Biblia sacra
Pergament — 494 Bl. — 23,5 × 15,5 cm — Paris — 13. Jh., 3. Viertel
Lagen: VI+1 (12). 13 VI (168). VII (181). V (193). VI (205). VII (219). 6 VI (291). VIII+1 (307). Auf dem Fußsteg der ersten Recto- und letzten Versoseite der Lagen (mit Ausnahme der ersten und letzten) Kustoden in arabischen Ziffern, durch Beschnitt vielfach fragmentiert oder ganz verloren; die Zählung setzt ab 182 mit dem Handwechsel neu ein. Moderne Bleistiftfoliierung: 1–493, dreiecksförmiges Blatt hinter Bl. 308 als 308a gez. Sehr feines Pergament und Qualität der Initialen gut, letztere stellenweise nur leicht verwischt. Beschnittene Blätter. Schriftraum: 15 × 9,5 cm, zweispaltig (Spalten jeweils ca. 4,5 cm breit), zumeist 49 Zeilen. Littera parisiensis, verschiedene Hände. Marginalien, Notazeichen und inhaltsbezogene Schlagwörter als zusätzliche Seitentitel von einer weiteren Hand, möglicherweise vom Besitzer. Rubriziert, rote Lombarden und Seitentitel, letztere enthalten das Bibelbuch und das jedes Kapitel bezeichnende Merkwort aus dem metrischen "Summarium biblicum" des Alexander de Villa Dei (vgl. Cod. Guelf. 294 Helmst., 84r–97v). 2ra, und am Beginn der einzelnen Bücher schlichte rot–braune Initialen in roher Ausführung, 5va Fleuronnéeinitiale I über 31 Zeilen, Buchstabenkörper wechselnd im Kopfstempel- und Treppenschnitt von Rot und Schwarz geteilt; konturbegleitende Fleuronnéeranke mit Besatz aus roten Knospenhaufen und gekernten Perlen, Fibrillen und einer großen Ähre mit gekernten Knospen.
Einband durch neue Pappdeckel und schützenden Papierumschlag ersetzt. Roter Sprenkelschnitt.
Herkunft: Der Codex wurde von drei Schreibern, darunter dem im Kolophon genannten Albertus, im Jahre 1413 geschrieben und gelangte zu einem unbekannten Zeitpunkt in den Besitz von Eckhardus Harlessem († 1476), der 1450–1472 als Kanoniker und Kantor im Domstift Hildesheim nachweisbar ist, vgl. zu ihm , Geschichte der Diözese und Stadt Hildesheim, 2 Bde., Hildesheim 1858, hier Bd. 2, 524; 7, 80–82 Nr. 131. — 1480 übergaben seine Testamentsvollstrecker die Hs. zusammen mit Cod. Guelf. 1160 Helmst. und einem dreibändigen Exemplar der Inkunabel M36936 (Li gr.2° 3) dem Benediktinerkloster Clus, Vermerk 1v: Anno domini millesimo quadringentesimo octogesimo datus est presens liber patribus in Clusa a testamentariis domini Eggherdi Herdelszen quondam cantoris ecclesie maioris Hildensemensis pro cuius anima fideliter oretur. Deo gratias. — Am 3.2.1624 wurde die Hs. von Clus in die Universitätsbibliothek Helmstedt überführt. 1644 in deren Handschriftenkatalog (Cod. Guelf. 27.2 Aug. 2°, 6v) als Libri aliquot V[eteris] Testamenti Latinè à Genesi ad Canticum Canticorum unter den Theologici [MSSti] in folio nachgewiesen; im Handschriftenverzeichnis von 1797 (BA III, 51) unter Nr. 5 aufgeführt.
, 79 Nr. 1. — Nr. 313. — , Die Abtheilung "Briefe" der Monumenta Germaniae. Uebersicht der ersten Abschnitte bis zum Jahr 911, in: 12 (1887), 453–502, hier 491. — , 86. — , 187. — , 287. — , Verzeichnis der Handschriften mit den Werken des Hrabanus Maurus, unter Mitarb. von , Hannover 2012 ( Hilfsmittel 27), 224 Nr. 1281.
Lateinisch.
Iv Tabula. Genesis Exodus Leviticus … — … Hester Machabeorum Canticorum.
1r Prologus Ⅰ in libros historiales. Frater Ambrosius tua michi munuscula … — … vera enim illa necessitas … (Text bricht ab). 284. Danach kurze Federproben. 1v Besitzvermerk (s. oben).
2ra–5ra Prologus Ⅱ in libros historiales. 284
5ra–va Prologus Ⅲ in libros historiales. 285
5va–28va Gn. ›Genesis‹.
28va–50rb Ex. ›Exodus‹.
50rb–64va Lv. ›Leviticus‹.
64va–82rb Nm. ›Numeri‹.
82rb–97ra Dt.
97ra–va Prologus in Ios. ›Prologus‹. 311
97va–107vb Ios. (107vb Ios 23,16–24,1 wiederholt und gestrichen, Vermerk: Hec prius scripta sunt in XXIIIIo capitulo ut patet).
107vb–119rb Idc. ›Sequitur Iudicum et cetera‹.
119rb–120vb Rt. ›Incipit liber Ruth‹.
120vb–121vb Prologus in Ⅳ libros Regum. ›Hic incipit prologus‹. 323
121vb–138ra Ⅰ Sm. ›Primus regum‹.
138ra–151rb Ⅱ Sm. ›II‹.
151rb–167va Ⅲ Rg. ›Incipit tercius regum‹.
167va–181vb IV Rg. ›Incipit quartus liber regum‹. (181vb) Laus tibi Christe qui omnia explicit anno domini Mo CCCCo XIIIo in ipsius die sancti Petri vincula [1.8.1413] hora prope XI. Nomen scriptoris si cognoscere queris | Al tibi sit prima ber media tus tercia. ( 133, unvollständig). ›Omnis homo piam debet amare Mariam‹.
182ra–b Prologus in Ⅰ Par. 328
182rb–200va Ⅰ Par.
200va–201ra Prologus in Ⅱ Par. ›Incipit prologus super librum Paralipomenon‹. 327
201ra–222rb Ⅱ Par. ›Incipit secundus Paralipomenon‹.
222rb–va OrMan.
222va–223ra Prologus in Esr. ›Sequitur prologus super librum Hesdre‹. 330
223ra–228va Ⅰ Esr. ›Incipit liber Hesdre primus‹.
228va–235vb Ⅱ Esr. ›Incipit liber Neemie‹.
235vb–243rb Ⅲ Esr. ›Incipit secundus liber Hesdre‹.
243rb Prologus in Tb. ›Incipit prologus in librum Tobie‹. 332
243rb–248ra Tb. ›Incipit liber Thobie‹.
248ra–b Prologus in Idt. ›Prologus super Judith‹. 335
248rb–255ra Idt. ›Incipit liber Judith‹.
255ra–b Prologus in Est. ›Incipit prologus in librum Hester‹. 341
255rb–261vb Est.
261vb–262ra Prologus Ⅰ in libros Mcc. ›Incipit prologus in libro [!] Macha[beorum]‹. 547
262ra–262va Prologus Ⅱ in libros Mcc. ›Prologus in secundo libro‹. 553
262va Prologus Ⅲ in libros Mcc. ›Item prologus‹. 551
262va–279ra Ⅰ Mcc. ›Incipit liber Machabeorum‹.
279ra–291vb Ⅱ Mcc. ›Incipit Machabeorum secundus‹ … — … ›Anno domini Mo CCCCo XIII finitus est iste liber‹. Laudem do Christo qui me liberavit ab isto, | Suscipe completi laudes ex parte laboris | Quas cordis leti vox subdita redit amoris. | Virginis Agnetis donis est hoc attribuendum, | Quidquid credetis lectores esse ferendum. | Sit merces operis oracio sancta legentis | Que iungat superis nos toto robore mentis. ( 133, unvollständig).
292ra–307ra Postilla in Ct. Osculetur me osculo [Ct 1,1]. Expedito primo Salomonis libro in quo traduntur documenta que faciunt ad illustracionem mentis … — … ibi est suavissima refectio beatorum ad quam nos perducat qui sine fine vivit et regnat deo laus etc. ›Et sic est finis huius operis‹. Auch in Cod. Guelf. 307 Helmst., 107ra–120ra. Literatur: 2, 225 Nr. 345 k22 , 271 5868 (307rb–vb) leer.
- XML-Dokument angelegt. (rau, 2020-06-09)
Beschreibung erstellt im Rahmen des Projektes Katalogisierung der mittelalterlichen Handschriften.