<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" xml:lang="de" xml:id="HAB_mss_185-helmst_tei-msDesc_Merzbacher">
    <teiHeader>
        <fileDesc>
            <titleStmt>
                <title>Beschreibung des Cod. Guelf. 185 Helmst. (Dieter Merzbacher: Katalog der mittelalterlichen Helmstedter Handschriften. T. 1: Cod. Guelf. 1 bis 276 Helmst. Beschrieben von Helmar Härtel, Christian Heitzmann, Dieter Merzbacher, Bertram Lesser. Wiesbaden: Harrassowitz, 2012. S. 230-236.)</title>
                <respStmt>
                    <resp>Katalogisiert durch </resp>
                    <name type="person">Dieter Merzbacher</name>
                </respStmt>
            </titleStmt>
            <editionStmt>
                <edition>Elektronische Ausgabe nach TEI P5</edition>
                <respStmt>
                    <resp>TEI-P5 konforme Kodierung durch </resp>
                    <name type="person">Torsten Schaßan</name>
                    <name type="org">Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel</name>
                </respStmt>
            </editionStmt>
            <publicationStmt>
                <publisher>
                    <name type="org">Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel</name>
                    <ptr target="http://www.hab.de"/>
                </publisher>
                <date when="2014-12-19" type="issued">19.12.2014</date>
            <!--<date when="" type="digitised"></date>-->
                <distributor>Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel</distributor>
                <availability status="restricted">
                    <licence target="http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/de/">
                        <p>Dieses Dokument steht unter einer Creative Commons Namensnennung-Weitergabe unter gleichen Bedingungen 3.0 Deutschland Lizenz (CC BY-SA).</p>
                        <p>Für die Nutzung weiterer Daten wie Digitalisaten gelten gegebenenfalls andere Lizenzen. Vgl. die <ref target="http://diglib.hab.de/?link=012">Nutzungshinweise</ref> der Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel.</p>
                    </licence>
                </availability>
                <pubPlace><!--<ptr type="purl" target="http://diglib.hab.de/mss/185-helmst/start.htm"/>--><!--<ptr type="thumbnailForPresentations" target="http://diglib.hab.de/mss/185-helmst/thumbs/00001.jpg"/>--></pubPlace>
            <!--<idno type="URN">urn:nbn:de:gbv:23-mss/185-helmst7</idno>-->
            </publicationStmt>
            <sourceDesc>
                <p>Neukatalogisiert durch <name type="person">Dieter Merzbacher</name>.</p>
            </sourceDesc>
        </fileDesc>
        <encodingDesc>
            <projectDesc>
                <p>Beschreibung erstellt im Rahmen des Projektes <name type="project" subtype="cataloguing">Katalogisierung der mittelalterlichen Helmstedter Handschriften <name type="project" subtype="part">Teil I</name>
                    </name>.</p>
            </projectDesc>
        </encodingDesc>
        <revisionDesc>
            <change who="schassan" when="2020-04-17">Lizenzangaben korrigiert</change>
            <change who="schassan" when="2015-09-04">Normdaten ergänzt oder korrigiert.</change>
        </revisionDesc>
    </teiHeader>
    <text>
        <body>
            <msDesc xml:lang="de" xml:id="mss_185-helmst_tei-msDesc_Merzbacher">
                <msIdentifier>
                    <settlement>Wolfenbüttel</settlement>
                    <repository rend="HAB">Herzog August Bibliothek</repository>
                    <collection>Helmstedter Handschriften</collection>
                    <idno sortKey="wf_hab_helmst-0185">Cod. Guelf. 185 Helmst.</idno>
                </msIdentifier>
                <head>
                    <title>Alanus ab Insulis. Henricus Septimellensis. Bernhard von der Geist. Goswin Kempgyn. Avianus Poeta. Theodolus Italus. Walter Map </title>
                    <origDate when="1471">1471</origDate>
                    <origPlace>Erfurt</origPlace>
                </head>
                <msContents>
                    <textLang>Schreibsprache: Mittelniederdeutsch <locus from="1r">1r</locus>, Ostfälisch <locus from="243v" to="244r">243v–244r</locus>.</textLang>
                    <msItem>
                        <locus from="1r">1r</locus> Inhaltsverzeichnis. Federproben: AH 53 Nr. 70 (Str. 1 und 2). <bibl>
                            <abbr>Walther II</abbr>, 11399a</bibl> (wie <locus from="94v">94vb</locus>), <bibl>
                            <abbr>Walther II</abbr> 17656 (Hs. genannt).</bibl>
                        <quote>Medea pre furore proprios filios occidit. We nicht en mach wat he hir vint / De heft recht, dat he vp bint / Sinen budel vnd late halen / Wat he mach unde kann betalen / So heft de wert neyn arwyt / Mit eren wert he der geste quid</quote>. </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="1v">1v</locus>
                        <author ref="#jakob_wimpfeling">Jakob Wimpfeling</author>, <author ref="#robert_gaguin">Robert Gaguin</author>, <author ref="#engelhard_funck">Engelhard Funck</author>
                        <title>Carmina</title> Über den Raub der mit Maximilian I. per procuram vermählten Anne de Bretagne durch den französischen König Karl VIII. im Jahre 1491. Nachträge. <bibl>
                            <abbr>Walther I</abbr> 16525,</bibl> 10325, 3890, 16521. Druck:  Jakob Wimpfeling, Briefwechsel, Teilbd. 1, hrsg. von <editor>O. Herding</editor> und <editor>D. Mertens</editor>, München 1990, 176f., 180, 190, 196f. </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="2r" to="32v">2r–32v</locus>
                        <author ref="#alanus_ab_insulis">Alanus ab Insulis</author>
                        <title>De planctu naturae</title>
                        <quote>Explicit Alanus, laudes deo tribuamus / Qui florum verbis flagrat quasi laurus in herbis <gap/>
                        </quote>. Druck: <author>N. Häring</author>, Alan of Lille, "De planctu naturae", in: Studi medievali III 19 (1978) 797–879, hier 806–879 (804 Anm. 52 Hs. genannt, fälschlich: "of the sixteenth century"). <bibl>
                            <abbr>Walther I</abbr> 8957;</bibl> CALMA 1, 97 Nr. 12. Es folgen <bibl>
                            <abbr>Walther I</abbr> 727</bibl> (abweichend: <quote>Alanus brevis hora <gap/>
                        </quote>) und (<locus from="32r">32r</locus>) schematische Inhaltsübersicht. (<locus from="32v">32v</locus>) sowie <bibl>
                            <abbr>Walther I</abbr> 11860 (Hs. genannt),</bibl> zitiert in <bibl>
                            <abbr>Colophons</abbr> 20913.</bibl> Danach Liste von 31 Namen heiliger oder adeliger Franziskaner: <incipit>Fratres sancti Francisci ordinis fratrum minorum. Sanctus Franciscus primus fundator ordinis </incipit>
                        <explicit>Magister Johannes Petzam archiepiscopus Cantuariensis</explicit>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="33r" to="59r">33r–59r</locus>
                        <author ref="#alanus_ab_insulis">Alanus ab Insulis</author>
                        <title>Liber parabolarum seu Doctrinale minus</title> Kommentar: <quote>Cum omne opus poeticum ad mores spectat quid sic pertinet <gap/>
                        </quote> (<locus from="59r">59r</locus>) <gap/> - <quote>est turpis motus anime in affectum sordide delectacionis</quote>.
                  <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>
                                <author>P. Leyser</author>, Historia poetarum et poematum medii aevi decem, post annum a nato Christo CCCC, seculorum <gap/>, Halle 1721, 1064–1091 (hier und im folgenden zumeist nach dieser Hs.);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>PL</abbr> 210, 581–594.</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Walther I</abbr> 71;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>CALMA</abbr> 1, 97 Nr. 16.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="59v">59v</locus>
                        <title>
                            <note>Paraphrase zu </note>
                            <rs type="person" role="author" ref="#gregorius_i_papa">Gregorius I papa</rs>: Moralia in Job<note> 31,34</note>
                        </title>
                        <quote>Gregorius Magna est securitas nil habere concupiscencias carnales <gap/>
                        </quote> - <quote>Nosce te summa consolacio separari a te mors perpetua adherere tibi vita eterna ad quam nos perducat qui sine fine vivit et regnat. Amen etc De illa materia</quote>. Zur Stelle vgl. <bibl>
                            <abbr>PL</abbr> 76, 233.</bibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="60r" to="71v">60r–71vb</locus>
                        <author ref="#henricus_septimellensis">Henricus Septimellensis</author>
                        <title>Elegia de inconstantia fortunae</title>
                        <quote>Quoniam sola sedet probitas flet et gemit aleph <gap/>
                        </quote> Marginalie: <quote>Autor huius libri fuit quidam philosophus nomine Hinricus Florentinus <gap/> scripsit hunc librum per mille versus ad Florentinum episcopum et habet quattuor partes <gap/>
                        </quote> folgt kurze Inhaltsangabe. (<locus from="71v">71vb</locus>) <quote rend="dottedBegin">viventis melior quam morientis amor. Explicit liber Hinrici Florentini</quote>. Folgt <bibl>
                            <abbr>Walther I</abbr> 1620.</bibl> Druck: <author>Leyser</author>, a.a.O., 453–497; PL 204, 841–868; Enrico da Settimello, Elegia, ed. <author>G. Cremaschi</author>, Bergamo 1949 (Orbis Christianus 1), ohne ergänzte Verse.</msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="72r" to="80r">72ra–80r</locus>
                        <author ref="#bernhardus_geystensis">Bernhardus Geystensis (Bernhardus von der Geist)</author>
                        <title>Palpanista sive De vita privata et aulica</title>
                        <rubric>Intitulatur De laudum titulis vel liber Bernherdi</rubric> (<locus from="72v">72va</locus>, vorletzte Zeile I, Vers 103, Marginalie:) <quote>Du dore wat seggestu nu</quote>. (<locus from="80r">80ra</locus>) <quote rend="dottedBegin">- Explicit item de ista materia</quote>. Druck: GW 4079. <bibl>
                            <abbr>Walther I</abbr> 16942;</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>
                                <hi rend="sup">2</hi>VL</abbr> 1, 762–766.</bibl> Zur Überlieferung vgl. <author>J. Richter</author>, Prolegomena zu einer Ausgabe des Palpanista Bernhards von der Geist, Melle i. Hannover 1905, 43; <author>H. Walther</author>, Das Streitgedicht in der lateinischen Literatur des Mittelalters, München 1920 (Quellen und Untersuchungen zur lateinischen Philologie des Mittelalters 5,2), 155.</msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="80r" to="80v">80rb–80vb</locus>
                        <author ref="#bernardus_morlanensis">Bernardus Morlanensis</author>
                        <title>De contemptu mundi</title> Florileg. 
                  <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Leyser</abbr>, a.a.O., 413f.;</bibl>
                            <bibl>vgl. Bernard le Clunisien, De contemptu mundi: une vision du monde vers 1144, ed. <editor>A. Cresson</editor>, Turnhout 2009;</bibl>
                            <bibl>
                                <author>R. Pepin</author>, Scorn for the world: Bernard of Cluny's De contemptu mundi (Medieval texts and studies 8), East Lansing 1991.</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Sharpe</abbr> 162;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Walther I</abbr> 8411.</bibl>
                            <bibl>Zur Verfasserschaft <author>J. Balnaves</author>, Bernard of Morlaix. The Literature of Complaint, the Latin Tradition and the Twelfth-Century "Renaissance", Canberra 1997.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="80v" to="82r">80vb–82r</locus>
                        <title>Salutaris poeta</title>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>
                                <author>Leyser</author>, a.a.O., 2058–2067;</bibl>
                            <bibl>
                                <author>J. Bujnoch</author>, Die Spruchdichtung des Salutaris poeta, in: Mittellateinisches Jahrbuch 5 (1968) 199–241, hier 202f.</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Walther I</abbr> 1798.</bibl>
                        </listBibl>
                        <msItem>
                            <locus from="82v">82v</locus>
                            <note>leer.</note>
                        </msItem>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="83r" to="85r">83ra–85ra</locus>
                        <author ref="#bernardus_claraevallensis">Ps.-Bernardus Claraevallensis</author>
                        <title>De contemptu mundi</title>
                        <bibl>
                            <abbr>Walther I</abbr> 2521.</bibl>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>
                                <abbr>PL</abbr> 184, 1307–1314 (Text der Hs. weicht zuweilen davon ab).</bibl>
                            <bibl>Auch Bernardus Morlanensis bzw. einem Ernaldus zugeschrieben, vgl. dazu <author>J. Balnaves</author>, a.a.O., Chapter 1: Works by Bernard and works attributed to him.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus>85rb-vb</locus>
                        <title>Auctor de extremo iudicio</title>
                        <bibl>
                            <abbr>Walther I</abbr> 15283;</bibl>
                        <bibl>erwähnt bei <author>Leyser</author>, a.a.O., 2091.</bibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="85v" to="92r">85vb–92r</locus>
                        <author ref="#goswin_kempgyn">Goswin Kempgyn</author>
                        <title>Trivita studentium</title>
                        <rubric>Trivita studentium sequitur aperto hemo</rubric>
                  Druck: <bibl>
                            <abbr>Bernhard</abbr> (siehe oben), 61–86 (nach der Hs.).</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Walther I</abbr> 14434;</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>
                                <hi rend="sup">2</hi>VL</abbr> 4, 1124f. (Hs. genannt).</bibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus>92ra-vb</locus> ‚<title>Scolaris'</title>
                        <rubric>Sequuntur statuta scholarium</rubric>
                  Druck: <bibl>
                            <author>M. Weingart</author>, Statuta vel Praecepta scolarium. Schüler-Regeln aus dem Ende des 15. Jahrhunderts, in: Beilagen zum Jahresbericht des humanistischen Gymnasiums Metten für die Jahre 1893/94.</bibl>
                        <bibl>
                            <author>P. Bahlmann</author>, Schülerregeln aus dem Ende des 15. Jahrhunderts, in: Mitteilungen der Gesellschaft für deutsche Erziehungs- und Schulgeschichte 3,3 (1893), 129–143.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Walther I</abbr> 17361;</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>
                                <hi rend="sup">2</hi>VL</abbr> 8, 954f. (Hs. genannt).</bibl>
                        <bibl>Vgl. <author>N. Henkel</author> Deutsche Übersetzungen lateinischer Schultexte, München 1988 (MTU 90), 303–305.</bibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="92v" to="93v">92vb–93vb</locus>
                        <title>Consilium patris ad filium</title>
                        <rubric>Sequitur dogmatile paternum</rubric>
                        <bibl>
                            <abbr>Walther I</abbr> 10193.</bibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="93v" to="94v">93v–94v</locus>
                        <title>Luparius descendens in avernum</title>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Leyser</abbr>, a.a.O., 2093.</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Voigt</abbr> 72–80 (Schluss abweichend), zur Überlieferung vgl. ebd. 14–16.</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Walther I</abbr> 18461</bibl> (Hs. genannt).
                  </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Zu Explicit und anschließenden Versen (<bibl>
                                    <abbr>Walther I</abbr> 15842</bibl> hier erweitert)</head>
                            <bibl>vgl. <author>E. Voigt</author>, Ysengrimus, Halle a. S. 1884, XV</bibl>
                            <bibl>und Jacob Grimm und Wilhelm Grimm. Forschungsausgabe Abt. 1: Die Werke Jacob Grimms. Teil: Abt. 1: Reinhart Fuchs. Hg. von <editor>L. E. Schmitt</editor>. (Nachdr. d. Ausg. Berlin 1834), Hildesheim 1974, CLXXXIV.</bibl>
                        </listBibl>
                        <msItem>Folgt <bibl>
                                <abbr>Walther II</abbr> 11399a</bibl> (wie <locus from="1r">1r</locus>).</msItem>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="95r" to="110v">95ra–110va</locus>
                        <author ref="#avianus_poeta">Avianus Poeta</author>
                        <title>Fabulae</title>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>Aviani Fabulae, ed. <editor>A. Guaglianone</editor>, Turin 1958 (Corpus scriptorum Latinorum Paravianum).</bibl>
                            <bibl>Druck des Kommentars nach dieser Hs.: <author>A. E. Wright</author>, "Hie lert uns der meister", Latin commentary and the German fable, 1350–1500. Tempe, AZ, 2001 (Medieval and Renaissance texts and studies 218), 75–105.</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Walther I</abbr> 16951.</bibl>
                            <bibl>
                                <author>K. Grubmüller</author>, Meister Esopus. Untersuchungen zu Geschichte und Funktion der Fabel im Mittelalter, Zürich 1977 (MTU 56), 58–61;</bibl>
                            <bibl>
                                <author>G. Dicke</author> und <author>K. Grubmüller</author>, Die Fabeln des Mittelalters und der frühen Neuzeit. Ein Katalog der deutschen Versionen und ihrer lateinischen Entsprechungen, München 1987 (Münstersche Mittelalter-Schriften 60), LXVIIIf.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="110v" to="133r">110vb–133r</locus>
                        <author ref="#anonymus_neveleti_(gualterus_anglicus)">Anonymus Neveleti (Gualterus Anglicus)</author>
                        <title>Fabulae elegiacae</title> (<locus from="133r">133r</locus>) Explicit: <quote rend="dottedBegin">Hic finitur Esopus cum suis fabulis et moralitatibus eiusdem. Sub anno domini millesimo quadringentesimo septuagesimo primo in die Marcelli martiris et pape</quote>
                        <supplied>16.1.1471</supplied>. Druck der Interlinearglossen und des Kommentars nach der Handschrift: <bibl>
                            <author>A. E. Wright</author>, The Fables of 'Walter of England', Toronto 1997 (Toronto Medieval Latin Texts 25),</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Walther I</abbr> 19812;</bibl>
                        <bibl>
                            <author>Grubmüller</author>, a.a.O., 77f.</bibl>
                        <bibl>Zu den Überlieferungen vgl. <author>Dicke/Grubmüller</author>, a.a.O., LXVI-LXVIII;</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>
                                <hi rend="sup">2</hi>VL</abbr> 11, 146–150, hier 147 Hs. genannt.</bibl> – 
Darunter von anderer Hand: <quote>Legitur in historiis Romanorum, quod tres portas habuit Roma. Prima fuit alba, quam ad preliandum exibant. Secunda fuit rubea, quam intrabant post obtentam victoriam. Tertia nigra quam intrabant qui in prelio succubuerant. <gap/> iam a latronibus tyrannis captoribus et perversis rusticis et aliis similibus etc</quote>. Mit der Zahl der Tore der Stadtmauer des Romulus korrespondierende Notiz.</msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="133v" to="198r">133v–198r</locus>
                        <author ref="#theodulus_italus">Theodulus Italus</author>
                        <title>Ecloga</title> Kommentar, Prolog: <quote>In principio huius libri sunt principaliter quedam inquirenda primo que materia secundo que forma tertio quis finis quarto quis auctor <gap/>
                        </quote> Textkommentar: <quote>Primus liber in duas dividitur partes principales videlicet in partem prohemialem et executivam <gap/>
                        </quote> (<locus from="198r">198r</locus>) <gap/> Explicit des Kommentars: <quote rend="dottedBegin">desperaciones sicut Cayn Judas et sic ab errore falsitatis ducatur ad viam veritatis. Ad quam nos perducat Ihesus Christus <gap/> Amen. Qua Pseustim vicit racione poeta retexit / virgo quod dicit is namque Teodolus exit.</quote>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>Teodulo, Ecloga. Il canto della verità e della menzogna, ed. <editor>F. Mosetti Casaretto</editor>, Florenz 1997;</bibl>
                            <bibl>vgl. <abbr>Leyser</abbr>, a.a.O., 293–299.</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Stegmüller RB</abbr> 8011;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Walther I</abbr> 664;</bibl>
                            <bibl>
                                <author>P. O. Kristeller</author>, Catalogus translationum et commentariorum, Bd. 2, Washington 1971, 399f. (Hs. genannt).</bibl>
                        </listBibl>
                        <filiation>Kommentar auch in <ref type="altMs">München, BSB, cgm 3974, 290ra–317ra</ref>.</filiation>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="198v">198v</locus>
                        <title>De septem peccatis mortalibus</title>
                        <rubric>Propter superbiam</rubric>
                        <quote>Lucifer cecidit de celo <gap/>
                        </quote>
                        <rubric>Propter avariciam</rubric>
                        <quote>Achor lapidatur <gap/>
                        </quote>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="199r">199r</locus>
                        <title>Concordantia articulorum fidei apostolorum cum prophetis</title>
                        <rubric>Symbolum composuerunt duodecim apostoli antequam dividerentur in hoc mundo</rubric>
                        <quote>Petrus. Credo in deum patrem omnipotentem <gap/>
                        </quote>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="199v">199v</locus>
                        <title>Merkverse</title>
                        <msItem>
                            <quote>Maria Jacob Jeremias atque Johannes / hii nondum nati dicuntur sanctificati.</quote>
                            <bibl>
                                <abbr>Walther II</abbr> 13094b.</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Walther I</abbr> 19209.</bibl>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <rubric>Signa ante diem novissimum</rubric>
                            <bibl>
                                <abbr>Walther I</abbr> 5515.</bibl>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <rubric>De penis inferni</rubric>
                            <quote>Iudice scriptura caligo vincla flagella</quote>
                            <note>(3 Verse).</note>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <author ref="#hildebertus_lavardinensis">Hildebertus Lavardinensis</author>
                            <title>Carmina Miscellanea CXXII</title>
                            <rubric>De decem plagis Egiptiorum</rubric>
                            <bibl>PL 71, 1436.</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Walther I</abbr> 14595.</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Stegmüller RB</abbr> 10238.</bibl>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <rubric>De signis mortis</rubric>
                            <quote>Flos medicinae scholae Salerni</quote>
                            <note>(Verse 1399–1401. erweitert)</note>
                            <listBibl>
                                <head>Druck</head>
                                <bibl>
                                    <author>S. de Renzi</author>, a.a.O., 491.</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Walther I</abbr> 6929.</bibl>
                            </listBibl>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <rubric>De officiis principum imperii</rubric>
                            <bibl>
                                <abbr>Walther I</abbr> 10618.</bibl>
                        </msItem>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="200r">200ra</locus>
                        <author>
                            <rs type="person" role="author" ref="#jacopone_da_todi">Jacopone da Todi</rs> / <rs type="person" role="author">Walter Map (?)</rs>
                        </author>
                        <title>Rhythmus De contemptu mundi</title>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>
                                <abbr>PL</abbr> 184, 1313–1316 (Ps. Bernardus Claraevallensis "O miranda vanitas<gap/>", davon Strophen 5–12 <supplied>8,3 fehlt in der Hs.</supplied> und 14).</bibl>
                            <bibl>
                                <author>T. Wright</author>, The Latin poems commonly attributed to Walter Mapes, London 1841, repr. Hildesheim 1968, 147f. (Str. 1–8 <supplied>4,3 fehlt in der Hs.</supplied> und 10).</bibl>
                            <bibl>
                                <author>G. M. Dreves</author>, Ein Jahrtausend lateinischer Hymnendichtung. Eine Blütenlese aus den Analecta hymnica mit literarhistorischen Erläuterungen, 2 Teile in einem Bd., 2, Leipzig 1909,  245f.</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Walther I</abbr> 3934.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus>200ra-va</locus>
                        <title>Rhythmus de statu monachorum</title>
                        <rubric>Bicinus De statu monachorum non mendicantium</rubric>
                        <listBibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Leyser</abbr> a.a.O., 2125.</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Walther I</abbr> 13172.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="200v">200va</locus> Merkverse: 
                  <bibl>
                            <abbr>Walther I</abbr> 1298</bibl> (hier 2 Verse), 
                  ferner <quote>Ossibus ex denis bicentenisque novenis / Constat homo <gap/>
                        </quote> (3 Verse), 
                  <quote>Nomina scire canum non sit tibi vanum <gap/>
                        </quote> (7 Verse).
               </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="200v">200vb</locus>
                        <quote>Sciendum quod duodecim sunt gaudia in paradiso <gap/>
                        </quote>
                        <bibl>
                            <abbr>Walther I</abbr> 5698.</bibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="201r" to="204v">201r–204v</locus>
                        <title>Tractatus de modo confitendi</title>
                        <incipit>Quoniam omni <sic>confitenti</sic> necessaria est generalis confessio. Cuius tanta est utilitas secundum magistrum quarto sentenciarum d. xxii c. primo quod innumerabilia delet peccata venalia <gap/> Confitens ergo concedens ad confessionem</incipit>
                        <explicit>concedatque mihi finem bonum et perducat animam meam ad celestem gloriam. Amen. Deo gracias</explicit>
                        <bibl>
                            <abbr>Bloomfield</abbr> 4989.</bibl>
                  Eine etwas erweiterte Fassung des ‚Modus confitendi' des <author ref="#andreas_de_escobar">Andreas de Escobar</author>, ohne Orationes und Interrogationes. Vgl. 
                  Lüneburg, RB, Theol. 2° 41, 1ra-3va und Berlin, SBB, Theol. lat. quart. 236, 58ra-61vb.
               </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="204v" to="206v">204v–206v</locus>
                        <title>Katechetische Merkverse</title>
                        <bibl>
                            <abbr>Walther I</abbr> 3817</bibl> (hier: <quote>Dum sua peccator <gap/>
                        </quote>).
                  (<locus from="205r">205r</locus>) <rubric>Opera misericordie corporalia</rubric>
                        <bibl>
                            <abbr>Walther I</abbr> 20647.</bibl>
                        <rubric>Opera misericordie spiritualia</rubric>
                        <quote>Corrige peccantes ac instrue pauca scientes <gap/>
                        </quote> (4 Verse),
                  <rubric>Septem dona spiritus sancti</rubric>
                        <quote>Sapientia intellectus consilium fortitudo <gap/>
                        </quote> (1 Vers),
                  <rubric>Septem sacramenta</rubric>
                        <quote>De sacramentis septem tu postea queras <gap/>
                        </quote> (4 Verse),
                  <rubric>Septem peccata mortalia</rubric>
                        <bibl>
                            <abbr>Walther I</abbr> 4443.</bibl>
                        <rubric>Octo beatitudines</rubric>
                        <bibl>
                            <abbr>Walther II</abbr> 29754a.</bibl>
                        <rubric>Novem peccata aliena</rubric>
                        <bibl>
                            <abbr>Walther I</abbr> 9990.</bibl>
                        <rubric>Decem precepta divina</rubric>
                        <quote>Sunt precepta decem Moysi qui contulit almus <gap/>
                        </quote> (5 Verse),
                  <rubric>Peccata in spiritum sanctum</rubric>
                        <bibl>
                            <abbr>Walther I</abbr> 8817</bibl> (<locus from="205v">205v</locus>) <rubric>Peccata clamantia in celum</rubric>
                        <bibl>
                            <abbr>Walther I</abbr> 2821</bibl> (2 Verse). <rubric>Casus papales</rubric>
                        <bibl>
                            <abbr>Walther I</abbr> 411;</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Walther I</abbr> 13976.</bibl>
                        <rubric>Casus Episcopales</rubric>
                        <quote>Qui facit incestum deflorens aut homicida <gap/>
                        </quote>
                        <bibl>
                            <abbr>Walther I</abbr> 15482</bibl> (Incipit abweichend). - <rubric>Sequuntur species peccatorum mortalium. Species superbie</rubric>
                        <quote>Inproperat <supplied>!</supplied> iactat dedignaturque superbus <gap/>
                        </quote> (<locus from="206r">206r</locus>) <quote rend="dottedBegin">
                            <rubric>Species accidie</rubric> Quem premit accidia <gap/> - Dormit non comissa regit sua negligit et se</quote>. - (<locus from="206v">206v</locus>) Zur Liturgie des Kirchenjahres (mit überschriebenen Ergänzungen): <bibl>
                            <abbr>Walther I</abbr> 460.</bibl> Introitus-Initien vom 1. Advent bis 23. Sonntag nach Pfingsten. <title>Versus de impositione historiarum tempore vernali</title>
                        <quote>De apostolis psalmi cum versiculis. Dant postulasti dix lau cred tendo probasti <gap/> De martiribus <gap/> De uno martire <gap/> De confessore <gap/> De virginibus <gap/>
                        </quote> Vgl. Hannover GWLB, Ms IV 616, <locus from="229r">229r</locus>.</msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="207r" to="212v">207r–212v</locus>
                        <title>Collationes tres</title> (<locus from="207r" to="209v">207r–209v</locus>) <quote>Clarissimis <unclear>intendentibus</unclear> argitector optimus dominus noster Iesus Christus <gap/> Carissimi mei tempore isto penitencie exiente ecclesie katholice <gap/> consuetudinis huius scole ritu et more <gap/> collationem faciendam quam aggressurus pro temate <gap/> verba <gap/> venerabilis magistri Alexandri <gap/> in sui doctrinalis prima et secunda partibus <gap/>
                        </quote> Zu Alexander de Villa Dei, Doctrinale, V. 1275 (nach <author>D. Reichling</author>, Das Doctrinale des Alexander de Villa-Dei, Berlin 1893 <supplied>Monumenta Germaniae Paedagogica 12</supplied>: "vir bone, vive Deum, sic vives saecula cuncta"). – (<locus from="209v">209v</locus>) <quote>Individue trinitatis <gap/> Karissimi mei usus laudabilis moris <gap/> collaciones brevissimas proposui <gap/>
                        </quote> Zu ebd. V. 357: "deque tribus primis septem fit origo supremis". – (<locus from="210v">210v</locus>) <quote>Alforabius <supplied>!</supplied> in libro de divisionibus scienciarum dicit poetriam ultimam esse partem loyce unde dicit quod poetria est scientia ordinandi metria secundum proporcionem <gap/>
                        </quote> (<locus from="212v">212v</locus>) <gap/> - <gap/>
                        <quote>videre cupiens querere in prologo magristri Nycolai Trevet super Ovidium in de moralisacione fabularum</quote> (nach <bibl>
                            <abbr>Sharpe</abbr> 1119</bibl> handelt es sich um den ‚Ovidius moralizatus' des Petrus Berchorius <supplied>gest. 1362</supplied>, in einigen englischen Abschriften Nicolaus Trevet zugeschrieben).</msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="213r" to="215v">213ra–215va</locus>
                        <title>Peregrinus</title> Druck: <bibl>
                            <author>Leyser</author>, a.a.O., 2099–2120;</bibl>
                        <bibl>
                            <author>E. Habel</author>, Der Peregrinus, in: Zeitschrift für deutsches Altertum und deutsche Literatur 74 (1937) 97–115.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Walther I</abbr> 13176;</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>
                                <hi rend="sup">2</hi>VL</abbr> 7, 401f. (Hs. genannt).</bibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="215v" to="217r">215vb–217ra</locus>
                        <title>Vita Judae Christi traditoris</title> Druck: <bibl>
                            <author>Leyser</author>, a.a.O., 2125 (Hs. genannt);</bibl>
                        <bibl>
                            <author>A. Heinrich</author>, Johannes Rothes Passion (Germanistische Abhandlungen 26), Breslau 1906, 165–172 (nach der Hs.).</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Walther I</abbr> 3902.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>
                                <hi rend="sup">2</hi>VL</abbr> 4, 882–887, hier 885 (Hs. genannt).</bibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="217r" to="219r">217ra–219rb</locus>
                        <title>Carmen de Pilato</title> 
                  Druck: <author>D. Werner</author>, Pylatus. Untersuchungen zur metrischen lateinischen Pilatuslegende und kritische Textausgabe, Düsseldorf 1972 (Beihefte zum Mittellateinischen Jahrbuch 8), 112f., Text: 194–235. <bibl>
                            <abbr>Walther I</abbr> 18058;</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>
                                <hi rend="sup">2</hi>VL</abbr> 7, 674f.</bibl>
                        <msItem>
                            <locus from="219v">219v</locus>
                            <note>leer.</note>
                        </msItem>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="220r" to="228v">220r–228v</locus>
                        <author ref="#walter_map">Walter Map</author>
                        <title>Epistola Valerii ad Rufinum ne ducat uxorem</title> De nugis curialium IV 3–5. <quote>Loqui prohibeor et tacere non possum <gap/>
                        </quote> Kommentar: (<locus from="220v">220v</locus>) <quote>Gnato omnis non fuit unius adulatoris <gap/>
                        </quote> Explicit des Haupttextes: (<locus from="228v">228v</locus>) <gap/> - <quote>oculis tendas quo ego timeo sed ne Horestem scribere. Vale. Explicat Epistola de dissuasione Valerii ad Rufinum presbiterum ne velit uxorem ducere. Deo gracias.</quote>
                        <bibl>
                            <abbr>Sharpe</abbr> 737.</bibl> Druck: PL 30, 254–261;  Walter Map. De nugis curialium. Courtiers' trifles, ed. <editor>M. R. James</editor>, Oxford 1983 (Oxford medieval texts), 288–312.</msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="228v">228v</locus>
                        <title>Notiz über die Belagerung Belgrads durch Sultan Mehmed II. (1456)</title>
                        <incipit>Venerunt clausis litteris nova ex Ungaria</incipit>
                        <explicit>et in fugam conversi sunt facta sunt hec in die Stefani pape et martiris</explicit>
                        <supplied>2.8.</supplied>. Genannt sind: Johannes Capestrano, der ungarischer Reichsverweser Johannes Hunyadi d. Ä., <quote>Johannes Mulfelder</quote> und <quote>Mahael Baldarf</quote>
                        <supplied>Janos Korogyi und Miklos Szilágyi</supplied>. Zum Ereignis vgl. <bibl>
                            <author>E. Jacob</author>, Johannes von Capistrano. I. Teil: Das Leben und Wirken Capistrans, Breslau 1903, 136–152.</bibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus>229r–v</locus>
                        <author ref="#bernardus_claraevallensis">Ps.-Bernardus Claraevallensis</author>
                        <title>Epistola de cura rei familiaris</title>
                        <rubric>Incipit epistola beati Bernardi ad Raymundum nepotem suum militem. De modo et cura rei familiaris regendi se et familiam suam</rubric>
                        <incipit>Gracioso et felici militi reverendo domino Castri Ambrosii Bernardus in senium deductus salutem. Docere petisti a nobis de cura et modo rei familiaris utilius gubernande</incipit>
                        <explicit>cum eo doloris calicem quem optat. Ad quam eam perducat sua damnabilis senectus. Amen</explicit>. <rubric>Explicit Epistola</rubric> Druck: GW 3960–3981; <bibl>
                            <abbr>PL</abbr> 182, 647–651.</bibl> Vgl. <author>C. D. M. Cossar</author>, The German Translation of the Pseudo-Bernhardine Epistola de cura rei familiaris (GAG 166), Stuttgart 1975, 97–102. </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="229v">229v</locus>
                        <title>Nota</title>
                        <quote>Joseph accusant fratres suos crimine pessimo <gap/> pro singulari ponit non enim omnes fratres sed solum Ruben accusaverat qui cum Bala concubina patris sui concubuerat per alleothecam.</quote> Zu Gn 35,22 und 37,2.</msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="230r" to="236v">230r–236v</locus>
                        <author ref="#robertus_grosseteste">Robertus Grosseteste</author>
                        <title>Testamenta xii patriarcharum</title>
                        <incipit>Incipiunt testamenta <gap/> In quibus sunt pulcherrime <gap/> prophecie de Christo quas transtulit magister Robertus dictus Grosswin episcopus Linquoniensis de Greco in Latinum <gap/> Vocavit aut Jacob filios suos et ait eis <gap/>
                        </incipit>
                        <explicit>Et sepelierunt ea in Ebron juxta pedes patrum suorum. Deo gracias</explicit>
                  Druck: <bibl>
                            <abbr>PG</abbr> 2, 1038–1150</bibl> (umfangreicher als der Text der Hs.). <bibl>
                            <abbr>Sharpe</abbr> Nr. 1467 (S. 548);</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Stegmüller RB</abbr> 87,7.</bibl> Zur Überlieferung vgl. <author>S. H. Thomson</author>, The writings of Robert Grosseteste, Cambridge 1940, repr. New York 1971, 42–44 (Hs. genannt). </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="236v" to="243v">236v–243v</locus>
                        <author ref="#alanus_de_rupe">Alanus de Rupe</author>
                        <title>Compendium Psalterii Trinitatis</title>
                        <quote>Incipit prologus in compendium psalterii beatissime trinitatis Magistri Alani de Rupe ordinis predicatorum ad laudem domini nostri Ihesu Christi et Marie semper virginis matris eiusdem. Quia catholice veritatis doctor universis prodesse debet ad salutem <gap/>
                        </quote> (<locus from="237r">237r</locus>) <quote rend="dottedBegin">Incipit compendium psalterium <gap/> Laudate eum in psalterio</quote>
                        <supplied>Ps 150,3b</supplied>
                        <gap/> (<locus from="243v">243v</locus>) <quote rend="dottedBegin">hic per graciam et in futuro per gloriam. Amen</quote>. <rubric>Explicit compendium psalterium sanctissime trinitatis Mariae virginis</rubric>
                        <bibl>
                            <abbr>
                                <hi rend="sup">2</hi>VL</abbr> 1, 102–106;</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Kaeppeli</abbr> 1, 83;</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Stegmüller RB</abbr> 969,2</bibl> (Hs. jeweils genannt); CALMA 1, 101, Nr. 2. Auch in <ref type="mss" cRef="1164-helmst">Cod. Guelf. 1164 Helmst.</ref>, 1r.</msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="243v" to="244r">243v–244r</locus>
                        <title>Ordnung einer Rosenkranzbruderschaft</title>
                        <incipit>Dat sint de puncte der broderschup des salters vnde der iuncfrowen Marien de geopenbaret worden van Marie dem hilgen vader sancto Dominico vppe den dach der bodeschup Marie. Dat erste is dat me neyn gelt geuen edder nemen schal vor disse broderschop <gap/> dat he alle dage wille lesen den salter der Juncfrowe Marien <gap/>
                        </incipit>
                        <explicit>umme sines groten middelidende wellen in siner noth. Amen. Item decem sunt virtutes <gap/> et excellenciam pre ceteris sanctis in regno celorum qui beatam virginem ita non honoraverunt hec collecta ex corpore Innocencii</explicit>
                    </msItem>
                </msContents>
                <physDesc>
                    <objectDesc form="codex">
                        <supportDesc material="chart">
                            <support>
                                <p>
                                    <material>Papier</material>
                                </p>
                                <p n="objectDesc">Wasserzeichen: <watermark>Dreiberg</watermark>
                                    <bibl>
                                        <abbr>Piccard</abbr> VII 1963</bibl> (1471), 2243 (1472), 2303 (1470–1472), Ochsenkopf <bibl>
                                        <abbr>Piccard</abbr> X 176</bibl> und 177 (1471–1474), 208 (1464–1474), XI 231 (1473–1476), 338 (1473–1475), XII 403 (1472–1473), XIII 728 (1465–1467). </p>
                            </support>
                            <extent>
                                <measure type="leavesCount">I, 244, II Bl.</measure>
                                <dimensions type="leaf" unit="cm">
                                    <height quantity="31.5">31,5</height>
                                    <width quantity="22">22</width>
                                </dimensions>
                            </extent>
                            <collation>VII+1 (15). VIII (31). 2 VI (55). VI+2 (69). VI+1 (82). 10 VI (202). VI+2 (216). VI (228). VI+4 (244). Tintenfoliierung (19. Jh.), Schriftraum stark variierend. Bastarda und Gothica Cursiva. Durchweg Marginal- und Interlinearglossen: Zwei-Spalten Grund- und Klammerform sowie alternierende Form (<bibl>
                                    <abbr>Powitz</abbr> 2, 3 [<locus from="33r" to="59v">33r–59v</locus>, <locus from="119v" to="131v">119v–131v</locus>] und 9 [<locus from="95r" to="119r">95r–119r</locus>, <locus from="133v" to="198r">133v–198r</locus>]</bibl>). Mehrere Hände. <locus>29rv</locus> zwölf Musikinstrumente, rot, ungelenk gezeichnet.</collation>
                        </supportDesc>
                        <layoutDesc>
                            <layout columns="" writtenLines=""/>
                        </layoutDesc>
                    </objectDesc>
                    <decoDesc>
                        <decoNote type=""/>
                    </decoDesc>
                    <bindingDesc>
                        <binding>
                            <p n="bindingDesc">Holzdeckel mit braunem Kalbleder überzogen (1983 restauriert). Rücken, Schließen und 2 × 5 Schonernägel neu. Papierschild auf dem <locus>VD</locus>: <quote>Alanus de planctu nature <gap/> cum aliis <gap/>
                                </quote> und alte Bibliothekssignatur: <quote>H. viij</quote>.</p>
                        </binding>
                    </bindingDesc>
                    <accMat type="Fragment">Fragmente: 
                  <locus>VS</locus> (abgelöst) <title>Expositio Prognosticorum Hippocratis</title>
                  Pergament (14. Jh.), quartformatiger Bogen quer eingebunden, zweispaltig, ältere gotische Kursive. 
                  Recto rechts unleserlich, links. In Spalte b in der Reihenfolge der "Prognostica" (Cap. 12–14) lesbar <quote rend="dottedBegin">
                            <rubric>
                                <gap/> urin</rubric>
                            <gap/>
                            <rubric>de vomitu</rubric> laudabile <gap/>
                            <rubric>sputum</rubric>
                            <gap/>
                        </quote> in Spalte b: Verso: links lemmatisiertes Verzeichnis 18 verschiedenen Arten von <quote>Sirupus</quote> als Heilmittel, rechts: nach Textresten aus <title>Flos medicinae scholae Salerni</title> (Verse 815, 820–821, umgestellt): <quote>Hec si quem ledunt <gap/> causa melancolici renum doloris</quote>, (Druck: <bibl>
                            <author>S. de Renzi</author>, Flos medicinae Scholae Salerni in Collectio Salernitana, Neapel 1859, repr. ebda. 2001, I, 445–516, hier 472</bibl>) folgt <title>Expositio Prognosticorum Hippocratis</title>
                  1,1: <quote>Omnis qui in medicine artis studio seu gloriam seu delectabilem amicorum consequere desiderat copiam <gap/>
                        </quote> zugrundegelegt ist die arabisch-lateinische Prognostikon-Übersetzung <bibl>
                            <abbr>Thorndike/Kibre</abbr> 1002</bibl> und <bibl>
                            <author>B. Alexanderson</author>, Die hippokratische Schrift Prognostikon. Überlieferung und Text, Göteborg 1963, 171.</bibl> Vgl. vollständige Expositio <ref type="altMs">Krakau, BJ, cod. 805, 154r.</ref>
                        <locus>HS</locus> (abgelöst) Pergament. Kommentartexte (13. Jh.), quartformatiger Bogen quer eingebunden, zweispaltig Textualis Typ K, Auszeichnungsschrift: Carolino-Gothica. Recto: rechts Kommentar zu <author ref="#aristoteles">Aristoteles</author>
                        <title>Metaphysik</title>
                        <quote>Sicut dicit philosophus secundum methapysicam</quote>, rubriziert; links juristischer Kommentar, behandelt unter anderem <quote>de appellatione</quote>. Versoseite weitgehend unleserlich.</accMat>/&gt;
            </physDesc>
                <history>
                    <p>Nach <bibl>
                            <abbr>Bernhard</abbr> (s.u.)</bibl>, 15 aus Erfurt. <locus from="1r">1r</locus>: <quote>Liber Monasterii sancti Georgii martiris prope Goslariam, Hildensemensis dyocesis, quem contulit eidem monasterio providus vir Hermannus Verden</quote>, <quote>civis Goslariensis, ob anime sue et suorum salutem anno Domini m°. ccccc°. quarto</quote>. Zu den Hss. aus dem Kloster Georgenberg vgl. <ref type="mss" cRef="23-helmst">Cod. Guelf. 23 Helmst.</ref> – Seit 1603 in der Bibliotheca Julia zu Wolfenbüttel, 1618 in die Universitätsbibliothek Helmstedt überführt. Auf dem abgelösten <locus>HS</locus> der Besitzvermerk: <quote>Liber Academiæ Juliæ Helmestadii</quote>, in marg. die stark verblasste rubrizierte Helmstedter Bibliothekssignatur <quote>T. F. 85</quote>.</p>
                </history>
                <additional>
                    <adminInfo>
                        <recordHist>
                            <source>
                                <bibl>
                                    <author>Dieter Merzbacher</author>: Katalog der mittelalterlichen Helmstedter Handschriften. T. 1: Cod. Guelf. 1 bis 276 Helmst. Beschrieben von Helmar Härtel, Christian Heitzmann, Dieter Merzbacher, Bertram Lesser. Wiesbaden: Harrassowitz, 2012. S. 230-236.</bibl>
                            </source>
                        </recordHist>
                    </adminInfo>
                    <listBibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Heinemann</abbr> Nr. 212.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Schönemann</abbr> 78 Nr. 17.</bibl>
                        <bibl>
                            <author>E. Voigt</author>, Die Thiersage aus dem zwölften bis vierzehnten Jahrhundert, Straßburg 1878 (Quellen und Forschungen zur Sprach- und Culturgeschichte der germanischen Völker 25), 9f.</bibl>
                        <bibl>
                            <author>J. Richter</author>, Prolegomena zu einer Ausgabe des Palpanista Bernhards von der Geist, Melle 1905, 30f.</bibl>
                        <bibl>
                            <author>M. Bernhard</author>, Goswin Kempgyn de Nussia, Trivita studentium: eine Einführung in das Universitätsstudium aus dem 15. Jahrhundert, München 1976 (Münchener Beiträge zur Mediävistik und Renaissance-Forschung 26), 13–16.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Krämer</abbr> 300.</bibl>
                        <bibl>
                            <author>A. E. Wright</author>, The fables of 'Walter of England': ed. from Wolfenbüttel, Herzog August Bibliothek, Codex Guelferbytanus 185, Toronto 1997 (Toronto Medieval Latin texts 25), 5–9;</bibl>
                        <bibl>
                            <author>M. Baldzuhn</author>, Schulbücher im Trivium des Mittelalters und der Frühen Neuzeit, Bd. 2, Berlin/New York 2009 (Quellen und Forschungen zur Kultur- und Literaturgeschichte 44,2), 823–826.</bibl>
                    </listBibl>
                </additional>
            </msDesc>
        </body>
    </text>
</TEI>