Jacobus de Voragine
Papier — 328 Bl. — 30,5 × 21 cm — Northeim, St. Blasius — 1433–1434
Wasserzeichen: Ochsenkopf XIII 15 und 16 (1431–1435), AT 5000-RB7_1_90 (1430) und AT 5000–474_175 (3. Jahrzehnt 15. Jh.). Lagen: 4 VI (46). 2 VII (74). 21 VI (326). Bl. 21 dreimal gezählt. Neuere Bleistiftfoliierung. Lagensignaturen (röm. Zahlen). Schriftraum: 21–22 × 14,5–15 cm, 33–45 Zeilen, 143r: 55 Zeilen, zweispaltig. Bastarda. Mehrere Schreiber, genannt ist Wernher Lideman (142vb, 318rb). Rubriziert. Zweizeilige Lombarden, zu Beginn der Sermones drei- bzw. vierzeilig. 1ra H-Initiale, siebenzeilig Binnenfeld ornamentiert, 1rb P-Initiale, achtzeilig, Gesicht im Binnenfeld, 147ra S-Initiale, neunzeilig, im Stamm ausgespartes vegetabiles Ornament.
Holzdeckel mit hellbraunem Schweinsleder und vordere Rückenkante mit weißem Ziegenleder überzogen. VD und HD mit Streicheisenlinien, VD und HD Spuren der fünf Messingbuckel, Halterungen der oberen Schließe. VD Papierstreifen: Sermones Jacobi de Voragine. Hinten beschriebene pergamentene Lagenverstärkungen. VS oben alte Helmstedter Signatur: T. 212.
Fragmente: : Expositio in Apocalypsin. Pergament. VS und HS, gefalteter Bogen quer. Pergament 30,5 × 21 cm bzw. 30 × 20 cm, obere Hälfte 48 untere 58, bzw. 44 und 68 Zeilen. 2. Hälfte d. 12. / 1. Hälfte d. 13. Jhs. Textualis Gothica primitiva. In der Abfolge des Textes: VS unten: [nisi] studeat homo semetipsum … - … in celesti beatitudine [omnibus manifestabuntur.] HS unten: [possidebit in altero per charitatis ardorem] quando sicut apostolus … — … qui fructum [fidei sue atque operationis]. HS oben: [tamquam in ictu] oculi resurgent non mortui … - … ecclesie exprimunt [id est usque ad regnum Antichristi.] VS oben: [Prima] nisi esset et secunda … - … in stagnum [ignis et sulphuris, ubi et bestia, id est Antichristus]. Druck: PL 117, 1201D-1204D, 1208D-1212B, 1180B-1182C, 1185D-1188C. 3122.
1r oben durchgestrichen: Iohannes Konigk iusto titulo possidet hunc librum. 2r: Liber monasterii sancti Blasii in Northeim ordinis sancti Benedicti anno Domini M. d. xvii. In Johann Letzners Bücherverzeichnis Nr. 164 ( 70). 1624 in die Universitätsbibliothek Helmstedt überführt.
Nr. 300. — 611f. — 608.
1ra–318rb : Sermones dominicales per totum annum. Incipit Jacobus de Voragine. Prolog: Humane vite labilis decursus salubri eruditione … — … ad meritum pervenire concedat … Text: ›Sermo primus dominice prime adventus Christi‹. Preparare in occursum dei [Am 4,12] … Quando rex vel … — … ((142vb) ) Et sic est finis huius partis yemalis Jacobi de Voragine collectus [!] per Wernherum Lidemann presbiterum. Anno incarnacionis domini m. cccc. xxx. iiii. feria tercia post dominicam Oculi [3.3.1434] finitus per quem laus deo cum omnibus sanctis suis etc … - Vers: Ver vitria estas argentea vasa est … hyemps. — 143v–146v leer. (147r) In die penthecosten sermo … — (318ra) … qui sine fine vivit et regnat per infinita secula seculorum. Amen. Amen. Amen. Explicit hic Jacobus qui de Voragine dictus. Sub anno incarnacionis domini millesimo quadricentesimo [!] tricesimo tercio finitus feria tercia infra octavam Corporis Christi [16.6.1433] per manus Wernheri Lideman presbiteri. Orate pro me scriptore ad dominum deum. Nota … Der Schreiber berichtet von einer viertelstündigen Sonnenfinsternis an diesem Tage, ferner dass er 28 Jahre alt und am 18. 5. 1405 (in prima die in rogacionibus) geboren sei, als sich ebenfalls eine Sonnenfinsternis ereignet habe. 1432 wurde er Priester (ordinatus sum in presbiterum), am 3. 5. 1432 (in dominica iubilate) feierte er seine erste Messe. 18763. Zur Sonnenfinsternis vgl. , L'astronomie et la datation des manuscrits du Moyen Âge, in: Scrittura e Civiltà 12 (1988) 225–238, hier 237. Verglichen mit M11654. 3, 221–235, Nr. 1–160. Abweichungen von bzw. dem damit identischen Druck: Nr. 9 und 10 vertauscht. 2156; 4, 448–466, hier 450. Vgl. Cod. Guelf. 265, 266, 268 und 728 Helmst.
(94va–96ra) Nach Nr. 59 eingefügt aus den Sermones quadragesimales 3, 281; 473–478.
(101rb–106rb) Nach Nr. 61: : Sermo. Duo ex discipulis Ihesu Christi [Lc 24,13] …. Quoniam secundum Theophilum resurrectionem miraculum narrabitur … — … et omnia in speculo cognoscendo. Aus Postilla, Pars aestivalis, feria II pasche. Zuschreibung nach Würzburg, UB, M. p. th. q. 12, 10r).
(106rb–108va) Stetit Ihesus in medio discipulorum suorum [Lc 24,36] In precedentibus recitavit ecclesia … — … homo quo ad mores informaretur.
(134va–137va) Nach Nr. 76: : Sermo. Recumbentibus undecim discipulis apparuit [Mc 16,14]. Sicut testatur Augustinus in libro de consensu evangelistarum … Autorzuschreibung nach Würzburg, UB, M. p. th. q. 12, 82r).
(143ra-b) Nach Nr. 79: Sermo in festum cenae. Exemplum dedi vobis ut quoadmodum ego feci ita et vos faciatis [Io 13,15] Salvator noster duplex exemplum nobis relinquit hodie … — … quod sic manducat carnem et bibat eius sanguinem ut habeat vitam eternam. Amen. Identisch mit Sermo des Antonius Azarus Parmensis, 1, 312, Nr. 399, CALMA 1, 314, 264+Add. bzw. Martinus Oppaviensis, 4, 129 Nr. 80, 2972 und Peregrinus Oppoliensis Polonus, 4, 551 Nr. 41, 3194.
318va–324rb ›Sermo dedicationis‹. Egressus Ihesus perambulabat Iericho [Lc 19,1]. Ideo hoc evangelium de Zacheo legitur in dedicacione … — … et sic nulla est contradictio etc. Amen. Identisches Incipit in Windsheim, Cod. 113, 117ra. Textgliederung nach den Kategorien impediens, expediens, adiutorium und bonum, diese wiederum in jeweils vier Punkte untergliedert.
324rb-va Notae. Sex damnationes peccatorum. Notae. Sex … dampnaciones peccatorum. Prima a sanctis separacio … De oratione. Nota. Duplex est oratio una que debetur soli creatori que Grece dicitur latria … (324va) 3194. Einleitungsformel für Sermones: Nota. Prohemium cuiuslibet sermonis et prelocucio. Reverendi domini patres ac domini mei in publicatione cuiuslibet boni actus vel operis ut moris est ad ipsam virginem recurrere debemus qui est consolatrix afflictorum … — … preconio salutemus dicentes Ave Maria etc.
324vb–326vb : Liber Poenitentialis. Auszüge. Ha ha ha domine deus quoniam puer [Ier 1,6] …. Si Iheremias ab utero sanctificatus a domino … — … ipsius peccati nichil valebit etc. Druck: PL 210, 282–304, hier 282–286A. Textanfang identisch, danach Exzerpte, am Schluss Ergänzungen insbesondere zu homicidium; Alain de Lille, Liber poenitentialis, ed. , Louvain 1965. 4; CALMA I, 98, Nr. 24.
- Lizenzangaben korrigiert (schassan, 2020-04-17)
- Normdaten ergänzt bzw. korrigiert. (schassan, 2015-09-04)
Beschreibung erstellt im Rahmen des Projektes Katalogisierung der mittelalterlichen Helmstedter Handschriften Teil I.