<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" xml:lang="de" xml:id="HAB_mss_272-helmst_tei-msDesc_Heitzmann">
    <teiHeader>
        <fileDesc>
            <titleStmt>
                <title>Beschreibung des Cod. Guelf. 272 Helmst. (Christian Heitzmann: Katalog der mittelalterlichen Helmstedter Handschriften. T. 1: Cod. Guelf. 1 bis 276 Helmst. Beschrieben von Helmar Härtel, Christian Heitzmann, Dieter Merzbacher, Bertram Lesser. Wiesbaden: Harrassowitz, 2012. S. 352-357.)</title>
                <respStmt>
                    <resp>Katalogisiert durch </resp>
                    <name type="person">Christian Heitzmann</name>
                </respStmt>
            </titleStmt>
            <editionStmt>
                <edition>Elektronische Ausgabe nach TEI P5</edition>
                <respStmt>
                    <resp>TEI-P5 konforme Kodierung durch </resp>
                    <name type="person">Torsten Schaßan</name>
                    <name type="org">Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel</name>
                </respStmt>
            </editionStmt>
            <publicationStmt>
                <publisher>
                    <name type="org">Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel</name>
                    <ptr target="http://www.hab.de"/>
                </publisher>
                <date when="2014-12-19" type="issued">19.12.2014</date>
                <date when="2019-02-18" type="digitised">18.02.2019</date>
                <distributor>Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel</distributor>
                <availability status="restricted">
                    <licence target="http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/de/">
                        <p>Dieses Dokument steht unter einer Creative Commons Namensnennung-Weitergabe unter gleichen Bedingungen 3.0 Deutschland Lizenz (CC BY-SA).</p>
                        <p>Für die Nutzung weiterer Daten wie Digitalisaten gelten gegebenenfalls andere Lizenzen. Vgl. die <ref target="http://diglib.hab.de/?link=012">Nutzungshinweise</ref> der Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel.</p>
                    </licence>
                </availability>
                <pubPlace>
                    <ptr type="purl" target="http://diglib.hab.de/mss/272-helmst/start.htm"/>
                    <ptr type="thumbnailForPresentations" target="http://diglib.hab.de/mss/272-helmst/thumbs/00001.jpg"/>
                </pubPlace>
                <idno type="URN">urn:nbn:de:gbv:23-mss/272-helmst2</idno>
            </publicationStmt>
            <sourceDesc>
                <p>Neukatalogisiert durch <name type="person">Christian Heitzmann</name>.</p>
            </sourceDesc>
        </fileDesc>
        <encodingDesc>
            <projectDesc>
                <p>Beschreibung erstellt im Rahmen des Projektes <name type="project" subtype="cataloguing">Katalogisierung der mittelalterlichen Helmstedter Handschriften <name type="project" subtype="part">Teil I</name>
                    </name>.</p>
            </projectDesc>
        </encodingDesc>
        <revisionDesc>
            <change who="schassan" when="2020-04-17">Lizenzangaben korrigiert</change>
            <change who="schassan" when="2015-09-04">Normdaten ergänzt bzw. korrigiert.</change>
        </revisionDesc>
    </teiHeader>
    <text>
        <body>
            <msDesc xml:lang="de" xml:id="mss_272-helmst_tei-msDesc_Heitzmann">
                <msIdentifier>
                    <settlement>Wolfenbüttel</settlement>
                    <repository rend="HAB">Herzog August Bibliothek</repository>
                    <collection>Helmstedter Handschriften</collection>
                    <idno sortKey="wf_hab_helmst-0272">Cod. Guelf. 272 Helmst.</idno>
                </msIdentifier>
                <head>
                    <title>Ps.-Bernardus Claraevallensis. Bonaventura Sanctus. David de Augusta. Guigo II Carthusianus. Hugo de Folieto. Hugo de Sancto Victore. Matthaeus de Cracovia. Rudolfus de Biberaco. Aegidius Romanus</title>
                    <origDate notBefore="1441" notAfter="1460">15. Jh., Mitte</origDate>
                    <origPlace>Niedersachsen</origPlace>
                </head>
                <msContents>
                    <msItem>
                        <locus from="VS">VS</locus>
                        <title>Rezepte</title>
                        <quote>Per magistrum Hinricum Lutter pie memorie. In signo cancri sucum habetur. Recipe corticis radicis <gap/>
                        </quote>
                        <note>mit einigen deutschen Worterklärungen, z. B. <quote>wilt saluien</quote> (?) für <quote>Eupatoris</quote>, <quote>doest</quote> für <quote>Origani.</quote>
                        </note>
                        <title type="sub">Inhaltsverzeichnis</title>
                        <quote>In presenti volumine continetur sermo beati Bernhardi de devota anima <gap/>
                        </quote>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="1r" to="2r">1ra–2rb</locus>
                        <author ref="#bernardus_claraevallensis">Ps.-Bernardus Claraevallensis</author>
                        <title>De oculo cognitionis et dilectionis</title>
                        <rubric>Sermo beati Bernardi</rubric>
                        <quote rend="dottedEnd">
                            <ref type="biblical" cRef="Ct_4:8">Vulnerasti cor meum</ref>
                        </quote>
                        <incipit>In hiis prelibatis verbis intimatur quod quelibet anima sancta ad eterne</incipit>
                        <explicit>quam collata dulcedine congaudere</explicit>
                        <filiation>Zur weiteren Überlieferung vgl. <bibl>
                                <abbr>Kurz 5/1</abbr>, 511 und 5/2, 194;</bibl> ferner <ref type="altMs">Nürnberg, StB, Cent. I, 53</ref>, 100ra.</filiation>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="2r" to="7r">2rb–7rb</locus>
                        <author ref="#bonaventura">Ps.-Bonaventura Sanctus (Johannes Peckham?)</author>
                        <title>Dialogus de statu militantis ecclesiae</title>
                        <rubric>Sequitur dialogus Bonaventure cardinalis ordinis fratrum minorum de statu militantis ecclesie. Discipulus querit magister respondit. Primo dicit</rubric>
                        <quote rend="dottedEnd">
                            <ref type="biblical" cRef="Lc_10:25">Magister quid faciendo</ref>
                        </quote>
                        <incipit>Magister respondit. Ihesus dicit mandata</incipit>
                        <explicit>ipse prestare dignetur cui omnia vivunt. Amen</explicit>
                        <bibl>
                            <abbr>Distelbrink</abbr> Nr. 125;</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Glorieux <hi rend="normal">Répertoire</hi>
                            </abbr> Nr. 316ba;</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Cardelle <hi rend="normal">Dialoge</hi>
                            </abbr> 402–406 Nr. R29 (406 Hs. genannt).</bibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="7r" to="10v">7ra–10va</locus>
                        <author ref="#david_de_augusta">David de Augusta</author>
                        <title>De exterioris et interioris hominis compositione<note> Liber I, pars II, cap. 27–41)</note>
                        </title>
                        <rubric>Sequuntur hic optimi passus bonorum religiosorum asscripti Ludolpho Sensati</rubric>
                        <msItem>
                            <locus from="7r">7rb</locus>
                            <note>Kapitelverzeichnis</note>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="7v">7va</locus>
                            <note>Haupttext:</note>
                            <incipit>Si vis in spiritu proficere</incipit>
                            <explicit>Si dignus fueris diligeris sin autem iustum est non diligi indignum nec ullam ei reverenciam exhiberi</explicit>
                            <finalRubric>Huic exemplari si vis professe beari / Iunge tuos mores rogo pro scriptoreque ores / Linque tuos tua te, si vis transire beate</finalRubric>
                            <listBibl>
                                <head>Druck</head>
                                <bibl>David ab Augusta, De exterioris et interioris hominis compositione, Quaracchi 1899, 36–57</bibl>
                            </listBibl>
                            <note>Fortsetzung siehe unten <locus from="63r">63ra</locus>. Vgl. <ref type="mss" cRef="237-helmst">Cod. Guelf. 237 Helmst.</ref>, 115vb.</note>
                        </msItem>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="10v" to="12r">10va–12rb</locus>
                        <author ref="#isidorus_hispalensis">Ps.-Isidorus Hispalensis</author>
                        <title>Collectum</title>
                        <rubric>Incipit tractatus beati Ysidori ad instauracionem bone vite. Primo de poenitentia</rubric>
                        <incipit>Dylecte fili dilige lacrimas noli differe eas</incipit>
                        <explicit>apud deum pro <sic>baptissimo</sic> reputantur. Et sic est finis</explicit> Anfangsteil bis <locus from="11r">11rb</locus>, Zeile 5: <quote rend="dottedBegin">eris et virtutis</quote> entspricht PL 87, 457B-458C (Valerius Bergidensis). <bibl>
                            <abbr>CPL</abbr> 1289;</bibl> CPPM 2, 3431. Mittelteil nach <author ref="#isidorus_hispalensis">Isidorus Hispalensis</author>
                        <title>Synonymorum de lamentatione animae peccatricis Liber II</title>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>
                                <abbr>PL</abbr> 83, 855–865.</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>CPL</abbr> 1203;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>CPPM</abbr> 2, 3425.</bibl>
                        </listBibl>
                        <note>Schluss großenteils nach <author ref="#isidorus_hispalensis">Ps.-Isidorus Hispalensis</author>
                            <title>Sententiae</title> Lib. III, cap. VII, 4–13.</note>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>
                                <abbr>PL</abbr> 83, 672A-674B.</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>CPL</abbr> 1199.</bibl>
                        </listBibl>
                        <note>Zur Textzusammenstellung vgl. <ref type="altMs">Hannover StB, Ms. Mag. 21, 37r–40r</ref> bzw. <ref type="altMs">Berlin, Ms. theol. lat. fol. 23, 324v</ref> (<bibl>Kat. <abbr>Berlin 13,2,1</abbr>, 357</bibl>), dort gleicher Schluss. Vgl. <bibl>
                                <abbr>
                                    <hi rend="sup">2</hi>VL</abbr> 11, 726 (Hs. genannt).</bibl>
                        </note>
                        <msItem>
                            <locus from="12v">12v</locus>
                            <note>leer.</note>
                        </msItem>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="13r" to="17v">13ra–17vb</locus>
                        <author ref="#isidorus_hispalensis">Isidorus Hispalensis</author>
                        <title>Synonymorum de lamentatione animae peccatricis Liber I</title>
                        <rubric>Incipit prefacio soliloquiorum Ysidori episcopi</rubric> Prolog II: <quote>Venit nuper <gap/>
                        </quote> Text: <rubric>Incipit liber Spalensis episcopi Ysidori. Homo</rubric>
                        <incipit>Anima in angustiis</incipit>
                        <explicit>hic salvus erit <ptr type="biblical" cRef="Mt_10:22"/> et in hoc finitur primus liber soliloquiorum Isidori. Secundus quia in fine huius libri ante Hugonem de bono discipline <note>siehe <locus from="266r">266ra</locus>
                            </note> et incipit Queso te anima etc <note>siehe <locus from="260r">260rb</locus>
                            </note> et ibidem apposita est rubrica que notificat</explicit> Druck: <bibl>
                            <abbr>PL</abbr> 83, 827–846.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>CPL</abbr> 1203.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>CPPM</abbr> 2, 3425.</bibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="17v" to="25v">17vb–25vb</locus>
                        <author ref="#bernardus_claraevallensis">Ps.-Bernardus Claraevallensis</author>
                        <title>Meditationes</title>
                        <quote>Sequitur liber meditacionum beati Bernhardi abbatis. Multi multa sciunt <gap/>
                        </quote> Vgl. <ref type="mss" cRef="217-helmst">Cod. Guelf. 217 Helmst.</ref>, 1ra, aber hier ohne Einfügungen und Ergänzungen. Druck: <bibl>
                            <abbr>PL</abbr> 184, 485–508.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Bloomfield</abbr> 3126.</bibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="25v" to="28r">25vb–28rb</locus>
                        <author ref="#guigo_ii_cartusianus">Guigo II Cartusianus</author>
                        <title>Epistola de vita contemplativa (Scala claustralium)</title>
                        <rubric>De quatuor gradibus spiritualis exercii Ancelmi scilicet leccione meditacione oracione et contemplacione</rubric>
                        <incipit>Cum die quadam corporali manuum labore occupatus spiritualis hominis exercicia</incipit>
                        <explicit>et sanabit nos. Oremus igitur ut hec et alia impedimenta auferat a nobis. Amen. Et sic est finis huius operis</explicit> Druck: Guigues le Chartreux, Lettre sur la vie contemplative, Paris <hi rend="sup">2</hi>2001 (Sources Chrétiennes 163), 79–120 (Z. 17–48, 287–380, 52–280, 385–395, 406–447). Textvarianten weisen auf Nähe zur Utrecht, UB, Cod. 240. Vgl. <ref type="mss" cRef="203-helmst">Cod. Guelf. 203 Helmst.</ref>, 77va.</msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="28v" to="62v">28va–62vb</locus>
                        <author ref="#hugo_de_folieto">Hugo de Folieto</author>
                        <title>De claustro animae</title> Lib. I-III und De Hypocrita. <rubric>Hugo de pugna spirituali</rubric>
                        <quote>Rogasti me, frater amantissime, quatenus aliqua exempla temptacionum <gap/>
                        </quote> 
	(<locus from="58r">58ra</locus>) <quote rend="dottedBegin">implora misericordiam divine pietatis vel mayestatis.</quote>
                        <rubric>De ypocritis x capitulum</rubric>
                        <incipit>Quia ergo vidimus qualiter Christus in casu fulcimentum invenit</incipit>
                        <explicit>cum labiis murmuracionis deum laudat</explicit>
                        <rubric>Finitus est liber quartus Hugonis de claustro anime ipso die sancti Ambrosii</rubric> Druck: VD 16 H 5839; PL 176, 1017–1113B (ohne De hypocrita). Lib. I, Cap. XI und XII vertauscht, Lib. III endet <locus from="55v">55vb</locus> in Cap. IX (<gap/>
                        <quote>Samuel in templo,</quote> PL 176, 1106D). <bibl>
                            <abbr>Bloomfield</abbr> 5211.</bibl> Vgl.  <ref type="mss" cRef="122-helmst">Cod. Guelf. 122 Helmst.</ref>, 270rb.</msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="63r" to="118r">63ra–118ra</locus>
                        <author ref="#david_de_augusta">David de Augusta</author>
                        <title>De exterioris et interioris hominis compositione</title> Lib. II-III. <rubric>Liber de reformacione mentis quem composuit frater Ludolphus Sensati ordinis fratrum minorum</rubric> Prolog: <quote>Collaciones meas quas pro exhortacione <gap/>
                        </quote>. (<locus from="63r">63rb</locus>) <rubric>De viciis</rubric>
                        <quote>In priori formula noviciorum <gap/>
                        </quote> (<locus from="77r">77rb</locus>) <quote rend="dottedBegin">ad terrena eas dimittimus hostis roboratur. Et sic est finis primi libri <gap/>
                        </quote> (<locus from="77v">77va</locus>) Kapitelverzeichnis. (<locus from="78r">78ra</locus>) Liber III. Inhaltsverzeichnis. (<locus from="78v">78va</locus>) <incipit>Profectus religiosi</incipit>
                        <explicit>acceptis beneficiis vel promissis que nobis dominus concedat qui in celis vivit et regnat. Amen</explicit> Druck: wie oben bei <locus from="7r">7ra</locus>, 63–378. – <locus from="77v">77vb</locus> leer.</msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="118r" to="123v">118ra–123vb</locus>
                        <author ref="#augustinus augustinus_aurelius">Ps.-Augustinus</author>
                        <title>Manuale</title>
                        <rubric>Liber aspiracionum sive manuale beati Augustini episcopi</rubric>
                        <quote>Quoniam in medio laqueorum positi sumus <gap/>
                        </quote> Bricht ab in Cap. 24, innerhalb Cap. 18–22 Textumstellung.</msItem>
               <!-- Unmittelbar anschließend-->
                    <msItem>
                        <locus from="123v" to="126r">123vb–126rb</locus>
                        <author ref="#bernardus_claraevallensis">Ps.-Bernardus Claraevallensis</author>
                        <title>De interiori domo</title>
                        <incipit>O anima mea si vis amari</incipit>
                        <explicit>terrestrium occupacione ad quam non preparet deus eternus. Amen. Explicit liber de apparacionibus beati Augustini</explicit>
                        <bibl>
                            <abbr>Kurz</abbr> 5/1, 155–158</bibl> (Hs. genannt), 5/2, 509. Auch unten <locus from="244r">244rb</locus>. Zu Nachweisen und Literatur vgl. <ref type="mss" cRef="122-helmst">Cod. Guelf. 122 Helmst.</ref>, <locus from="262r">262ra</locus>. </msItem>
                    <msItem>
                        <locus>126ra-vb</locus>
                        <author ref="#hugo_de_sancto_victore">Hugo de Sancto Victore</author>
                        <title>Miscellanea</title> Lib. I, Tit. 74. <incipit>Insipientem doctus interrogas</incipit>
                        <explicit>penituisse piget pristina culpa redit</explicit> Druck: PL 177, 509f. (abweichender Schluss). <bibl>
                            <abbr>Goy</abbr> 452–457.</bibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="126v" to="133r">126vb–133rb</locus>
                        <author ref="#bonaventura_sanctus">Bonaventura Sanctus</author>
                        <title>De triplici via</title>
                        <rubric>Sequitur parvum bonum Bonaventure</rubric> Prolog: <quote rend="dottedEnd">
                            <ref type="biblical" cRef="Prv_22:20">Ecce descripsi eam tripliciter</ref>
                        </quote>
                        <quote>Cum omnis sciencia gerat trinitatis insignia <gap/>
                        </quote> (<locus from="127r">127ra</locus>) Text: <quote>Nunc primo meditacionis formam <gap/>
                        </quote>
                        <locus from="132v">132v</locus> leer. (<locus from="133r">133rb</locus>) <quote>
                            <gap/> et hoc Seraphin. Nota diligenter predicta quoniam in hiis est fons vite ad quam nos perducere dignetur misericors deus. Amen.</quote> Druck: <bibl>
                            <abbr>Bonaventura</abbr> 8, 3–18. </bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Bloomfield</abbr> 1856;</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Distelbrink</abbr> Nr. 18;</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>CALMA</abbr> 2, 454 Nr. 21.</bibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="133v" to="137r">133va–137rb</locus>
                        <author ref="#ambrosius_autpertus">Ps.-Ambrosius Autpertus</author>
                        <title>De conflictu vitiorum atque virtutum</title>
                        <rubric>Liber sancti Augustini de conflictu viciorum et virtutum</rubric>
                        <bibl>
                            <abbr>Kurz 5/2</abbr> 509.</bibl> Wie <ref type="mss" cRef="122-helmst">Cod. Guelf. 122 Helmst.</ref>, 337vb. Hier Kürzungen und <bibl>
                            <abbr>CC CM</abbr> 27, 921,13–922,58</bibl> ersetzt u. a. duch Auschnitt aus <author ref="#augustinus augustinus_aurelius">Ps.-Augustinus</author>
                        <title>Sermo de eo quod nihil sit gloria mundi</title>
                        <bibl>
                            <abbr>PL</abbr> 40, 1341 Zeile 14 von unten bis 1342 Zeile 5.</bibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="137r" to="141v">137rb–141va</locus>
                        <author ref="#hugo_de_sancto_victore">Ps.-Hugo de Sancto Victore</author>
                        <title>De conscientia aedificanda</title> Auszug. <rubric>Excerptum Hugonis de sancto Victore de consciencia et est materia satis apta volenti spiritualiter proficere</rubric>
                        <incipit>Quoniam intonante terribiliter salvatore</incipit>
                        <explicit>ad quam plura sunt allegata tum originaliter omnia ex dictis Hugonis sunt collecta pro edificacione excerpta etc</explicit>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="141v" to="151r">141va–151rb</locus>
                        <author ref="#matthaeus_de_cracovia">Matthaeus de Cracovia</author>
                        <title>De puritate conscientiae</title>
                        <rubric>Opusculum sancti Thome de Aquino de consciencia purganda sive de confessione et multum notabile secundum alios</rubric> Am linken Rand: <rubric>Magistri Mathei der Cracovia</rubric>
                        <incipit>Quoniam fundamentum et ianua virtutum</incipit>
                        <explicit>et saciabor cum apparuit gloria tua. Ad quam nos perducat ipse deus qui vivit et regant. Amen</explicit> Vgl. <ref type="mss" cRef="213-helmst">Cod. Guelf. 213 Helmst.</ref>, 67va.</msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="151r" to="151v">151rb–151vb</locus>
                        <rubric>Hic nota de temptacione que quadruplex est ut patebit</rubric>
                        <incipit>Temptatio quadruplex est quasi venti a quatuor plagis</incipit>
                        <explicit>pollicitus erit ei</explicit>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="152r" to="204v">152ra–204vb</locus>
                        <author ref="#rudolfus_de_biberaco">Rudolfus de Biberaco</author>
                        <title>De septem itineribus aeternitatis</title> Prolog: <quote>
                            <ref type="biblical" cRef="Io_6:37">Eum qui venit ad me <gap/>
                            </ref>
                        </quote>. 
                  <quote>Beatus Augustinus in libro de cognicione <gap/>
                        </quote> (<locus from="152r">152rb</locus>) Text: <incipit>Circa primum igitur scilicet</incipit> (<locus from="202r">202ra</locus>) <explicit>qui est trinus et unus deus in eternum. Benedictus sit deus. Et sic est finis. Amen</explicit> Vgl. <ref type="mss" cRef="217-helmst">Cod. Guelf. 217 Helmst.</ref>, 240va. (<locus from="202r">202rb</locus>) Alphabetisches Register. (<locus from="204v">204vb</locus>) <quote>Et sic finitur gracia deo referatur</quote>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="205r" to="224r">205ra–224rb</locus>
                        <author ref="#aegidius_romanus">Aegidius Romanus</author>
                        <title>Tractatus de praedestinatione, praescientia, paradiso, purgatorio et inferno</title>
                        <rubric>Liber de prescientia et predestinacione</rubric> Dedicatio: <quote>Nobili militi <gap/> Chanene de <sic>Thalomeis</sic> frater Egidius <gap/> Cum in nostro reditu versus Parisiense studium <gap/>
                        </quote> Capitulatio. (<locus from="205r">205rb</locus>) Text: <rubric>Quare boni dicuntur predestinati mali vero presciti</rubric>
                        <incipit>Post distinctionem capitulorum restat tractatum componere</incipit>
                        <explicit>deus benedictus in secula seculorum. Amen. Explicit tractatus de predestinacione et presciencia et de paradiso et inferno ubi predestinati et presciti finaliter sunt collocandi editus a fratre Egidio de Roma ordinis fratrum heremitarum sancti Augustini pii patris nostri. Deo gracias</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Druck (ohne den Widmungsbrief)</head>
                            <bibl>Aegidius Romanus, Tractatus, Rom 1555, <locus from="34v" to="45r">34v–45r</locus> (repr. in: Opera exegetica, opuscula 1, Rom 1554/55, Frankfurt 1968).</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Glorieux <hi rend="normal">Répertoire</hi>
                                </abbr> 400 (x);</bibl>
                            <bibl>
                                <author>G. Bruni</author>, Le opere di Egidio Romano, Florenz 1936, 119 (Hs. genannt);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Zumkeller</abbr> 51 (Hs. genannt);</bibl>
                            <bibl>CALMA 1, 70 Nr. 65.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="224r" to="228v">224rb–228va</locus>
                        <author ref="#heinrich_de_langenstein">Henricus de Langenstein</author>
                        <title>De anima</title>
                        <rubric>Speculum anime magistri Hinrici de Hassia sequitur</rubric>
                        <incipit>Anima mea novi quod curiosa sis</incipit>
                        <explicit>originem ordinem et te media earum mirificam in finem ultimum reductionem. Explicit speculum anime magistri Hinrici de Hassia</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>
                                <abbr>VD 16</abbr> H 2143.</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Bloomfield</abbr> 418;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Thorndike/Kibre</abbr> 97;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>
                                    <hi rend="sup">2</hi>VL</abbr> 3, 763–773;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Roth</abbr> 10;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Hohmann</abbr> Nr. 12.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="228v" to="244r">228va–244rb</locus>
                        <author ref="#alcherus_claraevallensis">Ps.-Augustinus (Alcherus Claraevallensis?)</author>
                        <title>De spiritu et anima</title>
                        <rubric>Auctor de spiritu et anima capitulum primum</rubric> Praefatio: <incipit>Omne quod naturaliter subsistit auctor aut creator</incipit>
                        <explicit>subsequentibus usque ad finem seculi</explicit> (<locus from="228v">228vb</locus>) <incipit>Anima nominatur totus homo interior</incipit>
                        <explicit>et visione dei quem cernere est finis sine fine</explicit> Druck: PL 40, 803–816 (Cap. 34–50, zweiter Teil von Cap. 44 fehlt). (<locus from="234v">234vb</locus>) <rubric>Augustinus de spiritu et anima capitulum I</rubric> CALMA 1, 144 Nr. 2; <bibl>
                            <abbr>Kurz 5/2</abbr> 509.</bibl>
                    </msItem>
               <!-- Unmittelbar anschließend-->
                    <msItem>
                        <locus from="244r" to="248v">244rb–248va</locus>
                        <author ref="#augustinus augustinus_aurelius">Ps.-Augustinus</author>
                        <title>Manuale</title>
                    </msItem>
               <!-- Unmittelbar anschließend-->
                    <msItem>
                        <locus from="248v" to="250r">248va–250rb</locus>
                        <author ref="#bernardus_claraevallensis">Ps.-Bernardus Claraevallensis</author>
                        <title>De interiori domo</title> Text ab <locus from="244r">244rb</locus> wie oben <locus from="118r">118ra</locus>. Zu Nachweisen und Literatur vgl. <ref type="mss" cRef="122-helmst">Cod. Guelf. 122 Helmst.</ref>, <locus from="250r">250ra</locus>. </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="250r" to="253v">250rb–253vb</locus>
                        <author ref="#alcuinus_flaccus">Alcuinus</author>
                        <title>De animae ratione</title>
                        <rubric>Incipit epistola Alcquini ad Eulaliam virginem</rubric>
                        <incipit>Karissime in Christi caritate sorori Eulalie virgini Alquinus in domino salutem. Sancte solicitudini vestre</incipit>
                        <explicit>graciarum actio semper ubique in sempiterna secula. Amen</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>
                                <abbr>PL</abbr> 101, 639A-650B;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>MGH Epp. 2</abbr>, 474–478 (Nr. 309, Teilabdruck).</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>CALMA</abbr> 1, 147 Nr. 12;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>CSLG</abbr> Bd. 2, Turnhout 1999, 121–125 (123 Hs. genannt);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>
                                    <hi rend="sup">2</hi>VL</abbr> 1, 247.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="254r" to="255v">254ra–255vb</locus>
                        <title>Florilegium</title>
                        <incipit>De principatu hominis Augustinus predicaverat. Ego custodivi vias divinas unigenitus dei filius deus noster</incipit>
                        <explicit>sed omnis relictis redemptori meo <gap/> in sempiternam</explicit> Zitate von Ambrosius, Augustinus, Isidorus, Gregorius I papa, Bernardus Claraevallensis, Platon u. a.</msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="256r" to="258r">256ra–258ra</locus>
                        <author ref="#isidorus_hispalensis">Ps.-Isidorus Hispalensis</author>
                        <title>De Modo vivendi</title>
                        <incipit>Age fili mei ut oportet</incipit>
                        <explicit>Donum <unclear>sciencie</unclear> acceptum retine et imple opere quod didicisti precepcione et est finis illius operis de norma vivendi Ysidori episcopi <gap/>
                        </explicit> Druck: <bibl>
                            <abbr>PL</abbr> 83, 1247–1252.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Bloomfield</abbr> 340.</bibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="258r" to="259r">258rb–259ra</locus>
                        <author ref="#bernardus_claraevallensis">Ps.-Bernardus Claraevallensis</author>
                        <title>Allegoria de anima humana</title>
                        <incipit>Rex nobilis et potens tres habuit filias scilicet fidem spem et caritatem</incipit>
                        <explicit>frustra vigilat qui custodiunt eam qui est benedictus in secula</explicit> Parabola V aus Ps.-Bernardus Claraevallensis: Parabolae. Druck: <bibl>
                            <abbr>PL</abbr> 183, 770–772.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Bloomfield</abbr> 5201.</bibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="259r" to="260r">259ra–260rb</locus>
                        <author ref="#bonaventura_sanctus">Bonaventura Sanctus</author>
                        <title>Sermo de modo vivendi</title>
                        <incipit>Quicumque es qui per fidem et caritatem vis</incipit>
                        <explicit>videatur deus per gloriam ad quam nos omnipotens perducat dei filius benedictus dominus deus noster. Amen etc</explicit> Sermo 1 aus den Sermones de diversis. Druck: <bibl>
                            <abbr>Bonaventura</abbr> 9, 723–725.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Distelbrink</abbr> Nr. 55/9;</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>CALMA</abbr> 2, 458 Nr. 44.</bibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="260r" to="265v">260rb–265vb</locus>
                        <note rend="supplied">Fortsetzung von <locus from="17v">17vb</locus>
                        </note>
                        <author ref="#isidorus_hispalensis">Isidorus Hispalensis</author>
                        <title>Synonymorum de lamentatione animae peccatricis Liber II</title>
                        <rubric>Liber secundus soliloquii Ysideri Hispaliensis episcopi</rubric>
                        <incipit>Queso te anima</incipit>
                        <explicit>super vitam meam places etc. Et sic finitur liber secundus soliloquii <gap/>
                        </explicit> Druck: <bibl>
                            <abbr>PL</abbr> 83, 845–868.</bibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="266r" to="275r">266ra–275rb</locus>
                        <author ref="#hugo_de_sancto_victore">Hugo de Sancto Victore</author>
                        <title>De institutione novitiorum</title>
                        <rubric>Hugonis liber de bono discipline</rubric>
                        <incipit>Quia fratres largiente domino de vana conversacione</incipit>
                        <explicit>interim nos diximus bonitatem vero orate ut det vobis deus. Amen</explicit>
                        <rubric>In hoc finitur opusculum Hugonis de sancto Victore de bono discipline et incipiuntur capitula in speculum amoris</rubric>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>
                                <abbr>PL</abbr> 176, 925–952.</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Bloomfield</abbr> 4685;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Goy</abbr> 340–367.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="275r" to="288v">275rb–288vb</locus>
                        <author ref="#aelredus_rievallensis">Aelredus Rievallensis</author>
                        <title>Compendium speculi caritatis</title> Kapitelverzeichnis. (<locus from="275v">275vb</locus>) <rubric>Prologus in speculum amoris Hugonis de sancto Victore</rubric>
                        <quote>Accipe karissime frater munusculum sponsionis <gap/>
                        </quote> – (<locus from="276r">276rb</locus>) <quote rend="dottedBegin">ut pro ea morieris.</quote> Druck: PL 177, 1209–1211B (Auctor incertus: Sermo de assumptione BMV). Haupttext: <incipit>Nichil est dignius quam ut creator ametur</incipit>
                        <explicit>Nemo ergo estimetur maiorem in viciis quam in virtutibus esse dilectionem. Finis huius. In hoc finitur speculum amoris Hugonis de sancto Victore</explicit> Druck: <bibl>
                            <abbr>PL</abbr> 195, 621–658.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Bloomfield</abbr> 3207;</bibl> CALMA I, 79 Nr. 2.</msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="289r" to="312v">289ra–312v</locus>
                        <author ref="#rode_johannes">Johannes Rode</author>
                        <title>Viridarium clericorum</title> Überschrift von späterer Hand: <rubric>Exhortatio melioris vite sacerdotum</rubric> Hier abweichend später einsetzend: <incipit>Honorabili ac discreto viro multa bonitate possenti etc. Sane rogavit me frater vester felicis memorie dum adhuc viveret, ut aliquam vobis exhortacionem vellem scriptitare</incipit>
                        <explicit>in canone misse ubi patri filius ymmolatur. Dominus noster Ihesus Christus dirigat gressus vestros etc</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>
                                <abbr>GW</abbr> M38424 (Ep. III);</bibl>
                            <bibl>
                                <author>J. G. Dorsch</author>, Parallela monastica et academica<gap/>, Straßburg 1644, 169–311, hier ab 172.</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>
                                    <hi rend="sup">2</hi>VL</abbr> 8, 124f.;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>DSAM</abbr> 8, 655–657;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Bloomfield</abbr> 3238.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Zur Überlieferung</head>
                            <bibl>
                                <author>R. Ohlbaum</author>, Johann Rode aus Hamburg. Von deutschem Geistesleben in Böhmen um 1400, Prag 1943, 90f.; <author>G. Schlegel</author>, Johann Rode von Hamburg (†1439) und Simon Kraus (†1564) - zwei Prioren in Umbruchzeiten, in: Kartäusische Kunst und Architektur mit besonderer Berücksichtigung der Kartausen Zentraleuropas, Bd. 1, Salzburg 2006 (Analecta Cartusiana 207), 203–213.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="313r" to="317r">313ra–317rb</locus>
                        <title>Admonitio</title>
                        <rubric>Incipit admonicio utillissima cuiusdam sancti senis ad quendam iuvenem volentem relinquere mundum. Sequitur Ecce etc.</rubric>
                        <quote rend="dottedEnd">
                            <ref type="biblical" cRef="Mt_8:25">Ecce motus magnus</ref>
                        </quote>
                        <incipit>Cum de statu parvuli <gap/> datur vero considerans</incipit>
                        <explicit>valeam pervenire. Ad quem nos perducat pietas salvatoris qui est deus benedictus in secula seculorum. Amen. Et sic est finis</explicit>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="317v" to="319v">317va–319vb</locus>
                        <title>Sermo de angelis</title>
                        <quote>
                            <ref type="biblical" cRef="Mt_22:30">Erunt sicut angeli dei</ref>
                        </quote>. 
                  <incipit>Reverendissimi patres et domini sanctorum angelorum celebrantes</incipit>
                        <explicit>autem partem non admittit</explicit>
                        <msItem>
                            <locus from="320r" to="322v">320r–322v</locus>
                            <note>leer.</note>
                        </msItem>
                    </msItem>
                </msContents>
                <physDesc>
                    <objectDesc form="codex">
                        <supportDesc material="chart">
                            <support>
                                <p>
                                    <material>Papier</material>
                                </p>
                                <p n="objectDesc">Wasserzeichen: <watermark>Ochsenkopf</watermark>
                                    <bibl>
                                        <abbr>Piccard</abbr> VII 323</bibl> (1440–1444), 376 (1449–1457), 501 (1440–1443), 543 (1440–1442), 551 (1440–1446), 595 (1437–1446), 605 (1437–1438).</p>
                            </support>
                            <extent>
                                <measure type="leavesCount">I, 322, I Bl.</measure>
                                <dimensions type="leaf" unit="cm">
                                    <height quantity="29">29</height>
                                    <width quantity="19.5">19,5</width>
                                </dimensions>
                            </extent>
                            <collation>Lagen: 4 VI (48). 2 VII (76). VI+1 (89). VI (101). VI+1 (114). VI (126). VI+1 (139). 10 VI (259). VII (273). VII+1 (288). 2 VI (312). V (322). Bleistiftfoliierung (19. Jh.), originale römische Foliierung bis Bl. 90. Zuweilen Reklamanten. Schriftraum: <dimensions type="written" unit="cm">
                                    <height>21,5–23,5</height>
                                    <width quantity="13.5">13,5</width>
                                </dimensions>, 49–61 Zeilen, zweispaltig. Bastarda, mehrere Hände. Rubriziert. Meist zwei- und dreizeilige Lombarden rot. <locus from="39r" to="62v">39r–62v</locus>, <locus from="152r" to="202r">152r–202r</locus> Kolumnentitel.</collation>
                            <condition/>
                        </supportDesc>
                        <layoutDesc>
                            <layout columns="" writtenLines=""/>
                        </layoutDesc>
                    </objectDesc>
                    <handDesc/>
                    <decoDesc>
                        <decoNote type=""/>
                    </decoDesc>
                    <bindingDesc>
                        <binding>
                            <p n="bindingDesc">Holzdeckel mit hellbraunem Schweinsleder überzogen. Einzelstempel: Adler heraldisch: <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s000211">s000211</ref>.</bibl> Lilie: <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s002649">s002649</ref>
                                </bibl>, <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s005860">s005860</ref>.</bibl> Rosette fünfblättrig: <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s006675">s006675</ref>
                                </bibl>, <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s007688">s007688</ref>.</bibl> Rosette sechsblättrig: <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s007233">s007233</ref>.</bibl> Schrift-Buchstabe g: <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s008237">s008237</ref>.</bibl> Stern: <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s009000">s009000</ref>.</bibl> Aus der Werkstatt "Legat Ghiler" in Clus (<bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="w000276">w000276</ref>
                                </bibl>). Zwei Schließen. Auf dem VD verblasste Aufschrift: <quote>Profectus R<supplied>eligiosorum</supplied>.</quote> Darunter Reste eines rubrizierten Signaturschildchens der Konventsbibliothek Clus: <quote>D</quote>?</p>
                        </binding>
                    </bindingDesc>
                    <accMat type=""/>
                </physDesc>
                <history>
                    <p>Einbandmerkmale (Stempel, Aufschrift) lassen auf eine Zugehörigkeit zur Schenkung des Heinrich Ghiler an das Kloster Clus schließen, vgl. <ref type="mss" cRef="_20-helmst">Cod. Guelf. 20 Helmst.</ref>, 1v, dort als: <quote>Alius est profectus religiosorum cum multis fere aliis tractatibus beati Bernhardi et aliorum</quote> beschrieben. VS: alte Helmstedter Signatur: <quote>T. 79 F</quote>.</p>
                </history>
                <additional>
                    <adminInfo>
                        <recordHist>
                            <source>
                                <bibl>
                                    <author>Christian Heitzmann</author>: Katalog der mittelalterlichen Helmstedter Handschriften. T. 1: Cod. Guelf. 1 bis 276 Helmst. Beschrieben von Helmar Härtel, Christian Heitzmann, Dieter Merzbacher, Bertram Lesser. Wiesbaden: Harrassowitz, 2012. S. 352-357.</bibl>
                            </source>
                        </recordHist>
                    </adminInfo>
                    <listBibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Heinemann</abbr> Nr. 305.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Kurz 5/2</abbr> 509.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Lampen</abbr> 303.</bibl>
                    </listBibl>
                </additional>
            </msDesc>
        </body>
    </text>
</TEI>