Adamus Alderspacensis. Sermones. Iordanus de Quedlinburgo. Ludolphus de Saxonia
Papier — 335 Bl. — 31 × 21,5 cm — Georgenberg — 1466/1467
Wasserzeichen: Ochsenkopf XI 332 (1468–1469), 341 (1468), 345 (1469–1470), XII 189 (1467–1471), 319 (1461–1464), 857 und 858 (1457–1470), 861 (1470–1472), XIII 522 (1467–1469), Tête de bœuf IV 14854 (1456–1464). Lagen: 4 VI (48). VIII (64). 17 VI (269). VI+5 (284). VI+4 (298). VI+8 (318). VI-2 (328). VI-8 (332). Letzte Lage (Ternio) entfernt. Tintenfoliierung (19. Jh.). Zählfehler: Bl. 236 übersprungen, Bl. 278 doppelt gez. Bl. nach 276, 287 und 294 jeweils als 276a, 287a und 294a gez. Bl. 258–328 dazu originale römische Zählung i-lix im Interkolumnium, die dazugehefteten Bl. dabei nicht gez. Zuweilen Reklamanten. Schriftraum: 26–28 × 16–17 cm, zweispaltig, ca. 46–69 Zeilen. Bastarda. Rubriziert. Zweizeilige Lombarden rot bzw. zusätzlich braun umrandet. 65ra: P-Initiale rot, neunzeilig, rechteckig, Stamm und Außenbesatz mit Ornament. 128va Gesicht (braun) und 323rb Fisch (rot) eingezeichnet.
Holzdeckel mit dunkelbraunem Schafleder überzogen. Einzelstempel Blattwerk: s001037. Blüte: s002006, Lilie: s002498. Löwe: s002691. Rosette fünfblättrig: s006687. Die Stempel gehören zur Werkstatt "Eisleben" ( w000850). Reste von zwei Bügelschließen. Lagenverstärkungen aus Pergament, zuweilen mit juristischen Texten beschrieben. VD Papierstreifen: Summa Raymundi. Sermones estivales de tempore cum diversis sermonibus. Montis sancti Georgii H. xxiiii.
257v: Rodolphus Becker, 1468 predicator in Eisleben, perpetuus canonicus im Augustiner-Chorherrenstift Georgenberg bei Goslar, zuvor Student in Erfurt, sowie 1484 (vgl. 1r) und 1487–1489 ( 179) Propst in Georgenberg. Becker nennt sich 62vb mit der Jahreszahl 1466 ( 16297) und 289va (1467) als Schreiber. Kaufvermerke 1r (1484) und 257v (1468). - Seit 1603 in der Bibliotheca Julia in Wolfenbüttel, 1618 in die Universitätsbibliothek Helmstedt überführt. 1644 im Handschriftenkatalog der Universitätsbibliothek (Cod. Guelf. 27.2 Aug. 2°, 10r) als Summa Raimundi cum Commentario. Sermones de tempore etc. beschrieben.
Nr. 263. — 78 Nr. 18. — 300.
1r oberer Steg: Istum librum comparavit sibi dominus Rodolphus montis sancti Georgii prepositus de piis elemosinis parentum suorum anno 1484 ipsa die Gertrudis [17.3.] confirmatus
1ra–62vb : Summula metrica ex Raimundi de Pennaforti ‚Summa de casibus conscientiae' cum commentario. Praefatio: O quam pulcra es … [Ct 4,1] Que verba Salomo dixit … (2ra) Text: Summula de summa Ragymundi prodit ista … Kommentar: Iste liber cuius subiectum est ius canonicum … — … cum virgine Maria et toto agmine celesti sit benedictus in secula seculorum. Amen. Et est finis per me Rodolphum B. canonicum regularem montis sancti Georgii, anno domini m. cccc. lxvi studentem Erffordiensem in via Clementis. Druck: 212–217, R 169 (verglichen, anderer Prolog, große Abweichungen und Textlücke). 1, 20; 5852; 3; 1, 47–50; 9117 und 18795. 14razu Überlieferung und Drucknachweisen , Adam de Aldersbach y su ‚Summula pauperum', in: Spanische Forschungen der Görres-Gesellschaft 7 (1938) 69–83, 2842 bzw. 3616.
63ra–64ra : Sermo de conceptione BMV (S5). ›Sermo de concepcione‹. Sanctificavit tabernaculum suum [Ps 45,5]. Ex quo festum hoc concepcionis … — … predicavit. Item exemplum de clerico qui submersus fuit in aqua. Vgl. Augsburg, UB, Cod. II.1.2° 139, 294r. Druck: 12340–12389, vergl. 12369 (Schluss weicht ab). Nota: Adam creatus / de paradiso expulsus / Moises mortuus … Dominus veniet ad iudicandum. 2388; : Johannes Herolt Nr. 190. Zu Johannes Herolt vgl. Cod. Guelf. 143 Helmst., 1ra.
64rb : Legenda aurea. Auszug: ›De sancto Blasio‹. Blasius quasi blandus … — … Et iratus preses iussit plumbum liquefactum. Bricht ab. 1, 252–254 (XXXVIII, 1–48). - 64v leer.
65ra–257vb : Opus Postillarum de tempore, pars aestivalis. Prolog zu Pars 3: Postquam largiente domino in priori volumine conplevi duas partes operis principalis … (65rb) Text: Maria Magdalena et Maria Iacobi … [Mc 16,1] Licet magna leticia sit rem desideratam invenire … (134vb) Prolog zu Pars 4: Expeditis cum dei adiutorio tribus partibus operis videlicet de tempore … (135va) Text: Estote misericordes [Lc 6,36] … Naturale est omnibus. … (253va) … ecce quod erit in fine sine fine. Quo nos perducere dignetur … in secula seculorum. Am Rand Zählung: 255-460. (253vb) Register. (257v) Istum librum comparavit sibi dominus Rodolphus Becker de piis elemosinis in sua absentia anno m° cccc° lxviii pro tunc predicator in Islevem, perpetuus canonicus nostri monasterii. Druck: M15120. 3, 813–824, Nr. 61–134. 648; 4, 859.
258ra–289va Sermones de tempore. Pars aestivalis. ›Sermo in die pasce‹. Hec est dies quam fecit deus… [Ps 117,24] Post auram pluvialem. Initien der bei Schneyer nicht nachgewiesenen Sermones im Initienregister. Den Sermones stehen jeweils die entsprechenden Bibeltexte voran. (258ra–260ra) . 2, 212 Nr. 77, 76, 80. (260ra–261va) . 8, 796, 13; 752, 52. (261va–262rb, 263vb–264rb) . 3, 436, Nr. 47, 54. (264rb–265ra) . 8, 796, 16. (265ra–266va) . 3, 437, Nr. 58, 60. (266va–267ra) . 8, 796, 21. (270rb–272vb, 275ra–276arb) . 3, 438 Nr. 65–68, 69f. (276r–v) . 4, 111, Nr. 49. (276arb–277ra . 3, 438 Nr. 71. (277ra–vb) . 3, 229, Nr. 112. (277vb–288vb) . 3, 438, Nr. 73–85, 87. (288vb–289va) . 8, 214, Nr. 53. (289va) Explicunt sermones de tempore per estatem per me Rodolphum Becker canonicum regularem montis sancti Georgii prope Goslariam anno mo cccco lxvii. Explicit Contractus de tempore estivaliorum [!] ewangeliorum.
289vb–328vb : Sermones de sanctis. Pars aestivalis, cum aliquot aliis sermonibus legendisque variis suppleta. (289vb) Tabula. (289vb–293vb, 294ara–295vb, 297ra–298vb, 300ra–301vb, 303ra–vb, 306ra–314vb, 316ra–317va) Sermones. ›Incipiunt sermones de sanctis primo de sancto Georgio‹. Esto fidelis usque ad mortem … [Apc 2,10]. Verba ista poterat dicere Christus … — … ut Maxentius in civitate Allexandrie [!] fuit et de hac erit sermo sequens. Rogemus dominum. Insgesamt 26 Sermones von Georg (23.4.) bis Katharina (25.11.). Nach 3, 439–443 sind mit Initium nachweisbar Nr. 103, 105, 106, 111, 112, 132, 114–118, 121, 119, 122, 123, 125–129, 131. – (295r) auf dem unteren Steg: 14 Auslegungen zur Zahl Zwölf. Eingefügt wurden folgende Predigten: (292va–293ra) (S10). ›De sancto Johanne Evangelista sermo‹. 9, 415, Nr. 29. (306ra–va) (S64). ›De sancto Johanne Baptista sermo‹. 9, 895, Nr. 133 (abweichender Schluss). (307r–v) (S65). O pulcherrima mulierum … [Ct 5,17]. Et sunt verba synagogae ad ecclesiam Bislang nicht nachweisbar, von anderer Hand wie die Notizen unten, 309r, nachgetragen. (308ra–vb und 310ra) (S65). ›Item alius sermo de eadem‹. Orietur stella … [Nm 24,17]. Engelbertus in sermone haec est inquit dies in qua praefulgida stella Bislang nicht nachweisbar. Das nachträglich hinzugeheftete Bl. 309r enthält Notizen zu diesem Predigttext. – 309v leer. (312rb–313rb) (S80). ›Sermo de animabus‹. Sancta ergo … [II Mcc 12,46]. In verbis istis discribitur duplex effectus orationis Bislang nicht nachweisbar. (316ra-vb) (S82). ›De sancta Elizabeth‹. 9, 897, Nr. 158. (316vb–317va) (S65). ›De sancta Katharina qualiter nata et passa est sermo‹. Veni de Libano … [Ct 4,7]. Verba ista possunt sumi ad commendationem sanctae Katharinae Bislang nicht nachweisbar. — . (294r–v, 296r–v, 299r–v, 302r–v, 304r–305v, 315r–v, 317va–328vb) : Legenda aurea (Auszüge, Ergänzungen). Petrus apostolus inter ceteros apostolos maioris fervoris extitit … — … sancto Vito revelante reperit et ea accipiens honorifice sepelivit etc. Im einzelnen sind enthalten: (294r–v) 84, 560–569 (Petrus, gekürzt); (296r–v) 92, 629–640 (Maria Magdalena); (299r–v) 113, 745–760 (Laurentius). (302r–v) Exempla III de cultu BMVExemplum. Legitur quod quidam monachus ymaginem beate virginis. Exemplum aliud. Erat quidam latro pessimus qui multa latronia et homicidia fecerat. Miles quidam potens et dives. Drei Exempla zur Marienverehrung. (304r–v) ›De sancto Bartholomeo eius nativitas‹ Palestinus rex Grecorum opulentissimus tunc temporis regum. Vgl. Würzburg, UB, M. ch. q. 81, 203r. (305r–v) 119, 831–835 (Bartholomaeus); (315r–v) 162, 1133–1153 (Martinus, gekürzt); (317va–b, 319ra–va ) 168, 1205–1212 (Katharina), am Schluss erweitert um vier Exempla zur Katharinenverehrung; das Nachtragsbl. 318r–v enthält knappe Notizen zur Vita. – 319vb leer. – (320ra–321va) 56 und 57, 391–403 (Georg und Markus, gekürzt); (321va–324vb) 62–64, 399–465 (Philippus, Jacobus minor, Inventio crucis, letztere gekürzt); (324vb–325va) 66–67, 473–492 (Litaniae, Ascensio domini, letztere stark gekürzt). – 325vb leer. – (326ra–va) 154, 1073–1078 (Passio XI milium virginum). (326va–b) ›De sancto Livino‹ Beatus Livinus Teagini ducis filius erat quem rex Scotorum Colomagnus ex sacro fonte levavit. Offenbar Epitome von 4960. (327ra–va)›De sancta Elizabeth sermo.‹ Inter captivos invenietur mulierem pulchram et bene dispositam [!]. Nicht nachweisbar. – 327vb–328rb leer. – (328va) 81, 540–551 (Johannes Baptista, gekürzt); (328vb) 77, 529–531 (Vitus).
329ra–332vb : Sermones de tempore. ›Incipit catena aurea pars estivalis‹. Ihesum querite Nazarenum In die pasce … ›Dominica secunda‹. Ego sum pastor bonus … Paulus apostolus doctor ecclesie … 4, 109f., Nr. 28–31 (in der Hs. nur die Themata), 32–36 (mit abweichenden Schlüssen).
- Lizenzangaben korrigiert (schassan, 2020-04-17)
- Normdaten ergänzt oder korrigiert. (schassan, 2015-09-04)
Beschreibung erstellt im Rahmen des Projektes Katalogisierung der mittelalterlichen Helmstedter Handschriften Teil I.