278 und 25, 230;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>DSAM</abbr> 7, 880–886;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>LMA</abbr> 5, 171f.</bibl>
                                <bibl>Zu De hypocrita vgl. <author>M. Sanson</author>, "Pictura" e "Scriptura". La simbologia della colomba nel "De avibus" di Ugo di Fouilloy, in: Rivista di storia e letteratura religiosa 23 (1987) 39 Anm. 12.</bibl>
                            </listBibl>
                        </msItem>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="329r" to="337v">329ra–337va</locus>
                        <author ref="#bonaventura">Bonaventura</author>
                        <title>De triplici via</title>
                        <quote>
                            <ref type="biblical" cRef="Prv_22,20">Ecce descripsi eam tripliciter <supplied>korrigiert aus <quote>triplex</quote>
                                </supplied> Proverbiorum xxii</ref>
                        </quote>
                        <incipit>Cum omnis sciencia gerat trinitatis insignia</incipit>
                        <explicit>Nota diligenter predicta, quoniam in hiis est fons vite <gap/> Amen</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Bonaventura</abbr> 8, 3–18 (Hs. genannt auf S. XXIV, Nr. 280).</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Distelbrink</abbr> Nr. 18;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Bloomfield</abbr> 1856;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>CALMA</abbr> 2, 454 Nr. 21.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="337v" to="343v">337vb–343vb</locus>
                        <author>Ps.-Ambrosius Autpertus</author>
                        <title>De conflictu vitiorum et virtutum</title>
                        <incipit>Apostolica vox clamat per orbem atque in <sic>precinctu</sic> fidei</incipit>
                        <explicit>cupio dissolvi et esse cum Christo, qui vivit <gap/> Amen</explicit>
                        <note>Endet in Kapitel 26, die beiden letzten Kapitel fehlen.</note>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>
                                <abbr>CC CM</abbr> 27B, 909–928;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>PL</abbr> 40, 1091–1103.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Bloomfield</abbr> 455 bzw. 554;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>CALMA</abbr> 1, 202 Nr. 3;</bibl>
                            <bibl>vgl. <abbr>CPPM</abbr> 2, 3009, 3068, 3345, 3432, 3466;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Kurz 5/1</abbr>, 67–71.</bibl>
                        </listBibl>
                        <filiation>Auch in <ref type="mss" cRef="203-helmst">Cod. Guelf. 203</ref>, <ref target="http://diglib.hab.de/mss/203-helmst/start.htm?image=00050">22vb</ref>; <ref type="mss" cRef="237-helmst">237 Helmst.</ref>, 102ra; <ref type="mss" cRef="272-helmst">272 Helmst.</ref>, 133va und <ref type="mss" cRef="369-helmst">369 Helmst.</ref>, 222r.</filiation>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="343v" to="350v">343vb–350vb</locus>
                        <title>Tractatus de origine, progressione et conservatione peccatorum</title>
                        <incipit>Quoniam intonante terribiliter salvatore <ref type="biblical" cRef="Mt_22:14">‚Multi sunt vocati, pauci vero electi'</ref> et iterum <ref type="biblical" cRef="Mt_11:12">‚Regnum celorum vim patitur et violenti rapiunt illud'</ref> et <ref type="biblical" cRef="Mt_18:3">‚Nisi efficiamini sicut parvuli non intrabitis regnum celorum'</ref>, constat non aliquibus sed universaliter omnibus exstirpatis viciis quemlibet ad gaudia eterna non aliter pertingere posse. Unde celum non aliter scandes</incipit>
                        <explicit>omnia ex dictis Hugonis sunt collecta pro edificacione ex<supplied>c</supplied> erpta</explicit>
                        <note>Zitiert werden Hieronymus, Petrus Lombardus, Thomas de Aquino.</note>
                        <filiation>Parallelüberlieferung (mit abweichendem Explicit) in <ref type="altMs">Berlin, SBBPK, Ms. lat. oct. 241</ref>, 98r–103r (<bibl>
                                <author>V. Rose</author>, Die Handschriften-Verzeichnisse der Königlichen Bibliotheken zu Berlin Bd. 14: Verzeichnis der lateinischen Handschriften, Bd. 3, Berlin 1919, 224</bibl>).</filiation>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="351r" to="384v">351ra–384vb</locus>
                        <author ref="#groote_geert">Gerardus Magnus</author>
                        <title>Sermo contra focaristas</title>
                        <quote>
                            <ref type="biblical" cRef="Is_52:11">Recedite, recedite, exite inde, pollutum nolite tangere, exite de medio eorum. Ysa. lii°</ref>
                        </quote>
                        <incipit>Patres ac domini venerabiles, hec exortacio et iussio est principaliter omnipotentis dei fugam malorum suo populo iubentis</incipit>
                        <explicit>longius et diffusius quam credidissem propter parvulos hec conscripsi. In nomine domini, qui sit benedictus in secula seculorum. Amen</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>
                                <abbr>CC CM</abbr> 235, 297–464 (194f. Hs. genannt, jedoch nicht benutzt).</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <bibl>
                                <abbr>
                                    <hi rend="sup">2</hi>VL</abbr> 3, 266;</bibl>
                            <bibl>
                                <author>J. G. J. Tiecke</author>, De werken van Geert Groote, Utrecht 1941, 97–103, 135–140, 144–152;</bibl>
                            <bibl>
                                <author>R. T. M. van Dijk</author>, Prolegomena, a.a.O., 447–451 (danach stellt der Text eine Abschrift nach der aus Erfurt stammenden Hs. <ref type="altMs">Berlin, SBBPK, theol. lat. qu. 240</ref> dar).</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="385r" to="392v">385ra–392vb</locus>
                        <author ref="#alvarus_pelagius">Alvarus Pelagius</author>
                        <title>Errores beghardorum cum reprobationibus eorundem</title>
                        <note>(= <title>De planctu ecclesiae</title> II 52).</note>
                        <incipit>Incipiunt errores <sic>baghardorum</sic> cum reprobacionibus eorundem secundum fratrem Alvarum iuris peritissimum, ordinis minorum, Hispanum. Primus error baghardorum est, quod homo in presenti vita tantum et talem gradum</incipit>
                        <explicit>extra de hereticis ut officium inquisicionis § si vero. Et <sic>hoc</sic> de erroribus beghardorum dicta sufficiant</explicit>
                        <msItem>
                            <locus>392va-b</locus>
                            <note>Nachtrag: <quote>Hic nota quoddam obmissum de spiritu libertatis</quote> (Error 3, gegen Ende, im Druck Venedig 1560 auf Bl. <locus from="114v">114v</locus>):</note>
                            <incipit>Tempore meo in provincia beati Francisci</incipit>
                            <explicit>opera carnis. Gala. v. Hec est una appostilla in margine libri inventa</explicit>
                            <note>(Die Stelle gehört zu den Ausführungen über die dritte Irrlehre).</note>
                            <listBibl>
                                <head>Druck</head>
                                <bibl>Venedig 1560, <note>Bl. <locus from="110r" to="118r">110r–118r</locus>
                                    </note>.</bibl>
                            </listBibl>
                            <listBibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>CALMA</abbr> 1, 195 Nr. 6;</bibl>
                                <bibl>
                                    <author>R. E. Lerner</author>, The Heresy of the Free Spirit in the Later Middle Ages, Berkeley/Los Angeles/London 1972, 230f. und 246 (Hs. genannt).</bibl>
                            </listBibl>
                        </msItem>
                    </msItem>
                </msContents>
                <physDesc>
                    <objectDesc form="codex">
                        <supportDesc material="chart">
                            <support>
                                <p>
                                    <material>Papier</material>
                                </p>
                                <p>Wasserzeichen: <bibl>
                                        <abbr>Piccard</abbr> Ochsenkopf XI 81</bibl> (1447–1453), 316 (1452–1456) und 369 (1449–1452) sowie 4 ähnliche, nicht bei Piccard nachgewiesene Ochsenkopf-Wz.</p>
                            </support>
                            <extent>
                                <measure type="leavesCount" quantity="373">I, 373, I Bl.</measure>
                                <dimensions type="leaf" unit="cm">
                                    <height unit="cm" quantity="32">32</height>
                                    <width unit="cm" quantity="21.5">21,5</width>
                                </dimensions>
                            </extent>
                            <foliation>Die Foliierung (19. Jh.) springt im 18. Sexternio von 205 auf 226, auf 228 folgt 228a. Reklamanten.</foliation>
                            <collation>Vorsatz (Pergament, ungez.). <formula>30 VI (379!). VI+1 (392).</formula> Nachsatz (Pergament, ungez.). Lagenmitte durch Pergamentstreifen verstärkt.</collation>
                        </supportDesc>
                        <layoutDesc>
                            <layout columns="2" writtenLines="41 52">Schriftraum: <dimensions type="written" unit="cm">
                                    <height unit="cm" quantity="25">25</height>
                                    <width unit="cm" quantity="14.5">14,5</width>
                                </dimensions>, zweispaltig, 41–52 Zeilen.</layout>
                        </layoutDesc>
                    </objectDesc>
                    <handDesc>
                        <handNote script="bastarda">Bastarda von mehreren Händen. Schreibervermerk auf <locus from="51r">f. 51ra</locus> mit Datierung auf das Jahr 1453.</handNote>
                    </handDesc>
                    <decoDesc>
                        <decoNote>Rubriziert.</decoNote>
                    </decoDesc>
                    <bindingDesc>
                        <binding>
                            <p>Holzdeckel mit Schweinslederbezug.
                        <list>
                                    <head>Einzelstempel</head>
                                    <item>
                                        <stamp>Blatt</stamp>: <bibl>
                                            <abbr>EBDB</abbr>
                                            <ref type="ebdb" cRef="s000438">s000438</ref>.</bibl>
                                    </item>
                                    <item>
                                        <stamp>Rosette sechsblättrig</stamp>: <bibl>
                                            <abbr>EBDB</abbr>
                                            <ref type="ebdb" cRef="s0007409">s0007409</ref>.</bibl>
                                    </item>
                                    <item>
                                        <stamp>Rollenstempel Flechtwerk</stamp>: <bibl>
                                            <abbr>EBDB</abbr>
                                            <ref type="ebdb" cRef="r000610">r000610</ref>.</bibl>
                                    </item>
                                </list> Aus der <rs type="corporate">Werkstatt Braunschweig, Webmuster-Meister</rs> (<bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="w000338">w000338</ref>
                                </bibl>). 2 × 2 Eckbeschläge und 2 Bügelschließen. Auf dem <locus>VD</locus> Pergamentstreifen (<dimensions type="slip" unit="cm">
                                    <height unit="cm" quantity="1.5">1,5</height>
                                    <width unit="cm" quantity="9.5">9,5</width>
                                </dimensions>) mit der Aufschrift <quote>Hugo de claustro anime.</quote> 14 Blattweiser (Pergamentstreifen). Auf dem <locus>VS</locus> ein Papierblatt (<dimensions type="slip" unit="cm">
                                    <height unit="cm" quantity="13">13</height>
                                    <width unit="cm" quantity="11">11</width>
                                </dimensions>) mit Inhaltsverzeichnis (15. Jh.): <quote>In presenti libro continentur infrascripti tractatus <gap/>
                                </quote>
                            </p>
                        </binding>
                    </bindingDesc>
                </physDesc>
                <history>
                    <origin>
                        <p>In der zweiten Hälfte des 15. Jh. im östlichen Niedersachsen, vermutlich im Braunschweiger Raum, geschrieben.</p>
                    </origin>
                    <provenance>
                        <p>Einband und Inhaltsverzeichnis lassen vermuten, dass der Codex durch Kauf, Schenkung oder Legat ebenso wie die in der gleichen Werkstatt gebundenen und mit analogen Inhaltsverzeichnissen versehenen Bände <ref type="mss" cRef="18-1-aug-2f">Cod. Guelf. 18.1 Aug. 2°</ref>, <ref type="mss" cRef="33-11-aug-2f">33.11 Aug. 2°</ref>, <ref type="mss" cRef="33-13-aug-2f">33.13 Aug. 2°</ref>, <ref type="mss" cRef="42-2-aug-2f">42.2 Aug. 2°</ref> in den Besitz des <rs type="corporate" role="owner_previous">Braunschweiger Franziskanerklosters</rs> gelangte.</p>
                    </provenance>
                    <acquisition>
                        <p>Wann der Codex in die Universitätsbibliothek Helmstedt überführt wurde, ist unbekannt; er wird erstmals 1797 von Paul Jakob Bruns in seinem Katalog der Helmstedter Handschriften (<ref type="mss" cRef="ba-3-52">HAB, BA III 52</ref>) unter Nr. 303 ausführlich beschrieben.</p>
                    </acquisition>
                </history>
                <additional>
                    <adminInfo>
                        <recordHist>
                            <source>
                                <bibl>
                                    <author>Christian Heitzmann</author>: Katalog der mittelalterlichen Helmstedter Handschriften. T. 1: Cod. Guelf. 1 bis 276 Helmst. Beschrieben von Helmar Härtel, Christian Heitzmann, Dieter Merzbacher, Bertram Lesser. Wiesbaden: Harrassowitz, 2012. S. 117-122.</bibl>
                            </source>
                        </recordHist>
                    </adminInfo>
                    <listBibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Heinemann</abbr> Nr. 143.</bibl>
                        <bibl>
                            <author>R. T. M. van Dijk</author>, Prolegomena ad Gerardi Magni opera omnia, Turnhout 2003 (CC CM 192), 381f.</bibl>
                    </listBibl>
                </additional>
            </msDesc>
        </body>
    </text>
</TEI>