<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" xml:lang="de" xml:id="HAB_mss_159-helmst_tei-msDesc_Heitzmann">
    <teiHeader>
        <fileDesc>
            <titleStmt>
                <title>Beschreibung des Cod. Guelf. 159 Helmst. (Christian Heitzmann: Katalog der mittelalterlichen Helmstedter Handschriften. T. 1: Cod. Guelf. 1 bis 276 Helmst. Beschrieben von Helmar Härtel, Christian Heitzmann, Dieter Merzbacher, Bertram Lesser. Wiesbaden: Harrassowitz, 2012. S. 180-185.)</title>
                <respStmt>
                    <resp>Katalogisiert durch </resp>
                    <name type="person">Christian Heitzmann</name>
                </respStmt>
            </titleStmt>
            <editionStmt>
                <edition>Elektronische Ausgabe nach TEI P5</edition>
                <respStmt>
                    <resp>TEI-P5 konforme Kodierung durch </resp>
                    <name type="person">Torsten Schaßan</name>
                    <name type="org">Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel</name>
                </respStmt>
            </editionStmt>
            <publicationStmt>
                <publisher>
                    <name type="org">Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel</name>
                    <ptr target="http://www.hab.de"/>
                </publisher>
                <date when="2014-12-19" type="issued">19.12.2014</date>
                <date when="2014-12-19" type="digitised">19.12.2014</date>
                <distributor>Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel</distributor>
                <availability status="restricted">
                    <licence target="http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/de/">
                        <p>Dieses Dokument steht unter einer Creative Commons Namensnennung-Weitergabe unter gleichen Bedingungen 3.0 Deutschland Lizenz (CC BY-SA).</p>
                        <p>Für die Nutzung weiterer Daten wie Digitalisaten gelten gegebenenfalls andere Lizenzen. Vgl. die <ref target="http://diglib.hab.de/?link=012">Nutzungshinweise</ref> der Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel.</p>
                    </licence>
                </availability>
                <pubPlace>
                    <ptr type="purl" target="http://diglib.hab.de/mss/159-helmst/start.htm"/>
                    <ptr type="thumbnailForPresentations" target="http://diglib.hab.de/mss/159-helmst/thumbs/00001.jpg"/>
                </pubPlace>
                <idno type="URN">urn:nbn:de:gbv:23-mss/159-helmst6</idno>
            </publicationStmt>
            <sourceDesc>
                <p>Neukatalogisiert durch <name type="person">Christian Heitzmann</name>.</p>
            </sourceDesc>
        </fileDesc>
        <encodingDesc>
            <projectDesc>
                <p>Beschreibung erstellt im Rahmen des Projektes <name type="project" subtype="cataloguing">Katalogisierung der mittelalterlichen Helmstedter Handschriften <name type="project" subtype="part">Teil I</name>
                    </name>.</p>
            </projectDesc>
        </encodingDesc>
        <revisionDesc>
            <change who="schassan" when="2020-04-17">Lizenzangaben korrigiert</change>
            <change who="schassan" when="2015-09-04">Normdaten ergänzt oder korrigiert.</change>
        </revisionDesc>
    </teiHeader>
    <text>
        <body>
            <msDesc xml:lang="de" xml:id="mss_159-helmst_tei-msDesc_Heitzmann">
                <msIdentifier>
                    <settlement>Wolfenbüttel</settlement>
                    <repository rend="HAB">Herzog August Bibliothek</repository>
                    <collection>Helmstedter Handschriften</collection>
                    <idno sortKey="wf_hab_helmst-0159">Cod. Guelf. 159 Helmst.</idno>
                </msIdentifier>
                <head>
                    <title>Mariale</title>
                    <origDate notBefore="1451" notAfter="1475">15. Jh., 3. Viertel</origDate>
                    <origPlace>Hamburg</origPlace>
                </head>
                <msContents>
                    <msItem>IIv-<locus from="2v">2v</locus>
                        <title>Inhaltsverzeichnisse</title>
                        <rubric>Incipit registrum de beata virgine que habentur in contracto de sanctis et primo de festo purificacionis</rubric> Es folgen Assumptio, Nativitas und Annuntiatio. (<locus from="1r">1r</locus>) <rubric>Incipit registrum thematum sermonum virginis Marie gloriose et primo de annunciacione eiusdem</rubric> Es folgen Visitatio, In festo nivis, Assumptio, Nativitas, Conceptio, Purificatio.</msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="3r" to="213v">3ra–213va</locus>
                        <title>Sermones de Beata Maria Virgine</title>
                        <rubric>De beata virgine Maria</rubric>
                        <quote rend="dottedEnd">
                            <ref type="biblical" cRef="Mc_17:5">Hic est filius meus <gap/>
                            </ref> Christus habet in celo patrem sine matre</quote> Jacobus de Voragine, <bibl>
                            <abbr>Schneyer</abbr> 3, 239 Nr. 217.</bibl>; <bibl>
                            <abbr>Maggioni <hi rend="normal">Sermones</hi>
                            </abbr> 110–112.</bibl> (<locus from="3v">3va</locus>) <quote rend="dottedEnd">
                            <ref type="biblical" cRef="Lc_15:31">Fili tu semper mecum es <gap/>
                            </ref> Quamvis ista verba pater dixerit filio suo</quote> (<locus from="4v">4va</locus>) <quote rend="dottedEnd">
                            <ref type="biblical" cRef="Io_8:12">Ego sum lux mundi <gap/>
                            </ref> Si secundum Augustinum tanta est unitas capitis ad membra</quote> - (<locus from="206v">206va</locus>) <rubric>Visitacionis</rubric>
                        <quote rend="dottedEnd">
                            <ref type="biblical" cRef="Lc_1:39">Exurgens Maria <gap/>
                            </ref> Postquam Maria concepit Ihesum</quote> (<locus from="207r">207rb</locus>) <quote rend="dottedEnd">
                            <ref type="biblical" cRef="Ct_8:5">Que est ista que ascendit <gap/>
                            </ref> Hec verba exponuntur de Maria virgine iuxta seriem evangelii hodierni</quote> (<locus from="208r">208ra</locus>) <quote rend="dottedEnd">
                            <ref type="biblical" cRef="Ct_8:5">Que est ista que ascendit <gap/>
                            </ref> Verba proposita exponi possunt mistice de qualibet fideli anima</quote> (<locus from="209v">209vb</locus>) <quote rend="dottedEnd">
                            <ref type="biblical" cRef="Ct_8:5">Ascendit de deserto <gap/>
                            </ref> Quando est anime fidelis in profectu spirituali continua progressio</quote> (<locus from="210v">210vb</locus>) <quote rend="dottedEnd">
                            <ref type="biblical" cRef="Ct_8:5">Innixa super <gap/>
                            </ref> Et innuitur in verbis istis evangelii quod Maria venit in civitatem Iuda</quote> (<locus from="212r">212ra</locus>) <quote rend="dottedEnd">
                            <ref type="biblical" cRef="Lc_1:42">Benedicta tu in mulieribus</ref>
                        </quote>
                        <quote>Post <incipit>eius</incipit>
                        </quote>
                        <incipit>verbi introductionem dicit Augustinus in ‚de natura et gratia' excepta sancta Maria virgine dum de peccatis agitur</incipit>
                        <explicit>ex ore infancium et lactencium <gap/> benedictus diceris, laudemus dominum nunc et semper in secula</explicit> Initien im Register.</msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="213v" to="224v">213va–224vb</locus>
                        <author ref="#bernardus_claraevallensis">Bernardus Claraevallensis</author>
                        <title>Sermones in laudibus virginis matris</title>
                        <rubric>Incipit prologus beati Bernardi abbatis Clarevallensis in exposicionem evangelii Missus est angelus</rubric>
                        <quote>Scribere me aliquid et devocio iubet <gap/>
                        </quote> Sermo 1: <quote>Missus est angelus</quote>
                        <supplied>Lc 1,26</supplied>
                        <gap/>
                        <incipit>Quid sibi voluit evangelista tot propria nomina</incipit>
                        <explicit>excusare peccatum cui <sic>hac</sic> meam <supplied>!</supplied> qualecumque devotissime destinavi</explicit> 4 Sermones. Druck: Opera, ed. <author>J. Leclerq</author> und <author>H. Rochais</author>, Bd. 4, Rom 1966, 13–58. <bibl>
                            <abbr>Stegmüller RB</abbr> 1726. </bibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="224v" to="233v">224vb–233va</locus>
                        <author ref="#odo_morimundensis">Odo Morimundensis</author>
                        <title>Sermo super <ref type="biblical" cRef="Io_19:25">Stabat autem iuxta crucem</ref>
                        </title>
                        <rubric>Bernardus super Stabat</rubric>
                        <incipit>Sicut christiane religionis defectus ex ariditate causatur cordis</incipit>
                        <explicit>ut illa tandem te sumat in gloriam suam, qui est super omnia benedictus deus in secula seculorum. Amen</explicit> Druck: <author>J. M. Canal</author>, Dos homilías de Odón de Morimond, in: Sacris Erudiri 13 (1962) 394–437. <bibl>
                            <abbr>Schneyer</abbr> 4, 506, Nr. 117.</bibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="233v" to="236r">233va–236ra</locus>
                        <author ref="#anselmus_cantuariensis">Anselmus Cantuariensis</author>
                        <title>Orationes ad sanctam Mariam</title>
                        <rubric>Meditationes Anselmi ad beatam virginem et filium eius</rubric>
                        <incipit>Sancta et inter sanctos post deum singulariter sancta mater admirabilis virginitatis</incipit>
                        <explicit>benedictus dominus in eternum, fiat, fiat</explicit> Druck: Opera, ed. <author>F. S. Schmitt</author>, Bd. 3, Edinburgh 1946, 13–25.</msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="236r" to="237r">236ra–237rb</locus>
                        <author ref="#bernardus_claraevallensis">Bernardus Claraevallensis</author>
                        <title>Epistola 174</title>
                        <rubric>Epistola beati Bernardi ad fratres canonicos Lugdunenses de concepcione BMV</rubric>
                        <incipit>Inter ecclesias Gallie constat profecto</incipit>
                        <explicit>paratus sum iudicio emendare</explicit> Druck: Opera, ed. <author>J. Leclerq</author> und <author>H. Rochais</author>, Bd. 7, Rom 1974, 388–392. </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="237r" to="239v">237rb–239vb</locus>
                        <author ref="#hugo_de_sancto_victore">Hugo de Sancto Victore</author>
                        <title>Explanatio in canticum BMV</title> Ohne Prolog. <rubric>Hugo super canticum Marie</rubric>
                        <incipit>Si circumstanciam rei geste perpendere velimus</incipit>
                        <explicit>Abraham et semini eius in secula</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>
                                <abbr>PL</abbr> 175, 413–432.</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Goy</abbr> 383–392.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="239v" to="242r">239vb–242rb</locus>
                        <author ref="#jacobus_de_teramo">Jacobus de Teramo</author>
                        <rubric>Sermo visitacionis Marie ad Elizabeth compositus per Iacobum de Teramo episcopum Monopolitanum</rubric>
                        <quote>Legitur in Ieremia: Novum <sic>fecit</sic> dominus super terram <gap/>
                        </quote>
                        <supplied>cf. Ier 31,22</supplied>. <incipit>Nullus ignorat quod dei verba sunt</incipit>
                        <explicit>quam quidem indulgenciam sicut sumus assecuti in terris, ita per fidei misericordiam <unclear>assequimur</unclear> in celis</explicit> Zu Jacobus de Teramo, 1391–1400 Bischof von Monopoli (†1417), vgl. <bibl>
                            <abbr>
                                <hi rend="sup">2</hi>VL</abbr> 4, 441–447.</bibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="242r" to="243v">242rb–243va</locus>
                        <title>Sermo de visitatione</title>
                        <quote rend="dottedEnd">
                            <ref type="biblical" cRef="Lc_1:39">In illo tempore exsurgens Maria <gap/>
                            </ref> Meliores ad deteriores veniunt ut in adventu suo tribuant</quote>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="243v" to="244v">243va–244vb</locus>
                        <title>Sermo de assumptione</title>
                        <rubric>Assumpcionis. Henrici epi</rubric>
                        <quote>Intravit Ihesus in quoddam castellum</quote>
                        <supplied>Lc 10,38</supplied>. <quote>Castellum enim dicitur quelibet altitudo <gap/>
                        </quote>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="244v" to="247v">244vb–247va</locus>
                        <author ref="#bernardus_claraevallensis">Bernardus Claraevallensis</author>
                        <title>Sermo in octava assumptionis</title>
                        <rubric>Bernardus de assumpcione</rubric>
                        <quote rend="dottedEnd">
                            <ref type="biblical" cRef="Apc_12:1">Signum magnum</ref>
                        </quote>
                        <incipit>Vehementer quidem nobis, carissimi, vir unus et mulier una nocuere</incipit>
                        <explicit>qui est super omnia deus benedictus in secula secolorum. Amen</explicit> Druck: Opera, ed. <author>J. Leclerq</author> und <author>H. Rochais</author>, Bd. 5, Rom 1968, 262–274.</msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="247v" to="249r">247va–249ra</locus>
                        <author ref="#guerricus_igniacensis">Guerricus Igniacensis</author>
                        <title>Sermo II in assumptione</title>
                        <rubric>Bernardus de assumpcione</rubric>
                        <incipit>Filie Ierusalem <gap/>
                            <ptr type="biblical" cRef="Ct_5:8"/>. Verba ista qualiter ad assumpcionem</incipit>
                        <explicit>glorificatio tue matris tibi proficiat cui est honor <gap/> Amen</explicit> Druck: Guerric d'Igny, Sermons, ed. <author>J. Morson</author>, T. 2, Paris 1973 (Sources Chrétiennes 202), 428–440; <bibl>
                            <abbr>PL</abbr> 185, 190–193.</bibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="249r" to="282r">249ra–282ra</locus>
                        <author ref="#conradus_de_saxonia">Conradus de Saxonia</author>
                        <title>Speculum BMV</title>
                        <rubric>Speculum Marie</rubric>
                        <quote>Quoniam, ut ait beatus Ieronimus, nulli dubium est quod totum ad gloriam laudis dei pertineat <gap/>
                        </quote> (<locus from="249v">249vb</locus>) <quote rend="dottedEnd">
                            <ref type="biblical" cRef="Lc_1:28">Ave Maria <gap/>
                            </ref> Audi, dulcissima virgo Maria, audi nova, audi mira</quote> Druck: <bibl>Speculum seu salutatio beatae Mariae virginis ac sermones Mariani, ed. <editor>P. de Alcantara Martinez</editor>, Grottaferrata 1975 (Bibliotheca Franciscana ascetica medii aevi 11), 141–504.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Stegmüller RB</abbr> 2016f.;</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Distelbrink</abbr> Nr. 214;</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>
                                <hi rend="sup">2</hi>VL</abbr> 5, 250;</bibl>
                        <bibl>Marienlexikon, hrsg. von <editor>R. Bäumer</editor>, Bd. 3, 616–619.</bibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="282r" to="292r">282ra–292ra</locus>
                        <title>Speculum humanae salvationis</title> Cap. 3–12 und 35–39. <rubric>Concepcionis Marie ex speculo humane salvacionis</rubric>
                        <incipit>Qui modum nostre redempcionis scire desiderat, primo de annunciacione Marie incipiat</incipit>
                        <explicit>et exaudi libenter pro nobis supplicantem tuam matrem</explicit>
                  Druck: <bibl>Speculum humanae salvationis, hrsg. von <editor>J. Lutz</editor> und <editor>P. Pedrizet</editor>, Mühlhausen 1907, 8–27 und 72–81.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>
                                <hi rend="sup">2</hi>VL</abbr> 9, 52–65.</bibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="292r" to="292v">292ra–292vb</locus>
                        <title>Sermo in visitatione</title>
                        <quote rend="dottedEnd">
                            <ref type="biblical" cRef="Lc_1:47">Exultavit spiritus <gap/>
                            </ref> Verba beate Marie virginis exultacionis et pro inestimabili exaltacione sua gaudentis</quote>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="292v" to="305v">292vb–305vb</locus>
                        <title>Sermones in conceptione BMV</title>
                        <quote rend="dottedEnd">
                            <ref type="biblical" cRef="I_Sm_4:5">Cum venisset archa</ref>
                        </quote>
                        <quote>Hec archa est beata virgo Maria que hodie venit <gap/>
                        </quote> (<locus from="295r">295rb</locus>) <quote rend="dottedEnd">
                            <ref type="biblical" cRef="Ps_86:3">Gloriosa dicta sunt <gap/>
                            </ref> Cuius totum est eius est quaelibet pars</quote> (<locus from="297v">297va</locus>) <quote rend="dottedEnd">
                            <ref type="biblical" cRef="Ps_86:3">Gloriosa dicta sunt <gap/>
                            </ref> Sicut dicit Bernardus super Can. civitas nihil aliud est quam concors hominum multitudo</quote> (<locus from="300r">300ra</locus>) <quote rend="dottedEnd">
                            <ref type="biblical" cRef="Gn_2:8">Plantaverat dominus deus paradisum <gap/>
                            </ref> Sicut contrariorum contrarii sunt effectus</quote> (<locus from="302r">302rb</locus>) <quote rend="dottedEnd">
                            <ref type="biblical" cRef="Lc_21:25">Erunt signa <gap/>
                            </ref>
                            <ref type="biblical" cRef="Mt_23:39">Sicut legitur Mth. 24</ref> in fine quod Ihesus arguens Iherosolimitas eo quod noluerunt recipere</quote> (<locus from="303v">303va</locus>) <quote rend="dottedEnd">
                            <ref type="biblical" cRef="Lc_21:25">Erunt signa <gap/>
                            </ref> Licet dominus noster Ihesus Christus verba proposita ad litteram dixit de adventu suo</quote>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="306r" to="315v">306ra–315vb</locus>
                        <title>Sermones in nativitate BMV</title>
                        <rubric>Nativitatis Marie</rubric>
                        <quote rend="dottedEnd">
                            <ref type="biblical" cRef="Ct_7:1">Quam pulcri <gap/>
                            </ref> Augustinus de laude Marie et Anselmus dicunt sic: Si omnium nostrum membra in linguas verterentur</quote> Vgl. Ambrosius Autpertus, Sermo de assumptione, PL 39, 2129 und <bibl>
                            <abbr>CC CM</abbr> 27B, 1025.</bibl> (<locus from="308v">308va</locus>) <quote rend="dottedEnd">
                            <ref type="biblical" cRef="Est_10:6">Parvus fons <gap/>
                            </ref> Beata Maria convenienter per fontem potest figurari</quote> (<locus from="311r">311ra</locus>) <quote rend="dottedEnd">
                            <ref type="biblical" cRef="Iob_14:2">Quasi flos egreditur <gap/>
                            </ref> Legimus in sacra scriptura in ortu aliquorum filiorum</quote> (<locus from="313r">313rb</locus>) <quote rend="dottedEnd">
                            <ref type="biblical" cRef="Nm_24:17">Consurget virga <gap/>
                            </ref> Beatus Ancelmus de concepcione beate Marie dicit sic: Nichil tibi domina equale nichil comparabile</quote>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="315v" to="321r">315vb–321ra</locus>
                        <title>Sermones in purificatione BMV</title>
                        <rubric>Purificacionis</rubric>
                        <quote rend="dottedEnd">
                            <ref type="biblical" cRef="Ez_43:4">Ingressa est maiestas <gap/>
                            </ref> quod mulier que suscepto semine peperit</quote> (<locus from="318r">318rb</locus>) <quote rend="dottedEnd">
                            <ref type="biblical" cRef="Lc_2:22">Postquam impleti sunt <gap/>
                            </ref> Sicut dicitur vulgariter: qui vult cum lupis currere oportet eum cum lupis ululare</quote>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="321r" to="326r">321ra–326rb</locus>
                        <title>Sermones in annuntiatione BMV</title>
                        <rubric>Annunciacionis</rubric>
                        <quote rend="dottedEnd">
                            <ref type="biblical" cRef="Lc_1:26">Missus est angelus <gap/>
                            </ref> Verba proposita spiritualiter et mistice exponendo</quote> (<locus from="324r">324ra</locus>) <quote rend="dottedEnd">
                            <ref type="biblical" cRef="Lc_1:28">Ingressus angelus <gap/>
                            </ref> Gregorius in omilia dicit depredari desiderat qui thesauros publice portat <supplied>Gregorius I papa, Hom. in Ev. 11,1</supplied>
                        </quote>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="326r" to="332r">326ra–332rb</locus>
                        <title>Sermones in visitatione BMV</title>
                        <rubric>Visitacionis</rubric>
                        <quote rend="dottedEnd">
                            <ref type="biblical" cRef="Lc_1:39">Exurgens Maria <gap/>
                            </ref> In omnibus perfectis que vicissitudo attenditur</quote>
                        <bibl>Vgl. <ref type="altMs">Halle, UB, Cod. 111, 269va</ref>.</bibl> (<locus from="328r">328rb</locus>) <quote rend="dottedEnd">
                            <ref type="biblical" cRef="Lc_1:41">Et factum est ut audivit <gap/>
                            </ref> Postquam archangelus Gabriel habito consensu virginis</quote> (<locus from="330r">330rb</locus>) <quote rend="dottedEnd">
                            <ref type="biblical" cRef="Lc_1:46">Magnificat anima mea <gap/>
                            </ref> Consueverunt mulieres in veteri testamento dicere domino canticum quando deus fecit mirabilia</quote>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="332r" to="336v">332rb–336vb</locus>
                        <title>Sermones in assumptione BMV</title>
                        <rubric>Assumpcionis</rubric>
                        <quote rend="dottedEnd">
                            <ref type="biblical" cRef="Nm_10:11">Elevata est nubes <gap/>
                            </ref> Sicut dicit Augustinus super Iohannem <gap/> nichil in hac vite peregrinatione meditemur nisi quod hic semper non erimus</quote> (<locus from="334v">334va</locus>) <quote rend="dottedEnd">
                            <ref type="biblical" cRef="Ct_4:8">Veni de Libano <gap/>
                            </ref> Solent virgines et honeste mulieres ad mensas principum et magnatum invitari</quote>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="336v" to="360v">336vb–360vb</locus>
                        <author ref="#augustinus_triumphus">Augustinus Triumphus</author>
                        <title>Tractatus super Magnificat</title>
                        <rubric>Super Magnificat et precepta domini</rubric>
                        <quote rend="dottedEnd">
                            <ref type="biblical" cRef="Ps_143:9">Deus canticum novum cantabo</ref>
                        </quote>
                        <incipit>Beatus Augustinus dicit quod virginis gloriose canticum</incipit>
                        <explicit>ad filii virginis amorem potenter inducat et per ipsum ad vitam eternam perducat. Amen</explicit> Auch in <ref type="mss" cRef="300-helmst">Cod. Guelf. 300 Helmst.</ref>, <locus from="71r" to="82v">71ra–82vb</locus>.
                  <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>Augustinus Triumphus, In canticum deiparae virginis Mariae commentarius, ed. <editor>A. Rocca</editor>, Rom 1603.</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Stegmüller RB</abbr> 1548;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Zumkeller</abbr> 131;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>CALMA</abbr> 1, 548 (Nr. 39).</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="360v" to="365r">360vb–365rb</locus>
                        <title>Sermones in annuntiatione BMV</title>
                        <rubric>Annunciacionis</rubric>
                        <quote rend="dottedEnd">
                            <ref type="biblical" cRef="IV_Rg_7:9">Hec dies boni nuncii est</ref>
                        </quote>
                        <incipit>Hiis verbis commendatur festum annunciacionis</incipit>
                        <explicit>tocius universitatis</explicit>
                        <filiation>Auch in <ref type="altMs">Windsheim, Cod. 70, 114ra</ref>.</filiation> (<locus from="363r">363ra</locus>) <quote rend="dottedEnd">
                            <ref type="biblical" cRef="Apc_19:7">Gaudeamus et exultemus <gap/>
                            </ref> In verbis propositis misterium incarnacionis dominice</quote> (<locus from="364r">364rb</locus>) <quote rend="dottedEnd">
                            <ref type="biblical" cRef="Ct_4:12">Ortus conclusus</ref>
                            <unclear>Salomon</unclear> considerans in spiritu prophetico excellenciam virginis Marie</quote>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="365r" to="388r">365rb–388ra</locus>
                        <title>Sermones in assumptione BMV</title>
                        <rubric>Assumpcionis Marie</rubric>
                        <quote rend="dottedEnd">
                            <ref type="biblical" cRef="Lc_10:38">Intravit Ihesus <gap/>
                            </ref> Istud evangelium legitur in assumpcione virginis gloriose licet ut quidam dixerunt modicum factum ad propositum huius festi</quote> In drei Teile untergliedert. (<locus from="369v">369va</locus>) <quote rend="dottedEnd">
                            <ref type="biblical" cRef="Apc_12:1">Signum magnum apparuit <gap/>
                            </ref> Gloriam istius mulieris tam admirabilis</quote> (<locus from="371v">371vb</locus>) <quote rend="dottedEnd">
                            <ref type="biblical" cRef="Gn_7:17">Multiplicate sunt <gap/>
                            </ref> Sicut dicit Bernardus in sermone de assumpcione beate virginis</quote> (<locus from="373r">373ra</locus>) <quote rend="dottedEnd">
                            <ref type="biblical" cRef="Ez_3:12">Assumpsit me spiritus <gap/>
                            </ref> Hec sunt Ezechielis prophete dicta ad commendacionem istius benedicte assumpcionis</quote> (<locus from="376r">376rb</locus>) <quote rend="dottedEnd">
                            <ref type="biblical" cRef="Ct_6:9">Que est ista que progreditur <gap/>
                            </ref> In verbis propositis gloriosa virgo Maria celestibus spiritibus</quote> (<locus from="378v">378va</locus>) <quote rend="dottedEnd">
                            <ref type="biblical" cRef="Ps_44:10">Astitit regina <gap/>
                            </ref> In hac cantilena davitica introducitur mundi domina quadriformiter</quote> Vgl. <ref type="altMs">Graz, UB, Ms. 985, 250.</ref> (<locus from="380v">380va</locus>) <quote rend="dottedEnd">
                            <ref type="biblical" cRef="Ct_4:7">Tota pulcra es <gap/>
                            </ref> Sponsus celestis volens sponse pulcritudinem et dignitatem</quote> (<locus from="381r">381rb</locus>) <quote rend="dottedEnd">
                            <ref type="biblical" cRef="Ct_6:9">Que est ista que progreditur <gap/>
                            </ref> Celestes spiritus claritatem et gloriam virginis ammirantes inter se</quote> (<locus from="382r">382ra</locus>) <quote rend="dottedEnd">
                            <ref type="biblical" cRef="Ct_8:5">Que est ista que ascendit <gap/>
                            </ref> Si aliquis rusticus vel inexpertus lapidem preciosum laudaret</quote> (<locus from="383r">383ra</locus>) <quote rend="dottedEnd">
                            <ref type="biblical" cRef="Sir_24:17">Quasi cedrus exaltatus <gap/>
                            </ref> Ecce sex posuit differencias arborum</quote> Vgl. <ref type="altMs">München, UB, 2° Cod. ms. 64, 264rb</ref>. (<locus from="384v">384va</locus>) <quote rend="dottedEnd">
                            <ref type="biblical" cRef="Sir_24:20">Sicut cinamonum <gap/>
                            </ref> Ecce novem posuit species aromatum</quote> (<locus from="386r">386rb</locus>) <quote rend="dottedEnd">
                            <ref type="biblical" cRef="Sir_24:14">In habitacione sancta <gap/>
                            </ref> In verbis premissis beata Maria commendatur a duobus</quote> (<locus from="387r">387ra</locus>) <quote rend="dottedEnd">
                            <ref type="biblical" cRef="Lc_10:42">Maria optimam <gap/>
                            </ref> Istud verbum proprie nulli competit nisi virgini Marie</quote>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="388r" to="389r">388ra–389ra</locus>
                        <author ref="#jacobus_de_voragine">Jacobus de Voragine</author>
                        <title>Sermones in annuntiatione BMV</title>
                        <quote rend="dottedEnd">
                            <ref type="biblical" cRef="Is_45:8">Rorate celi <gap/>
                            </ref> Possunt esse verba antiquorum patrum desiderancium Christi nativitatem</quote> (<locus from="389r">389ra</locus>) <quote rend="dottedEnd">
                            <ref type="biblical" cRef="Ps_64:10">Visitasti terram <gap/>
                            </ref> Genus humanum per Christi incarnacionem redemptum recolens sue redempcionis beneficium</quote> (<locus from="390r">390ra</locus>) <quote rend="dottedEnd">
                            <ref type="biblical" cRef="Is_11:1">Egredietur virga <gap/>
                            </ref> Olim terra nostre nature maledicta erat</quote> (<locus from="390v">390vb</locus>) <quote rend="dottedEnd">
                            <ref type="biblical" cRef="Lc_1:26">Missus est angelus <gap/>
                            </ref> Olim missus fuit dyabolus ad Evam inferens pravam suggescionem</quote> (<locus from="391v">391vb</locus>) <quote rend="dottedEnd">
                            <ref type="biblical" cRef="Lc_1:28">Ave Maria <gap/>
                            </ref> Nullus sufficienter laudare vel salutare potest illam quam salutavit angelus</quote> Endet mit Verweis: <quote>De quibus supra xxvi</quote>. (<locus from="392r">392ra</locus>) <quote rend="dottedEnd">
                            <ref type="biblical" cRef="Lc_1:28">Ave Maria <gap/>
                            </ref> Solent mulieres sex gracias affectare</quote> (<locus from="392v">392vb</locus>) <quote rend="dottedEnd">
                            <ref type="biblical" cRef="Lc_1:28">Ave Maria <gap/>
                            </ref> In ista salutacione angelica ponuntur sex cause</quote>
                        <bibl>
                            <abbr>Schneyer</abbr> 3, 253 Nr. 392–398.</bibl> Druck: <bibl>
                            <abbr>GW</abbr> M11654.</bibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="393v" to="399r">393vb–399rb</locus>
                        <title>Sermones in annuntiatione BMV</title>
                        <quote rend="dottedEnd">
                            <ref type="biblical" cRef="Sir_24:12">Qui creavit me <gap/>
                            </ref> In quo secundum eius intellectum generaliter describitur</quote> Vgl. <ref type="altMs">Trier, StB, Hs. 322/1994 4°, f. 88rb</ref>. (<locus from="395r">395rb</locus>) <quote rend="dottedEnd">
                            <ref type="biblical" cRef="Lc_1:30">Ne timeas Maria <gap/>
                            </ref> In verbis premissis exordium nostre redempcionis tangitur</quote> (<locus from="396r">396ra</locus>) <quote rend="dottedEnd">
                            <ref type="biblical" cRef="Lc_1:26">Missus est angelus <gap/>
                            </ref> In hoc evangelio in quo continentur primordia nostre redempcionis quatuor</quote> Vgl. <bibl>
                            <abbr>Schneyer</abbr> 1, 241 Nr. 23.</bibl> (Aldobrandinus de Tuscanella). (<locus from="396v">396vb</locus>) <quote rend="dottedEnd">
                            <ref type="biblical" cRef="Ez_32:7">Solem nube tegam <gap/>
                            </ref> Videamus quod iste sol mirabilis humanis oculis in puritate sue claritatis</quote>
                        <bibl>
                            <abbr>Schneyer</abbr> 2, 7 Nr. 6.</bibl> (Eberhardus de Valle scholarum). (<locus from="399r">399ra</locus>) <quote rend="dottedEnd">
                            <ref tpye="biblical" cRef="Lc_1:26">Missus est angelus <gap/>
                            </ref> Legitur Gen. 24 quod cum Abraham esset senex </quote>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="399r" to="407v">399rb–407va</locus>
                        <title>Sermones in purificatione BMV</title>
                        <rubric>Purificacionis</rubric>
                        <quote rend="dottedEnd">
                            <ref type="biblical" cRef="Mal_3:1">Statim veniet <gap/>
                            </ref> Spiritus sanctus qui et paraclitus dicitur qui iustos semper consolatur</quote> (<locus from="401r">401rb</locus>) <quote rend="dottedEnd">
                            <ref type="biblical" cRef="Iob_6:8">Quis mihi det <gap/>
                            </ref> Ex quo desiderium est appetitus rei delectabilis</quote> (<locus from="403r">403rb</locus>) <quote rend="dottedEnd">
                            <ref type="biblical" cRef="Lc_2:22">Postquam impleti <gap/>
                            </ref> Quoniam spes que differtur affligit animam</quote> (<locus from="405r">405rb</locus>) <quote rend="dottedEnd">
                            <ref type="biblical" cRef="Ex_2:9">Accipe puerum <gap/>
                            </ref> Verba ultima sunt Mardochei qui interpretatur</quote>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="407v" to="415r">407va–415rb</locus>
                        <title>Sermones in visitatione BMV</title>
                        <rubric>Visitacionis</rubric>
                        <quote rend="dottedEnd">
                            <ref type="biblical" cRef="Lc_1:47">Exultavit spiritus</ref>
                        </quote>
                        <quote>Ex quo dixit angelus ad Mariam ‚Ecce Elizabeth cognata tua'</quote>
                        <quote rend="dottedBegin"> non potuit Maria amicam fideliorem recipere <gap/>
                        </quote> (<locus from="409v">409va</locus>) <quote rend="dottedEnd">
                            <ref type="biblical" cRef="Ps_41:5">Transibo in locum <gap/>
                            </ref> In verbo proposito duo notantur a quibus gloriosa virgo commendatur</quote>
                        <bibl>
                            <abbr>Schneyer</abbr> 2, 11 Nr. 12.</bibl> (Eberhardus de Valle scholarum). (<locus from="411v">411va</locus>) <quote rend="dottedEnd">
                            <ref type="biblical" cRef="Ps_44:10">Astitit regina</ref>
                        </quote>
                        <quote>Legitur</quote>
                        <supplied>III Rg 10,2</supplied>
                        <quote>quod regina Saba ingressa est Ierusalem <gap/>
                        </quote> (<locus from="415r">415ra</locus>) <quote>Lux orta est eis</quote>
                        <supplied>Is 9,2; Ps 96,11</supplied>. <incipit>Nota: Maria tribus modis dicitur lux quia tribus modis celestes illuminaciones</incipit>
                        <explicit>quia ad omnem visionem corporalem necessaria est lux sicut Maria</explicit>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="415r" to="416r">415rb–416rb</locus>
                        <author ref="#thomas_de_aquino">Thomas de Aquino</author>
                        <title>Expositio in salutationem angelicam</title>
                        <incipit>Ave Maria gracia plena <gap/> In salutacione ista continentur tria. Unam partem fecit angelus</incipit>
                        <explicit>Sic ergo et virgo benedicta est, sed fructus eius magis benedictus</explicit>
                        <note>Ausgaben und Literatur wie bei Cod. Guelf. 122 Helmst., 65ra.</note>
                        <msItem>
                            <locus from="416v">416v</locus>
                            <note>leer.</note>
                        </msItem>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="417r" to="450r">417ra–450ra</locus>
                        <author ref="#heinrich_de_langenstein">Henricus de Langenstein</author>
                        <title>Sermones in festivitatibus BMV</title>
                        <rubric>Sermo Hassonis de assumpcione Marie</rubric>
                        <quote rend="dottedEnd">
                            <ref type="biblical" cRef="Sir_24:17">Quasi cedrus</ref>
                        </quote>
                        <quote>et legitur in ecclesia ad laudem gloriose, in hac utique celebritate <gap/>
                        </quote>
                        <bibl>
                            <abbr>Hohmann</abbr> Nr. 170.</bibl> (<locus from="434v">434va</locus>) <rubric>Sermo <sic>Hassionis</sic> de nativitate Marie</rubric>
                        <quote rend="dottedEnd">
                            <ref type="biblical" cRef="Ps_86:5">Ipse fundavit eam</ref>
                        </quote>
                        <quote>Patres et domini venerabiles, magne utique et gloriose festivitatis diem primordia humane salutis <gap/>
                        </quote>
                        <bibl>
                            <abbr>Hohmann</abbr> Nr. 112.</bibl> (<locus from="443v">443vb</locus>) <rubric>Hassio de annunciacione Marie</rubric>
                        <quote rend="dottedEnd">
                            <ref type="biblical" cRef="Lc_1:34">Dixit Maria ad angelum</ref>
                        </quote>
                        <quote>Patres et domini venerandi, si magna et mirabilia huius festivitatis volumus attente pensare <gap/>
                        </quote>
                        <bibl>
                            <abbr>Hohmann</abbr> Nr. 50;</bibl> vgl. <bibl>
                            <abbr>
                                <hi rend="sup">2</hi>VL</abbr> 3, 766.</bibl> – <locus from="437v">437v</locus> Besitzvermerk (siehe oben).</msItem>
                </msContents>
                <physDesc>
                    <objectDesc form="codex">
                        <supportDesc material="perg_chart">
                            <support>
                                <p>
                                    <material>Papier und Pergament</material>
                                </p>
                                <p n="objectDesc">Perg.: ehem. VS, Vorsatz, 363, 368f., 374f., 380f., 386f., 392f., 398f., 407f., 416f., 434f., 450, hinteres Vorsatz, ehem. HS. Wasserzeichen: <watermark>Anker</watermark>
                                    <bibl>
                                        <abbr>Piccard</abbr> II 498</bibl> (1451) Buchstabe P <bibl>
                                        <abbr>Piccard</abbr> IX 914</bibl> (1456, 1457), 943 (1460), 1524 (1460) 1642 (1460, 1461) und 1645 (1456), Ochsenkopf <bibl>
                                        <abbr>Piccard</abbr> VII 162</bibl> (1456), 423 (1452–1456) und IX 182 (1469–1471). Diese Wasserzeichen auch in Cod. Guelf. 158–160. </p>
                            </support>
                            <extent>
                                <measure type="leavesCount">II, 450, II Bl.</measure>
                                <dimensions type="leaf" unit="cm">
                                    <height quantity="30">30</height>
                                    <width quantity="21">21</width>
                                </dimensions>
                            </extent>
                            <collation>VI+2 (14). 32 VI (398). 2 IX (434). VIII (450). Zweifache originale Foliierung arabisch auf der Versoseite, römisch auf der Rektoseite. Neue Bleistiftfoliierung. Reklamanten. Schriftraum: <dimensions type="written" unit="cm">
                                    <height quantity="23">23</height>
                                    <width quantity="15">15</width>
                                </dimensions>, 43–55 Zeilen, zweispaltig. Bastarda mit kursiven Zügen. Rubriziert. Ein- bis vierzeilige rote Lombarden. Dieselbe Schreiberhand und Einrichtung wie die bei <ref type="mss" cRef="158-helmst">Cod. Guelf. 158 Helmst.</ref> genannte Hss.-Gruppe.</collation>
                        </supportDesc>
                        <layoutDesc>
                            <layout columns="" writtenLines=""/>
                        </layoutDesc>
                    </objectDesc>
                    <decoDesc>
                        <decoNote type=""/>
                    </decoDesc>
                    <bindingDesc>
                        <binding>
                            <p n="bindingDesc">1976 restauriert. Holzdeckel mit braunem Ziegenleder überzogen. Streicheisenlinien. Einzelstempel Adler natürlich: <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s000006">s000006</ref>.</bibl> Lilie: <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s002090">s002090</ref>.</bibl> Löwe schreitend <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s002801">s002801</ref>.</bibl> Menschenkopf: <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s003073">s003073</ref>.</bibl> Menschenkopf Profil: <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s003074">s003074</ref>
                                </bibl>, <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s003075">s003075</ref>.</bibl> Rosette fünfblättrig: <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s006411">s006411</ref>
                                </bibl>, <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s007652">s007652</ref>
                                </bibl>, <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s007687">s007687</ref>.</bibl> Der "Werkstatt M" (<bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="w000206">w000206</ref>
                                </bibl>) zugeschrieben. Zwei Schließen, Spuren von 2 × 5 Schonernägeln. Auf dem <locus>VD</locus> Schriftzug <quote>Si</quote>.</p>
                        </binding>
                    </bindingDesc>
                    <accMat type=""/>
                </physDesc>
                <history>
                    <p>
                  Gehört als Bd. 7 zu dem in Hamburg geschriebenen Sermones-Zyklus (vgl. <ref type="mss" cRef="161-helmst">Cod. Guelf. 161 Helmst.</ref>).  Später gehörten sie zum Buchbestand des Augustiner-Chorfrauenstifts Heiningen (<locus from="450v">450v</locus>): <quote>Liber beatissimorum apostolorum Petri et Pauli in Henigen ordinis canonicarum regularium</quote>. – <quote>Registrirt 1602 sub Lonicero</quote> (IIr, vgl. auch <ref type="mss" cRef="158-helmst">Cod. Guelf. 158 Helmst.</ref>).</p>
                </history>
                <additional>
                    <adminInfo>
                        <recordHist>
                            <source>
                                <bibl>
                                    <author>Christian Heitzmann</author>: Katalog der mittelalterlichen Helmstedter Handschriften. T. 1: Cod. Guelf. 1 bis 276 Helmst. Beschrieben von Helmar Härtel, Christian Heitzmann, Dieter Merzbacher, Bertram Lesser. Wiesbaden: Harrassowitz, 2012. S. 180-185.</bibl>
                            </source>
                        </recordHist>
                    </adminInfo>
                    <listBibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Heinemann</abbr> Nr. 187.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Krämer</abbr> 341.</bibl>
                    </listBibl>
                </additional>
            </msDesc>
        </body>
    </text>
</TEI>