<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" xml:lang="de" xml:id="HAB_mss_22-helmst_tei-msDesc_Heitzmann">
    <teiHeader>
        <fileDesc>
            <titleStmt>
                <title>Beschreibung des Cod. Guelf. 22 Helmst. (Christian Heitzmann: Katalog der mittelalterlichen Helmstedter Handschriften. Teil I: Cod. Guelf. 1 bis 276 Helmst. Beschrieben von Helmar Härtel, Christian Heitzmann, Dieter Merzbacher, Bertram Lesser. Wiesbaden: Harrassowitz, 2012. S. 39-42.)</title>
                <respStmt>
                    <resp>Katalogisiert durch </resp>
                    <name type="person">Christian Heitzmann</name>
                </respStmt>
            </titleStmt>
            <editionStmt>
                <edition>Elektronische Ausgabe nach TEI P5</edition>
                <respStmt>
                    <resp>TEI-P5 konforme Kodierung durch </resp>
                    <name type="person">Torsten Schaßan</name>
                    <name type="org">Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel</name>
                </respStmt>
            </editionStmt>
            <publicationStmt>
                <publisher>
                    <name type="org">Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel</name>
                    <ptr target="http://www.hab.de"/>
                </publisher>
                <date when="2014-09-21" type="issued">21.09.2014</date>
            <!--<date when="" type="digitised"></date>-->
                <distributor>Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel</distributor>
                <availability status="restricted">
                    <licence target="http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/de/">
                        <p>Dieses Dokument steht unter einer Creative Commons Namensnennung-Weitergabe unter gleichen Bedingungen 3.0 Deutschland Lizenz (CC BY-SA).</p>
                        <p>Für die Nutzung weiterer Daten wie Digitalisaten gelten gegebenenfalls andere Lizenzen. Vgl. die <ref target="http://diglib.hab.de/?link=012">Nutzungshinweise</ref> der Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel.</p>
                    </licence>
                </availability>
                <pubPlace><!--<ptr type="purl" target="http://diglib.hab.de/mss/22-helmst/start.htm"/>--><!--<ptr type="thumbnailForPresentations" target="http://diglib.hab.de/mss/22-helmst/thumbs/00001.jpg"/>--></pubPlace>
            <!--<idno type="URN">urn:nbn:de:gbv:23-mss/22-helmst6</idno>-->
            </publicationStmt>
            <sourceDesc>
                <p>Neukatalogisiert durch <name type="person">Christian Heitzmann</name>.</p>
            </sourceDesc>
        </fileDesc>
        <encodingDesc>
            <projectDesc>
                <p>Beschreibung erstellt im Rahmen des Projektes <name type="project" subtype="cataloguing">Katalogisierung der mittelalterlichen Helmstedter Handschriften <name type="project" subtype="part">Teil I</name>
                    </name>.</p>
            </projectDesc>
        </encodingDesc>
        <revisionDesc>
            <change who="schassan" when="2020-04-17">Lizenzangaben korrigiert</change>
            <change who="schassan" when="2019-08-20">Manuscripta Mediaevalia Objektnummer hinzugefügt</change>
            <change who="schassan" when="2015-09-07">Normdaten ergänzt oder korrigiert.</change>
        </revisionDesc>
    </teiHeader>
    <text>
        <body>
            <msDesc xml:lang="de" xml:id="mss_22-helmst_tei-msDesc_Heitzmann">
                <msIdentifier>
                    <settlement>Wolfenbüttel</settlement>
                    <repository key="HAB">Herzog August Bibliothek</repository>
                    <collection>Helmstedter Handschriften</collection>
                    <idno sortKey="wf_hab_helmst-0022">Cod. Guelf. 22 Helmst.</idno>
                    <altIdentifier type="catalog">
                        <collection>Manuscripta Mediaevalia Objektnummer</collection>
                        <idno>32412022,T</idno>
                    </altIdentifier>
                </msIdentifier>
                <head>
                    <title>Biblia sacra (Is-Apc). Moses de Bergamo</title>
                    <origDate when="1474">1474</origDate>
                    <origPlace>Norddeutschland</origPlace>
                </head>
                <msContents>
                    <msItem>
                        <locusGrp>
                            <locus from="1r" to="35v">1r–35v</locus>
                            <locus from="52r" to="343v"> 52r–343v</locus>
                        </locusGrp>
                        <title>Biblia sacra<note>, prologis aucta</note>
                        </title>
                        <note>Bestand: I-II Mcc, Is-Mal, Mt-Io, Rm-Hbr, Act, Iac-Apc. (<locus from="1r">1r</locus>) I Mcc (das erste Blatt fehlt, Text setzt mit <ref type="biblical" cRef="I_Mcc_1:41">I Mcc 1,41</ref> ein). (<locus from="21r">21r</locus>) II Mcc.</note>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="36r" to="51v">36r–51v</locus>
                        <author>Moses de Bergamo (?)</author>
                        <title>Glossarium in libros Est-II Mcc cum prologis</title>
                        <msItem>
                            <locus from="36r">36r</locus>
                            <rubric>Prologus in Hester</rubric>
                            <quote rend="dottedEnd">De architus <supplied>sc. archivis:</supplied> de armariis ubi</quote>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <rubric>De libro Hester</rubric>
                            <quote>Prefecti qui et pretores dicti <gap/>
                            </quote>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <rubric>Prologus in librum Iob</rubric>
                            <quote rend="dottedEnd">
                                <sic>Astericus</sic> apponitur his que omissa sunt ut illucescant</quote>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="36v">36v</locus>
                            <quote rend="dottedEnd">
                                <hi rend="rubric">Iob</hi> Terra Hus vel Chus in finibus est Ydumee et Arabie</quote>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="39v">39v</locus>
                            <note>In psalmos.</note>
                            <quote>Beatus dicitur quasi bene auctus, cui omnia desiderata succedunt</quote>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="46r">46r</locus>
                            <rubric>Incipit prologus in <sic>proverbiorum</sic> sive parabolas</rubric>
                            <quote rend="dottedEnd">Valitudo: infirmitas. Inter valitudinem et infirmitatem hoc est</quote>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="48r">48r</locus>
                            <rubric>Ecclesisastes</rubric>
                            <quote rend="dottedEnd">Lustrans: circuiens illuminans</quote>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <rubric>Canticorum</rubric>
                            <quote rend="dottedBegin dottedEnd">Ubera dicta vel quia lacte ubera vel quia humida humore</quote>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="49r">49r</locus>
                            <rubric>Tobie</rubric>
                            <quote rend="dottedEnd">Impertiret: tribueret. Cyrographum caucio manus scriptio</quote>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <rubric>Judith</rubric>
                            <quote rend="dottedEnd">Depositis: seorsum positis. Artabar: angustabar</quote>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="49v">49v</locus>
                            <rubric>Sapiencie</rubric>
                            <quote rend="dottedEnd">Exsors: sine sorte. Thorum: lectum</quote>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="50r">50r</locus>
                            <rubric>Ecclesiastici</rubric>
                            <quote rend="dottedEnd">Execracio: detestacio, abhominacio</quote>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="51r">51r</locus>
                            <rubric>Machabeorum primus</rubric>
                            <quote rend="dottedEnd">De terra Cethim: Cethim fuit unus de filiis Noe</quote>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="51v">51v</locus>
                            <rubric>Machabeorum secundus</rubric>
                            <quote>Similago: genus frumenti <gap/>
                            </quote>
                            <bibl>
                                <abbr>Stegmüller RB</abbr> 5654.</bibl>
                        </msItem>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="52r" to="343v">52r–343v</locus>
                        <note>Is-Apc.</note>
                        <msItem>
                            <locus from="52v">52v</locus>
                            <note>Is.</note>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="80v">80v</locus>
                            <note>Ier.</note>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="118r">118r</locus>
                            <note>Lam.</note>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="121v">121v</locus>
                            <note>Bar.</note>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="126r">126r</locus>
                            <note>Ez.</note>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="162v">162v</locus>
                            <note>Dn.</note>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="179r">179r</locus>
                            <note>Os.</note>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="184r">184r</locus>
                            <note>Ioel.</note>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="186v">186v</locus>
                            <note>Am.</note>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="191r">191r</locus>
                            <note>Abd.</note>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="192r">192r</locus>
                            <note>Ion.</note>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="193v">193v</locus>
                            <note>Mi.</note>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="197r">197r</locus>
                            <note>Na.</note>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="198v">198v</locus>
                            <note>Hab.</note>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="200v">200v</locus>
                            <note>So.</note>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="202v">202v</locus>
                            <note>Agg.</note>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="204r">204r</locus>
                            <note>Za.</note>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="210r">210r</locus>
                            <note>Mal.</note>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="214v">214v</locus>
                            <note>Mt.</note>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="232r">232r</locus>
                            <note>Mc.</note>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="242r">242r</locus>
                            <note>Lc.</note>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="258v">258v</locus>
                            <note>Io.</note>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="272v">272v</locus>
                            <note>Rm.</note>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="282v">282v</locus>
                            <note>I Cor.</note>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="289r">289r</locus>
                            <note>II Cor.</note>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="293r">293r</locus>
                            <note>Gal.</note>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="295v">295v</locus>
                            <note>Eph.</note>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="297v">297v</locus>
                            <note>Phil.</note>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="299v">299v</locus>
                            <note>Col.</note>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="301r">301r</locus>
                            <note>I Th.</note>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="302v">302v</locus>
                            <note>II Th.</note>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="303r">303r</locus>
                            <note>I Tim.</note>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="305r">305r</locus>
                            <note>II Tim.</note>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="306r">306r</locus>
                            <note>Tit.</note>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="307r">307r</locus>
                            <note>Phlm.</note>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="307v">307v</locus>
                            <note>Hbr.</note>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="312v">312v</locus>
                            <note>Act.</note>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="329r">329r</locus>
                            <note>Iac.</note>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="330v">330v</locus>
                            <note>I Pt.</note>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="332r">332r</locus>
                            <note>II Pt.</note>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="333r">333r</locus>
                            <note>I Io.</note>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="334v">334v</locus>
                            <note>II Io.</note>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="335r">335r</locus>
                            <note>III Io, Iud.</note>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="336r">336r</locus>
                            <note>Apc.</note>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <title>Prologe</title>
                            <note>Verzeichnet nach <bibl>
                                    <abbr>Stegmüller RB</abbr>
                                </bibl>:</note>
                            <msItem>
                                <locus from="52r">52r</locus>
                                <note>Is: <bibl>
                                        <abbr>RB</abbr> 482 und 480.</bibl>
                                </note>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <locus from="80v">80v</locus>
                                <note>Ier: <bibl>
                                        <abbr>RB</abbr> 487.</bibl>
                                </note>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <locus from="121v">121v</locus>
                                <note>Bar: <bibl>
                                        <abbr>RB</abbr> 491.</bibl>
                                </note>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <locus from="126r">126r</locus>
                                <note>Ez: <bibl>
                                        <abbr>RB</abbr> 492.</bibl>
                                </note>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <locus from="162v">162v</locus>
                                <note>Dn: <bibl>
                                        <abbr>RB</abbr> 494.</bibl>
                                </note>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <locus from="179r">179r</locus>
                                <note>Os: <bibl>
                                        <abbr>RB</abbr> 500.</bibl>
                                </note>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <locus from="184r">184r</locus>
                                <note>Ioel: <bibl>
                                        <abbr>RB</abbr> 511.</bibl>
                                </note>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <locus from="186v">186v</locus>
                                <note>Am: <bibl>
                                        <abbr>RB</abbr> 515.</bibl>
                                </note>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <locus from="191r">191r</locus>
                                <note>Abd: <bibl>
                                        <abbr>RB</abbr> 519.</bibl>
                                </note>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <locus from="192r">192r</locus>
                                <note>Ion: <bibl>
                                        <abbr>RB</abbr> 524 und 521.</bibl>
                                </note>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <locus from="193v">193v</locus>
                                <note>Mi: <bibl>
                                        <abbr>RB</abbr> 526.</bibl>
                                </note>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <locus from="197r">197r</locus>
                                <note>Na: <bibl>
                                        <abbr>RB</abbr> 528.</bibl>
                                </note>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <locus from="198v">198v</locus>
                                <note>Hab: <bibl>
                                        <abbr>RB</abbr> 530.</bibl>
                                </note>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <locus from="200v">200v</locus>
                                <note>So: <bibl>
                                        <abbr>RB</abbr> 534.</bibl>
                                </note>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <locus from="202v">202v</locus>
                                <note>Agg: <bibl>
                                        <abbr>RB</abbr> 538 und 535.</bibl>
                                </note>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <locus from="204r">204r</locus>
                                <note>Za: <bibl>
                                        <abbr>RB</abbr> 539 und 540.</bibl>
                                </note>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <locus from="210r">210r</locus>
                                <note>Mal: <bibl>
                                        <abbr>RB</abbr> 543.</bibl>
                                </note>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <locus from="212r">212r</locus>
                                <note>Mt: <bibl>
                                        <abbr>RB</abbr> 595 und 601.</bibl>
                                </note>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <locus from="213r">213r</locus>
                                <bibl>
                                    <abbr>RB</abbr> 596.</bibl>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <locus from="214r">214r</locus>
                                <bibl>RB 581 und 590.</bibl>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <locus from="232r">232r</locus>
                                <note>Mc: <bibl>
                                        <abbr>RB</abbr> 607.</bibl>
                                </note>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <locus from="242r">242r</locus>
                                <note>Lc: <bibl>
                                        <abbr>RB</abbr> 620.</bibl>
                                </note>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <locus from="258v">258v</locus>
                                <note>Io: <bibl>
                                        <abbr>RB</abbr> 624, 630 und 627.</bibl>
                                </note>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <locus from="272v">272v</locus>
                                <note>Rm: <bibl>
                                        <abbr>RB</abbr> 670, 674, 651, 677, 676, 654, 672, 656, 661</bibl> und ein nicht identifizierter Prolog:</note>
                                <incipit>Queritur a quibusdam quare epistola ad Romanos prima ponatur in ordine cum non prima scripta sit. Apostolus enim testatur se hanc scripsisse cum iam Corinthos et alios de collectis in Iherusalem mittendis adhortatus fuerat. Unde</incipit>
                                <explicit>fundamentum omnium virtutum sincere non observabant</explicit>
                                <bibl>Vgl. <abbr>PL</abbr> 134, 125 <bibl>(<abbr>RB</abbr> 3126).</bibl>
                                </bibl>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <locus from="282r">282r</locus>
                                <note>I Cor:</note>
                                <incipit>Cur apostolus nomina discipulorum in singulis epistolis ponat</incipit>
                                <explicit>quia quandam partem ibi habebant</explicit>
                                <listBibl>
                                    <bibl>(aus <title>
                                            <rs type="person" role="author">Ps.-Haymo Halberstadensis</rs>, Expositio in Pauli epistolas</title>
                                        <abbr>PL</abbr> 117, 509;</bibl>
                                    <bibl>vgl. <abbr>RB</abbr> 3102)</bibl>
                                </listBibl>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <note>und ein nicht identifizierter Prolog:</note>
                                <incipit>Quamvis in evangelio et correpcio morum et vite humane doctrina sufficienter contineatur, tamen epistole apostolorum necessarie sunt, quia</incipit>
                                <explicit>commendando suam personam et negocium suum et auctorem negocii Iesum Christum secundum utramque naturam</explicit>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <note>Dann: <bibl>
                                        <abbr>RB</abbr> 685.</bibl>
                                </note>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <locus from="288v">288v</locus>
                                <note>II Cor: <bibl>
                                        <abbr>RB</abbr> 696 und 699.</bibl>
                                </note>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <locus from="293r">293r</locus>
                                <note>Gal: <bibl>
                                        <abbr>RB</abbr> 707.</bibl>
                                </note>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <locus from="295v">295v</locus>
                                <note>Eph: <bibl>
                                        <abbr>RB</abbr> 715.</bibl>
                                </note>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <locus from="297v">297v</locus>
                                <note>Phil: <bibl>
                                        <abbr>RB</abbr> 726 und 728.</bibl>
                                </note>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <locus from="299r">299r</locus>
                                <note>Col: <bibl>
                                        <abbr>RB</abbr> 737 und 736.</bibl>
                                </note>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <locus from="300v">300v</locus>
                                <note>I Th: <bibl>
                                        <abbr>RB</abbr> 6362 und 752.</bibl>
                                </note>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <locus from="302r">302r</locus>
                                <note>II Th: <bibl>
                                        <abbr>RB</abbr> 752.</bibl>
                                </note>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <locus from="303r">303r</locus>
                                <note>I Tim: <bibl>
                                        <abbr>RB</abbr> 760 und 765.</bibl>
                                </note>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <locus from="305r">305r</locus>
                                <note>II Tim: <bibl>
                                        <abbr>RB</abbr> 770 und 772.</bibl>
                                </note>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <locus from="306r">306r</locus>
                                <note>Tit: <bibl>
                                        <abbr>RB</abbr> 6366 und 780.</bibl>
                                </note>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <locus from="307r">307r</locus>
                                <note>Phlm: <bibl>
                                        <abbr>RB</abbr> 783.</bibl>
                                </note>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <locus from="307v">307v</locus>
                                <note>Hbr: <bibl>
                                        <abbr>RB</abbr> 793</bibl>
                                </note>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <note>und ein nicht identifizierter Prolog:</note>
                                <incipit>Epistola que fertur <sic>apud</sic> Hebreos non eiusdem apostoli creditur propter stili sermonisque dissonanciam, sed vel Barnabe iuxta Tertullianum vel Luce evangeliste iuxta quosdam vel Clementis Romane postea ecclesie episcopi, quem aiunt sentencias Pauli proprio ordinasse sermone</incipit>
                                <explicit>Ea que eloquenter scripta fuerant in Hebreo, Lucas dicitur eloquencius vertisse in Grecum, et hanc esse causam, quod a ceteris Pauli epistolis discrepare videatur. Interim apud ecclesias orientis apostolice doctrine auctoritate habetur</explicit>
                                <note>Vgl. zum Anfang <bibl>
                                        <abbr>RB</abbr> 663</bibl>, Schluss jedoch abweichend.</note>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <locus from="312v">312v</locus>
                                <note>Act: <bibl>
                                        <abbr>RB</abbr> 640 und 631.</bibl>
                                </note>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <locus from="328v">328v</locus>
                                <note>Iac: <bibl>
                                        <abbr>RB</abbr> 809 und 806.</bibl>
                                </note>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <locus from="330v">330v</locus>
                                <note>I Pt: <bibl>
                                        <abbr>RB</abbr> 816.</bibl>
                                </note>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <locus from="332r">332r</locus>
                                <note>II Pt: <bibl>
                                        <abbr>RB</abbr> 818.</bibl>
                                </note>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <locus from="333r">333r</locus>
                                <note>I Io: <bibl>
                                        <abbr>RB</abbr> 822.</bibl>
                                </note>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <locus from="334v">334v</locus>
                                <note>II Io: <bibl>
                                        <abbr>RB</abbr> 823.</bibl>
                                </note>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <note>III Io: <bibl>
                                        <abbr>RB</abbr> 824.</bibl>
                                </note>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <locus from="335r">335r</locus>
                                <note>Iud: <bibl>
                                        <abbr>RB</abbr> 825.</bibl>
                                </note>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <locus from="335v">335v</locus>
                                <note>Apc: <bibl>
                                        <abbr>RB</abbr> 829 und 835.</bibl>
                                </note>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <note>Zu den neutestamentlichen Texten einige Marginalien von einer Hand des späten 15. Jh. mit Hinweisen auf abweichende Lesarten und auf Erklärungen der Glossa ordinaria.</note>
                            </msItem>
                        </msItem>
                        <note>
                            <locus from="343v">343v</locus> Kolophon:</note>
                        <colophon>Explicit novum testamentum. <date when="1474-02-16">Anno domini Millesimo quadringentesimo septuagesimoquarto ipso die Juliane virginis</date>
                        </colophon>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="344r" to="348v">344r–348v</locus>
                        <author>Moses de Bergamo</author>
                        <title>Expositio in Graecas dictiones quae inveniuntur in prologis sancti Hieronymi</title>
                        <rubric>Incipit nobile opusculum magistri Moysi de Grecia</rubric>
                        <incipit>Preteriere iam plures anni <gap/>
                        </incipit>
                        <finalRubric>Explicit prefaciuncula.</finalRubric>
                        <msItem>
                            <rubric>Incipit commentum</rubric>
                            <incipit>Constat apud Grecos Homerum virtute</incipit>
                            <explicit>sufficienter respondisse me arbitror</explicit>
                            <finalRubric>Explicit commentulum magistri Moysi de Grecia.</finalRubric>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <rubric>Incipiunt glose de prologo.</rubric>
                            <note>Zum Incipit vgl. <ref type="mss" cRef="21-helmst">Cod. Guelf. 21 Helmst.</ref>, 136r.</note>
                        </msItem>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>
                                <author>F. Gustafsson</author>, Acta Societatis Scientiarum Fennicae 22, 3 (1887) 13–29.</bibl>
                            <bibl>
                                <author>G. Cremaschi</author>, Mosè del Brolo e la cultura a Bergamo nei secoli XI-XII, Bergamo 1945 (Collezione storica bergamasca 3), 163–195.</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Stegmüller RB</abbr> 5653.</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Manitius</abbr> 3, 684.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="348v" to="355r">348v–355r</locus>
                        <author>Moses de Bergamo (?)</author>
                        <title>Glossae in libros octateuchi</title>
                        <note>Gn-Ios.</note>
                        <rubric>Glose de prologo</rubric>
                        <incipit>Prologus prelo<supplied>cu</supplied>cio. Prohemium inicium dicendi. Sunt enim prohemia inicia librorum <gap/>
                        </incipit>
                        <msItem>
                            <locus from="349v">349v</locus>
                            <rubric>De genesi</rubric>
                            <incipit>Presith hebraice, genesis grece, generatio latine <gap/>
                            </incipit>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="351r">351r</locus>
                            <rubric>De exodo</rubric>
                            <quote>
                                <sic>Allesmoth</sic> hebraice, exodus grece, exitus latine <gap/>
                            </quote>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="352v">352v</locus>
                            <rubric>De levitico</rubric>
                            <incipit>Vaiecra hebraice, leviticus grece, ministerialis latine <gap/>
                            </incipit>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="353v">353v</locus>
                            <rubric>De <sic>numero</sic>
                            </rubric>
                            <incipit>Vaiedaber hebraice, rithmos grece, numerus latine <gap/>
                            </incipit>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="354r">354r</locus>
                            <rubric>In deutronomium</rubric>
                            <incipit>
                                <sic>Elleabdaber</sic> hebraice, deutronomium grece, secunda lex latine <gap/>
                            </incipit>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="354v">354v</locus>
                            <rubric>De prologo Iesu Nave</rubric>
                            <incipit>Exaplois exemplaribus <gap/>
                            </incipit>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <rubric>De libro Iesu Nave</rubric>
                            <incipit>Polenta farina subtilissima <gap/>
                            </incipit>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <rubric>De libro Judicum</rubric>
                            <incipit>Satrape dicuntur apud Persas <gap/>
                            </incipit>
                        </msItem>
                        <bibl>Vgl. <abbr>Stegmüller RB</abbr> 5654.</bibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="355v" to="402v">355va–402va</locus>
                        <author>Stephanus Langton (?)</author>
                        <title>Interpretationes nominum hebraicorum</title>
                        <incipit>
                            <supplied>A</supplied>az apprehendens vel apprehensio</incipit>
                        <explicit>Zusim consiliantes eos vel consiliatores eorum</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>Biblia latina, Rom 1470 (<abbr>GW</abbr>
                                <ref type="gw" cRef="04210">4210</ref>) u.ö.</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Stegmüller RB</abbr> 7192,1; 7708/09.</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Sharpe</abbr> 628.</bibl>
                            <bibl>vgl. <author>A. d'Esneval</author>, Le perfectionnement d'un instrument de travail au début du XIIIe siècle: Les trois glossaires bibliques d'Étienne Langton, in: Culture et travail intellectuel dans l'occident médiéval, hrsg. von <editor>G. Hasenohr</editor> und <editor>J. Longère</editor>, Paris 1981, 163–175.</bibl>
                            <bibl>
                                <author>R. Quinto</author>, Doctor nominatissimus. Stefano Langton e la tradizione delle sue opere, Münster 1994 (Beiträge zur Geschichte der Philosophie und Theologie des Mittelalters N. F. 39), 33f.</bibl>
                        </listBibl>
                        <filiation>Auch in <ref type="mss" cRef="161-helmst">Cod. Guelf. 161 Helmst.</ref>, 362ra.</filiation>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus>402va-409vc</locus>
                        <author>Moses de Bergamo (?)</author>
                        <title>Glossae in libros Novi Testamenti</title>
                        <rubric>Incipiunt de prefacione et IIII ewangeliorum <sic>libri</sic>
                        </rubric>
                        <incipit>Cogis compellis, arbiter iudex, edita exposita <gap/>
                        </incipit>
                        <finalRubric>
                            <locus from="402v">402vb</locus> Expliciunt glose de prologo et IIII ew. Incipiunt de Matheo ewangelista</finalRubric>
                        <msItem>
                            <incipit>Traducere accipere quasi transducere publicare vel detegere <gap/>
                            </incipit>
                            <finalRubric>
                                <locus>404rc</locus>
                                <sic>Explicit</sic> glose de Matheo, incipiunt de Marco ewangelista <gap/>
                            </finalRubric>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="404v">404va</locus>
                            <rubric>de Luca <gap/>
                            </rubric>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="405r">405ra</locus>
                            <rubric>de Johanne ewangelista <gap/>
                            </rubric>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="405v">405va</locus>
                            <rubric>de actibus apostolorum <gap/>
                            </rubric>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus>407vc</locus>
                            <rubric>de VII canonicis epistolis, de epistola Iacobi <gap/>
                            </rubric>
                            <incipit>Hesitans dubitans <gap/>
                            </incipit>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="408r">408rb</locus>
                            <rubric>de epistolis Pauli, de epistola ad Romanos</rubric>
                            <incipit>
                                <sic>Preedestinatus</sic> prescitus preordinatus <gap/>
                            </incipit>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus>409rc</locus>
                            <rubric>de apocalypsi</rubric>
                            <incipit>Apocalypsis revelacio</incipit>
                            <explicit>quasi opus lapidis saphyri et quasi celum cum serenum est hic in mari rubeo reperiri fertur. Teraus calcidonius <gap/>
                            </explicit>
                            <filiation>Text bricht ab. Autorschaft des Moses de Bergamo fraglich.</filiation>
                            <listBibl>
                                <bibl>Vgl. <abbr>Stegmüller RB</abbr> 5654 (Initien nur zum Teil übereinstimmend);</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>
                                        <hi rend="sup">3</hi>LThK</abbr> 7, 493.</bibl>
                            </listBibl>
                        </msItem>
                    </msItem>
                </msContents>
                <physDesc>
                    <objectDesc form="codex">
                        <supportDesc material="chart">
                            <support>
                                <p>
                                    <material>Papier</material>
                                </p>
                                <p n="objectDesc">Wasserzeichen wie bei <ref type="mss" cRef="21-helmst">Cod. Guelf. 21 Helmst.</ref>
                                </p>
                            </support>
                            <extent>
                                <measure type="leavesCount" quantity="409">409 Bl.</measure>
                                <dimensions type="leaf" unit="cm">
                                    <height quantity="40">40</height>
                                    <width quantity="28">28</width>
                                </dimensions>
                            </extent>
                            <foliation> Moderne Bleistiftfoliierung.</foliation>
                            <collation>VI-1 (11). 3 VI (47). VI-8 (51). 12 VI (195). V (205). V-4 (211). 16 VI (403). II + 2 (409). Mit Ausnahme der letzten Lage sind alle Lagen mit Pergamentfalz verstärkt (zweispaltig beschrieben in zierlicher <term type="script">Textualis</term>, <origDate notBefore="1201" notAfter="1400">13./14. Jh.</origDate>). Hinten ein leeres Pergamentblatt (ehemals Spiegel, jetzt abgelöst).</collation>
                        </supportDesc>
                        <layoutDesc>
                            <layout columns="2" writtenLines="36 41">
                                <dimensions type="written" unit="cm">
                                    <height quantity="27">27</height>
                                    <width quantity="17.5">17,5</width>
                                </dimensions>, <locus from="1r" to="51v">1r–51v</locus>: 36–41 Zeilen, </layout>
                            <layout columns="2" writtenLines="47">
                                <locus from="52r" to="343v">52r–343v</locus> und <locus from="355v" to="409v">355v–409v</locus>: 47 Zeilen, <locus from="355v" to="409v">355v–409v</locus> dreispaltig, </layout>
                            <layout columns="2" writtenLines="41 46">
                                <locus from="344r" to="355r">344r–355r</locus>: 41–46 Zeilen.</layout>
                        </layoutDesc>
                    </objectDesc>
                    <handDesc>
                        <summary>Bastarda von mehreren Händen.</summary>
                        <handNote>Hand 1: <locus from="1r" to="51v">1r–51v</locus> (große Nähe zur Schrift in <ref type="mss" cRef="21-helmst">Cod. Guelf. 21 Helmst.</ref>),</handNote>
                        <handNote>Hand 2: <locus from="52r" to="211v">52r–211v</locus>,</handNote>
                        <handNote>Hand 3: <locus from="212r" to="355r">212r–355r</locus>,</handNote>
                        <handNote>Hand 4: <locus from="355v" to="409v">355v–409v</locus>.</handNote>
                    </handDesc>
                    <decoDesc>
                        <decoNote>Rubriziert.</decoNote>
                        <decoNote>Kunstlose Initialen, bisweilen mehrfarbig (blau, rot, grün, gelb); <locus>212r–v</locus>, <locus from="213r">213r</locus>, <locus>214r–v</locus>, <locus from="232r">232r</locus>, <locus from="242v">242v</locus> Raum für Initialen ausgespart.</decoNote>
                    </decoDesc>
                    <bindingDesc>
                        <binding>
                            <p n="bindingDesc">Holzdeckelband mit dunkelbraunem Rindlederbezug. Streicheisenlinien. Einzelstempel Schriftband mit dem Namen <quote>Ulricus Frenckel</quote>: <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s008419">s008419</ref>.</bibl>
                                <stamp>Adler</stamp>: <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s000054">s000054</ref>.</bibl>
                                <stamp>Blüte</stamp>: <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s001868">s001868</ref>.</bibl>
                                <stamp>Fabelwesen</stamp>: <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s004665">s004665</ref>.</bibl>
                                <stamp>Herz</stamp>: <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s005091">s005091</ref>
                                </bibl>, <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s005215">s005215</ref>
                                </bibl> und <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s005070">s005070</ref>.</bibl>
                                <stamp>Hirsch</stamp>: <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s005265">s005265</ref>.</bibl>
                                <stamp>Hund</stamp>: <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s005295">s005295</ref>.</bibl>
                                <stamp>Rosette</stamp>: <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s007030">s007030</ref>
                                </bibl>, <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s007036">s007036</ref>
                                </bibl>, <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s007641">s007641</ref>
                                </bibl>, <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s007619">s007619</ref>
                                </bibl>, <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s006673">s006673</ref>.</bibl> Aus der <rs type="corporate">Werkstatt von Ulrich Frenckel in Erfurt</rs> (<bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="w000242">w000242</ref>;</bibl> vgl. <bibl>
                                    <author>D.-E. Petersen</author>, Mittelalterliche Bucheinbände der Herzog August Bibliothek, Wolfenbüttel 1975, 59–61 mit Abb. XXXII</bibl>). Messingbeschläge: 2 × 5 Schonernägel (wovon der mittlere vorn und hinten verloren), 2 × 4 Schienen in Trapezform (hinten fehlt die untere Schiene), 2
                        × 4 Eckbeschläge (hinten fehlt der Beschlag oben links), 2 Schließen (restauriert). Rindlederrücken modern (wohl gleichzeitig mit <ref type="mss" cRef="21-helmst">Cod. Guelf. 21 Helmst.</ref> im Jahr 1930 vom Braunschweiger Kunstbuchbinder Stein restauriert; in separater Mappe Reste des blindgeprägten Originalrückens und ebenda 2 herausgelöste Pergamentfälze mit Bruchstücken aus einem im 14. Jh. geschriebenen <title>Glossar</title> Unter anderem zu den Lemmata <quote>capio <note>zu <quote>intercapedo</quote> Zitat aus Aug. civ. 9,12</note>, color, faber, flaveo, gradior.</quote> Titel auf dem Unterschnitt: <quote>p<supplied>ar</supplied>s. II. XI</quote> (Rest unleserlich).</p>
                        </binding>
                    </bindingDesc>
                </physDesc>
                <history>
                    <origin>
                        <p>Laut Kolophon (<locus from="343v">343v</locus>) wurde die Abschrift des NT am <origDate when="1474-02-16">16. Feb. 1474</origDate> beendet.</p>
                    </origin>
                </history>
                <additional>
                    <adminInfo>
                        <recordHist>
                            <source>
                                <bibl>Christian Heitzmann: Katalog der mittelalterlichen Helmstedter Handschriften. Teil I: Cod. Guelf. 1 bis 276 Helmst. Beschrieben von Helmar Härtel, Christian Heitzmann, Dieter Merzbacher, Bertram Lesser. Wiesbaden: Harrassowitz, 2012. S. 39-42.</bibl>
                            </source>
                        </recordHist>
                    </adminInfo>
                    <listBibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Heinemann</abbr> Nr. 25.</bibl>
                    </listBibl>
                </additional>
            </msDesc>
        </body>
    </text>
</TEI>