<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" xml:lang="de" xml:id="HAB_mss_166-helmst_tei-msDesc_Merzbacher">
    <teiHeader>
        <fileDesc>
            <titleStmt>
                <title>Beschreibung des Cod. Guelf. 166 Helmst. (Dieter Merzbacher: Katalog der mittelalterlichen Helmstedter Handschriften. T. 1: Cod. Guelf. 1 bis 276 Helmst. Beschrieben von Helmar Härtel, Christian Heitzmann, Dieter Merzbacher, Bertram Lesser. Wiesbaden: Harrassowitz, 2012. S. 202-204.)</title>
                <respStmt>
                    <resp>Katalogisiert durch </resp>
                    <name type="person">Dieter Merzbacher</name>
                </respStmt>
            </titleStmt>
            <editionStmt>
                <edition>Elektronische Ausgabe nach TEI P5</edition>
                <respStmt>
                    <resp>TEI-P5 konforme Kodierung durch </resp>
                    <name type="person">Torsten Schaßan</name>
                    <name type="org">Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel</name>
                </respStmt>
            </editionStmt>
            <publicationStmt>
                <publisher>
                    <name type="org">Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel</name>
                    <ptr target="http://www.hab.de"/>
                </publisher>
                <date when="2014-12-19" type="issued">19.12.2014</date>
                <date when="2014-12-19" type="digitised">19.12.2014</date>
                <distributor>Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel</distributor>
                <availability status="restricted">
                    <licence target="http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/de/">
                        <p>Dieses Dokument steht unter einer Creative Commons Namensnennung-Weitergabe unter gleichen Bedingungen 3.0 Deutschland Lizenz (CC BY-SA).</p>
                        <p>Für die Nutzung weiterer Daten wie Digitalisaten gelten gegebenenfalls andere Lizenzen. Vgl. die <ref target="http://diglib.hab.de/?link=012">Nutzungshinweise</ref> der Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel.</p>
                    </licence>
                </availability>
                <pubPlace>
                    <ptr type="purl" target="http://diglib.hab.de/mss/166-helmst/start.htm"/>
                    <ptr type="thumbnailForPresentations" target="http://diglib.hab.de/mss/166-helmst/thumbs/00001.jpg"/>
                </pubPlace>
                <idno type="URN">urn:nbn:de:gbv:23-mss/166-helmst3</idno>
            </publicationStmt>
            <sourceDesc>
                <p>Neukatalogisiert durch <name type="person">Dieter Merzbacher</name>.</p>
            </sourceDesc>
        </fileDesc>
        <encodingDesc>
            <projectDesc>
                <p>Beschreibung erstellt im Rahmen des Projektes <name type="project" subtype="cataloguing">Katalogisierung der mittelalterlichen Helmstedter Handschriften <name type="project" subtype="part">Teil I</name>
                    </name>.</p>
            </projectDesc>
        </encodingDesc>
        <revisionDesc>
            <change who="schassan" when="2020-04-17">Lizenzangaben korrigiert</change>
            <change who="schassan" when="2015-09-04">Normdaten ergänzt bzw. korrigiert.</change>
        </revisionDesc>
    </teiHeader>
    <text>
        <body>
            <msDesc xml:lang="de" xml:id="mss_166-helmst_tei-msDesc_Merzbacher">
                <msIdentifier>
                    <settlement>Wolfenbüttel</settlement>
                    <repository rend="HAB">Herzog August Bibliothek</repository>
                    <collection>Helmstedter Handschriften</collection>
                    <idno sortKey="wf_hab_helmst-0166">Cod. Guelf. 166 Helmst.</idno>
                </msIdentifier>
                <head>
                    <title>Arnoldus de Geilhoven</title>
                    <origDate when="1481">1481</origDate>
                </head>
                <msContents>
                    <msItem>
                        <locus from="1r" to="298v">1ra–298vb</locus>
                        <author ref="#arnoldus_geilhoven">Arnoldus Geilhoven</author>
                        <title>Speculum conscientiae sive collectura de libro conscientiae (Gnotosolytus magnus)</title>
                        <quote>Ad sancte trinitatis ejusdemque individue unitatis gloriosissime Marie virginis dei genitricis omniumque sanctorum laudem et honorem. Incipit collectura de libro consciencie. In presenti igitur collectione primo de virtute et vicio</quote>. Titelnennungen nach genannten Nummern unter Beiziehung entsprechender Rubrikenzählung bei <bibl>
                            <abbr>De Backer</abbr> (s. u.) 129.</bibl> 
	(<locus from="1r">1rb</locus>) <rubric>commendacio virtutis</rubric>
                        <quote>Sciendo sciendum quod virtus ipsa <gap/>
                        </quote> 
	(<locus from="4v">4vb</locus>) <rubric>Exempla magistri Hinrici de Hassia</rubric>
                        <gap/> 
	(<locus from="6v">6vb</locus>) <rubric>Tytulus secundus de peccato hominis in communi. Diffinicio vicii</rubric>
                        <gap/> 
	(<locus from="12r">12rb</locus>) <rubric>Tercius tytulus de virtutibus theoloycis</rubric> (<bibl>
                            <abbr>De Backer</abbr> 12</bibl>) <gap/> 
	(<locus from="13v">13vb</locus>) <rubric>De articulis fidei</rubric> (<bibl>
                            <abbr>De Backer</abbr> 5</bibl>) <gap/> 
	(<locus from="39r">39ra</locus>) <rubric>Tytulus x. <supplied>!</supplied> de infidelitate sine errore contra fidem</rubric>
                        <gap/> 
	(<locus from="53r">53ra</locus>) <rubric>Tytulus <sic>xi</sic> de caritate</rubric>
                        <gap/> 
	(<locus from="69r">69rb</locus>) <rubric>Tytulus viii de adversantibus caritati scilicet de superfluo amore sui et amore mundi et odio et inimicicia et invidia</rubric>
                        <gap/> 
	(<locus from="75v">75vb</locus>) <rubric>Tytulus ix. de virtutibus cardinalibus</rubric> (<bibl>
                            <abbr>De Backer</abbr> 13</bibl>) <gap/> 
	(<locus from="83r">83ra</locus>) <rubric>Tytulus x. De appositis prudencie scilicet de stulticia viciosa prudencia</rubric>
                        <gap/> 
	(<locus from="83v">83vb</locus>) <rubric>Tytulus xi de secunda virtute cardinali videlicet temperancia</rubric>
                        <gap/> 
	(<locus from="93v">93vb</locus>) <rubric>De opposito sobrietatis scilicet de gula. Tytulus duodecimus</rubric>
                        <gap/> 
	(<locus from="115v">115va</locus>) <rubric>Titulus decimus quintus de vicijs fortitudini oppositis</rubric>
                        <gap/> 
	(<locus from="132r">132ra</locus>) <rubric>Titulus decimus sextus. De iusticia Et primo quid sit</rubric>
                        <gap/> 
	(<locus from="164r">164ra</locus>) <rubric>De operibus misericordie spiritualibus</rubric> (<bibl>
                            <abbr>De Backer</abbr> 11</bibl>) <gap/> 
	(<locus from="165r">165ra</locus>) <rubric>De sex operibus misericordie corporalibus</rubric> (<bibl>
                            <abbr>De Backer</abbr> 10</bibl>) <gap/> 
	(<locus from="171v">171va</locus>) <rubric>Titulus xvijus De vicio justicie opposito scilicet de iniusticia</rubric>
                        <gap/> 
	(<locus from="173r">173ra</locus>) <rubric>Titulus decimusoctavus De donis et primo <sic>timoris</sic>
                        </rubric> (<bibl>
                            <abbr>De Backer</abbr> 8</bibl>) <gap/> 
	(<locus from="185v">185vb</locus>) <rubric>Titulus xix De beatitudinibus</rubric> (<bibl>
                            <abbr>De Backer</abbr> 7</bibl>) <gap/> 
	(<locus from="190v">190vb</locus>) <rubric>Titulus vicesimus De humilitate opposito scilicet de superbia <gap/>
                        </rubric>
	(<locus from="198v">198vb</locus>) <rubric>Titulus xxj De paupertate rerum et contemptu diviciarum <gap/>
                        </rubric>
	(<locus from="200r">200rb</locus>) <rubric>Titulus xxij De vicio opposito contemptu divitiarum scilicet de avaricia</rubric>
                        <gap/> - 
	(<locus from="205v">205va</locus>) <quote rend="dottedBegin">hic nihil deficit</quote>
                        <bibl>
                            <abbr>Walther II</abbr> 19544</bibl>, vgl. 19538, Incipit abweichend: <quote>O quam dulce foret quam iocundum dominari <gap/>
                        </quote> und Vers 3f. "comes <gap/> decus": <rubric>
                            <gap/> comes est et cunctis causa doloris / Non decus <gap/>
                        </rubric> - 
	(<locus from="219v">219va</locus>) <rubric>Titulus xxiij De secunda beatitudine scilicet mititate</rubric>
                        <gap/> 
	(<locus from="220v">220va</locus>) <rubric>Titulus xxiiij De vicio mititati opposito scilicet de ira sive iracundia</rubric>
                        <gap/> 
	(<locus from="223v">223va</locus>) <rubric>Titulus xxv de 3a beatitudine scilicet de luctu</rubric>
                        <gap/> 
	(<locus from="225r">225rb</locus>) <rubric>Titulus xxvij De 4ta beatitudine scilicet de esurie justicie</rubric>
                        <gap/> 
	(<locus from="226r">226rb</locus>) <rubric>Titulus xxviij De quinta beatitudine</rubric>
                        <gap/> 
	(<locus from="228v">228va</locus>) <rubric>Titulus xxx De vicio mundicie cordis opposito scilicet de immundicia peccati</rubric>
                        <gap/> 
	(<locus from="229v">229va</locus>) <rubric>Titulus xxxi De septima beatitudine scilicet de pace</rubric>
                        <gap/> 
	(<locus from="230r">230rb</locus>) <rubric>Titulus <sic>xxxiij</sic> De vicijs huic beatitudini oppositis scilicet discordia </rubric>
                        <gap/> 
	(<locus from="231r">231ra</locus>) <rubric>Titulus xxxiij De octava beatitudine que est perpessio persecucionis</rubric>
                        <gap/> 
	(<locus from="231r">231rb</locus>) <rubric>Titulus xxxiiij De peccatis lingue</rubric>
                        <gap/> 
	(<locus>248rv</locus>) <rubric>Titulus xxxv De distinctione peccatorum secundum certas regulas quando sint mortalia et quando venialia</rubric>
                        <gap/> 
	(<locus from="250r">250rb</locus>) <rubric>Titulus xxxvj De sacramentis et quid sit sacramentum</rubric> (<bibl>
                            <abbr>De Backer</abbr> 6</bibl>) <gap/> 
	(<locus from="250v">250vb</locus>) <rubric>Titulus xxxvij De sacramento baptismi</rubric>
                        <gap/> 
	(<locus from="254r">254ra</locus>) <rubric>Titulus xxxviij De sacramento confirmacionis</rubric>
                        <gap/> 
	(<locus from="254v">254vb</locus>) <rubric>Titulus <sic>xxxus</sic> De sacramento eucaristie</rubric>
                        <gap/> 
	(<locus from="265v">265vb</locus>) <quote>De sacramento penitentie <gap/>
                        </quote> 
	(<locus from="275r">275rb</locus>) <rubric>Titulus xlius de extrema unctione</rubric>
                        <gap/> 
	(<locus from="276r">276ra</locus>) <rubric>Titulus xlij De sacramento ordinis</rubric> 
	(<locus from="278r">278ra</locus>) <rubric>Titulus xliij De decem preceptis</rubric> (<bibl>
                            <abbr>De Backer</abbr> 2</bibl>). 
	(<locus from="298v">298vb</locus>) <quote rend="dottedBegin">in scriptis et collectis allegantur. Tibi laus Tibi gloria Tibi graciarum actio In secula seculorum o beata trinitas Amen. Explicit speculum consciencie scriptum in Woltingerode, sub anno Domini m°.c°c°c°c°.lxxxj°, completum vero 2a feria post Letare sive feria 2a ante festum Ambrosii.</quote>
                        <supplied>3.12.1481</supplied>. Unvollständig. Die Handschrift zählt abweichend von der Anordnung und Zahl der 16 Rubriken bei <bibl>
                            <abbr>De Backer</abbr>
                        </bibl> (129) 43 Titel. Der bei <bibl>
                            <abbr>De Backer</abbr>
                        </bibl> aufgeführte zweite Teil des ‚Gnotosolitos' fehlt.
                  <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>
                                <abbr>GW</abbr>
                                <ref type="gw" cRef="02512">2512</ref> u. ö., mit erheblichen Abweichungen.</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>CALMA</abbr> 1, 466 Nr. 3;</bibl>
                            <bibl>
                                <author>W. Lourdaux</author>, <author>E. Persoons</author> (Hg.), Petri Trudonensis catalogus scriptorum Windeshemensium, Leuven 1968 (Universiteit te Leuven, Publicaties op het gebied van de geschiedenis en de filologie, 5. reeks, Deel 3), 27 (Anm. 1 Hs. genannt);</bibl>
                            <bibl>
                                <author>C. De Backer</author>, Arnold Gheylhoven van Rotterdam en zjin "Gnotosolitos", in: Miscellanea Neerlandica, Opstellen voor Jan Deschamps 3, Leuven 1987, 125–133, hier 128 (Hs. genannt).</bibl>
                        </listBibl>
                        <msItem>
                            <locus>299rv</locus>
                            <note>leer.</note>
                        </msItem>
                    </msItem>
                </msContents>
                <physDesc>
                    <objectDesc form="codex">
                        <supportDesc material="perg_chart">
                            <support>
                                <p>
                                    <material>Papier und Pergament</material>
                                </p>
                                <p n="objectDesc">Wasserzeichen: <watermark>Head</watermark> Bull <bibl>
                                        <abbr>Likhachev</abbr> II 209, 1191 und 1193</bibl> (1481), Ochsenkopf <bibl>
                                        <abbr>Piccard</abbr> XI 349</bibl> (1473–1481), 402 (1486?), XV 253 (1479–1481). </p>
                            </support>
                            <extent>
                                <measure type="leavesCount">I, 300, I Bl.</measure>
                                <dimensions type="leaf" unit="cm">
                                    <height quantity="31.5">31,5</height>
                                    <width quantity="21">21</width>
                                </dimensions>
                            </extent>
                            <collation>25 VI (298). Jeweils das mittlere Doppelblatt der Lagen aus Pergament. Tintenfoliierung (19. Jh). 175a nicht gezählt. Reklamanten. Schriftraum: <dimensions type="written" unit="cm">
                                    <height>23–24,5</height>
                                    <width quantity="14.5">14,5</width>
                                </dimensions>, zweispaltig, 37–44 Zeilen. Textualis fere cursiva und Cursiva (jüngere Form), mehrere Hände. Rubriziert, Lombarden zwei, auch drei- bis fünfzeilig (<locus from="1r">1ra</locus>, <locus from="75v">75vb</locus>), mit ausgesparten Ornamenten. Eingangs Einzelnotizen am Rand, vereinzelt am unteren und oberen Rand in kleiner Kursive Stichworteinträge, unten zuweilen beschnitten.</collation>
                            <condition/>
                        </supportDesc>
                        <layoutDesc>
                            <layout columns="" writtenLines=""/>
                        </layoutDesc>
                    </objectDesc>
                    <handDesc/>
                    <decoDesc>
                        <decoNote type=""/>
                    </decoDesc>
                    <bindingDesc>
                        <binding>
                            <p n="bindingDesc">Holzdeckel mit braunem Kalbslederüberzug. Einzelstempel Agnus Dei: <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s005469">s005469</ref>.</bibl> Basilisk ungeflügelt: <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s000426">s000426</ref>.</bibl> Blüte Vierblatt: <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s002011">s002011</ref>.</bibl> Christuskopf, Vera Ikon: <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s004096">s004096</ref>.</bibl> Lilie: <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s002092">s002092</ref>.</bibl> Punkte: <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s003608">s003608</ref>.</bibl> Rosette fünfblättrig, 3 Blattkränze: <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s006871">s006871</ref>.</bibl> Rosette fünfblättrig, ein Blattkranz: <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s007686">s007686</ref>.</bibl> Die Stempel weisen auf die Werkstatt des Zisterzienserinnenklosters Wöltingerode (<bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="w000260">w000260</ref>
                                </bibl>). Zwei Messingschließen. Zwischen 125/126 und 171/172 Gewebereste. Bl. 138 und 257 Pergament genäht. Auf dem Vorderschnitt: <quote>COLLECTURA DE LIBRO CONTIENTIE <supplied>!</supplied>
                                </quote>:</p>
                        </binding>
                    </bindingDesc>
                    <accMat type=""/>
                </physDesc>
                <history>
                    <p>VS: <quote>Liber sancte Marie virginis in Woltingerode quem comparavit nobis venerabilis domina Elyzabet de Borchdorpe abbatissa pie memorie pia mater nostra. Cuius felix anima requiescat in pace.</quote>
                        <locus>1v</locus>: <quote>Den 14 Martii Anno 1572 Einkomen in die Bestalten vestung Wolffenbuttel bey der Heinrichstat ausz dem Closter Woltinrode.</quote> Zum Helmstedter Handschriftenbestand aus Wöltingerode vgl. <bibl>
                            <abbr>Schönemann</abbr> 83;</bibl>
                        <bibl>
                            <author>H. Rüthing</author>, Die mittelalterliche Bibliothek des Zisterzienserinnenklosters Wöltingerode, in: Zisterziensische Spiritualität. Theologische Grundlagen, funktionale Voraussetzungen und bildhafte Ausprägungen im Mittelalter, hrsg. von <editor>C. Kasper</editor> und <editor>K. Schreiner</editor>,St. Ottilien 1994, 189–216, hier 212 (Hs. genannt).</bibl> Zu Elisabeth von Burgdorf als Vorbesitzerin vgl. <bibl>
                            <author>H. Härtel</author>, Untersuchungen zur Bibliotheksgeschichte in Niedersachsen an der Wende vom 15. zum 16. Jahrhundert, in: Wolfenbütteler Notizen zur Buchgeschichte 11 (1986) 1–32, hier 14–16 und 26–28.</bibl> 1618 in die Universitätsbibliothek Helmstedt überführt.</p>
                </history>
                <additional>
                    <adminInfo>
                        <recordHist>
                            <source>
                                <bibl>
                                    <author>Dieter Merzbacher</author>: Katalog der mittelalterlichen Helmstedter Handschriften. T. 1: Cod. Guelf. 1 bis 276 Helmst. Beschrieben von Helmar Härtel, Christian Heitzmann, Dieter Merzbacher, Bertram Lesser. Wiesbaden: Harrassowitz, 2012. S. 202-204.</bibl>
                            </source>
                        </recordHist>
                    </adminInfo>
                    <listBibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Heinemann</abbr> Nr. 192.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Krämer</abbr> 842.</bibl>
                    </listBibl>
                </additional>
                <msPart rend="condensed">
                    <altIdentifier type="partial">
                        <idno>1</idno>
                    </altIdentifier>
                    <p>Vorderes und hinteres Vorsatzblatt: Bruchstücke einer liturgischen Pergamenths. Jeweils ein Bogen querseitig eingebunden. Schriftraum pro Originalseite: <dimensions type="written" unit="cm">
                            <height quantity="20">20</height>
                            <width quantity="13.5">13,5</width>
                        </dimensions>. Karolingische Minuskel. 12. Jh. Rubriziert, Lombarden (einzeilig). <title>Breviarium</title> Vorderer Vorsatz: Aus dem Offizium zu Dom. I adv. ab der zweiten Lectio der zweiten Nokturn bis zum Ende der Matutin (verso unten). Hinterer Vorsatz: Offizium zu Feria VI post Dom. I adv. (recto oben und verso oben) und Dom. II adv. (verso unten) und Feria VI post Dom. II Adv. (recto unten).</p>
                </msPart>
                <msPart rend="condensed">
                    <altIdentifier type="partial">
                        <idno>2</idno>
                    </altIdentifier>
                    <p>
                        <locus>VS</locus> und <locus>HS</locus> jeweils ganzes Blatt aus einer Inkunabel eingeklebt. Schriftraum: <dimensions type="written" unit="cm">
                            <height quantity="20">20</height>
                            <width quantity="14">14</width>
                        </dimensions>. Zweispaltig. Worterklärungen zu Lectiones bzw. Homilien zu Heiligenfesten. VS: Jacobus Apostolus <supplied>25.7.</supplied> bis Nazarus, Celsus, Victor I. und Innozenz I. <supplied>28.7.</supplied>.</p>
                </msPart>
            </msDesc>
        </body>
    </text>
</TEI>