<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" xml:lang="de" xml:id="HAB_mss_203-helmst_tei-msDesc_Merzbacher">
    <teiHeader>
        <fileDesc>
            <titleStmt>
                <title>Beschreibung des Cod. Guelf. 203 Helmst. (Dieter Merzbacher: Katalog der mittelalterlichen Helmstedter Handschriften. T. 1: Cod. Guelf. 1 bis 276 Helmst. Beschrieben von Helmar Härtel, Christian Heitzmann, Dieter Merzbacher, Bertram Lesser. Wiesbaden: Harrassowitz, 2012. S. 253-261.)</title>
                <respStmt>
                    <resp>Katalogisiert durch </resp>
                    <name type="person">Dieter Merzbacher</name>
                </respStmt>
            </titleStmt>
            <editionStmt>
                <edition>Elektronische Ausgabe nach TEI P5</edition>
                <respStmt>
                    <resp>TEI-P5 konforme Kodierung durch </resp>
                    <name type="person">Torsten Schaßan</name>
                    <name type="org">Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel</name>
                </respStmt>
            </editionStmt>
            <publicationStmt>
                <publisher>
                    <name type="org">Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel</name>
                    <ptr target="http://www.hab.de"/>
                </publisher>
                <date when="2014-12-19" type="issued">19.12.2014</date>
                <date when="2019-02-14" type="digitised"/>
                <distributor>Herzog August Bibliothek</distributor>
                <availability status="restricted">
                    <licence target="http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/de/">
                        <p>Dieses Dokument steht unter einer Creative Commons Namensnennung-Weitergabe unter gleichen Bedingungen 3.0 Deutschland Lizenz (CC BY-SA).</p>
                        <p>Für die Nutzung weiterer Daten wie Digitalisaten gelten gegebenenfalls andere Lizenzen. Vgl. die <ref target="http://diglib.hab.de/?link=012">Nutzungshinweise</ref> der Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel.</p>
                    </licence>
                </availability>
                <pubPlace>
                    <ptr type="purl" target="http://diglib.hab.de/mss/203-helmst/start.htm"/>
                    <ptr type="thumbnailForPresentations" target="http://diglib.hab.de/mss/203-helmst/thumbs/00001.jpg"/>
                </pubPlace>
                <idno type="URN">urn:nbn:de:gbv:23-mss/203-helmst4</idno>
            </publicationStmt>
            <sourceDesc>
                <p>Neukatalogisiert durch <name type="person">Dieter Merzbacher</name>.</p>
            </sourceDesc>
        </fileDesc>
        <encodingDesc>
            <projectDesc>
                <p>Beschreibung erstellt im Rahmen des Projektes <name type="project" subtype="cataloguing">Katalogisierung der mittelalterlichen Helmstedter Handschriften <name type="project" subtype="part">Teil I</name>
                    </name>.</p>
            </projectDesc>
        </encodingDesc>
        <revisionDesc>
            <change who="schassan" when="2020-04-17">Lizenzangaben korrigiert</change>
            <change who="schassan" when="2015-09-04">Normdaten ergänzt oder korrigiert.</change>
        </revisionDesc>
    </teiHeader>
    <text>
        <body>
            <msDesc xml:lang="de" xml:id="mss_203-helmst_tei-msDesc_Merzbacher">
                <msIdentifier>
                    <settlement>Wolfenbüttel</settlement>
                    <repository rend="HAB">Herzog August Bibliothek</repository>
                    <collection>Helmstedter Handschriften</collection>
                    <idno sortKey="wf_hab_helmst-0203">Cod. Guelf. 203 Helmst.</idno>
                </msIdentifier>
                <head>
                    <title>Rabbi Samuel. Ps.-Hieronymus. Ps.-Bernardus Claraevallensis. Franciscus de Maironis. Honorius Augustodunensis. Iordanus de Quedlinburgo. Guigo II Carthusianus. Franciscus de Perusia. Thomas de Aquino. Geert Groote</title>
                    <origDate when="1414">1414</origDate>
                    <origPlace>Erfurt</origPlace>
                </head>
                <msContents>
                    <msItem>
                        <locus from="Ir" to="Iv">Ir–v</locus>
                        <note>
                            <bibl>
                                <abbr>Walther II</abbr> 2594 (Hs. genannt),</bibl>
                            <bibl rend="Walther">I 13894,</bibl>
                            <bibl rend="Walther">II 21057c,</bibl> folgen Begriffserklärungen zu <quote>Unitas, angeli, quinque loci, homines.</quote> Vier Eigenschaften des eucharistischen Brotes: <quote>Panis oblivionis ut in voluptatibus <gap/> Dei disciplina in tribus consistit in preceptis in temptamentis <gap/> Quattuor sunt omnes rerum ordines <gap/> Septem sunt diete <gap/> Nota. Ad constitutionem persone requirunt tria <gap/>
                            </quote> (<locus from="Iv">Iv</locus>) <quote>Nota quod sacramenta dantur ad curationem <gap/>
                            </quote> Inhaltsverzeichnis, reicht bis <quote>136</quote>. Nachträge <quote>De missis votivis. Utrum una missa sit efficacior alia <gap/> habentur in fine libri</quote>
                        </note>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="1r" to="13r">1ra–13rb</locus>
                        <author ref="#alfonsus_bonihominis">Alfonsus Bonihominis</author>
                        <title>Epistula rabbi Samuel de Fez de adventu messiae</title>
                        <msItem>
                            <title>Widmungsbrief</title>
                            <quote>Reverendissimo in Christo patri Hugoni magistro scilicet ordinis fratrum predicatorum <gap/>
                                <locus from="1r">1rb</locus>
                            </quote>
                            <rubric>Incipit epistola</rubric>
                            <incipit>Conservet te deus o frater</incipit>
                            <explicit>
                                <locus from="13r">13rb</locus> translata de Arabico in Latinum per fratrem Alfonsum predictum ub anno domini m. ccc. xxxix domini Benedicti pape xii anno eius quinto.</explicit>
                        </msItem>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>
                                <abbr>PL</abbr> 149, 335–368;</bibl>
                            <bibl>
                                <author>M. Marsmann</author>, Die Epistel des Rabbi Samuel an Rabbi Isaak, Siegen 1971, 202–438.</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Stegmüller RB</abbr> Suppl. 1183,1;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Kaeppeli</abbr> Nr. 146 + Add. (Hs. genannt);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>CALMA</abbr> 1, 183 Nr. 4;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>
                                    <hi rend="sup">2</hi>VL</abbr> 1, 236f.; 7, 84–89.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="13v" to="15v">13va–15va</locus>
                        <author ref="#honorius_augustodunensis">Honorius Augustodunensis</author>
                        <title>Expositio in Cantica Canticorum</title>
                        <msItem>
                            <title>Prolog</title>
                            <quote>Materia libri cantica canticorum est sponsus et sponsa id est Christus et ecclesia <gap/>
                            </quote>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="13v">13vb</locus>
                            <rubric>Triplices sunt nupcie</rubric>
                            <incipit>Tres nupcie leguntur in ewangelio</incipit>
                            <explicit>nec mille mortibus ab ea eripi potuit.</explicit>
                        </msItem>
                        <bibl>
                            <abbr>Stegmüller RB</abbr> 3575.</bibl>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>
                                <abbr>PL</abbr> 172, 349A-354B.</bibl>
                        </listBibl>
                        <msItem>
                            <locus from="13v">13va am Rand:</locus>
                            <note>
                                <quote>an ghesthenliken dinghen</quote> und <quote>an vtlegliken dinghen</quote>
                            </note>
                        </msItem>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="16r" to="19v">16ra–19vb</locus>
                        <rubric>Auctoritates quedam</rubric>
                        <quote rend="dottedEnd">Gregorius. Perfectus amor vanitatem anime a se expellit</quote>
                        <note>Genannt werden Bernardus, Gregorius, Augustinus, Alanus de Insulis, Hieronymus, Ambrosius.</note>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="20r" to="22v">20ra–22va</locus>
                        <author ref="#hieronymus_sophronius_eusebius">Ps.-Hieronymus</author>
                        <title>De membris domini</title>
                        <rubric>Incipit sentencia sancti Jeronimi presbyteri de essencia dei et invisibilitate atque immensitate eius</rubric>
                        <incipit>Omnipotens deus pater et filius</incipit>
                        <explicit>et ulcione inimicorum suorum se manifestum demonstare</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>
                                <abbr>PL</abbr> 50, 729–737, auch</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>PL</abbr> 42, 1199–1206.</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>CPL</abbr> 633 (epist. 14);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Kurz 5/1</abbr>, 110–112, Nr. 56 (Hs. genannt);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>BHM</abbr> 3A, Nr. 314 (Hs. genannt).</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Walther I</abbr> 1085.</bibl>
                        </listBibl>
                        <note>Darunter: <quote>Qui timetis dominum Ecclesiasticus 2 <supplied>Sir 2, 8–10</supplied>
                            </quote> bei gleichlautendem Anfang jeweils um weitere Bibelzitate vermehrt. Folgen Begriffserläuterungen zu <quote>qualitas</quote> und <quote>opportunitas</quote>
                        </note>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="22v" to="24r">22vb–24ra</locus>
                        <author ref="#ambrosius_autpertus">Ps.-Ambrosius Autpertus</author>
                        <title>De conflictu vitiorum et virtutum</title>
                        <note>Exzerpt.</note>
                        <incipit>Augustinus in libro de conflictu viciorum et virtutum</incipit>
                        <explicit>perditur vita futurus et certa</explicit>
                        <filiation>Wie in <ref type="mss" cRef="122-helmst">Cod. Guelf. 122 Helmst.</ref>, 337vb.</filiation>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus>24ra-b</locus>
                        <title>Quaestio de eucharistia</title>
                        <quote>Queritur de causa institucionis eukaristie que est multiplex. Prima est commemoratio passionis Christi <gap/> significat animam et ex consequenti corpus</quote>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="24r" to="27r">24rb–27ra</locus>
                        <rubric>Epistola beati Bernhardi abbatis ad Petrum episcopum de sacramento eukaristie</rubric>
                        <incipit>Pater sanctissime Petre audi quod loquor</incipit>
                        <explicit>In manibus tuis sortes mee, mi domine Petre post deum. Explicit epistola beati Bernhardi abbatis ad Petrum episcopum de sacramento altaris. Id est de corpore Christi. Amen. <sic>Mis</sic> pennam palme <unclear>scribendum</unclear> duc pater alme</explicit>
                        <bibl>
                            <author>L. Janauscheck</author>, Bibliographia Bernhardina, Wien 1891, repr. Hildesheim 1959, V, Nr. 14.</bibl>
                        <bibl>Nicht identisch mit <abbr>PL</abbr> 184, 981–990.</bibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="27r" to="32v">27rb–32vb</locus>
                        <author ref="#franciscus_de_maironis">Franciscus de Maironis</author>
                        <title>De corpore Christi</title>
                        <rubric>De sacramento eukaristie et digno eius sumpcione</rubric>
                        <incipit>
                            <ref type="biblical" cRef="Ps_110,4">Memoriam fecit mirabilium <gap/>
                            </ref>. Tria sunt preconia ex quibus principes solent commendari <gap/>
                            <locus from="32v">32vb</locus>
                        </incipit>
                        <explicit>Qui venit ad me non esuriet neque siciet umquam. Cuius sacietatis sui efficiet nos participes crucifixus qui <gap/> regnat. Amen. Verbum Francisci <sic>satagente</sic> deo peregi. Sermo Francisci completus gloria Christi.</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>
                                <abbr>GW</abbr> M22448 (vergl.), M22461.</bibl>
                            <bibl>Vgl. <abbr>Schneyer</abbr> 4, 584, Nr. 23 (Petrus Aureoli).</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Zumkeller</abbr> 298.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Zum Autor und weiteren Überlieferungen</head>
                            <bibl>
                                <author>H. Rossmann</author>, Franz von Mayronus, Werl 1972 (Franziskanische Studien 54), 58, Anm. 169;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>CALMA</abbr> 3, 460 Nr. 35.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus>33ra-va</locus>
                        <rubric>Tractatus de contemptu proprie imperfectionis et ascensu ad altiorem vitam</rubric>
                        <incipit>Quia placet mihi multum de hoc quod incepisti bone ad honorem dei</incipit>
                        <explicit rend="dottedEnd">nec maior perfectio sunt sentimento proprie imperfectionis et annichilacionis. Et est finis istarum rationum contentarum in numero decem et quatuor. Explicit tractatus bonus de contemptu</explicit>
                        <note>
                            <locus from="33r">33ra</locus> Korrekturnotiz: <quote>valde incorrectum est.</quote>
                        </note>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="33v" to="35v">33vb–35vb</locus>
                        <rubric>De celebratione missarum et vita sacerdotum in communi</rubric>
                        <incipit>Testante Paulo apostolo ad Galatos vi<supplied>,4</supplied> Opus autem suum probet unusquisque</incipit>
                        <explicit rend="dottedEnd">a quibus nos custodiat qui sine fine vivit et regnat. Amen. Explicit</explicit>
                        <bibl>Genannt bei <abbr>Franz, Messe</abbr> 608f. mit abweichendem Schluss.</bibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="36r" to="41v">36ra–41vb</locus>
                        <title>Stimulus amoris</title>
                        <filiation>Bursfelder Fassung.</filiation>
                        <quote>Incipit libellus de stimulo amoris sancti Hugonis de sancto Victore. Adtendite gentes et admiramini caritatem dei <gap/>
                        </quote>
                        <quote>
                            <locus from="38r">38rb</locus>
                            <gap/>terminet appetitum, qui cum patre et spiritu sancto etc.</quote>
                        <msItem>
                            <rubric>Oratio</rubric>
                            <quote>
                                <ref type="biblical" cRef="Io_19,25">Stabat iuxta crucem Ihesu Maria mater eius</ref>. </quote>
                            <incipit>O domina mea ubi stabas <gap/>
                                <locus from="41v">41vb</locus>
                            </incipit>
                            <explicit>tamen semper in corde habere debes quod tu sis vilissimus et nullo modo ad hoc aptus et ipse infinitum misericors qui est benedictus in eterna secula seculorum. Amen. Explicit libellus</explicit>
                            <listBibl>
                                <bibl>Zur Fassung vgl. <author>Eisermann</author>, a.a.O., 201f., 284f., 309 (Hs. genannt).</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Bloomfield</abbr> 1294;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Distelbrink</abbr> 217;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>
                                        <hi rend="sup">2</hi>VL</abbr> 9, 335–341.</bibl>
                            </listBibl>
                            <filiation>In <ref type="mss" cRef="552-helmst">Cod. Guelf. 552 Helmst.</ref>, <locus from="224r" to="234v">224r–234v</locus> wohl Abschrift davon (<bibl>
                                    <abbr>Eisermann</abbr>, 202</bibl>).</filiation>
                        </msItem>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="42r">42ra</locus>
                        <bibl>
                            <abbr>Walther I</abbr> 4443, II 5653.</bibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="42r" to="45r">42ra–45rb</locus>
                        <rubric>De septem viciis capitalibus et eorum dampnis</rubric>
                        <quote>Nota. Septem sunt vicia quorum duo sunt carnalia <gap/>
                        </quote>
                        <msItem>
                            <locus from="42r">42rb</locus>
                            <quote>De superbia.</quote>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="42v">42va</locus>
                            <quote>De avaritia.</quote>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="43r">43ra</locus>
                            <quote>Luxuria.</quote>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="43v">43va</locus>
                            <quote>Ira.</quote>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="44r">44ra</locus>
                            <quote>Gula.</quote>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="44v">44va</locus>
                            <quote>Invidia.</quote>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="45r">45ra</locus>
                            <quote>Acedia.</quote>
                        </msItem>
                        <explicit rend="dottedBegin">
                            <gap/> magistro etc. Explicit tractatus de septem vitiis <gap/>
                        </explicit>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="45r" to="65r">45rb–65ra</locus>
                        <author ref="#honorius_augustodunensis">Honorius Augustodunensis</author>
                        <title>Elucidarius</title>
                        <rubric>Incipit prologus Anshelmi archiepiscopi libri qui Elucidarius vocatur</rubric>
                        <msItem>
                            <quote rend="dottedEnd">Prologus. Sepius rogatus a condiscipulis meis</quote>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <note>Text</note>
                            <incipit>Gloriose magister rogo ut ad inquisita. <gap/>
                            </incipit>
                            <explicit rend="dottedBegin">
                                <locus from="65r">65ra</locus>
                                <gap/> Et videas bona Iherusalem omnibus diebus vite tue. Amen.</explicit>
                            <quote>Explicit liber Elucidarii Anselmi archiepiscopi in studio Erffordensis anno Domini m. cccc. xiiii, feria quarta post festum sancti Martini confessoris.</quote>
                        </msItem>
                        <listBibl>
                            <bibl>
                                <author>U. Ernst</author>, <author>D. Gottschall</author>, Neu aufgefundene Handschriften des ‚Elucidarium' von Honorius Augustodunensis, in: Scriptorium 43 (1989) 289–312, hier 297 (Hs. genannt).</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>
                                <abbr>PL</abbr> 172, 1109–1176</bibl>
                            <bibl>und <author>Y. Lefèvre</author>, L'Elucidarium et les Lucidaires. Contribution par l'histoire d'un texte à l'histoire des croyances religieuses en France au Moyen Age, Paris 1954, 361–477.</bibl>
                            <bibl>
                                <author>D. Gottschall</author>, Das "Elucidarium" des Honorius Augustodunensis. Untersuchungen zu seiner Überlieferungs- und Rezeptionsgeschichte im deutschsprachigen Raum mit Ausgabe der niederdeutschen Übersetzung, Tübingen 1992 (Texte und Textgeschichte 33), 161–294 mit Abdruck der lateinischen Vorlage, 306 (Hs. genannt).</bibl>
                        </listBibl>
                        <msItem>
                            <locus from="65r">65ra</locus>
                            <quote rend="dottedEnd">Nota. Angelus primus peccavit quia voluit pulchridudinem habere a se et non a deo etc. voluit esse creator</quote>
                        </msItem>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus>65rb-vb</locus>
                        <author ref="#iordanus_de_quedlinburgo">Iordanus de Quedlinburgo</author>
                        <title>Meditationes de passione Domini</title> Prolog. <quote>Inspice et fac secundum exemplar quia tibi in monte monstratum est Exod. 25<supplied>,40</supplied> Etsi Christus ubique in scriptura dicitur <gap/>
                        </quote> Text bricht ab mit <quote>ipse in passione posuit animam suam pro amicis suis et ceteris.</quote>
                        <bibl>
                            <abbr>GW</abbr> M15120</bibl>, Stück 189, bis 3. Spalte, Zeile 16. Vgl. vollständiger Text <locus from="80r" to="109v">80ra–109vb</locus>.</msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="66r" to="69v">66ra–69va</locus>
                        <title>Auctoritates</title>
                        <quote>
Sequuntur auctoritates diverse de passione Christi. Augustinus: O anima preciosa non auro redempta <gap/>
                        </quote> genannt werden <quote>Gregorius, Leo papa, Origines, Beda, Ambrosius <gap/>
                        </quote> Weitere Überlieferung <ref type="altMs">Berlin, SBPK, theol. lat. quart. 372, 125vb.</ref>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="68r">68ra</locus>
                        <rubric>De spirituali martirio</rubric>
                        <quote rend="dottedEnd">Gregorius. Habet pax nostra martirium suum</quote> Genannt: <quote>Crisippus,</quote> Eusebius, Bernardus, Gregorius. (<locus from="68v">68va</locus>) <rubric>De sequela Domini</rubric>
                        <quote>Beda: qui dicit se in Christo manere debet sicut ipse ambulavit <gap/> Hom. 1, 21 (CC SL 121, 150 Z. 58-67).
                     <gap/>
                        </quote> Weiter genannt: Bernardus, Origenes, Gregorius <gap/> – <quote rend="dottedBegin">gradientes sanctificat, egredientes glorificat.</quote> (<locus from="69r">69ra</locus>) <rubric>De renunciatione mundi</rubric>
                        <quote>Bernhardus: Ecce nos reliquimus <supplied>Mt 19,27</supplied>
                        </quote>. <note>Ferner genannt: Hugo, Augustinus, Philo. </note>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="69v" to="70v">69va–70va</locus>
                        <rubric>Incipit tractatus brevis de modo regendi</rubric>
                        <incipit>Quoniam ait apostolus primo ad Corinthios <supplied>x</supplied>iiii <supplied>,40</supplied> Omnia honeste et secundum deum servate in vobis. Quedam que a verbis virtutum in scolis Christi exercitatis audivi</incipit>
                        <explicit rend="dottedEnd">quam dignatus pro te est sustinere. In fine enim horarum dicas Salve regina et quandocumque bibere volueris dic Ave Maria ob reverenciam beate Marie virginis matris dei. Explicit tractatus</explicit>
                        <bibl>
                            <abbr>Bloomfield</abbr> 5042,</bibl> vgl. Ebstorf, IV 12, <locus from="408v">408v</locus> und <ref type="altMs">Berlin, Theol. lat. fol. 639, 392va</ref>, dort gleicher Schluss und weitere Überlieferungen. </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="70v" to="72v">70va–72vb</locus>
                        <rubric>Tractatus de die iudicii et penitentia et de triplici tabernaculo</rubric>
                        <incipit>Fratres karissimi quia timendum est illa dies iudicii</incipit>
                        <explicit>et sine fine clamore cordis laudabunt deum omnipotentem benignum et misericordem cui honor <gap/> Amen. Explicit <gap/>
                        </explicit>
                        <bibl>
                            <abbr>Bloomfield</abbr> 2176.</bibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="73r" to="74v">73ra–74va</locus>
                        <author ref="#augustinus_aurelius">Ps.-Augustinus</author>
                        <title>Manuale</title> Lib. I, cap. I-X. <rubric>Incipit speculum beati Augustini</rubric>
                        <incipit>Quoniam in medio laqueorum</incipit>
                        <explicit rend="dottedEnd">ex omnibus viribus meis et ex omni intencione mea. Explicit</explicit> Text bricht ab. <bibl>
                            <abbr>Kurz 5/1</abbr> 155–158, Nr. 50 (Hs. genannt).</bibl> Druck: PL 40, 951–968, hier 951–956, Z. 33, auch PL 177, 171–190 hier 171–176C (Hugo de Sancto Victore: De anima, lib. 4). Zu Nachweisen und Literatur vgl. <ref type="mss" cRef="122-helmst">Cod. Guelf. 122 Helmst.</ref>, <locus from="262r">262ra</locus>.</msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="74v" to="77v">74va–77va</locus>
                        <author ref="#origenes">Ps.-Origenes</author>
                        <title>Sermo de S. Maria Magdalena</title>
                        <rubric>Lectio sancti ewangelii secundum Johannem</rubric>
                        <quote>In illo tempore stabat Maria <gap/>
                        </quote>
                        <supplied>Io 20,11</supplied>
                        <incipit>et reliqua. De presentibus sollempnitatibus locuturus</incipit>
                        <explicit>
                            <locus from="77r">77rb</locus> vidi dominum et hec dixit mihi cui est honor <gap/> Amen. Explicit omelya Origenis <gap/>
                        </explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>
                                <author>J. Merlin</author>, Operum Origenis Adamantii tertius tomus, Paris 1512, 129rb–131vb (u. ö.).</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <bibl>
                                <abbr>CPG</abbr> 1523; </bibl>
                            <bibl>
                                <author>J. P. McCall</author>, Chaucer and the Pseudo Origen De Maria Magdalena. A Preliminary Study, in: Speculum 46 (1971) 491–509 (506 Hs. genannt).</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="77v" to="79v">77va–79vb</locus>
                        <author ref="#guigo_ii_carthusianus">Guigo II Carthusianus</author>
                        <title>Epistola de vita contemplativa</title> Cap. 2f. <rubric>Incipit tractatus beati Bernhardi de quatuor gradibus spiritualis exercicii. Primo</rubric>
                        <quote>Descriptiones illorum quatuor graduum.</quote> Folgt Inhaltsübersicht, danach: <incipit>Cum die quadam corporali manuum labore occupatus</incipit>
                        <explicit rend="dottedEnd">quanto a primo gradu est remocior etc. finis. Explicit</explicit>
                  Druck: PL 40, 997–1003 (Ps.-Augustinus: Scala Paradisi); PL 184, 475C-483C; <author>E. Colledge</author> et <author>J. Walsh</author>, Guiges II. Le Chartreux, Lettre sur la vie contemplative, Paris 1970 (Sources Chrétiennes 163), 82–114 hier 82, 116, 395. <bibl>
                            <abbr>Bloomfield</abbr> 1082;</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Distelbrink</abbr> Nr. 230.</bibl> In der Hs. Auslassungen und Umstellungen, wohl identisch mit München, BSB, clm 4619, <locus from="136v">136v</locus>; weitere Überlieferungen vgl. Köln, HA, GB 4° 54, <locus from="125v">125v</locus> und <ref type="altMs">Basel, UB, B XI 12, 17r</ref>. Auch in <ref type="mss" cRef="272-helmst">Cod. Guelf. 272 Helmst.</ref>
                        <locus from="25v">25vb</locus>.</msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="79v">79vb</locus>
                        <rubric>Nota quod mors quinque dicit</rubric>
                        <quote>Separacio a corpore <gap/>
                        </quote> vgl. den Sermo in Klosterneuburg, CCI 172, <locus from="43v">43v</locus>. Zwei Notae nach Petrus Lombardus, Sententiae III 20 Cap. 5.2 und III 19 Cap. 1.2 zur Passion Christi.</msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="80r" to="109v">80ra–109vb</locus>
                        <author ref="#iordanus_de_quedlinburgo">Iordanus de Quedlinburgo</author>
                        <title>Meditationes de passione Domini</title>
                        <rubric>Incipit passio domini nostri Iesu Christi</rubric> Prolog: <quote>Inspice et fac secundum exemplar. <gap/>
                        </quote> (<locus from="81r">81rb</locus>) Erste Oratio: <quote>Domine Ihesu Christe fili dei vivi qui hora matutinali pro me misero peccatore <gap/>
                        </quote> Hauptext: <quote>Primus articulus dominice passionis est pavoris et tristicie assumpcio nam ut dicit Augustinus. Cena domini facta et pedum locione <gap/> Egressus Ihesus cum discipulis</quote>
                        <supplied>Io 18,1</supplied>
                        <gap/> (<locus from="109v">109vb</locus>) <quote rend="dottedBegin">Consepeliat eciam seipsum in eodem sepulchro cum Ihesum et ruminet theorama</quote> (Korrektur: <quote>theorema</quote>) <quote>in sensu documentorum iiii primorum vel aliter <sic>sicud</sic> deus dabit. Explicit passio <gap/> Laus deo pax vivis requies sit eterna defunctis.</quote> Druck in Iordanus de Quedlinburgo, ‚Opus Postillarum et Sermonum': <bibl>
                            <abbr>GW</abbr> M15120</bibl>, Stücke 189–254 (verglichen). <bibl>
                            <abbr>Stegmüller RB</abbr> 5141;</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Zumkeller</abbr> 646</bibl> (Hs. genannt); <bibl>
                            <abbr>
                                <hi rend="sup">2</hi>VL</abbr> 4, 857.</bibl>Vgl. oben <locus from="65r">65rb</locus>. Vgl. <ref type="mss" cRef="160-helmst">Cod. Guelf. 160 Helmst.</ref>, 221vb, gleiche Reihe der Orationes, diese jedoch hier den Tractatus vorangestellt.</msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="110r" to="115v">110ra–115va</locus>
                        <author ref="#franciscus_de_perusia">Franciscus de Perusia</author>
                        <title>Tractatus bonus de septem vitiis capitalibus</title>
                        <incipit>In nomine domini. Amen. In Christo sibi dilecto Pyrio de Bunis de <sic>Cremonia</sic> viro utique nobili</incipit>
                        <explicit>Ita quod ultimus modus est gravius peccatum omnibus aliis predictis modis etc. Est finis. Explicit tractatus <gap/>
                        </explicit>
                        <bibl>
                            <abbr>Bloomfield</abbr> 189 bzw. 2523; CALMA 3, 476 (Hs. genannt).</bibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="115v" to="120r">115va–120rb</locus>
                        <title>Notae de passione domini</title>
                        <quote>Nota in passione Christi cuius thema est: mortuus est Elymelech <supplied>Rt 1,3</supplied> quam fecit magister frater Jacobus Thelosanus</quote> (wohl Iacobus Tolosanus OP gemeint, zu ihm und seinen ‚Distinctiones' vgl. <bibl>
                            <abbr>Stegmüller RB</abbr> 3994,</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Kaeppeli</abbr> 2151</bibl>). <incipit>Quod non tunc Judas</incipit>
                        <explicit>domins suo intuitu Petrum ad lacrimas provocavit</explicit> (<locus from="118r">118rb</locus>) <quote>Ecce morior cum nichil horum fecerim <gap/>
                        </quote>
                        <supplied>Dn 13,43</supplied>. <incipit>Verba ista dixit Susanna de illis</incipit>
                        <explicit>in corpore sine in suis bonis periculo ut bonum comune conservatur</explicit>
                        <bibl>
                            <abbr>Schneyer</abbr> 3, 436</bibl> (Johannes Contractus OFM); vgl. <ref type="altMs">Uppsala, UB, C 181, 35r.</ref>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus>120rb-va</locus>
                        <title>Dicta Bernardi Claraevallensis</title>
                        <rubric>Sequuntur dicta beati Bernhardi</rubric>
                        <incipit>Videatis et tamen consideret</incipit>
                        <explicit>cogitationes sibi succedentes exterminant dulce Amen pure oracionis etc</explicit>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="120v" to="121v">120vb–121vb</locus>
                        <author ref="#thomas_de_aquino">Thomas de Aquino</author>
                        <title>Expositio in salutationem angelicam</title>
                        <rubric>Sermo beati Thome super Ave Maria</rubric>
                        <quote>Ave Maria gracia plena <gap/>
                        </quote>
                        <supplied>Lc 1,28</supplied>. <incipit>In salutatione ista continentur tria. Unam partem fecit angelus</incipit>
                        <explicit>sed fructus eius magis benedictus qui nos benedicat</explicit> Register (siehe oben): <quote>Summa beati Thome <gap/>
                        </quote>
                        <bibl>
                            <abbr>Stegmüller RB</abbr> 8070.</bibl> Wie <ref type="mss" cRef="122-helmst">Cod. Guelf. 122 Helmst.</ref>, 65ra. </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="122r" to="125r">122ra–125rb</locus>
                        <rubric>Super psalmum beatus qui intelligit</rubric>
                        <quote>Beatus qui <gap/>
                        </quote>
                        <supplied>Ps 40,2</supplied>. <incipit>Hic psalmus est de Christi et suorum fidelium paupertate passione et resurrectione <gap/> glosula que dicitur glosa pauperum</incipit>
                        <explicit>quinta ibi omnis spiritus</explicit>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="125v" to="130v">125va–130vb</locus>
                        <title>Stella clericorum</title>
                        <quote>Quasi stella matutina in medio nebule</quote>
                        <supplied>Sir 50,6</supplied>
                        <incipit>id est peccatorum. Proprietates huius stelle matutine</incipit>
                        <explicit>vobis stare periculose <supplied>se</supplied>dere peremptorium iacere etc. Explicit stella clericorum</explicit> Nachtrag: <quote>Formavit igitur dominus hominem <gap/> tandem legem canonicam.</quote>
                  Druck: <bibl>
                            <abbr>GW</abbr> M43869–M43952,</bibl> verglichen mit <bibl>
                            <abbr>GW</abbr> M43894.</bibl> In der Hs. fehlt das ganze Kapitel: "Venit filius hominis <gap/> ve vobis ve et super ve" im Druck <supplied>bv</supplied>v Z. 10 - <supplied>bvi</supplied>r Z. 27; Stella clericorum, ed. <author>E. H. Reiter</author>, Toronto 1997 (Toronto medieval Latin texts 23). <bibl>
                            <abbr>Bloomfield</abbr> 4435.</bibl>
                        <bibl>Zur Verfasserdiskussion vgl. <author>O. Bonmann</author>, Marquard von Lindau und sein literarischer Nachlaß, in: Franziskanische Studien 21 (1934) 315–343, hier 333–335</bibl> und Basel, UB, B IV 28, <locus from="45r">45r</locus> (Hs. genannt). Zur Textfassung vgl. <ref type="altMs">Berlin, Theol. fol. 157,4</ref> (<bibl>
                            <abbr>Rose</abbr> 518</bibl>). </msItem>
                    <msItem>
                        <locus>131ra–rb</locus>
                        <title>Nota</title> Ausschlussgründe von Eucharistie. <quote>Fovens domum aut larem accuset non confitentes et non communicantes in die pasche <gap/>
                        </quote>
                        <rubric>Quibus est inhibita communicacio eukaristie</rubric>
                        <incipit>Dei gracia episcopus</incipit>
                        <explicit>pro quo prescriptus est</explicit> Auf dem unteren Steg reservierte bischöfliche Absolutionen: <quote>Nota mortuo amputans manum quodammodo <gap/> non possunt absolvi nisi ab episcopo.</quote>
                        <msItem>
                            <locus from="131v" to="134v">131v–134v</locus>
                            <note>leer.</note>
                        </msItem>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="135r" to="136r">135ra–136ra</locus>
                        <author ref="#hugo_argentinensis">Hugo Argentinensis</author>
                        <title>Compendium theologicae veritatis</title> Nur die Titel. <rubric>Tytuli compendii <gap/>
                        </rubric>
                        <rubric>Tituli primi libri</rubric>
                        <incipit>Quod deus est</incipit>
                        <explicit>De ennumeracione celestium gaudiorum</explicit>
                        <bibl>
                            <abbr>Kaeppeli</abbr> 1982.</bibl>
                        <locus from="135r">135ra</locus> unterer Steg: <bibl>
                            <abbr>Walther I</abbr> 16101</bibl> (auch <bibl>
                            <abbr>Bloomfield</abbr> 4849</bibl>), II 25431, II 25432. (<locus from="136r">136ra</locus>) ebd. <bibl>
                            <abbr>Walther I</abbr> 10358</bibl>, II 1389, darunter Schema vom vierfachen Schriftsinn. Vgl. <ref type="mss" cRef="138-helmst">Cod. Guelf. 138 Helmst.</ref>, 1ra.</msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="136r" to="160v">136rb–160va</locus>
                        <title>Summarium Bibliae Latinae</title>
                        <quote>Tituli vel capitellula Bibliae</quote>. Die Inhaltsverzeichnisse entsprechen großenteils Varianten von <bibl>
                            <author>D. de Bruyne</author>, Sommaires, Divisions et Rubriques de la Bible Latine, Namur 1914.</bibl>
                        <rubric>Tituli Genesis</rubric>
                        <quote>De die primo in quo lux facta est <gap/>
                        </quote> nach <rubric>Judicum</rubric> folgen 
	(<locus from="140r">140ra</locus>) <rubric>Ruth</rubric> 
	(<locus from="140r">140rb</locus>) <rubric>Primi regum</rubric>
                        <gap/> 
	(<locus from="141v">141va</locus>) <gap/>
                        <rubric>Secundi paralipomenon</rubric> 
	(<locus from="141v">141vb</locus>) Sämtliche identisch mit <bibl>
                            <abbr>de Bruyne</abbr>
                        </bibl> (Überlieferungen Fr). <rubric>Secundi Esdre</rubric> bis (<locus from="142v">142va</locus>) <rubric>Quarti Esdre</rubric> Fehlen <bibl>
                            <abbr>de Bruyne</abbr>.</bibl> 
	(<locus from="142v">142vb</locus>) <rubric>Tobie</rubric> bis <rubric>Esther</rubric>
                        <bibl>
                            <abbr>de Bruyne</abbr>
                        </bibl> Am (Überl. Fr). 
	(<locus from="143v">143vb</locus>) <rubric>Job</rubric>
                        <bibl>
                            <abbr>de Bruyne</abbr>
                        </bibl> (Überl. A). 
	(<locus from="144r">144rb</locus>) <rubric>Proverborum</rubric> und (<locus from="145r">145ra</locus>) <rubric>Ecclesiastes</rubric>
                        <bibl>
                            <abbr>de Bruyne</abbr>
                        </bibl> (Überl. Antipel.). <rubric>Cantica canticorum</rubric> Fehlt <author>de Bruyne</author>. <rubric>Libri sapientie</rubric> bis (<locus from="151r">151ra</locus>) <rubric>Secundi Machabeorum</rubric>
                        <bibl>
                            <abbr>de Bruyne</abbr>
                        </bibl> (Überl. A). Zwölf kleine Propheten fehlen hier. (<locus from="151v">151va</locus>) <rubric>Mathei ewangeliste</rubric> bis (<locus from="154v">154vb</locus>) <rubric>Actuum apostolorum</rubric>
                        <bibl>
                            <abbr>de Bruyne</abbr>
                        </bibl> (Überl. A). (<locus from="155v">155va</locus>) <rubric>Epistole Pauli ad Romanos</rubric> bis (<locus from="158v">158va</locus>) <rubric>Ad Hebreaos</rubric>
                        <bibl>
                            <abbr>de Bruyne</abbr>
                        </bibl> (Üb. Sp). (<locus from="159r">159ra</locus>) <rubric>Epistole Jacobi</rubric> bis (<locus from="159v">159vb</locus>) <rubric>Epistole Jude</rubric> Fehlen <author>de Bruyne</author> (<locus from="160r">160ra</locus>) <rubric>Apokalypsis</rubric>
                        <bibl>
                            <abbr>de Bruyne</abbr>
                        </bibl> (Überl. B). (<locus from="160r">160rb</locus>) <gap/> - <quote>Ego Ihesus misi angelum meum testificari nobis in ecclesia. Explicunt tituli biblie.</quote> Prophetische Bücher und Evangelien mit Kapitelzahlen. - (<locus from="160v">160va</locus>) Schema: alttestamentliche Bücher. - Nachträge: <quote>Hugo de sancto Victore li. vi de claustro anime xii ponit abusiones claustri et habentur recitative <gap/>
                        </quote>
                        <author ref="#hugo_de_folieto">Hugo de Folieto</author>
                        <title>De claustro animae</title> Lib. 3, cap. 11. Druck: PL 185, 1058. Notizen zu <author ref="#cyprianus">Ps.-Cyprianus</author>
                        <title>Duodecim abusiva</title>
                        <quote>Item Cyprianus <gap/>
                        </quote> Vgl. PL 4, 947–959 sowie PL 40, 1079f. und CPL 1106 (Ps.-Patricius: De xii abusiuis saeculi).</msItem>
                    <msItem>
                        <locus>161rv–163vb</locus>
                        <title>Quaestio</title>
                        <incipit rend="rubricated">Quare Christus magis David filius quam Abrahe vocetur</incipit>
                        <explicit>si fideles invenirentur laboratores</explicit>
                  (<locus from="163r">163ra</locus> oberer Steg) <quote>Ut clavus clavo sic aliquando dolor dolore pellitur.</quote>
                        <bibl>Vgl. <abbr>TPMA</abbr> 8, 333f.</bibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="164r" to="166r">164r–166r</locus>
                        <author ref="#augustinus_aurelius">Ps.-Augustinus</author>
                        <title>Sermo de annuntiatione dominica</title>
                        <rubric>Sermo sancti Augustini episcopi de concepcione <supplied>Korrektur: <quote>conceptu</quote>
                            </supplied> sancte Marie virginis</rubric>
                        <incipit>Castissimum Marie virginis uterum sponse virginis clausum ventris cubiculum</incipit>
                        <explicit>ut pater dicaris salvatoris. Tu autem</explicit> (Text bricht ab). Druck: <bibl>
                            <abbr>PL</abbr> 39, 2107–2110.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>CPPM</abbr> 1, 167</bibl> (Ps.-Ambrosius), 980 (Ps.-Augustinus), 5014 (Ps.-Hieronymus). </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="166r" to="168r">166r–168r</locus>
                        <author ref="#anselmus_laudunensis">Anselmus Laudunensis (?)</author>
                        <title>Sermo de assumptione BMV</title>
                        <rubric>Sequitur omelia Anshelmi de assumpcione beate Marie virginis</rubric>
                        <quote>Intravit Ihesus in quoddam castellum <gap/>
                        </quote>
                        <supplied>Lc 10,38</supplied>. <quote>In scriptura sacra res una et eadem locucionis invenitur <gap/>
                        </quote>

                  Druck: PL 158, 644–649 (Anselmus Cantuariensis: Homiliae et exhortationes, Homilia IX).  <bibl>
                            <abbr>Schneyer</abbr> 1, 289 Nr. 3;</bibl> CALMA 1, 294 Nr. 9.</msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="168v" to="170r">168v–170r</locus>
                        <title>Passio sanctae Catharinae</title>
                        <incipit>In urbe Alexandrinorum erat quedam puella</incipit>
                        <explicit>qui quondam a discipulo suo traditus et morti adiudicatus</explicit> Text bricht ab. Vgl. BHL 1675 und Köln, HA, GB 4° 253, <locus from="100r">100r</locus>. <locus from="170v">170v</locus> leer. </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="171r" to="173r">171ra–173rb</locus>
                        <author ref="#groote_geert">Gerardus Magnus</author>
                        <title>Sermo contra focaristas</title> (Auszug, Recommendatio bonorum presbyterorum). <quote>Commendacio bonorum presbiterorum et reprobacio malorum seu fornicariorum clericorum. Recedite, recedite, exite</quote>
                        <supplied>Is 52,11</supplied>
                        <gap/>
                        <incipit>Hec exhortacio et iussio est</incipit>
                        <explicit>stelle in eternitates perpetuas permansere ut exemplum de magistris super specula</explicit> Auch in <ref type="mss" cRef="122-helmst">Cod. Guelf. 122 Helmst.</ref>, <locus from="351r" to="384v">351ra–384vb</locus> (dort zum Text); 396 Helmst., <locus from="60r" to="94v">60ra–94vb</locus>; 419 Helmst., <locus from="270v" to="301r">270vb–301rb</locus>.<msItem>
                            <locus from="173v">173v</locus>
                            <note>leer.</note>
                        </msItem>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="174r" to="221v">174ra–221vb</locus>
                        <title>Traktate zum Matthäusevangelium (Katenenkommentar)</title>
                        <msItem>1) <locus from="174r" to="184v">174ra–184vb</locus>
                            <quote>Convocatis xii discipulis suis <gap/>
                            </quote>
                            <supplied>Mt 10,1</supplied>
                            <incipit>in quo ostendit ewangelista quomodo potestas Christi faciendi miracula</incipit>
                            <locus>174va-vb</locus>
                            <quote>Innocentius <supplied>III</supplied> in sermone de apostolis</quote>
                            <gap/> umfassend zitiert (PL 217, 599D-600B).
   <locus from="176r">176ra</locus>
                            <quote>Duodecim autem nomina apostolorum <gap/>
                            </quote> Auslegungen zu den zwölf Apostelnamen. <gap/>
                            <locus from="178v">178v</locus> und <locus from="184r">184r</locus> leer.  <gap/> - <locus from="184v">184vb</locus>
                            <quote rend="dottedBegin">ut habitet in me virtus Christi</quote>
                            <supplied>II Cor 12,9, hier fälschlich <quote>Col</quote>
                            </supplied>. </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="185v" to="188v">185va–188vb</locus> Einschub. <locus>185va-b</locus>
                            <incipit>De predestinacione. Nota Bonaventura super primum librorum suorum de predestinacione sic loquitur. Multi insipientes dicunt qui ad vitam eternam predestinatus est peccare non potest</incipit>
                            <explicit>qui deum diligit hec fugit</explicit> Vgl. Köln, HA, GB, 4° 218, <locus from="146v">146v</locus> abweichender Schluss. - <locus from="186r">186r</locus> Begriffserklärung und Notae zu <quote>De voluntate dei. -</quote>
                            <locus from="186r">186rb</locus>
                            <title>Quaestiones</title>
                            <quote>Utrum deus voluit Christum pati <gap/> Utrum beata virgo voluit Christum pati <gap/>
                            </quote>
                            <locus from="186v">186va</locus>
                            <quote>De assumptione beate virginis questio</quote>. <quote>Sed hic triplex occurit questio prima quid post ascensionem egerit <gap/>
                            </quote>
                        </msItem>
                        <msItem>2) <locus from="189r" to="191r">189ra–191ra</locus>
                            <quote>Circa Mattheum</quote>. <quote>Tunc accedentes discipuli dixerunt ei scis quia pharisei audito hoc verbo <supplied>Mt 15,12</supplied>
                                <gap/>
                            </quote>
                            <incipit>Post descriptam variam Judeorum confutacionem</incipit>
                            <explicit>in Petro scandalum actum etc</explicit> Darin Petrus Blesensis, Epistolae, ep. 66. PL 207, 202A–208A.</msItem>
                        <msItem>3) <locus from="191r" to="196r">191ra–196ra</locus>
                            <quote>Respondens autem Petrus dixit ei edisse <gap/>
                            </quote>
                            <supplied>Mt 15,15</supplied>. <incipit>Eliminato Iudayco errore</incipit>
                            <explicit>homines</explicit>
                        </msItem>
                        <msItem>4) <locus from="196r" to="198v">196ra–198va</locus>
                            <quote>Et egressus inde Ihesus secessit in partes Tyri et Sydonis etc.</quote>
                            <supplied>Mt 15,21</supplied>. <incipit>Eliminatio errore Judayco</incipit>
                            <explicit>interim fiat tibi sicut vis</explicit> Vgl. Incipit in Krakau, BJ, cod. 1183, 284v, dort abweichender Schluss.</msItem>
                        <msItem>5) <locus from="198v" to="200v">198va–200vb</locus>
                            <quote>Et egressus inde Ihesus. <supplied>Mt 15,21</supplied>.</quote>
                            <incipit>Circa tercium presentis loci huius evangelii</incipit>
                            <explicit>miserere ergo mei</explicit> Darin Anselmus Laudunensis, Enarrationes in Mattheum cap. 15, <bibl>
                                <abbr>PL</abbr> 162, 1390.</bibl> Augustinus, Sermones ad populum, sermo 77, cap. II-VI, Abschnitte 2–11. <bibl>
                                <abbr>PL</abbr> 38, 483–487.</bibl> CPL 284, S. 112. Auctor incertus (Hugo de S. Victore), Miscellanea, lib. III, cap. LVIII, PL 177, 621A-622B.</msItem>
                        <msItem>6) <locus from="200v">200vb</locus>
                            <quote>Et cum transisset inde Jhesus venit secus <supplied>Mt 15,29</supplied>.</quote>
                            <incipit>Superius ponita est</incipit>
                            <explicit>ad effectum predicationis quod est</explicit> Text bricht ab.</msItem>
                        <msItem>7) <locus from="201r" to="205r">201ra–205ra</locus>
                            <quote>Tunc precepit discipulis suis</quote>
                            <supplied>Mt 16, 20</supplied>. <incipit>Postquam fundationem ewangelice veritatis</incipit>
                            <explicit>quod dolor Christi fuit maximus</explicit> Darin Petrus Blesensis, Epistolae, ep. 15. PL 207, 57A-58B.</msItem>
                        <msItem>8) <locus from="205r" to="207v">205ra–207va</locus>
                            <quote>
                                <ref type="biblical" cRef="Mt_16:24">Tunc Ihesus dixit etc</ref>
                            </quote>
                            <incipit>Post passionis pronunciacionem hic</incipit>
                            <explicit>de tercio dicam in sequentem locucionem</explicit> Darin Autor incertus (Bernardus Claraevallensis), Meditationes de humana conditione, cap. 15. PL 184, 506B-508A; CPPM 2, 3072k.</msItem>
                        <msItem>9) <locus from="207v" to="210r">207va–210ra</locus>
                            <quote>Filius autem hominis</quote>
                            <supplied>Mt 16,27</supplied>. <incipit>Superius perorata est fundatio <gap/> virtutis</incipit>
                            <explicit>animam suam dedit</explicit> Darin Ps.-Augustinus, Sermo 304, cap. II-IV, PL 38, 1396f. Augustinus, Sermo 72, cap. III und IV, <bibl>
                                <abbr>CPL</abbr> 284.</bibl>
                        </msItem>
                        <msItem>10) <locus from="210r" to="212v">210ra–212va</locus>
                            <quote>Et post dies sec<supplied>
                                    <quote>undum</quote>
                                </supplied> Capitulum <supplied>Mt</supplied> xvii <supplied>,1</supplied>. Superius ponita est tum figurationis promissio <gap/>
                            </quote> - <quote>qui docti sunt fulgebunt sicud splendor firmamenti et qui ad iusticiam erudiunt etc.</quote>
                            <supplied>Dn 12,3</supplied>.</msItem>
                        <msItem>11) <locus from="212v" to="214r">212va–214rb</locus>
                            <quote>Respondens autem Petrus</quote>
                            <supplied>Mt 14,28</supplied>. <incipit>Postquam descripta sunt</incipit>
                            <explicit>ad inventiones suas pessimas vadunt ad eterna tormenta etc</explicit>
                        </msItem>
                        <msItem>12) <locus from="214r" to="215v">214rb–215vb</locus>
                            <quote>Et audientes discipuli ceciderunt in faciem</quote>
                            <supplied>Mt 17,6</supplied>. <quote>Unde 2 Petr 1</quote>
                            <supplied>,18</supplied>
                            <incipit>d. Hanc vocem</incipit>
                            <explicit>de assumptione Petri</explicit> Darin Innocentius III papa, Sermones de tempore, Sermo 14. PL 217, 380D-382A.</msItem>
                        <msItem>13) <locus from="215v" to="217v">215vb–217va</locus>
                            <quote>Assumpsit Ihesus Petrum et Jacobum</quote>
                            <supplied>Mt 17,1</supplied>. <quote>Habito de exercitio spirituali <gap/>
                            </quote>
                            <locus from="216r">216ra</locus>
                            <quote rend="dottedBegin">materia breviter comprehenditur in hoc metro <gap/>
                            </quote>: <title>Walther</title> I 20826, vgl. <bibl>
                                <abbr>Bloomfield</abbr> 6544.</bibl>
                            <gap/> - <quote>Et ne nos inducas in temptacionem</quote>. Am Rand Tugenden und Laster gereiht. Darin Alanus ab Insulis, De arte praedicatoria, cap. II. PL 210, 114D-115D.</msItem>
                        <msItem>14) <locus from="217v" to="219r">217va–219rb</locus>
                            <quote>Duxit illos in montem et cetera</quote>
                            <supplied>Mt 17,1</supplied>. <incipit>Postquam habitum est de hiis quibus disponuntur ad videndum Ihesu transfigurationem</incipit>
                            <explicit>in solitudine corruerunt</explicit>
                            <gap/>
                            <locus from="217v">217vb</locus>
                            <gap/>
                            <quote>dictum Augustini in libro de spiritu et anima <gap/>
                            </quote> Darin Augustinus: Liber de spiritu et anima, <bibl>
                                <abbr>PL</abbr> 40, 804.</bibl> Anselmus Cantuariensis, Meditationes et orationes, Meditatio IX. PL 158, 751A-B <gap/>
                            <locus from="218r">218rb. 9. Zeile v. u.</locus>
                            <quote>De qua re Franciscus poeta laureatus longum fecit tractatum verbi inter cetera commendans vitam solitariam dicit <gap/> O vere vita pacifica celestique <gap/>
                            </quote>
                            <locus from="218v">218va, 8. Z. v. u.</locus>
                            <quote rend="dottedBegin">per colende solitudinis et declinandarum urbium causa sit.</quote> Franciscus Petrarca, De vita solitaria, lib. 2, cap. 3. Druck: Francesco Petrarca, De vita solitaria, ed. <title>M. Noce</title>, Mailand 1992, 164–168. <gap/> - <quote>quidam in solitudine corruerunt</quote>
                        </msItem>
                        <msItem>15) <locus from="219r" to="221v">219rb–221vb</locus>
                            <quote>Et interrogaverunt eum discipuli</quote>
                            <supplied>Mt 22,23</supplied>. <incipit>Primus fidei resurrectionis</incipit>
                            <explicit>et in celum ascendent et regnabunt in secula seculorum. Amen</explicit>
                        </msItem>
Den Haupttexten der Auslegungen folgen jeweils drei <quote>documenta</quote>. <locus from="191r">191ra</locus>, <locus from="198v">198va</locus> und <locus from="200v">200vb</locus> am Rand Nummern: <quote>209, 212, 213</quote>, wohl Verweis auf Vorlage. Genannt Gregorius, Remigius, Anselmus, Bonaventura, Hugo de Sancto Victore (<quote>De arra animae</quote>), Augustinus, Benedictus, Bernardus, Ambrosius, Cicero, <quote>opinio Machammeti</quote> (<locus from="212r">212rb</locus>), <quote>Gylibertus</quote> (<locus from="213v">213vb</locus>), Methodius (<locus from="221r">221ra</locus>). </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="222r" to="224r">222ra–224r</locus>
                        <title>Kanonistische Notizen</title>
                        <msItem>
                            <quote>De absolutionibus presbiterorum. Aliud iterum occurit quod animum monet ad speculandum <gap/> De casibus episcopo reservatis. Secundo iterum considero quod per indiscretos <gap/>
                            </quote>
                            <locus from="222r">222rb</locus>
                            <quote>Casus autem episcopo reservati ponuntur in glossam <gap/>
                            </quote>
                            <locus from="222v">222va</locus>
                            <quote>De anniversariis tricennariis. Quid sit ullum <gap/> An sacerdos missas potest tractare</quote>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="222v" to="223v">222vb–223v</locus>
                            <author ref="#jacobus_de_paradiso">Jacobus de Paradiso</author>
                            <title>De missis votivis pro defunctis</title>
                            <rubric>De missis votivis sequuntur dubia</rubric>
                            <incipit>Filia cuiusdam layci nuper defuncta in vita disposuit sibi redimi gratas missas speciales satisfactorias sub ista restrictione qua videlicet nulla</incipit>
                            <explicit>suffragium fuisse devolutum quia etiam hoc in vita facere potuit</explicit>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="223v">223v</locus>
                            <author ref="#jacobus_de_paradiso">Jacobus de Paradiso</author>
                            <title>Quaestio</title>
                            <incipit>Utrum una missa sit efficacior ad divinam placandum iusticiam</incipit>
                            <explicit>quanto de satisfactione penarum animabus per missas dimittitur</explicit>
                            <rubric>Hinricus de Hassia in quarto sentenciarum</rubric>
                            <incipit>Misse psalmi exequie electione</incipit>
                            <explicit>missa per modum satisfactionis distribuitur secundum porciones et numerum personarum</explicit>
                            <note>Vgl. zu beiden Texten <ref type="mss" cRef="152-helmst">Cod. Guelf. 152 Helmst.</ref>, <locus from="133vb" to="136ra">133vb–136ra</locus>. Hier noch ein Zitat aus dem Sentenzenkommentar des Heinrich von Langenstein angehängt, der auch in den Inkunabeldrucken hinzugefügt ist.</note>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="224r">224r</locus>
                            <rubric>De penis symoni<supplied>a</supplied>corum religiosorum</rubric>
                            <incipit>De penis et penitentiis eorum qui ad religionem recepti sunt</incipit>
                            <explicit>ego vero incunctanter assero tales laborare in statu dampnacionis de quorum numero non paucos fore presumo et sic est finis huius</explicit>
                        </msItem>
                    </msItem>
                </msContents>
                <physDesc>
                    <objectDesc form="codex">
                        <supportDesc material="chart">
                            <support>
                                <p>
                                    <material>Papier</material>
                                </p>
                                <p n="objectDesc">Wasserzeichen: <watermark>Dreiberg</watermark>
                                    <bibl>
                                        <abbr>Piccard</abbr> II 375</bibl> (1412), Ochsenkopf <bibl>
                                        <abbr>Piccard</abbr> VI 254</bibl> (1418, 1419), XI 107 (1416–1418), 108 (1416–1424), Glocke <bibl>
                                        <abbr>Piccard-Online</abbr> Nr. 40438</bibl> (1411), Mohr <bibl>
                                        <abbr>Piccard-Online</abbr> Nr. 20574</bibl> (1415), Tête de bœuf <bibl>
                                        <abbr>Briquet</abbr> 14746</bibl> (1415). </p>
                            </support>
                            <extent>
                                <measure type="leavesCount" quantity="227">I, 227 Bl.</measure>
                                <dimensions type="leaf" unit="cm">
                                    <height quantity="31">31</height>
                                    <width quantity="22">22</width>
                                </dimensions>
                            </extent>
                            <collation>VIII (I, 15). 11 VI (146). VII (160). VI+1 (173). VII+1 (188). 2 VI (212). V (222). I+1 (225). Fol. <quote>27</quote> zweimal vergeben, zeitgenössische arabische Foliierung bis <quote>136</quote>, danach fortgesetzt mit Tintenfoliierung (19. Jh.), römische Lagensignaturen, arabische Blattzählung innerhalb der Lage. Schriftraum: <dimensions type="written" unit="cm">
                                    <height>23,5–25</height>
                                    <width>16–17</width>
                                </dimensions>, ca. 40–70 Zeilen, zweispaltig, außer <locus from="164r" to="170r">164r–170r</locus> und <locus from="223r" to="224r">223r–224r</locus>. Bastarda. Zuweilen rubriziert, zwei- bis vierzeilige rote Lombarden, vereinzelt erodierend. <locus from="1r">1r</locus> kunstlose vier- und dreizeilige Initialen, rot und braun, Perlkettenbesatz, Ornament im Stamm. Zuweilen Kolumnentitel.</collation>
                        </supportDesc>
                        <layoutDesc>
                            <layout columns="" writtenLines=""/>
                        </layoutDesc>
                    </objectDesc>
                    <decoDesc>
                        <decoNote type=""/>
                    </decoDesc>
                    <bindingDesc>
                        <binding>
                            <p n="bindingDesc">Mit braunem Kalbleder überzogene Holzdeckel. Einzelstempel Blüte: <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s001651">s001651</ref>.</bibl> Hirsch: <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s00527">s00527</ref>.</bibl> Lilie: <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s006054">s006054</ref>.</bibl> Ornament Punkte: <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s003487">s003487</ref>
                                </bibl>, <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s003626">s003626</ref>.</bibl> Rosette fünfblättrig: <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s006807">s006807</ref>.</bibl> Rosette sechsblättrig: <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s007206">s007206</ref>.</bibl> Stern: <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s009043">s009043</ref>.</bibl> Aus der Werkstatt "Figürlich Hirsch" (<bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="w000949">w000949</ref>
                                </bibl>). Beide Langriemenschließen sind entfernt. Auf dem Vorderdeckel alte Signatur (Clus): <quote>D. 7</quote>.</p>
                        </binding>
                    </bindingDesc>
                    <accMat type="fragment">
                        <p>Fragment: <title>Philosophischer Text</title> Pergament. Ein Bl. <dimensions type="leaf" unit="cm">
                                <height quantity="31">31</height>
                                <width quantity="21">21</width>
                            </dimensions>. 14. Jh. VS, Textualis, Schriftraum: <dimensions type="written" unit="cm">
                                <height quantity="26">26</height>
                                <width quantity="17.5">17,5</width>
                            </dimensions>, zweispaltig, 71 Zeilen. Gleichartig beschriebene Lagenverstärkungen, gleicher Herkunft wie <locus>VS</locus> in Cod. Guelf 238 Helmst. Mehrfach zitiert <quote>Augustinus in li. de spiritu et anima.</quote>
                        </p>
                    </accMat>
                </physDesc>
                <history>
                    <p>In Erfurt entstanden (<locus from="65r">65ra</locus>). Vorsatzbl. r: <quote>Liber sancti Georgii in Clusa valde utilis.</quote> Vgl. <bibl>
                            <abbr>Herbst <hi rend="normal">Klus</hi>
                            </abbr> VI und 74.</bibl> 1624 von Clus nach Helmstedt überführt (<bibl>
                            <abbr>Goetting 2</abbr>, 185–187</bibl>). Vorsatzbl. v: <quote>Istum librum donavit et legavit dominus Johannes Roberti clericus Bremensis diocesis religiosis fratribus in Clusa ut pro eo et suis parentibus deum orarent</quote>. Roberti 1413 (Ostern) in Erfurt immatrikuliert (<bibl>
                            <abbr>Matrikel Erfurt 1</abbr>, 97</bibl>). 1425–1430 bezeugt (<bibl>
                            <abbr>Rep. Germ.</abbr> IV, 963 und 2508</bibl>), zu ihm <bibl>
                            <author>F. Eisermann</author>, ‚Stimulus amoris'. Inhalt, lateinische Überlieferung, deutsche Übersetzungen, Rezeption, Tübingen 2001 (<abbr>MTU</abbr> 118), 201f.</bibl> Gleicher Eintrag in <ref type="mss" cRef="238-helmst">Cod. Guelf. 238 Helmst.</ref> VS.</p>
                </history>
                <additional>
                    <adminInfo>
                        <recordHist>
                            <source>
                                <bibl>
                                    <author>Dieter Merzbacher</author>: Katalog der mittelalterlichen Helmstedter Handschriften. T. 1: Cod. Guelf. 1 bis 276 Helmst. Beschrieben von Helmar Härtel, Christian Heitzmann, Dieter Merzbacher, Bertram Lesser. Wiesbaden: Harrassowitz, 2012. S. 253-261.</bibl>
                            </source>
                        </recordHist>
                    </adminInfo>
                    <listBibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Heinemann</abbr> Nr. 236.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Schönemann</abbr> 79 Nr. 2.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Kurz 5/1</abbr> 450 und 5/2, 508.</bibl>
                        <bibl>
                            <author>G. Steer</author>, Hugo Ripelin von Straßburg. Zur Rezeptions- und Wirkungsgeschichte des "Compendium theologicae veritatis" im deutschen Spätmittelalter, Tübingen 1981 (Text und Textgeschichte 2), 140</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Krämer</abbr> 287.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Eisermann</abbr> a.a.O., 201f.</bibl>
                    </listBibl>
                </additional>
            </msDesc>
        </body>
    </text>
</TEI>