<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" xml:lang="de" xml:id="HAB_mss_207-helmst_tei-msDesc_Merzbacher">
    <teiHeader>
        <fileDesc>
            <titleStmt>
                <title>Beschreibung des Cod. Guelf. 207 Helmst. (Dieter Merzbacher: Katalog der mittelalterlichen Helmstedter Handschriften. Teil I: Cod. Guelf. 1 bis 276 Helmst. Beschrieben von Helmar Härtel, Christian Heitzmann, Dieter Merzbacher, Bertram Lesser. Wiesbaden: Harrassowitz, 2012. S. 269-271.)</title>
                <respStmt>
                    <resp>Katalogisiert durch </resp>
                    <name type="person">Dieter Merzbacher</name>
                </respStmt>
            </titleStmt>
            <editionStmt>
                <edition>Elektronische Ausgabe nach TEI P5</edition>
                <respStmt>
                    <resp>TEI-P5 konforme Kodierung durch </resp>
                    <name type="person">Torsten Schaßan</name>
                    <name type="org">Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel</name>
                </respStmt>
            </editionStmt>
            <publicationStmt>
                <publisher>
                    <name type="org">Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel</name>
                    <ptr target="http://www.hab.de"/>
                </publisher>
                <date when="2014-12-19" type="issued">19.12.2014</date>
            <!--<date when="" type="digitised"></date>-->
                <distributor>Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel</distributor>
                <availability status="restricted">
                    <licence target="http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/de/">
                        <p>Dieses Dokument steht unter einer Creative Commons Namensnennung-Weitergabe unter gleichen Bedingungen 3.0 Deutschland Lizenz (CC BY-SA).</p>
                        <p>Für die Nutzung weiterer Daten wie Digitalisaten gelten gegebenenfalls andere Lizenzen. Vgl. die <ref target="http://diglib.hab.de/?link=012">Nutzungshinweise</ref> der Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel.</p>
                    </licence>
                </availability>
                <pubPlace><!--<ptr type="purl" target="http://diglib.hab.de/mss/207-helmst/start.htm"/>--><!--<ptr type="thumbnailForPresentations" target="http://diglib.hab.de/mss/207-helmst/thumbs/00001.jpg"/>--></pubPlace>
            <!--<idno type="URN">urn:nbn:de:gbv:23-mss/207-helmst4</idno>-->
            </publicationStmt>
            <sourceDesc>
                <p>Neukatalogisiert durch <name type="person">Dieter Merzbacher</name>.</p>
            </sourceDesc>
        </fileDesc>
        <encodingDesc>
            <projectDesc>
                <p>Beschreibung erstellt im Rahmen des Projektes <name type="project" subtype="cataloguing">Katalogisierung der mittelalterlichen Helmstedter Handschriften <name type="project" subtype="part">Teil I</name>
                    </name>.</p>
            </projectDesc>
        </encodingDesc>
        <revisionDesc>
            <change who="schassan" when="2020-04-17">Lizenzangaben korrigiert</change>
            <change who="schassan" when="2015-09-04">Normdaten ergänzt bzw. korrigiert.</change>
        </revisionDesc>
    </teiHeader>
    <text>
        <body>
            <msDesc xml:lang="de" xml:id="mss_207-helmst_tei-msDesc_Merzbacher">
                <msIdentifier>
                    <settlement>Wolfenbüttel</settlement>
                    <repository key="HAB">Herzog August Bibliothek</repository>
                    <collection>Helmstedter Handschriften</collection>
                    <idno sortKey="wf_hab_helmst-0207">Cod. Guelf. 207 Helmst.</idno>
                </msIdentifier>
                <head>
                    <title>Institutio canonicorum Aquisgranensis. Martyrologium</title>
                    <origDate notBefore="1411" notAfter="1430">um 1420</origDate>
                    <origPlace>Erfurt</origPlace>
                </head>
                <msContents>
                    <msItem>
                        <locus from="Ir">Ir</locus>
                        <note>Federproben.</note>
                        <msItem>
                            <locus from="Iv">Iv</locus>
                            <note>leer.</note>
                        </msItem>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="1r" to="80v">1ra–80va</locus>
                        <title>Institutio canonicorum Aquisgranensis</title> Redactio mutata breviataque et aliis capitulis aucta. (<locus>1ra-va</locus>) Prologus. <rubric>Incipit prologus in librum de regula canonicorum sive omnium clericorum</rubric>
                        <incipit>Cum in nomine sancteque individue trinitatis christianissimus et gloriosissimus Ludewicus imperator</incipit>
                        <explicit>modernis futurisque temporibus dei in mensam clemenciam iugiter exorant</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>
                                <abbr>PL</abbr> 105, 815–818;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>MGH</abbr> Conc. 2,1, 312f.</bibl> (Schluss mit dem Verweis auf die Frauenregel fehlt).</listBibl> (<locus from="1v" to="2v">1va–2va</locus>) Tabula. <rubric>Incipiunt capitula sequentis operis</rubric>
                        <incipit>1 Unde dicatur clericus et quare habeat tonsuram</incipit>
                        <explicit>De vita eterna vel regno dei</explicit>
                        <rubric>Expliciunt capitula</rubric> Weicht völlig von den Drucken (<bibl>
                            <abbr>PL</abbr> 105, 819–823;</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>MGH</abbr> Conc. 2,1, 313–318</bibl>) ab. (<locus from="2v" to="49r">2va–49rb</locus>) Textus, cap. 1–54: <rubric>Incipit regula canonicorum sive omnium clericorum. Ysidorus in libro officiorum unde dicitur clericus</rubric>
                        <incipit>Igitur omnes qui in ecclesiastici ministerii gradibus ordinati sunt</incipit>
                        <explicit>et vita eo opitulante pervenire</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>
                                <abbr>PL</abbr> 105, 821–934;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>MGH</abbr> Conc. 2,1, 318–421 (entspricht Buch I der Institutio, Kapiteleinteilung und Textfassung weichen z. T. erheblich vom Druck ab).</bibl>
                        </listBibl>
                        <locus from="32v">32v</locus> ohne Textverlust freigelassen. (<locus from="49r" to="80v">49rb–80va</locus>) Textus, cap. 55–72: <rubric>Nunc de septem viciis nulli ordini vel etati vel statui parcentibus. lv</rubric>
                        <incipit>Testante Augustino superbia est causa</incipit>
                        <explicit>sine fastidio amabitur sine fatigacione laudabitur</explicit>
                        <rubric>Explicit regula canonicorum</rubric> Der letzte, ungedruckte Teil über die sieben Hauptlaster ist aus mehreren hochmittelalterlichen Texten kompiliert, die ihrerseits einschlägige Schrift- und Väterstellen enthalten (z. B. ist cap. 55, <locus from="49r" to="52v">49rb–52vb</locus>, aus Stücken des 'Speculum virginum' und des 'Verbum abbreviatum' des Petrus Cantor zusammengefügt).</msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="80v" to="179v">80va–179va</locus>
                        <title>Martyrologium ecclesiae BMV Erfordensis</title>
                    </msItem>
                    <msItem> (<locus from="80v" to="82v">80va–82v</locus>) <title>Prologi</title>
                        <rubric>Incipit prologus in martirologium</rubric>
                        <incipit>Liber iste qui martirologium dicitur eo quod principaliter loquatur de martiriis seu mortibus sanctorum continet ista per ordinem. Kalendarium</incipit>(<locus from="80v">80vb</locus>) <explicit>item martirologium Ysuardi quo utimur</explicit> (<locus from="80v">80vb</locus>) <rubric>De arte inveniendi qualiter pronuncianda sit luna <gap/>
                        </rubric>
                        <quote>Sciendum est quod quelibet littera alphabeti <gap/>
                        </quote> - (<locus from="81r">81ra</locus>) <quote rend="dottedBegin">sexto kalendas Marcii</quote>. <rubric>De prologis diversis super opus martirlogii <gap/>
                        </rubric>
                        <quote>Notandum quod licet multi dederunt operam <gap/>
                        </quote> - (<locus from="81r">81rb</locus>) <quote rend="dottedBegin">seculares non in merito imitari</quote>. <rubric>Epistola Chromacii et Helyodori episcoporum ad Iheronimum super opere martirlogii</rubric>
                        <quote>Domino sancto fratri Iheronimo </quote>
                        <gap/> - (<locus from="81v">81va</locus>) <quote rend="dottedBegin">ad honorem dei martiribus exhibere</quote>. <rubric>Responsio Iheronimi <gap/>
                        </rubric>
                        <quote>Chromacio et Helyodoro sanctis episcopis Iheronimus presbyter. Constat dominum <gap/>
                        </quote> - (<locus from="82r">82ra</locus>) <quote rend="dottedBegin">in celesti gloria fecit esse sublimes</quote>. <rubric>Prefacio que in pluribus libris asscribitur Bede super opere matirolgii. Iste prologus alicubi <gap/>
                        </rubric>
                        <incipit>Festivitates sanctorum apostolorum</incipit> (<locus from="82v">82va</locus>) <explicit>sunt caritate non servitute</explicit>
                        <bibl>
                            <abbr>BHM</abbr> 3B Nr. 640.</bibl>
                        <rubric>Epistola seu prefacio Ysuardi monachi ad Karolum regem <gap/>
                        </rubric>
                        <quote>Domino regum piissimo Karolo Augusto <gap/> Minime vestram latet celsitudinem <gap/>
                        </quote> - (<locus from="82v">82vb</locus>) <quote rend="dottedBegin">dignetur custodire potentia. Amen</quote>. – <locus>83rv</locus> leer. <bibl>
                            <abbr>BHM</abbr> ebd.</bibl>
                        <bibl>Zu Drucken vgl. <author>E. A. Overgaauw</author>, Martyrologes manuscrits des anciens diocèses d'Utrecht et de Liège. Étude sur le développement et la diffusion du Martyrologe d'Usuard, Hilversum 1993 (Middeleeuwse studies en bronnen 30) 282f., 314 (Hs. genannt).</bibl>
                    </msItem>
                    <msItem> (<locus from="84r" to="179v">84ra–179va</locus>) <title>Martyrologium</title>
                        <rubric>Incipit martirologium ecclesie beate Marie virginis Erffordensis</rubric> Monatsvers <bibl>
                            <abbr>Walther I</abbr> 9771</bibl>, II 13060a. <quote>Circumcisio domini nostri Ihesu Christi Rome natalis sancti Almachii <gap/>
                        </quote> (<locus from="179v">179va</locus>) <rubric>Explicit martirologum</rubric>
                        <note>Zum Text vgl. <bibl>
                                <author>A. Rosenthal</author>, Martyrologium und Festkalender der Bursfelder Kongregation. Von den Anfängen der Kongregation (1446) bis zum nachtridentinischen Martyrologium Romanum (1584), Münster 1984, 163–257, die Hss. weicht jedoch zuweilen davon ab</bibl>, zur Fassung vgl. <bibl>
                                <abbr>Overgaauw</abbr>, a.a.O., 314.</bibl>
                        </note>
                    </msItem>
                </msContents>
                <physDesc>
                    <objectDesc form="codex">
                        <supportDesc material="chart">
                            <support>
                                <p>
                                    <material>Papier</material>
                                </p>
                                <p n="objectDesc">Wasserzeichen: <watermark>Ochsenkopf</watermark>
                                    <bibl>
                                        <abbr>Piccard</abbr> XI 109</bibl> (1416–1424), Mohr <bibl>
                                        <abbr>Piccard-Online</abbr> Nr. 20439</bibl> und 20441 (jeweils 1420). </p>
                            </support>
                            <extent>
                                <measure type="leavesCount">II, 180, II Bl.</measure>
                                <dimensions type="leaf" unit="cm">
                                    <height quantity="30.5">30,5</height>
                                    <width quantity="21">21</width>
                                </dimensions>
                            </extent>
                            <foliation>Erstes Bl. röm. foliiert. Bl. 25 bei Zählung übersprungen, 53 doppelt gezählt, römische Lagensignaturen, Tintenfoliierung (19. Jh.).</foliation>
                            <collation>VI (11). 14 VI (179). </collation>
                        </supportDesc>
                        <layoutDesc>
                            <layout columns="2" writtenLines="32 39">
                                <dimensions type="written" unit="cm">
                                    <height quantity="22">22</height>
                                    <width>15–16</width>
                                </dimensions>, zweispaltig, ca. 32–39 Zeilen.</layout>
                        </layoutDesc>
                    </objectDesc>
                    <handDesc>
                        <handNote>
                            <term type="script">Bastarda</term>, eine Hand.</handNote>
                    </handDesc>
                    <decoDesc>
                        <decoNote>Rubriziert, zumeist zweizeilige Lombarden.</decoNote>
                        <decoNote type="illustration">
                            <locus from="84r" to="179r">84ra–179rb</locus> jeweils Tabellen zur Bestimmung des Lunarbuchstabens, Überschrift und röm. Ziffern rot. Dort am Außenrand Majuskel in alphabetischer Reihenfolge jeweils bis <quote>G</quote>.</decoNote>
                    </decoDesc>
                    <bindingDesc>
                        <binding>
                            <p n="bindingDesc">Mit <material>Kiebitzpapier</material> bezogener Halblederband (Pappdeckel, <material>Schafleder</material>) aus der Helmstedter Buchbinderwerkstatt von Anton Friedrich Wirck, zwischen 1763 und 1783.</p>
                        </binding>
                    </bindingDesc>
               <!-- todo -->
                    <accMat type="fragment">
                        <p>Fragmente: 1. <locus>IIr</locus> Pergament, <dimensions type="leaf" unit="cm">
                                <height quantity="29">29</height>
                                <width quantity="20.5">20,5</width>
                            </dimensions>. 1401. Diente als VS. Rectoseite leer. Verso: Neun Zeilen. Textualis. <title>Instrumentum notarii publici</title>
                            <quote rend="dottedBegin">actum Rome in palacio predicti domini nostri pape <gap/> providentia pape noni predicti Anno terciodecimo <gap/>
                            </quote> (wohl Bonifaz IX. 1389–1404; Ausstellungsdatum: 1401) <quote rend="dottedBegin">ego Gerlacus Heriberti de Esch clericus Coloniensis</quote> (bezeugt 27.3.1396–4.1.1404, <bibl>
                                <abbr>Rep. Germ.</abbr> II, 333–339</bibl>), mit Notariatssignet. - <bibl>
                                <abbr>Walther I</abbr> 15317 (Hs. genannt).</bibl>
                        </p>
                        <p>2. <locus>I*r</locus> Pergament, <dimensions type="leaf" unit="cm">
                                <height quantity="30">30</height>
                                <width quantity="20.5">20,5</width>
                            </dimensions>. 1393. Diente als HS. 41 Zeilen. Bastarda. <title>Instrumentum notarii publici</title>, ausgestellt 1393 für <quote>magister Johannes procurator</quote>, genannt wird Papst Bonifaz IX. Unterzeichnete: <quote>Fredeberg notarius clericus</quote> (vermutl. in Mainz, dort bezeugt 29.12.1390, <bibl>
                                <abbr>Rep. Germ.</abbr> II, 282</bibl>). Federproben: <bibl>
                                <abbr>Walther I</abbr> 15317 (doppelt)</bibl>, II, 28960. Versoseite leer.</p>
                    </accMat>
                </physDesc>
                <history>
                    <p>Das Martyrologium ist für die Erfurter Marienkirche geschrieben. - Wann und auf welche Weise die Hs. in die Universitätsbibliothek Helmstedt gelangte, ist unbekannt; sie ist erstmals 1644 im Helmstedter Handschriftenkatalog (Cod. Guelf. 27.2 Aug. 2°, <locus from="7r">7r</locus>) als <quote>Regula Canonicorum. Martyrologium Ecclesiæ B. Mariæ, Erffordii</quote> nachgewiesen, IIv entsprechende Helmstedter Signatur: <quote>T. 118.</quote>
                    </p>
                </history>
                <additional>
                    <adminInfo>
                        <recordHist>
                            <source>
                                <bibl>Dieter Merzbacher: Katalog der mittelalterlichen Helmstedter Handschriften. Teil I: Cod. Guelf. 1 bis 276 Helmst. Beschrieben von Helmar Härtel, Christian Heitzmann, Dieter Merzbacher, Bertram Lesser. Wiesbaden: Harrassowitz, 2012. S. 269-271.</bibl>
                            </source>
                        </recordHist>
                    </adminInfo>
                    <listBibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Heinemann</abbr> Nr. 240.</bibl>
                    </listBibl>
                </additional>
            </msDesc>
        </body>
    </text>
</TEI>