<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" xml:lang="de" xml:id="HAB_mss_294-helmst_tei-msDesc_Lesser">
    <teiHeader>
        <fileDesc>
            <titleStmt>
                <title>Beschreibung von Cod. Guelf. 294 Helmst. (Die mittelalterlichen Helmstedter Handschriften der Herzog August Bibliothek. Teil II: Cod. Guelf. 277 bis 370 Helmst. Mit einem Anhang: Die mittelalterlichen Handschriften und Fragmente der Ehemaligen Universitätsbibliothek Helmstedt, beschrieben von Bertram Lesser. Wiesbaden 2022.)</title>
                <respStmt>
                    <resp>Beschrieben von </resp>
                    <name type="person">Bertram Lesser</name>
                </respStmt>
                <funder>Gefördert durch die <orgName key="DFG">Deutsche Forschungsgemeinschaft</orgName> im Rahmen des Programms "Erschließung und Digitalisierung handschriftlicher und gedruckter Überlieferung"</funder>
            </titleStmt>
            <editionStmt>
                <edition>Elektronische Ausgabe nach TEI P5</edition>
                <respStmt>
                    <resp>TEI-P5 konforme Kodierung durch </resp>
                    <name type="person">Bertram Lesser</name>
                    <name type="org">Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel</name>
                </respStmt>
            </editionStmt>
            <publicationStmt>
                <publisher>
                    <name type="org">Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel</name>
                    <ptr target="http://www.hab.de"/>
                </publisher>
                <date type="issued" when="2008"/>
                <date type="digitised" when="2021-07-14"/>
                <distributor>Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel</distributor>
                <availability status="restricted">
                    <licence target="http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/de/">
                        <p>Dieses Dokument steht unter einer Creative Commons Namensnennung-Weitergabe unter gleichen Bedingungen 3.0 Deutschland Lizenz (CC BY-SA).</p>
                        <p>Für die Nutzung weiterer Daten wie Digitalisaten gelten gegebenenfalls andere Lizenzen. Vgl. die <ref target="http://diglib.hab.de/?link=012">Nutzungshinweise</ref> der Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel.</p>
                    </licence>
                </availability>
                <pubPlace>
                    <ptr type="purl" target="http://diglib.hab.de/mss/294-helmst/start.htm"/>
                    <ptr type="thumbnailForPresentations" target="http://diglib.hab.de/mss/294-helmst/thumbs/00001.jpg"/>
                </pubPlace>
            <!--<idno type="URN">urn:nbn:de:gbv:23-mss/294-helmst7</idno>-->
            </publicationStmt>
            <sourceDesc>
                <p>Neu katalogisiert durch <name type="person">Bertram Lesser</name>.</p>
            </sourceDesc>
        </fileDesc>
        <encodingDesc>
            <projectDesc>
                <p>Beschreibung erstellt im Rahmen des Projektes <name type="project" subtype="cataloguing">Katalogisierung der mittelalterlichen Helmstedter Handschriften <name type="project" subtype="part">Teil II</name>
                    </name>.</p>
            </projectDesc>
        </encodingDesc>
        <revisionDesc>
            <change who="schassan" when="2019-08-20">Manuscripta Mediaevalia Objektnummer hinzugefügt.</change>
            <change who="schassan" when="2015-09-04">Normdaten ergänzt bzw. korrigiert.</change>
            <change who="lesser" when="2023-02-04">Überarbeitung abgeschlossen; gleicher Stand wie im gedruckten Katalog.</change>
        </revisionDesc>
    </teiHeader>
    <text>
        <body>
            <msDesc xml:id="mss_294-helmst_tei-msDesc_Lesser" xml:lang="de">
                <msIdentifier>
                    <settlement>Wolfenbüttel</settlement>
                    <repository rend="HAB">Herzog August Bibliothek</repository>
                    <collection>Helmstedter Handschriften</collection>
                    <idno sortKey="wf_hab_helmst-0294">Cod. Guelf. 294 Helmst.</idno>
                    <altIdentifier type="catalog">
                        <collection>Heinemann-Nr.</collection>
                        <idno sortKey="heinemann-0337">327</idno>
                    </altIdentifier>
                    <altIdentifier type="catalog">
                        <collection>Manuscripta Mediaevalia Objektnummer</collection>
                        <idno>32412160,T</idno>
                    </altIdentifier>
                </msIdentifier>
                <head>
                    <title>Kanonistische Sammelhandschrift</title>
                    <note type="caption">Papier, Pergament — 145 Bl. — 30,5 x 21 cm — Leipzig und Südfrankreich — 14. und 15. Jh.</note>
                </head>
                <physDesc>
                    <objectDesc form="codex">
                        <supportDesc material="perg_chart">
                            <support>
                                <p>
                                    <material/>
                                </p>
                                <p>Aus fünf Teilen zusammengesetzt: I <locus from="1r" to="24v">1r–24v</locus>; II <locus from="25r" to="81v">25r–81v</locus>, III <locus from="82r" to="98v">82r–98v</locus>, IV <locus from="99r" to="121v">99r–121v</locus>, V <locus from="122r" to="145v">122r–145v</locus>. </p>
                            </support>
                            <extent>
                                <measure type="leavesCount" quantity="145">145 Bl.</measure>
                                <dimensions type="leaf" unit="cm">
                                    <height unit="cm" quantity="30.5">30,5</height>
                                    <width unit="cm" quantity="21">21</width>
                                </dimensions>
                            </extent>
                            <foliation>Bleistiftfoliierung modern: <quote>1</quote>–<quote>145</quote>.</foliation>
                            <collation>
                                <formula>VI+2 (14). VI–2 (24). VI (36). VI–1 (47). 2 VI (71). V (81). X–3 (98). VI (110). V+1 (121). 3 IV (145).</formula>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Buch- und Schriftwesen</term>
                                    <index>
                                        <term>Kustoden</term>
                                    </index>
                                </index>
                                <catchwords>Auf dem Kopfsteg der ersten Rectoseite jeder Lage Kustoden in römischen, vereinzelt auch in arabischen Ziffern von der Hand Gerwins von Hameln: <hi rend="font-style:italic">I</hi>–<hi rend="font-style:italic">IIIIIIIIIIIII</hi>.</catchwords>
                            </collation>
                        </supportDesc>
                    </objectDesc>
                    <bindingDesc>
                        <binding contemporary="true" notBefore="1401" notAfter="1440">
                            <p>Spätgotischer Holzdeckelband, Halbbezug aus unverziertem <material>Schweinsleder</material>, mit stark beschädigten ledernen Beschlagbändern befestigt. Vier Doppelbünde. Kapital an Kopf und Schwanz mit rotgefärbten Lederstreifen umflochten. Zwei Riemenschließen verloren, Riemenreste mit Gegenblechen und Stiftlager in Schildform erhalten. Liber catenatus, Kette und Halteöse verloren. Die Form der Schließenlager deutet darauf hin, dass der Codex bereits in Leipzig gebunden wurde, vgl. <bibl>
                                    <abbr>Adler <hi rend="normal">Buchverschluss</hi>
                                    </abbr>, 89 Abb. 5-19a-d</bibl>. Auf dem <locus from="VD">VD</locus> Titelschild (11,5 × 2 cm, Papier): <quote xml:lang="la">Iohannes Andree super arbores <w>XII<supplied>II</supplied>
                                    </w>
                                </quote>. Beschriftung auf dem <locus>Unterschnitt</locus>: <quote xml:lang="la">Lectura Iohannis Andree super arbores XIIII</quote>. Als Blattweiser an Bl. <locus from="16">16</locus>, <locus from="21">21</locus>, <locus from="24">24</locus>, <locus from="81">81</locus>, <locus from="98">98</locus>, <locus from="121">121</locus> und <locus from="142">142</locus>
                         rotgefärbte lederne Registerzungen. Mit Ausnahme der Schließen identische Einbandgestaltung bei <ref type="mss" cRef="50-6-aug-2f">Cod. Guelf. 50.6 Aug. 2°</ref>. 
                        <index indexName="nasa">
                                    <term>Einbände, bemerkenswerte</term>
                                    <index>
                                        <term>gotische Einbände (unverziert)</term>
                                    </index>
                                </index>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Einbände, bemerkenswerte</term>
                                    <index>
                                        <term>Kettenbände (libri catenati)</term>
                                    </index>
                                </index>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Einband</term>
                                    <index>
                                        <term>Beschläge</term>
                                        <index>
                                            <term>Kette (Spuren)</term>
                                        </index>
                                    </index>
                                </index>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Einband</term>
                                    <index>
                                        <term>Schließen</term>
                                        <index>
                                            <term>Riemenschließen mit Stiftlager (Schildform)</term>
                                        </index>
                                    </index>
                                </index>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Einband</term>
                                    <index>
                                        <term>Titelschild</term>
                                    </index>
                                </index>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Einband</term>
                                    <index>
                                        <term>Schnittbeschriftung</term>
                                    </index>
                                </index>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Einband</term>
                                    <index>
                                        <term>Kapital, umflochten</term>
                                    </index>
                                </index>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Buch- und Schriftwesen</term>
                                    <index>
                                        <term>Blattweiser</term>
                                        <index>
                                            <term>Registerzungen</term>
                                        </index>
                                    </index>
                                </index>
                            </p>
                        </binding>
                    </bindingDesc>
                </physDesc>
                <history>
                    <origin>
                        <p>Die Teile I–IV entstanden nach Ausweis ihres Inhaltes und des Einbandes ausnahmslos an der Universität Leipzig zum Zweck des juristischen Studiums. Der wohl in Südfrankreich geschriebene Teil V (s. unten) wurde ebenfalls in Leipzig hinzugefügt.</p>
                    </origin>
                    <provenance>
                        <p>Die Hs. gehörte später dem Braunschweiger Stadtschreiber <rs type="person" role="owner_previous" ref="#gerwin_von_hameln">Gerwin von Hameln</rs>, der sie bereits während seines Studiums in Leipzig (Immatrikulation im Sommersemester 1433, vgl. <bibl>
                                <abbr>Matrikel Leipzig 1</abbr>, 111</bibl>) erworben und nach Ausweis seiner eigenhändigen Lagenzählung die verschiedenen Faszikel in die vorliegende Abfolge gebracht haben dürfte. <locus from="1r">1r</locus> befindet sich sein
                     <heraldry>Wappen: Spätgotische Stechtartsche, darauf in blauem Feld ein hervorwachsender silberner, rot bewehrter Steinbock</heraldry>, vgl. <bibl>
                                <abbr>Haucap-Nass <hi rend="normal">Gerwin von Hameln</hi>
                                </abbr>55f.</bibl>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Buchschmuck</term>
                                <index>
                                    <term>Randillustration</term>
                                </index>
                            </index>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Ikonographie</term>
                                <index>
                                    <term>Wappen</term>
                                    <index>
                                        <term>von Hameln</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </index> Darunter Gebetsbitte: <quote xml:lang="la">Orate pro Gherwino de Hamelen datore</quote>. <index indexName="nasa">
                                <term>Buch- und Schriftwesen</term>
                                <index>
                                    <term>Schenkungsvermerk (zeitgenössisch)</term>
                                </index>
                            </index> — </p>
                    </provenance>
                    <provenance>
                        <p> Seine 336 Bände umfassende Bibliothek vererbte Gerwin <date>1495</date> der <rs type="corporate" role="owner_previous" ref="#braunschweig_liberei_st_andreas">Liberei von St. Andreas in Braunschweig</rs>. Dort brachte der Helmstedter Orientalist und Universitätsbibliothekar <rs type="person" role="owner_previous" ref="#hardt_hermann_von_der">Hermann von der Hardt</rs> (1660–1746) diesen Codex und weitere Handschriften und Drucke  um <date>1700</date> aus der baufällig gewordenen Liberei in seinen Besitz, vgl. <bibl>
                                <abbr>Lehmann <hi rend="normal">Gerwin van Hameln</hi>
                                </abbr>, 575f.</bibl>; <bibl xml:id="opac_237966484">
                                <author>H. Herbst</author>, Die Bibliothek der St. Andreaskirche zu Braunschweig, in: Zentralblatt für Bibliothekswesen 58 (1941), 301–338, hier 330–337</bibl>; <bibl>
                                <abbr>BBL 1</abbr>, 261</bibl>.
                  </p>
                    </provenance>
                    <acquisition>
                        <p>Hermann von der Hardt dürfte diesen und die unten genannten Codices der Universitätsbibliothek Helmstedt übergeben haben, da sie bei der Versteigerung seines Nachlasses 1786 nicht im Auktionskatalog genannt werden. Im Handschriftenkatalog der Helmstedter Universitätsbibliothek von P. J. Bruns (<date>1797</date>, <ref type="mss" cRef="ba-iii-52">BA III, 52</ref>) ist diese Hs. unter Nr. <quote>354</quote> beschrieben: <quote xml:lang="la">Commentum super arbores consanguinitatis et affinitatis secundum Franciscum de Zabarellis et Joannem Andreae. b) Urbach tractatus iudicii. c) Figurae consanguinitatis et affinitatis. <sic>d)</sic> e) Bartholomaei Brixiensis Brocarda Iuris in membr. f) Bernardi breviarium ad inveniendum materias in jure canonico.</quote> Von den Handschriften aus Gerwins Bibliothek befinden sich in Wolfenbüttel außerdem <ref type="mss" cRef="165-helmst">Cod. Guelf. 165 Helmst.</ref>, <ref type="mss" cRef="299-2-helmst">299.2 Helmst.</ref>, <ref type="mss" cRef="377-helmst">377 Helmst.</ref>, <ref type="mss" cRef="381-helmst">381 Helmst.</ref>, <ref type="mss" cRef="382-helmst">382 Helmst.</ref>, <ref type="mss" cRef="396-helmst">396 Helmst.</ref>, <ref type="mss" cRef="409-helmst">409 Helmst.</ref> sowie <ref type="mss" cRef="50-6-aug-2f">Cod. Guelf. 50.6 Aug. 2°</ref> und <ref type="mss" cRef="589-novi">Cod. Guelf. 589 Novi</ref>; ein von Gerwin von Hameln ausgestelltes Notariatsinstrument dient als VS in <ref type="mss" cRef="598-helmst">Cod. Guelf. 598 Helmst.</ref>
                        </p>
                    </acquisition>
                </history>
                <additional>
                    <adminInfo>
                        <recordHist>
                            <source>
                                <bibl>Die mittelalterlichen Helmstedter Handschriften der Herzog August Bibliothek. Teil II: Cod. Guelf. 277 bis 370 Helmst. Mit einem Anhang: Die mittelalterlichen Handschriften und Fragmente der Ehemaligen Universitätsbibliothek Helmstedt, beschrieben von Bertram Lesser. Wiesbaden 2022.</bibl>
                            </source>
                        </recordHist>
                    </adminInfo>
                    <listBibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Heinemann</abbr> Nr. 327.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Lehmann <hi rend="normal">Gerwin van Hameln</hi>
                            </abbr>, 580 Nr. 15.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Dolezalek</abbr> 2 (unter der Hs.). </bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Gerwin von Hameln</abbr>, 79–81 Nr. V.7. </bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Haucap-Nass <hi rend="normal">Gerwin von Hameln</hi>
                            </abbr>, 170–172 Nr. 8.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Lesser <hi rend="normal">Gerwin von Hameln</hi>
                            </abbr>, 91–96, 98.</bibl>
                    </listBibl>
                </additional>
                <msPart rend="condensed" xml:id="_294-helmst_1">
                    <msIdentifier>
                        <idno>VS</idno>
                    </msIdentifier>
                    <head>
                        <origPlace cert="medium">
                            <placeName type="settlement">Leipzig</placeName>, Universität</origPlace>
                        <origDate notBefore="1401" notAfter="1500">15. Jh.</origDate>
                    </head>
                    <msContents>
                        <textLang mainLang="la"/>
                        <msItem n="1">
                            <locus from="1r">1r</locus>
                            <author ref="#franciscus_de_zabarellis">Franciscus de Zabarellis</author>
                            <title>Lectura arboris consanguinitatis et affinitatis<note> (partim)</note>
                            </title>
                            <incipit xml:lang="la">
                                <note>Text setzt ein</note>
                                <gap/> verba huius <sic>regula</sic> declara in dicta per <sic>dicta questione</sic> et exemplifica in arbore</incipit>
                            <explicit xml:lang="la">est perpetua prohibicio consanguinitatis quod dixi supra arbore proxima <gap/>
                                <note>Text bricht ab</note>.</explicit>
                            <filiation>Vgl. den Text unten, <locus from="15r" to="15v">15r–v</locus>.</filiation>
                        </msItem>
                    </msContents>
                    <physDesc>
                        <objectDesc form="fragment">
                            <supportDesc material="chart">
                                <support>
                                    <p>
                                        <material>Papier</material>
                                    </p>
                                </support>
                                <extent>
                                    <measure type="leavesCount" quantity="1">1 Bl.</measure>
                                    <dimensions type="leaf" unit="cm">
                                        <height unit="cm" quantity="30">30</height>
                                        <width unit="cm" quantity="21">21</width>
                                    </dimensions>
                                </extent>
                            </supportDesc>
                            <layoutDesc>
                                <layout columns="1" writtenLines="39" ruledLines="0">
                                    <p>
                                        <dimensions type="written" unit="cm">
                                            <height unit="cm" quantity="23">23</height>
                                            <width unit="cm" quantity="13">13</width>
                                        </dimensions>, einspaltig, 39 Zeilen. 
                           </p>
                                </layout>
                            </layoutDesc>
                        </objectDesc>
                        <handDesc hands="1">
                            <summary/>
                            <handNote script="bastarda" medium="ink" scope="sole">
                                <p>
                                    <index indexName="nasa">
                                        <term>Schriftarten</term>
                                        <index>
                                            <term>Gotische Schriften</term>
                                            <index>
                                                <term>Bastarda</term>
                                            </index>
                                        </index>
                                    </index> Bastarda von der gleichen Hand wie unten, 3r–16r, </p>
                            </handNote>
                            <handNote>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Buch- und Schriftwesen</term>
                                    <index>
                                        <term>Marginalien</term>
                                    </index>
                                </index>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Buch- und Schriftwesen</term>
                                    <index>
                                        <term>Federproben</term>
                                    </index>
                                </index>dazu Marginalien und Federproben verschiedener Hände.
                     </handNote>
                        </handDesc>
                    </physDesc>
                </msPart>
                <msPart rend="condensed" xml:id="_294-helmst_2">
                    <msIdentifier>
                        <idno>HS</idno>
                    </msIdentifier>
                    <head>
                        <origPlace cert="medium">
                            <placeName type="settlement">Leipzig</placeName>, Universität</origPlace>
                        <origDate notBefore="1401" notAfter="1500"> 15. Jh.</origDate>
                    </head>
                    <msContents>
                        <textLang mainLang="la"/>
                        <msItem n="1">
                            <locus from="1r">1r</locus>
                            <title>Textus iuridicus cum commento</title>
                            <note>Aufgrund des erhaltenen Materials nicht genauer zu ermitteln. </note>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Juristische Texte</term>
                                <index>
                                    <term>Fragmente</term>
                                </index>
                            </index>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Textus iuridicus cum commento (Fragm.)</term>
                            </index>
                        </msItem>
                    </msContents>
                    <physDesc>
                        <objectDesc form="fragment">
                            <supportDesc material="chart">
                                <support>
                                    <p>
                                        <material>Papier</material>
                                    </p>
                                </support>
                                <extent>
                                    <measure type="leavesCount" quantity="1">1 Bl.</measure>
                                    <dimensions type="leaf" unit="cm">
                                        <height unit="cm" quantity="30">30</height>
                                        <width unit="cm" quantity="20.5">20,5</width>
                                    </dimensions>
                                </extent>
                                <condition>
                                    <p/>
                                </condition>
                            </supportDesc>
                            <layoutDesc>
                                <layout columns="1" writtenLines="44" ruledLines="0">
                                    <p>
                                        <dimensions type="written" unit="cm">
                                            <height unit="cm" quantity="26">26</height>
                                            <width unit="cm" quantity="17">13–17</width>
                                        </dimensions>, einspaltig, 44 Zeilen. 
                           </p>
                                </layout>
                            </layoutDesc>
                        </objectDesc>
                        <handDesc hands="1">
                            <summary/>
                            <handNote script="bastarda" medium="ink" scope="sole">
                                <p>
                                    <index indexName="nasa">
                                        <term>Schriftarten</term>
                                        <index>
                                            <term>Gotische Schriften</term>
                                            <index>
                                                <term>Bastarda</term>
                                            </index>
                                        </index>
                                    </index> Bastarda von einer Hand, </p>
                            </handNote>
                            <handNote script="bastarda" medium="ink" scope="minor">
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Buch- und Schriftwesen</term>
                                    <index>
                                        <term>Marginalien</term>
                                    </index>
                                </index>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Buch- und Schriftwesen</term>
                                    <index>
                                        <term>Federproben</term>
                                    </index>
                                </index>
                        dazu zahlreiche Marginalien und Federproben verschiedener Hände. </handNote>
                        </handDesc>
                    </physDesc>
                </msPart>
                <msPart xml:id="_294-helmst_I">
                    <msIdentifier>
                        <idno>I</idno>
                    </msIdentifier>
                    <head>
                        <origPlace>
                            <placeName type="settlement">Leipzig</placeName>, Universität</origPlace>
                        <origDate notBefore="1416" notAfter="1445">um 1430</origDate>
                    </head>
                    <msContents>
                        <textLang mainLang="la" otherLangs="gmh"/>
                        <msItem n="1">
                            <locus from="1r">1r</locus>
                            <title>Index magistrorum et baccalaureorum universitatis Lipsiensis</title>
                            <note>
                                <quote xml:lang="la">Doctor <w>Helmo<supplied>l</supplied>dus</w> medicine. Doctor Nicolaus Frankenvorde. Henningus Hildensemensis magister <gap/> Petrus de Budissen magister. Stephanus de Friberg magister</quote>. Genannt werden insgesamt 36 Graduierte (zwischen 1409 und 1431), geordnet nach ihrer Zugehörigheit zur sächsischen, polnischen, bayerischen und meißnischen Nation der Universität Leipzig. </note>
                            <listBibl>
                                <head>Dazu</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>Matrikel Leipzig 2</abbr> (unter den einzelnen Personen).</bibl>
                            </listBibl>
                        </msItem>
                        <msItem n="2">
                            <locus from="1v">1v</locus>
                            <title>Zinsregister</title>
                            <note>
                                <quote xml:lang="gmh">
                                    <note>Text setzt ein</note>
                                    <gap reason="omitted"/> den zcins also gegeben vnde vorkoufen vmme hundert <gap reason="omitted"/> guldin
                        <gap reason="omitted"/> den zcins vorkouft haben <gap reason="omitted"/>
                                    <note>Text bricht ab</note>
                                </quote>. </note>
                            <textLang mainLang="gmh">Schreibsprache: Ostmitteldeutsch. </textLang>
                            <note>Ungedruckt. </note>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Zinsregister (Fragm.)</term>
                            </index>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Deutsche Texte</term>
                                <index>
                                    <term>Fragmente</term>
                                </index>
                            </index>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Schreibsprachen</term>
                                <index>
                                    <term>Text</term>
                                    <index>
                                        <term>Frühneuhochdeutsch</term>
                                        <index>
                                            <term>Thüringisch-Obersächsisch</term>
                                        </index>
                                    </index>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem n="3">
                            <locus from="2r" to="2v">2r–v</locus>
                            <title>Decretum concilii Basiliensis<note> (Sessio II, <date>15.2.1432</date>)</note>
                            </title>
                            <incipit xml:lang="la">Sacrosancta generalis synodus Basiliensis ecclesiam militantem representans ad perpetuam rei memoriam et laudem dei omnipotentis ac benedicte individue trinitatis gloriam <gap reason="omitted"/> Et primo quidem quod eadem sacra Basiliensis sinodus <gap reason="omitted"/> fuit et est in hoc loco Basiliensi debite legitimeque ac rite iniciata et congregata</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Sacrosancta generalis synodus Basiliensis ecclesiam militantem repraesentans ad perpetuam rei memoriam. In laudem dei omnipotentis ac benedictae individuae trinitatis gloriam <gap reason="omitted"/> Et primo quidem quod eadem sacra Basiliensis synodus <gap reason="omitted"/> fuit et est in hoc loco Basiliensi debite legitimeque ac rite initiata et congregata</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">sub penis iuris per hoc sacrum concilium indicendis et in facientibus contrarium exequendis. Hec pronunciata et prescripta fuerant in solempni cessione in ecclesia <sic>cadedrali</sic> Basiliensi <date when="1432-02-15">anno domini M<hi rend="sup">o</hi> CCCCXXXII<hi rend="sup">o</hi> XV<hi rend="sup">o</hi> die Februarii</date> et domini de concilio responderunt placet</explicit>
                            <note>Der Schluss fehlt, Datumsangabe modifiziert. </note>
                            <listBibl>
                                <head>Druck</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>Mansi</abbr> 29, 21A–23B;</bibl>
                                <bibl xml:id="opac_03295896X">Monumenta conciliorum generalium seculi decimi quinti: Concilium Basileense, scriptorum tomus II, hrsg. von <editor>E. Birk</editor>, Wien 1873, 124f.</bibl>
                            </listBibl>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Concilia</term>
                                <index>
                                    <term>Concilium Basiliense (1431–1449)</term>
                                    <index>
                                        <term>Decretum</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem n="4">
                            <locus from="2v">2v</locus>
                            <title>Tabula</title>
                            <incipit xml:lang="la">Lectura <w>Jo<supplied>hannis</supplied>
                                </w>
                                <w>An<supplied>dree</supplied>
                                </w> super arbores. Lectura <w>Fran<supplied>cisci</supplied>
                                </w> de <w>Zaba<supplied>rellis</supplied>
                                </w>
                            </incipit>
                            <explicit xml:lang="la">breviarium Bernardi ad inveniendum omnes materias in iure canonico. De piis locis et quarta</explicit>
                            <listBibl>
                                <head>Druck (fehlerhaft)</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>Haucap-Nass <hi rend="normal">Gerwin von Hameln</hi>
                                    </abbr>, 172.</bibl>
                            </listBibl>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Buch- und Schriftwesen</term>
                                <index>
                                    <term>Tabula</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem n="5">
                            <locus from="3r" to="7r">3r–7r</locus>
                            <author ref="#johannes_andreae">Johannes Andreae</author>
                            <title>Lectura arboris consanguinitatis et affinitatis</title>
                            <incipit xml:lang="la">Circa lecturam arboris diversis olim diversum modum ponentibus vel tenentibus <w>Io<supplied>hannes</supplied>
                                </w> de Deo Hispanus post illos lecture ipsius arboris modum novum assumens</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Circa lecturam arboris diversis olim diversum modum ponentibus vel tenentibus Iohannes de Deo Hispanus post illos lecturae ipsius arboris modum novum assumens</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">in qua universi fideles et precipue studentes <sic>continue</sic> perseverent per graciam eius qui est benedictus in secula seculorum Amen</explicit>
                            <note>Am Beginn des Textes Rubrik Gerwins von Hameln: (<locus from="3r">3r</locus>) <quote xml:lang="la">Lectura <w>Jo<supplied>hannis</supplied>
                                    </w>
                                    <w>An<supplied>dreae</supplied>
                                    </w> super arbores</quote>. Zahlreiche Marginalien von späteren Händen. </note>
                            <filiation>Auch in <ref type="mss" cRef="151-helmst">Cod. Guelf. 151 Helmst.</ref>, 203r–219v (mit Glossen); <ref type="mss" cRef="167-helmst">167 Helmst.</ref>, 141r–147r; <ref type="mss" cRef="176-helmst">176 Helmst.</ref>, 1r–31r (mit Glossen); <ref type="mss" cRef="190-helmst">190 Helmst.</ref>, 94r–97v; <ref type="mss" cRef="270-helmst">270 Helmst.</ref>, 94v–102r; <ref type="mss" cRef="58-4-aug-2f">58.4 Aug. 2°</ref>, 215r–219v; <ref type="mss" cRef="71-5-aug-2f">71.5 Aug. 2°</ref>, 191r–197v; <ref type="mss" cRef="48-24-aug-4f">48.24 Aug. 4°</ref>, 213r–219v sowie im handschriftlichen Teil des Mischbandes <ref type="inkunabeln" cRef="li-4f-387">Li 4° 387</ref>, 95r–100v. </filiation>
                            <listBibl>
                                <head>Drucke</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>GW</abbr>
                                    <ref target="http://gesamtkatalogderwiegendrucke.de/docs/GW01676.htm">1676</ref>–<ref target="http://gesamtkatalogderwiegendrucke.de/docs/GW01680.htm">1680</ref>;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Friedberg</abbr> 1, 1427–1436.</bibl>
                            </listBibl>
                            <listBibl>
                                <head>Literatur</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>Stintzing</abbr>, 156–159;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Schulte</abbr> 2, 215f. Nr. 68.2;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>DDC</abbr> 6, 89–92;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Hove</abbr>, 493;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>HQL 1</abbr>, 379;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>
                                        <hi rend="sup">2</hi>VL</abbr> 1, 336f.;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Lange/Kriechbaum</abbr> 2, 658–665 Nr. 66.</bibl>
                            </listBibl>
                        </msItem>
                        <msItem n="6">
                            <locus from="7r" to="16r">7r–16r</locus>
                            <author ref="#franciscus_de_zabarellis">Franciscus de Zabarellis</author>
                            <title>Lectura arboris consanguinitatis et affinitatis<note> (X 4.14.9)</note>
                            </title>
                            <incipit xml:lang="la">In exposicione arboris consangwinitatis et affinitatis plurimi laborant inter quos et si non sit multa diversitas in sentencia</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">In expositione arboris consanguinitatis et affinitatis plurimi laborant inter quos et si non sit multa diversitas in sententia</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">in hac temporali vita ut suo tempore celestem assequi mereamur. Amen. Explicit <sic>comentum</sic> super arborem consangwinitatis et affinitatis secundum eximium utriusque iuris doctorem dominum Franciscum de Zabarellis etc</explicit>
                            <note>Direkt anschließend ein Zusatz von späterer Hand: <quote xml:lang="la">et dominum <w>Jo<supplied>hannem</supplied>
                                    </w>
                                    <w>An<supplied>dree</supplied>
                                    </w> utriusque iuris lumen quasi divinum clarissimum cuius lectura precedit tam in compilacione quam in scribendo hanc <w>Fran<supplied>cisci</supplied>
                                    </w>
                                    <w>Za<supplied>barellis</supplied>
                                    </w> lecturam.</quote> – Am Beginn des Textes Rubrik Gerwins von Hameln: (<locus from="7r">7r</locus>) <quote xml:lang="la">Lectura <w>Fran<supplied>cisci</supplied>
                                    </w> de Zabarellis super arbores</quote>. Der Text ist ungedruckt.</note>
                            <listBibl>
                                <head>Literatur</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>Schulte</abbr> 2, 283–285 Nr. 109.2;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>DDC</abbr> 5, 901;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Belloni</abbr>, 204–208;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Girgensohn <hi rend="normal">Zabarella</hi>
                                    </abbr>, 250–254;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Girgensohn <hi rend="normal">Studenti</hi>
                                    </abbr>;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Kuttner <hi rend="normal">Commentary</hi>
                                    </abbr>.</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>CALMA</abbr> 3, 560 Nr. 10<hi rend="sup">3</hi>.</bibl>
                            </listBibl>
                            <note> – <locus from="16v">16v</locus> leer.</note>
                        </msItem>
                        <msItem n="7">
                            <locus from="17r" to="17v">17r–v</locus>
                            <title>Consilium pro parte Arnoldi Sparnecker et uxoris eius contra Johannem Heyde</title>
                            <incipit xml:lang="la">Venerabilis domine iudex quia <ref type="medieval" cRef="C.12_q.2_c.8">summum in rebus bonum est colere iusticiam secundum beatum Gregorium <gap reason="omitted"/> in canone 'Cum devotissimam' XII q. II</ref> et quamquam in causa pretensa quam <rs type="person" ref="#johannes_heyde">Iohannes Heiden</rs> actor movet coram vobis <rs type="person" ref="#arnoldus_sparnecker">Arnoldo Sparnecker</rs> armigero</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Venerabilis domine iudex quia summum in rebus bonum est colere iustitiam secundum beatum Gregorium <gap reason="omitted"/> in canone Cum devotissimam XII q. II et quamquam in causa praetensa quam Iohannes Heiden actor movet coram vobis Arnoldo Sparnecker armigero</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">est condempnandus de <w>do<supplied>lo</supplied>
                                </w> et <w>contu<supplied>macia</supplied>
                                </w> finem ubi glossa de penis calumpniam cum <w>concor<supplied>dia</supplied>
                                </w> multis. Cetera que deficiunt iudicantis suppleat industria circumspecta</explicit>
                            <finalRubric xml:lang="la">Informaciones iuris pro parte Arnoldi Sparnecker et uxoris sue contra Iohannem Heyden</finalRubric>
                            <note>Am Beginn des Textes Rubrik Gerwins von Hameln: (<locus from="17r">17r</locus>) <quote xml:lang="la">Informacio iuris</quote>. – Johannes Heyde wurde im <date>Wintersemester 1419</date> als Mitglied der <quote xml:lang="la">natio Misnensis</quote> an der Universität Leipzig immatrikuliert, dazu <bibl>
                                    <abbr>Matrikel Leipzig 1</abbr>, 61.</bibl> Arnold Sparnecker entstammt dem gleichnamigen oberfränkischen Adelsgeschlecht, dazu <bibl xml:id="opac_129516341">
                                    <author>A. von Dobeneck</author>, Geschichte des ausgestorbenen Geschlechtes der von Sparneck, in: Archiv für die Geschichte von Oberfranken, 22 H. 3 (1905), 1–65, hier 59f.</bibl> Ungedruckt.</note>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Juristische Texte</term>
                                <index>
                                    <term>Documenta</term>
                                    <index>
                                        <term>Consilium pro parte Arnoldi Sparnecker et uxoris eius contra Johannem Heyde</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem n="8">
                            <locus from="18r">18r</locus>
                            <title>Collatio iuridica</title>
                            <incipit xml:lang="la">In nomine sacrosancte et individue trinitatis patris et filii et spiritus sancti gloriose virginis Marie matris utriusque Johannis et Katerine <sic>virginum</sic> sanctorum Jacobi et Georgii patronorum nostrorum necnon tocius celestis triumphantis curie felicis Amen. Repetenti michi longa consideracione spectatissimi domini</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">In nomine sacrosanctae et individuae trinitatis patris et filii et spiritus sancti gloriosae virginis Mariae matris utriusque Iohannis et Catharinae <sic>virginum</sic> sanctorum Iacobi et Georgii patronorum nostrorum necnon totius caelestis triumphantis curiae felicis Amen. Repetenti mihi longa consideratione spectatissimi domini</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">unde dei fili peccata dilue graciam confer et vitam eternam tribue <ref type="medieval" cRef="De_cons._D.4_c.141">'Nemo tollit' <w>de conse<supplied>cratione</supplied>
                                    </w>
                                    <w>di<supplied>stinctione</supplied>
                                    </w> IIII</ref>
                            </explicit>
                            <note>Text am Seitensteg durch Beschnitt fragmentiert, vor der Bindung vermutlich nur recto beschriebenes Einzelblatt. Ungedruckt. </note>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Juristische Texte</term>
                                <index>
                                    <term>Collationes/Orationes</term>
                                    <index>
                                        <term>iuridica (Fragm.)</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem n="9">
                            <locus from="18v" to="20v">18v–20v</locus>
                            <title>Repetitio iuridica de oblatione libelli</title>
                            <incipit xml:lang="la">Istam rubricam continuo. Contigit plerisque ut ab utraque parte libelli offerantur</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Istam rubricam continuo. Contigit plerisque ut ab utraque parte libelli offerantur</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">publicata omnium benigna informacione semper salva. Procedit recommendacio in summaria cum plenaria contra Innocencium Hostiensem Iohannem de Lignano et contra totum cetum in iure scribencium excepto <w>Bar<supplied>tolo</supplied>
                                </w>
                            </explicit>
                            <note>Am Beginn des Textes Rubrik Gerwins von Hameln: (<locus from="18v">18v</locus>) <quote xml:lang="la">Repeticio</quote>. – Zitierte Autoritäten auf dem Seitensteg nachgewiesen. Ungedruckt.</note>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Juristische Texte</term>
                                <index>
                                    <term>Processus iudiciarius</term>
                                    <index>
                                        <term>Repetitio iuridica de oblatione libelli</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem n="10">
                            <locus from="20v">20v</locus>
                            <title>De principibus<note> (Fragm.)</note>
                            </title>
                            <incipit xml:lang="la">Primo de protestacione et unione dominorum principum electorum et aliorum conservanda</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Primo de protestatione et unione dominorum principum electorum et aliorum conservanda</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">pro unione et publicacione in singulis <gap/>
                                <note>Text bricht ab</note>.</explicit>
                            <note>In dieser Form bislang nur hier nachgewiesen, möglicherweise akademisches Fallbeispiel o. ä. Ungedruckt. </note>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Juristische Texte</term>
                                <index>
                                    <term>Nota</term>
                                    <index>
                                        <term>de principibus</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </index>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>De principibus (Fragm.)</term>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem n="11">
                            <locus from="21r">21r</locus>
                            <title>Consilium pro Conrado plebano de Liba et Henrico de Zedtwitz contra Johannem Heyde<note> (Fragment)</note>
                            </title>
                            <incipit xml:lang="la">
                                <note>Text setzt ein</note>
                                <gap reason="omitted"/> a dictis reis secundariis quia due lucrative cause in eundem contrahere non possunt</incipit>
                            <explicit xml:lang="la">contra <ref type="medieval" cRef="VI_5.ult.">de regulis iuris <w>li<supplied>bro</supplied>
                                    </w> VI<hi rend="sup">o</hi>
                                </ref> cum eorundem. Cetera que deficiunt iudicantis suppleat industria circumspecta deposci pre bono</explicit>
                            <finalRubric xml:lang="la">Informaciones iuris pro domino <rs type="person" ref="#conradus_liba">Conrado plebano in Libinstein</rs> et <rs type="person" ref="#henricus_de_zedtwitz">Henrico Czedewiczer</rs> contra <rs type="person" ref="#johannes_heyde">Iohannem Heyde</rs> scolarem assertum universitatis studii Lypczensis</finalRubric>
                            <note>Text durch Verlust eines Blattes zu Beginn fragmentiert. Heinrich von Zedtwitz gehörte wie die Herren von Sparneck zum oberfränkischen Adel. Die Herren von Zedtwitz erwarben 1426 Stadt und Herrschaft Liebenstein (heute Libá) von der Familie Sparneck. Ungedruckt. </note>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Juristische Texte</term>
                                <index>
                                    <term>Documenta</term>
                                    <index>
                                        <term>Consilium pro Conrado plebano de Liba et Henrico de Zedtwitz contra Johannem Heyde</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem n="12">
                            <locus from="21v">21v</locus>
                            <title>Commentum in consilium pro Conrado plebano de Liba et Henrico de Zedtwitz</title>
                            <incipit xml:lang="la">Non obstat quod hic dicitur de interesse quia hic non sine petitum interesse rei</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Non obstat quod hic dicitur de interesse quia hic non sine petitum interesse rei</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">dictum est igitur probacio sine diffinicione</explicit>
                            <note>Ungedruckt.</note>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Juristische Texte</term>
                                <index>
                                    <term>Documenta</term>
                                    <index>
                                        <term>Consilium pro Conrado plebano de Liba et Henrico de Zedtwitz contra Johannem Heyde</term>
                                        <index>
                                            <term>Commentum</term>
                                        </index>
                                    </index>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem n="13">
                            <locus from="22r">22r</locus>
                            <author ref="#nicolaus_wayner">Nicolaus Wayner</author>
                            <title>Instrumentum notarii publici <note> (Leipzig, <date>27.12.1435</date>)</note>
                            </title>
                            <incipit xml:lang="la">In nomine domini Amen. Anno a nativitate eiusdem M CCCC XXXV<hi rend="sup">o</hi> indictione XIII die vero mensis Decembris XXVII hora terciarum vel quasi pontificatus sanctissimi in Christo patris et domini Eugenii divina providencia pape quarti anno quinto <rs type="corporate" ref="#leipzig_st_thomas_stift_augustiner-chorherren">in ambitu monasterii sancti Thome apostoli canonicorum regularium in Liptzk ordinis beati Augustini</rs> Merseburgensis diocesis <gap/> constitutus providus et discretus vir <rs type="person" ref="#leonardus_lange">Leonardus Langhe</rs> perpetuus vicarius in capella Sancti Spiritus prope salinam ad altare apostolorum Symonis et Iude in opido <rs type="place" ref="#lueneburg">Luneborg</rs>
                            </incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">In nomine domini Amen. Anno a nativitate eiusdem M CCCC XXXV<hi rend="sup">o</hi> indictione XIII die vero mensis Decembris XXVII hora tertiarum vel quasi pontificatus sanctissimi in Christo patris et domini Eugenii divina providentia papae quarti anno quinto in ambitu monasterii sancti Thomae apostoli canonicorum regularium in Lipsia ordinis beati Augustini Merseburgensis dioecesis <gap/> constitutus providus et discretus vir Leonhardus Lange perpetuus vicarius in capella Sancti Spiritus prope salinam ad altare apostolorum Simonis et Iudae in oppido Luneburg</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">unum vel plura publicum seu publica conficerem instrumentum seu instrumenta. Acta sunt hec. Nicolaus Wayner</explicit>
                            <note>Die Subscriptio mit der Datierung und der Zeugenreihe wurde nicht mit kopiert. Der Text ist am Seitensteg durch Beschnitt fragmentiert. Der hier unterzeichnende Nicolaus Wayner (Wagner) immatrikulierte sich im <date>WS 1442</date> als Mitglied der natio Misinensium an der Universität Leipzig (<bibl>
                                    <abbr>Matrikel Leipzig 1</abbr>, 141</bibl>). Die Kapelle S. Spiritus in Lüneburg nahe der Saline gehörte zum 1277 gegründeten Hospital und verfügte seit 1322 über den mit sechs Vikaren besetzten Altar der Apostel Simon und Judas, vgl. <bibl>
                                    <abbr>Krumwiede</abbr>, 261 Nr. 10</bibl>. Die beauftragende Partei, der an dieser Kapelle als ständiger Vikar tätige Leonhard Lange aus einem angesehenen Lüneburger Patriziergeschlecht, immatrikulierte sich im WS 1433 als Angehöriger der natio Saxonum in Leipzig (<bibl>
                                    <abbr>Matrikel Leipzig 1</abbr>, 112</bibl>) und schloss seine juristischen Studien, denen er auch den Kontakt zum Leipziger Thomasstift verdankte, an der Universität Pavia mit den Grad des doctor legum ab, amtierte dort ca. 1444/1445 als Rektor und wurde am 11.8.1446 ins Juristenkolleg aufgenommen, vgl. <bibl>Codice diplomatico dell'università di Pavia, raccolto ed ordinato dal <editor>R. Maiocchi</editor>, Bd. 2/2: 1441–1450, Pavia 1915, 562 Nr. 700</bibl>; <bibl>
                                    <author>G. Strack</author>, Thomas Pirckheimer (1418–1473). Gelehrter Rat und Frühhumanist, Husum 2010 (Historische Studien 496), 50, 193, 209 und 254</bibl>; <bibl>
                                    <author>A. Sottili</author>, La natio Germanica dell'università di Pavia nella storia dell'umanesimo, in: The universities in the late middle ages, edited by <editor>J. Ijsewijn</editor> and <editor>J. Paquet</editor>, Leuven 1978, 347–364, hier nach dem ND in: <author>A. Sottili</author>, Università e cultura. Studi sui rapporti italo-tedeschi nell'età dell'umanesimo, Goldbach 1993, 201–218, hier 208–210</bibl>. Lange kehrte zu einem unbekannten Zeitpunkt in seine Heimatstadt zurück, wo er seit mindestens 1448 gleichzeitig als Propst des sog. "Minderstifts" an der Johanniskirche und als Dekan des Kollegiatstifts in Bardowick nachgewiesen ist (<bibl>
                                    <abbr>Niedersächsisches Klosterbuch</abbr> 1, 44 und 2, 968–970</bibl>), und verstarb dort  am 21.2.1483; vgl. auch <bibl>
                                    <abbr>Witzendorff <hi rend="normal">Stammtafeln</hi>
                                    </abbr>, 68</bibl>. Aus Pavia brachte Lange auch eine illuminierte Abschrift des glossierten 'Liber extra' mit, die heute in <ref type="altMs" target="http://diglib.hab.de/?link=076">Göttingen, SUB, 2° Cod. Ms. jurid. 150 Cim.</ref>, aufbewahrt wird. Das Notariatsinstrument ist bislang nur hier nachgewiesen und ungedruckt. </note>
                        </msItem>
                        <msItem n="14">
                            <locus from="22v" to="23r">22v–23r</locus>
                            <author ref="#eugenius_iv_papa">Eugenius IV papa</author>
                            <title>Bulla 'Excellentissimum corporis'<note> (<rs type="place" ref="#rom">Rom</rs>, <date>26.5.1433</date>)</note>
                            </title>
                            <rubric xml:lang="la">Bulla de festo corporis Christi</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Eugenius episcopus servus servorum dei ad perpetuam rei memoriam. Excellentissimum corporis et sanguinis domini nostri Ihesu Christi sacramentum quod appropinquante passionis eius hora dominus ipse signo precipui quo nos dilexit amoris salubriter instituit</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Eugenius episcopus servus servorum dei ad perpetuam rei memoriam. Excellentissimum corporis et sanguinis domini nostri Iesu Christi sacramentum quod appropinquante passionis eius hora dominus ipse signo praecipui quo nos dilexit amoris salubriter instituit</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">ac si originales littere ferent exhibite vel ostense etc. Datum Rome apud sanctum Petrum anno incarnacionis dominice millesimo quadringentesimo tricesimo tercio VII<hi rend="sup">o</hi> kalendas Iunii pontificatus nostri anno tercio. Nulli ergo omnino hominum <gap reason="omitted"/> indignacionem omnipotentis dei se noverit incursurum</explicit>
                            <note>Die für die päpstlichen Bullen übliche Poenformel ist in dieser Abschrift hinter das Datum an den Schluss gesetzt. </note>
                            <listBibl>
                                <head>Druck</head>
                                <bibl xml:id="gbv_144280639">Bullarum, diplomatum et privilegiorum sanctorum Romanorum pontificum Taurinensis editio, Bd. 5: Ab Eugenio IV (a. 1431) ad Leonem X. (a. 1521), hrsg. von <editor>L. Tomassetti</editor>, Turin 1860, 14f.</bibl>
                            </listBibl>
                        </msItem>
                        <msItem n="15">
                            <locus from="23v">23v</locus>
                            <author ref="#ludovicus_parchem">Ludovicus Parchem</author>
                            <title>Epistula ad officiales curiae episcopalis Brandenburgensis</title>
                            <incipit xml:lang="la">Venerabilibus et circumspectis viris et dominis officialibus curie episcopalis Brandenburgensis necnon in <rs type="place" ref="#ziesar">Ihezer</rs> et <rs type="place" ref="#leitzkau">Lyszen</rs> ceterisque quibus presentes litere fuerint exhibite Lodewicus Parchem arcium liberalium magister archipresbiter sedis Lipczensis Merseburgensis diocesis <gap/> dictam <rs type="person" ref="#elisabeth_lamprecht">Elizabeth Lamprechtynne</rs>
                            </incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Venerabilibus et circumspectis viris et dominis officialibus curiae episcopalis Brandenburgensis necnon in Jezer et Lyszen ceterisque quibus praesentes litterae fuerint exhibitae Ludowicus Parchem artium liberalium magister archipresbyter sedis Lipsiensis Merseburgensis dioecesis</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">pro quibus in casu consimili vobis ad vicissitudinis operam conpensandum volumus obligari</explicit>
                            <note>Das ungedruckte Schreiben handelt von der exkommunizierten Elisabeth Lamprecht aus Leipzig, die nunmehr in Wittenberg ansässig ist; die genannten Orte sind Ziesar und Leitzkau.</note>
                        </msItem>
                    </msContents>
                    <physDesc>
                        <objectDesc form="codex">
                            <supportDesc material="chart">
                                <support>
                                    <p>
                                        <material>Papier</material>
                                    </p>
                                    <p>Wasserzeichen: <watermark>Schwert ohne Beizeichen</watermark>: <bibl>
                                            <abbr>WZIS</abbr>
                                            <ref type="wzis" cRef="DE6405-PO-123109">DE6405-PO-123109</ref>
                                        </bibl> (<date>1428</date>), <bibl>
                                            <abbr>WZMA</abbr>
                                            <ref type="wzma" target="http://www.wzma.at/9622">AT6200-MC36_86</ref>
                                        </bibl> (<date>1425–1450</date>), <bibl>
                                            <ref type="wzma" target="http://www.wzma.at/7697">AT5000-683_98</ref>
                                        </bibl> (<date>1431</date>). <watermark>Ochsenkopf mit Augen, darüber einkonturige Stange, darüber Blume</watermark>: <bibl>
                                            <abbr>WZIS</abbr>
                                            <ref type="wzis" cRef="DE9045-PO-65462">DE9045-PO-65462</ref>
                                        </bibl> (<date>1432</date>), <bibl>
                                            <abbr>WZMA</abbr>
                                            <ref type="wzma" target=" http://www.wzma.at/5194">AT5000-436_44</ref>
                                        </bibl> (<date>1423</date>), <bibl>
                                            <ref type="wzma" target="http://www.wzma.at/9620">AT6200-MC36_205</ref>
                                        </bibl> (<date>1425–1450</date>). </p>
                                </support>
                                <extent>
                                    <measure type="leavesCount" quantity="24">24 Bl.</measure>
                                </extent>
                                <collation>
                                    <formula>VI+2 (14). VI–2 (24). </formula> Das nachträglich an die zweite Lage gebundene Bl. <locus from="24">24</locus> gehört zum zweiten Teil der Hs. </collation>
                                <condition>Die erste Lage ist in einen Pergamentfalz eingeschlagen; der als <locus from="1r" to="1v">Bl. 1</locus> gez. Pergamentumschlag mißt nur 30,5 × 5,5 cm Die zweite Lage besteht aus mehreren ursprünglich separaten Einzel- und Doppelbl.</condition>
                            </supportDesc>
                            <layoutDesc>
                                <layout columns="1" writtenLines="40 43" ruledLines="0">
                                    <p>
                                        <dimensions type="written" unit="cm">
                                            <height unit="cm" quantity="23">23</height>
                                            <width unit="cm" quantity="14">14</width>
                                        </dimensions>, einspaltig, 40–43 Zeilen.</p>
                                </layout>
                            </layoutDesc>
                        </objectDesc>
                        <handDesc>
                            <handNote script="bastarda" medium="ink">
                                <p>Bastarda von mehreren, schwer unterscheidbaren Händen; der Text auf Bl. <locus from="3r" to="16r">3r–16r</locus> von der gleichen Hand wie der VS und der ebenfalls aus Gerwins Besitz stammende <ref type="mss" cRef="50-6-aug-2f">Cod. Guelf. 50.6 Aug. 2°</ref>; dazu zahlreiche Marginalien von späteren Händen. <index indexName="nasa">
                                        <term>Schriftarten</term>
                                        <index>
                                            <term>Gotische Schriften</term>
                                            <index>
                                                <term>Bastarda</term>
                                            </index>
                                        </index>
                                    </index>
                                </p>
                            </handNote>
                        </handDesc>
                    </physDesc>
                </msPart>
                <msPart xml:id="_294-helmst_II">
                    <msIdentifier>
                        <idno>II</idno>
                    </msIdentifier>
                    <head>
                        <origPlace>
                            <placeName type="settlement">Leipzig</placeName>, Universität</origPlace>
                        <origDate notBefore="1416" notAfter="1445">um 1430</origDate>
                    </head>
                    <msContents>
                        <textLang mainLang="la" otherLangs="gml"/>
                        <msItem n="1">
                            <locus from="24r" to="76v">24r–76v</locus>
                            <author ref="#johannes_urbach">Johannes Urbach</author>
                            <title>Processus iudiciarius</title>
                            <msItem rend="break">
                                <locus from="24r">24r</locus>
                                <title type="sub">Tabula</title>
                                <incipit xml:lang="la">I Quid est iudicium et <sic>quod</sic> persone requiruntur in iudicio. II De partibus iudicii. De causis privilegiatis. De preparatoriis iudiciorum</incipit>
                                <explicit xml:lang="la">In iniuriarum XLIX. In causa appellacionis L. In causa appellacionis a diffinitiva.</explicit>
                                <note>Der Index ist an den (hier vom Druck leicht abweichenden) Kapitelüberschriften orientiert und stammt von der Hand eines späteren Benutzers. Ungedruckt. – (<locus from="24v">24v</locus>) leer. </note>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <locus from="25r" to="76v">25r–76v</locus>
                                <title type="sub">Textus</title>
                                <incipit xml:lang="la">In nomine domini Amen. Rex pacificus cunctorum causa effectiva et finalis <ref type="medieval" cRef="X_1.1.1">de summa trinitate capitulo I</ref>
                                </incipit>
                                <index indexName="initien">
                                    <term xml:lang="la">In nomine domini Amen. Rex pacificus cunctorum causa effectiva et finalis de summa trinitate capitulo I</term>
                                </index>
                                <explicit xml:lang="la">atque condemnetis iusticia <sic>exigencia</sic>. Salvo iure addendi mutandi corrigendi etc</explicit>
                                <note>Am Beginn und Schluss des Textes Rubriken Gerwins von Hameln: (<locus from="25r">25r</locus>) <quote xml:lang="la">Domini Urbach Processus iudicii</quote> und (<locus from="76v">76v</locus>) <quote xml:lang="la">Explicit tractatus Urbach</quote>, von seiner Hand auch zahlreiche Marginalien und die separate Foliierung des Textes (<quote>I–LII</quote>). </note>
                            </msItem>
                            <filiation>Auch in <ref type="mss" cRef="270-helmst">Cod. Guelf. 270 Helmst.</ref>, 127r–179r; <ref type="mss" cRef="352-helmst">352 Helmst.</ref>, 72ra–109ra (gekürzt); <ref type="mss" cRef="382-helmst">382 Helmst.</ref>, 112r–132r (unvollständig); <ref type="mss" cRef="30-1-aug-2f">30.1 Aug. 2°</ref>, 158r–212r. </filiation>
                            <listBibl>
                                <head>Druck</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>Urbach Processus</abbr>, 1–322. </bibl>
                            </listBibl>
                            <listBibl>
                                <head>Literatur</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>Stintzing</abbr>, 239–256;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Schulte</abbr> 2, 301f. Nr. 120;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Coing</abbr>, 195f.;</bibl>
                                <bibl>
                                    <author>H. Boockmann</author>, Aus den Handakten des Kanonisten Johannes Urbach (Auerbach). Die Satira des Johannes Falkenberg und andere Funde zur Geschichte des Konstanzer Konzils, in: <abbr>DA</abbr> 28 (1972), 497–532 (510 Hs. genannt);</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>HQL 1</abbr>, 395;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Fowler-Magerl <hi rend="normal">Ordo</hi>
                                    </abbr>, 123f.;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Fowler-Magerl <hi rend="normal">Ordines</hi>
                                    </abbr>, 72, 98, 108;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>
                                        <hi rend="sup">2</hi>VL</abbr> 10, 117–121.</bibl>
                            </listBibl>
                        </msItem>
                        <msItem n="2">
                            <locus from="76v">76v</locus>
                            <title>Forma libelli</title>
                            <incipit xml:lang="la">Infrascriptas expensas exhibet taxat et offert procurator procuratorio nomine discreti viri domini <rs type="person" ref="#johannes_zanderi">Iohannis Zanderi</rs> clerici Havelbergensis diocesis membri universitatis Liptzensis</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Infrascriptas expensas exhibet taxat et offert procurator procuratorio nomine discreti viri domini Iohannis Zanderi clerici Havelbergensis dioecesis membri universitatis Lipsiensis</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">prefatum petunt decrevi</explicit>
                            <note>Johannes Zanderi  aus Wittstock immatrikulierte im <date>Sommersemester 1427</date> an der Universität Leipzig (<bibl>
                                    <abbr>Matrikel Leipzig 1</abbr>, 92</bibl>). Nachtrag von späterer Hand. Ungedruckt. </note>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Juristische Texte</term>
                                <index>
                                    <term>Processus iudiciarius</term>
                                    <index>
                                        <term>Forma libelli</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem n="3">
                            <locus from="77r" to="77v">77r–v</locus>
                            <title>Figurae consanguinitatis et affinitatis cum commento</title>
                            <incipit xml:lang="la">Ticius habens filium P contrahit cum Berta habente filiam K qui P et K tandem contrahunt. Ex Ticio et Berta nascitur G ex P et K nascitur Hinricus</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Titius habens filium P contrahit cum Berta habente filiam K qui P et K tandem contrahunt. Ex Titio et Berta nascitur G ex P et K nascitur Henricus</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">Tunc Berta dicit ad Petrucium: 'Salve nepos' qui est nepos eius quia fratris filius et eciam filius eius quia genuit eum et eciam fratres eius quia habuerunt unum patrem scilicet Ticium</explicit>
                            <decoNote>
                                <p>Drei verschiedene Diagramme in Federzeichnung zu verschiedenen Verwandtschaftsgraden mit Erläuterungen, die in z. T. abgewandelter Form und mit veränderten Personennamen in der Kommentartradition zur "Lectura arboris consanguinitatis et affinitatis" des Johannes Andreae zu finden sind, vgl. oben, 3r–7r, sowie <ref type="mss" cRef="151-helmst">Cod. Guelf. 151 Helmst.</ref>, 218v; <ref type="mss" cRef="190-helmst">190 Helmst.</ref>, 101r; <ref type="mss" cRef="71-5-aug-2f">71.5 Aug. 2°</ref>, 197v. </p>
                            </decoNote>
                            <note>– Am Beginn des Textes Rubrik Gerwins von Hameln: (77r) <quote xml:lang="la">Figure consanguinitatis et affinitatis</quote>. Ungedruckt.</note>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Buchschmuck</term>
                                <index>
                                    <term>Federzeichnung</term>
                                </index>
                            </index>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Buchschmuck</term>
                                <index>
                                    <term>Schemata</term>
                                </index>
                            </index>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Ikonographie</term>
                                <index>
                                    <term>Figura consanguinitatis et affinitatis</term>
                                </index>
                            </index>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Juristische Texte</term>
                                <index>
                                    <term>Corpus iuris canonici</term>
                                    <index>
                                        <term>Figura consanguinitatis et affinitatis</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </index>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#johannes_andreae">Johannes Andreae</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Lectura arboris consanguinitatis et affinitatis</term>
                                    <index>
                                        <term>(erw.)</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem n="4">
                            <locus from="77v">77v</locus>
                            <title>Urkunde des Hildesheimer Stadtrats<note> (<rs type="place" ref="#hildesheim">Hildesheim</rs>, <date>27.10.1443</date>)</note>
                            </title>
                            <incipit xml:lang="gml">We de rad der stad Hildensem bekennet unde betuget oppenbare dat vor synt geuest de Ersame hern <rs type="person" ref="#henricus_scholemester">Hinrich Scholemester</rs> tom hilgen cruse tho Hildensem <rs type="person" ref="#gottfried_appoteker">Gotfrid Appoteker</rs> vnde <rs type="person" ref="#albertus_spangenbarch">Albert Spangenbarch</rs> borgere dorsulves unde hebben mit guden vryen willen to vulmechtigen unde anwalden gemaket unde gesech den Ersamen <rs type="person" ref="#jost_bappfer">Josten Bappfer</rs> von Nurenbarghe</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="gml">We de rad der stad Hildensem bekennet unde betuget oppenbare dat vor synt geuest de Ersame hern Hinrich Scholemester tom hilgen cruse tho Hildensem Gotfrid Appoteker vnde Albert Spangenbarch borgere dorsulves unde hebben mit guden vryen willen to vulmechtigen unde anwalden gemaket unde gesech den Ersamen Josten Bappfer von Nurenbarghe</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="gml">hebbe we unsers stadt Secrets an dussen breff gehengen laten Na godes bort verteynhundert jar dar na in dem drey unde weertigesten jare In sunte Symonis unde Iude avende der werdigen aposteln</explicit>
                            <textLang mainLang="gml">Schreibsprache: Mittelniederdeutsch (ostfälisch). </textLang>
                            <note>Von späterer Hand nachgetragen. Ungedruckt. </note>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Juristische Texte</term>
                                <index>
                                    <term>Documenta</term>
                                    <index>
                                        <term>Urkunde des Hildesheimer Stadtrats</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </index>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Deutsche Texte</term>
                                <index>
                                    <term>Urkunde des Hildesheimer Stadtrats</term>
                                </index>
                            </index>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Schreibsprachen</term>
                                <index>
                                    <term>Text</term>
                                    <index>
                                        <term>Mittelniederdeutsch</term>
                                        <index>
                                            <term>Ostfälisch</term>
                                        </index>
                                    </index>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem n="5">
                            <locus from="78r">78r</locus>
                            <title>Arbor consanguinitatis</title>
                            <decoNote>
                                <p>Baumschema (Federzeichnung) in Form von zwei aneinander stoßenden Parallelogrammen, Typ 7 nach <bibl>
                                        <abbr>Schadt</abbr>, 382.</bibl> Zwei leere Felder für <quote xml:lang="la">ipse</quote> und <quote xml:lang="la">ipsa</quote>, Gradzahlen durch Punkte oder Striche angegeben. Die Einträge der Gradzahlen und Verwandtschaftsbezeichnungen stammen von zwei verschiedenen Händen. Da Aszendenz und Deszendenz auf vier Grade reduziert sind, dürfte das Schema wie die vorigen  zur "Lectura arboris consanguinitatis et affinitatis" des Johannes Andreae (vgl. oben, <locus>3r–7r</locus>)gehört haben.</p>
                            </decoNote>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Buchschmuck</term>
                                <index>
                                    <term>Federzeichnung</term>
                                </index>
                            </index>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Buchschmuck</term>
                                <index>
                                    <term>Schemata</term>
                                </index>
                            </index>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Baumschema (Arbor)</term>
                                <index>
                                    <term>consanguinitatis</term>
                                </index>
                            </index>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Ikonographie</term>
                                <index>
                                    <term>Arbor consanguinitatis</term>
                                </index>
                            </index>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Juristische Texte</term>
                                <index>
                                    <term>Corpus iuris canonici</term>
                                    <index>
                                        <term>Arbor consanguinitatis</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </index>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#johannes_andreae">Johannes Andreae</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Lectura arboris consanguinitatis et affinitatis</term>
                                    <index>
                                        <term>(erw.)</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem n="6">
                            <locus from="78v" to="81v">78v–81v</locus>
                            <author ref="#arnoldus_de_hesede">Arnoldus de Hesede</author>
                            <title>Repetitio capituli 'Ex litteris' de conversione infidelium</title>
                            <rubric xml:lang="la">Capitulum <ref type="medieval" cRef="X_3.23.2">'Ex litteris' de conversione infidelium</ref>
                            </rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Visus est in superiori titulo quomodo fideles convertuntur</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Visus est in superiori titulo quomodo fideles convertuntur</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">tamen non est tutus quoad ecclesiam triumphantem. Arnoldus de Hesede</explicit>
                            <note>Zu Arnoldus de Hesede aus Hannover († 1476), <date>1432</date> Rektor der Universität Leipzig, später Domherr in Hildesheim und mehrfach geistlicher Richter, vgl.:
                     <listBibl>
                                    <bibl>
                                        <author>B. Schwarz</author> und <author>C. Piepenbring-Thomas</author>, Hannoversche Bürgersöhne im adeligen Domkapitel von Hildesheim. Das Beispiel Arnold von Hesede, in: Die Diözese Hildesheim in Vergangenheit und Gegenwart 67 (1999), 77–109 (84 Hs. genannt);</bibl>
                                    <bibl>
                                        <abbr>Gramsch</abbr>, 821–823 Nr. 260;</bibl>
                                    <bibl>
                                        <abbr>Wejwoda</abbr>, 109 Nr. 15 (dieser Text gen., falscher Titel).</bibl>
                                </listBibl> Eine bislang unbekannte Abschrift des Promotionsprivilegs von Arnoldus de Hesede in der Hs. <ref type="altMs">Halberstadt, HStaA, M 6</ref>, 453v–454r, zeigt, dass er seine juristischen Studien an der Universität Pavia fortsetzte und dort <date>1426</date> zum doctor decretorum promoviert wurde (vgl. <bibl>
                                    <abbr>Halberstadt</abbr>, 10f.</bibl>). Der Vorlesungstext ist ungedruckt; ein Consilium Arnolds auch in Cod. Guelf. <ref type="mss" cRef="44-24-aug-2f">44.24 Aug. 2°</ref>, 372v–373v. – Die oben zitierte Originalrubrik wurde nachträglich von Gerwin von Hameln durch ein dahintergesetztes <quote xml:lang="la">Repeticio</quote> (<locus from="78v">78v</locus>) ergänzt.</note>
                        </msItem>
                    </msContents>
                    <physDesc>
                        <objectDesc form="codex">
                            <supportDesc material="chart">
                                <support>
                                    <p>
                                        <material>Papier</material>
                                    </p>
                                    <p>Wasserzeichen: <watermark>Ochsenkopf mit Augen, darüber zweikonturige Stange, darüber Blume</watermark>: <bibl>
                                            <abbr>WZIS</abbr>
                                            <ref type="wzis" cRef="DE2730-PO-69348">DE2730-PO-69348</ref>
                                        </bibl> (<date>1428</date>). </p>
                                </support>
                                <extent>
                                    <measure type="leavesCount" quantity="57">57 Bl.</measure>
                                </extent>
                                <collation>
                                    <formula>VI (36). VI–1 (47). 2 VI (71). V (81). </formula>
                                    <catchwords>Reklamanten</catchwords>. Das zum Textverbund gehörende, ursprünglich lose Bl. <locus from="24">24</locus> wurde nachträglich an die zweite Lage des vorhergehenden Teils der Hs. angebunden. </collation>
                            </supportDesc>
                            <layoutDesc>
                                <layout columns="1" writtenLines="30 75" ruledLines="0">
                                    <p>
                                        <dimensions type="written" unit="cm">
                                            <height unit="cm" quantity="27">23–27</height>
                                            <width unit="cm" quantity="20">17–20</width>
                                        </dimensions>, einspaltig, je nach Hand 30–75 Zeilen.</p>
                                </layout>
                            </layoutDesc>
                        </objectDesc>
                        <handDesc hands="3">
                            <summary>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Schriftarten</term>
                                    <index>
                                        <term>Gotische Schriften</term>
                                        <index>
                                            <term>Bastarda</term>
                                        </index>
                                    </index>
                                </index> Bastarda von drei Händen, </summary>
                            <handNote script="bastarda" medium="ink" scope="sole">
                                <p>Hand 1: <locus from="24r" to="24r">24ra–b</locus>; </p>
                            </handNote>
                            <handNote script="bastarda" medium="ink" scope="sole">
                                <p>Hand 2: <locus from="25r" to="78r">25r–78r</locus>; </p>
                            </handNote>
                            <handNote script="bastarda" medium="ink" scope="sole">
                                <p>Hand 3: Nachtrag <locus from="76v">76v</locus>, <locus from="78v" to="81v">78v–81v</locus>. </p>
                            </handNote>
                        </handDesc>
                    </physDesc>
                </msPart>
                <msPart xml:id="_294-helmst_III">
                    <msIdentifier>
                        <idno>III</idno>
                    </msIdentifier>
                    <head>
                        <origPlace>
                            <placeName type="settlement">Leipzig</placeName>, Universität</origPlace>
                        <origDate notBefore="1416" notAfter="1445">um 1430</origDate>
                    </head>
                    <msContents>
                        <textLang mainLang="la"/>
                        <msItem n="1">
                            <locus from="82r" to="82v">82r–v</locus>
                            <title>Sententiae diversae patrum<note> ex scriptis auctorum diversorum collectae</note>
                            </title>
                            <incipit xml:lang="la">Nota: Ieronimus in libro de infancia salvatoris de necessitatibus beate virginis <ref type="medieval" cRef="Aug._civ._1,28">Augustinus primo de civitate dei capitulo 21<hi rend="sup">o</hi> virginitas tantum est</ref>
                            </incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Nota: Hieronymus in libro de infantia salvatoris de necessitatibus beatae virginis Augustinus primo de civitate dei capitulo 21<hi rend="sup">o</hi> virginitas tantum est</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">Nota. Spirituale nutrimentum anime est verbum dei unde <ref type="biblical" cRef="Dt_8,3">non in solo pane vivit homo</ref> etc</explicit>
                            <note>Sammlung von Zitaten verschiedener Autoritäten.</note>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Theologische Texte</term>
                                <index>
                                    <term>Nota</term>
                                    <index>
                                        <term>Sententiae diversae patrum</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </index>
                            <note>– <locus from="83r" to="83v">83r–v</locus> leer.</note>
                        </msItem>
                        <msItem n="2">
                            <locus from="84r" to="97v">84r–97v</locus>
                            <author ref="#alexander_de_villa_dei">Alexander de Villa Dei</author>
                            <title>Summarium biblicum<note> cum commento</note>
                            </title>
                            <rubric xml:lang="la">Genesis</rubric>
                            <quote type="incipit" xml:lang="la">
                                <lg>
                                    <l>Sex prohibet peccant Abel Enoch archa fit intrant</l>
                                    <l>Egreditur dormit variantur turris it Abram</l>
                                </lg>
                            </quote>
                            <quote type="explicit" xml:lang="la">
                                <lg>
                                    <l>Pugna due cantant phialas plagas meretricis</l>
                                    <l>Flebunt ad cenam surgunt sponsus venio iam.</l>
                                </lg>
                            </quote>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Sex prohibet peccant Abel Henoch arca fit intrant | Egreditur dormit variantur turris it Abraham</term>
                            </index>
                            <msItem rend="break">
                                <locus from="84r" to="97v">84r–97v</locus>
                                <title type="sub">Commentum</title>
                                <incipit xml:lang="la">Opera dierum et creacio celi et terre et omnium que in eis sunt et spiritus domini ferebatur super aquas</incipit>
                                <index indexName="initien">
                                    <term xml:lang="la">Opera dierum et creatio caeli et terrae et omnium quae in eis sunt et spiritus domini ferebatur super aquas</term>
                                </index>
                                <explicit xml:lang="la">ego sum altissimus et pater et novissimus principium et finis. Augustinus: <ref type="medieval" cRef="Aug._Gen._ad_litt._5,39">Alcior est huius sacre scripture auctoritas quam omnis humani ingenii perspicacitas</ref>
                                </explicit>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term type="author" ref="#alexander_de_villa_dei">Alexander de Villa Dei</term>
                                    <index>
                                        <term type="title">Summarium biblicum</term>
                                        <index>
                                            <term>Commentum</term>
                                        </index>
                                    </index>
                                </index>
                            </msItem>
                            <decoNote>
                                <p>Auf dem Seitensteg die Titel der biblischen Bücher in Rot vermerkt.
                     <index indexName="nasa">
                                        <term>Buch- und Schriftwesen</term>
                                        <index>
                                            <term>Seitentitel</term>
                                        </index>
                                    </index>
                                </p>
                            </decoNote>
                            <note>Am Beginn des Textes Rubrik Gerwins von Hameln: (<locus from="84r">84r</locus>) <quote xml:lang="la">Capitula biblie metrice</quote>.</note>
                            <filiation>Parallelüberlieferung mit identischem Kommentar häufig, u. a. in <ref type="altMs">Augsburg, UB, Cod. II.1.4°16</ref>, 198r–219v (<bibl>
                                    <abbr>Augsburg UB 1,3</abbr>, 205</bibl>); <ref type="altMs">Köln, HA, GB 4° 113</ref>, 19r–25v (<bibl>
                                    <abbr>Köln HA 2</abbr>, 128f.</bibl>); mit abweichender Glossierung auch in <ref type="mss" cRef="355-helmst">Cod. Guelf. 355 Helmst.</ref>, 1r–10r; <ref type="mss" cRef="542-helmst">542 Helmst.</ref>, 152r–161r; <ref type="mss" cRef="59-9-aug-2f">59.9 Aug. 2°</ref>, 42v–54v; <ref type="mss" cRef="25-1-extrav">25.1 Extrav.</ref>, 493v–498r. Ein Fragment (Blattverlust) in <ref type="mss" cRef="557-helmst">Cod. Guelf. 557 Helmst.</ref>, 1r–2v. Der Text wurde in <ref type="mss" cRef="280-helmst">Cod. Guelf. 280 Helmst.</ref> und <ref type="mss" cRef="375-helmst">375 Helmst.</ref> als Hilfsmittel zur Zählung bzw. Kennzeichnung der biblischen Bücher und ihrer Kapitel benutzt.</filiation>
                            <listBibl>
                                <head>Drucke</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>GW</abbr>
                                    <ref target="http://gesamtkatalogderwiegendrucke.de/docs/GW04271.htm">4271</ref>, <ref target="http://gesamtkatalogderwiegendrucke.de/docs/GW04274.htm">4274</ref>, <ref target="http://gesamtkatalogderwiegendrucke.de/docs/GW04275.htm">4275</ref>;</bibl>
                                <bibl xml:id="opac_151743533">
                                    <abbr>VD16</abbr>
                                    <ref target="http://gateway-bayern.de/VD16+B+2584">B 2584</ref>, A3v–A8v (abweichender Kommentar);</bibl>
                                <bibl xml:id="opac_021152071">Deutsche Bibelübersetzungen des Mittelalters, hrsg. von <editor>H. Reinitzer</editor>, Bern u. a. 1991 (Vestigia bibliae 9/10), 385–399 (397f. Teildruck Genesis, abweichender Kommentar);</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>RETM</abbr> A2350-10/5–15 (Liste der Drucke).</bibl>
                            </listBibl>
                            <listBibl>
                                <head>Literatur</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>Stegmüller RB</abbr> 1182,1;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Walther I</abbr> 17610;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>CALMA</abbr> 1, 177f. Nr. 10;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>
                                        <hi rend="sup">2</hi>VL</abbr> 11, 59–61.</bibl>
                            </listBibl>
                        </msItem>
                        <msItem n="3">
                            <locus from="98r" to="98v">98r–v</locus>
                            <author ref="#happel_katzmann">Happel Katzmann</author>
                            <title>Epistula ad dominum Johannem de Rode decanum ecclesiae sancti Alexandri in Embeca<note>
										(<date>1441/45–1447</date>)</note>
                            </title>
                            <incipit xml:lang="la">Appelo Catzman decanus <rs type="corporate" ref="#fritzlar_kollegiatstift_st_petri">ecclesie sancti Petri Frislariensis</rs> Maguntinensis diocesis iudex et subconservator ad infrascripta a venerabili viro domino <rs type="person" ref="#johannes_von_rode">
                                    <sic>Iohanne</sic> van dem Rade</rs> decano <rs type="corporate" ref="#einbeck_kollegiatstift_st_alexandri">ecclesie sancti Allexandri Embecensis</rs> eiusdem diocesis iudice et conservatore principali</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Happel Katzmann decanus ecclesiae sancti Petri Friteslariensis Maguntinensis dioecesis iudex et subconservator ad infrascripta a venerabili viro domino Iohanni van dem Rade decano ecclesiae sancti Alexandri Embecensis eiusdem dioecesis iudice et conservatore principali</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">procedemus iusticia mediante In cuius rei testimonium etc. Datum et actum Frislarie etc</explicit>
                            <note>Zu Happel Katzmann, <date>1428–1447</date> Dekan des Kollegiatstifts St. Petri in Fritzlar, vgl. <bibl xml:id="opac_026485680">
                                    <author>K. E. Demandt</author>, Das Chorherrenstift St. Peter zu Fritzlar. Quellen und Studien zu seiner mittelalterlichen Gestalt und Geschichte, Marburg 1985 (Veröffentlichungen der Historischen Kommission für Hessen 49), 624–629</bibl>; zu Johannes von Rode, <date>1441/45–1462</date> Dekan des Kollegiatstifts St. Alexandri in Einbeck, vgl. 
                        <bibl xml:id="opac_133960390">
                                    <author>H. L. Harland</author>, Geschichte der Stadt Einbeck nebst geschichtlichen Nachrichten über die Stadt und ehemalige Grafschaft Dassel, die um Einbeck liegenden Dörfer, Kirchen, Kapellen, Klöster, Burgen und adeligen Sitze Bd. 1, Einbeck 1854, 108 Nr. 15.</bibl> Ungedruckt.</note>
                        </msItem>
                    </msContents>
                    <physDesc>
                        <objectDesc form="codex">
                            <supportDesc material="chart">
                                <support>
                                    <p>
                                        <material>Papier</material>
                                    </p>
                                    <p>Wasserzeichen: <watermark>Ochsenkopf mit Augen, darüber einkonturige Stange, darüber Stern</watermark>: <bibl>
                                            <abbr>WZIS</abbr>
                                            <ref type="wzis" cRef="DE4620-PO-67811">DE4620-PO-67811</ref>
                                        </bibl> (<date>1431</date>), <bibl>
                                            <ref type="wzis" cRef="DE8100-PO-67818">DE8100-PO-67818</ref>
                                        </bibl> (<date>1429</date>). <watermark>Sonne, darüber Halbmond, darüber Kreuz</watermark>: <bibl>
                                            <abbr>WZIS</abbr>
                                            <ref type="wzis" cRef="DE4620-PO-41304">DE4620-PO-41304</ref>
                                        </bibl> (<date>1428</date>). </p>
                                </support>
                                <extent>
                                    <measure type="leavesCount" quantity="17">17 Bl.</measure>
                                </extent>
                                <collation>
                                    <formula>X–3 (98). </formula>
                                </collation>
                            </supportDesc>
                            <layoutDesc>
                                <layout columns="1" writtenLines="42 48" ruledLines="0">
                                    <p>
                                        <dimensions type="written" unit="cm">
                                            <height unit="cm" quantity="23.5">23,5</height>
                                            <width unit="cm" quantity="14.5">14,5</width>
                                        </dimensions>, einspaltig, 42–48 Zeilen. </p>
                                </layout>
                            </layoutDesc>
                        </objectDesc>
                        <handDesc hands="2">
                            <summary>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Schriftarten</term>
                                    <index>
                                        <term>Gotische Schriften</term>
                                        <index>
                                            <term>Bastarda</term>
                                        </index>
                                    </index>
                                </index> Bastarda von zwei Händen, </summary>
                            <handNote script="bastarda" medium="ink" scope="sole">
                                <p>Hand 1: <locus from="82r" to="97v">82r–97v</locus>; </p>
                            </handNote>
                            <handNote script="bastarda" medium="ink" scope="sole">
                                <p>Hand 2: <locus from="98r" to="98v">98r–v</locus>. </p>
                            </handNote>
                        </handDesc>
                        <decoDesc>
                            <decoNote type="rubric">
                                <p>Bl. <locus from="82r" to="97v">82r–97v</locus> rubriziert, rote Lombarden. <index indexName="nasa">
                                        <term>Buchschmuck</term>
                                        <index>
                                            <term>Lombarden</term>
                                        </index>
                                    </index>
                                </p>
                            </decoNote>
                        </decoDesc>
                    </physDesc>
                </msPart>
                <msPart xml:id="_294-helmst_IV">
                    <msIdentifier>
                        <idno>IV</idno>
                    </msIdentifier>
                    <head>
                        <origPlace>
                            <placeName type="settlement">Leipzig</placeName>, Universität</origPlace>
                        <origDate notBefore="1416" notAfter="1445">um 1430</origDate>
                    </head>
                    <msContents>
                        <textLang mainLang="la"/>
                        <msItem n="1">
                            <locus from="99r" to="121v">99r–121v</locus>
                            <title>Liber libellorum in variis causis</title>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#petrus_jacobi">Petrus Jacobi de Monte Pessulano</term>
                                <index>
                                    <term>Practica aurea libellorum (erw.)</term>
                                </index>
                            </index>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Juristische Texte</term>
                                <index>
                                    <term>Processus iudiciarius</term>
                                    <index>
                                        <term>Liber libellorum in variis causis</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </index>
                            <note>Die Formelsammlung enthält nach dem Vorbild analoger Prozeßhandbücher wie der "Practica aurea libellorum" des Petrus Jacobi de Monte Pessulano insgesamt 41 Mustertexte von Klageschriften (Libelli) und ähnlichem Material. Die erwähnten Namen und Daten belegen, dass die Stücke nicht nur der konkreten Rechtsprechungspraxis der Leipziger juristischen Fakultät der Jahre <date>1420–1430</date> entstammen, sondern auch Material aus benachbarten Regionen (Diözese Naumburg, Niederschlesien) tradieren. Am Beginn des Textes Rubrik Gerwins von Hameln: (<locus from="99r">99r</locus>) <quote xml:lang="la">Liber libellorum</quote>. Im einzelnen sind enthalten: </note>
                            <msItem rend="break">
                                <locus from="99r">99r</locus>
                                <title type="sub">Libellus contra Petrum Coppen</title>
                                <incipit xml:lang="la">Coram vobis honorabili viro etc. procurator et procuratorio nomine discreti viri <rs type="person" ref="#nicolaus_kaden">Nicolai Kaden</rs> scolaris et membri universitatis etc. contra quendam <rs type="person" ref="#petrus_coppen">Petrum Coppen</rs>
                                    <gap/> et contra quamlibet aliam personam</incipit>
                                <index indexName="initien">
                                    <term xml:lang="la">Coram vobis honorabili viro etc. procurator et procuratorio nomine discreti viri Nicolai Kaden scholaris et membri universitatis etc. contra quendam Petrum Coppen <gap/> et contra quamlibet aliam personam</term>
                                </index>
                                <explicit xml:lang="la">remediis iuris sibi salvis ad probacionem necessariam dumtaxat se astringens de quo protestatur etc</explicit>
                                <note>Die Orts- und Personennamen sind bis auf wenige Ausnahmen auf die Vornamen reduziert bzw. gekürzt, so dass eine genaue Zuordnung und Lokalisierung nicht mehr möglich ist. </note>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Liber libellorum in variis causis</term>
                                    <index>
                                        <term>Libellus contra Petrum Coppen</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </msItem>
                            <msItem rend="break">
                                <locus from="99r" to="99v">99r–v</locus>
                                <rubric xml:lang="la">Item alius libellus ubi cessio facta est</rubric>
                                <incipit xml:lang="la">Coram vobis etc. procurator et procuratorio nomine circumspecti viri magistri Augustini in prefato studio actu regentis contra et adversus dominum plebanum in N</incipit>
                                <index indexName="initien">
                                    <term xml:lang="la">Coram vobis etc. procurator et procuratorio nomine circumspecti viri magistri Augustini in praefato studio actu regentis contra et adversus dominum plebanum in N</term>
                                </index>
                                <explicit xml:lang="la">et aliis iuris beneficiis sibi et parti sue semper salvis</explicit>
                                <note>Die Namen der im Text genannten Personen sind bis auf wenige Ausnahmen auf die Vornamen reduziert, so dass eine genaue Zuordnung und Lokalisierung nicht mehr möglich ist. </note>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Liber libellorum in variis causis</term>
                                    <index>
                                        <term>Libellus de cessione facta</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </msItem>
                            <msItem rend="break">
                                <locus from="99v" to="100r">99v–100r</locus>
                                <rubric xml:lang="la">Item alius libellus in causa cessionis</rubric>
                                <incipit xml:lang="la">Coram vobis etc. procurator et procuratorio nomine honorabilis viri <rs type="person" ref="#henricus_kudorff">Hinrici Kudorff</rs> magistri in artibus predicti et membri universitatis eidem contra et adversus honestam dominam I relictam quamdam Symonis reverendissimi viri de opidulo N Misnensis diocesis</incipit>
                                <index indexName="initien">
                                    <term xml:lang="la">Coram vobis etc. procurator et procuratorio nomine honorabilis viri Henrici Kudorff magistri in artibus praedicti et membri universitatis eidem contra et adversus honestam dominam I relictam quamdam Simonis reverendissimi viri de oppidulo N Misinensis dioecesis</term>
                                </index>
                                <explicit xml:lang="la">dandi vel offerendi vel ac similibus iuris beneficiis sic semper in omnibus salvis</explicit>
                                <note>Der <locus from="99v">99v</locus> als Magister artium erwähnte Henricus Kudorff wurde im SS 1410 in Leipzig immatrikuliert (<bibl>
                                        <abbr>Matrikel Leipzig 1</abbr>, 31</bibl>), im <date>WS 1411/1412</date> zum Baccalaureus artium und im <date>WS 1418/1419</date> zum Magister artium promoviert (<bibl>
                                        <abbr>Matrikel Leipzig 2</abbr>, 94, 98</bibl>. </note>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Liber libellorum in variis causis</term>
                                    <index>
                                        <term>Libellus in causa cessionis</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </msItem>
                            <msItem rend="break">
                                <locus from="100r" to="100v">100r–v</locus>
                                <rubric xml:lang="la">Item libellus in causa debiti <gap/> servicii <sic>contracti</sic>
                                </rubric>
                                <incipit xml:lang="la">Coram vobis etc. procurator procuratorio nomine honorabilis viri domini <rs type="person" ref="#henricus_wellen">Hinrici Wellen</rs> canonici et college N Halberstadensis membri et actu studentis alme universitatis <gap/> contra et adversus egregiam et religiosam dominam Alheyden abbatissam secularis ecclesie sancti N diocesis memorate</incipit>
                                <index indexName="initien">
                                    <term xml:lang="la">Coram vobis etc. procurator procuratorio nomine honorabilis viri domini Hinrici Wellen canonici et collegae N Halberstadensis membri et actu studentis almae universitatis <gap/> contra et adversus egregiam et religiosam dominam Alheiden abbatissam saecularis ecclesiae sancti N dioecesis memoratae</term>
                                </index>
                                <explicit xml:lang="la">in et propter litem huiusmodi iam factis et de faciendis protestatur salvo iuris etc</explicit>
                                <note>Hinricus Wellen ist möglicherweise mit einem Kleriker und Notar der Diözese Halberstadt identisch, der 1414 als Zeuge urkundlich erwähnt wird, vgl. <bibl xml:id="opac_147083192">Antiquitates Quedlinburgenses oder Keyserliche Diplomata, Päbstliche Bullen, Abteyliche und andere Uhrkunden von dem Keyserlichen Freyen Weltlichen Stiffte Quedlinburg…, hrsg. von <editor>F. E. Kettner</editor>, Leipzig 1712, 516 Nr. IV.</bibl>
                                </note>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Liber libellorum in variis causis</term>
                                    <index>
                                        <term>Libellus in causa contractus servitii</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </msItem>
                            <msItem rend="break">
                                <locus from="100v">100v</locus>
                                <rubric xml:lang="la">Libellus in causa spolii per modum simplicis querele</rubric>
                                <incipit xml:lang="la">Coram vobis etc. procuratorio nomine discreti viri N talis loci contra et adversus serenissimum virum N seu contra quamlibet aliam personam pro eadem coram vobis litem intervenientem per modum simplicis querele sine strepitu et figura iudicii</incipit>
                                <index indexName="initien">
                                    <term xml:lang="la">Coram vobis etc. procuratorio nomine discreti viri N talis loci contra et adversus serenissimum virum N seu contra quamlibet aliam personam pro eadem coram vobis litem intervenientem per modum simplicis querelae sine strepitu et figura iudicii</term>
                                </index>
                                <explicit xml:lang="la">factis et protestatur de faciendum salvo iuris etc</explicit>
                                <note>Die Namen der im Text genannten Personen sind anonymisiert. </note>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Liber libellorum in variis causis</term>
                                    <index>
                                        <term>Libellus in causa spolii</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </msItem>
                            <msItem rend="break">
                                <locus from="100v" to="101r">100v–101r</locus>
                                <rubric xml:lang="la">Libellus responsarum in diffamacione</rubric>
                                <incipit xml:lang="la">Coram procuratorio nomine discreti viri N scolaris talis diocesis proposuit contra et adversus quemdam plebanum in G talis diocesis <gap/> quod licet ipse N sit bone vite laudabilis et conversacionis honeste</incipit>
                                <index indexName="initien">
                                    <term xml:lang="la">Coram procuratorio nomine discreti viri N scholaris talis dioecesis proposuit contra et adversus quemdam plebanum in G talis dioecesis <gap/> quod licet ipse N sit bonae vitae laudabilis et conversationis honestae</term>
                                </index>
                                <explicit xml:lang="la">et per vos dampnari vestra tamen iudiciali taxacione semper salva. Hoc dicit proponit et petit predictus procuratorio nomine etc</explicit>
                                <note>Alle Personennamen sind anonymisiert. </note>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Liber libellorum in variis causis</term>
                                    <index>
                                        <term>Libellus responsarum in diffamatione</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </msItem>
                            <msItem rend="break">
                                <locus from="101r" to="101v">101r–v</locus>
                                <rubric xml:lang="la">Libellus in interdicta unde vi</rubric>
                                <incipit xml:lang="la">Coram vobis etc. procuratorio nomine I laici pauperis dioecesis Kon B et P natum et quamlibet aliam personam <gap/> proponit et dicit cum querela quod idem I habuerit tenuerit possiderit atque in possessione habuerit</incipit>
                                <index indexName="initien">
                                    <term xml:lang="la">Coram vobis etc. procuratorio nomine I laici pauperis dioecesis Kon B et P natum et quamlibet aliam personam <gap/> proponit et dicit cum querela quod idem I habuerit tenuerit possiderit atque in possessione habuerit</term>
                                </index>
                                <explicit xml:lang="la">et per vos condempnari et cogi vestra sentencia diffinitiva et aliis remediis oportunis. Hec petit procurator predictus etc</explicit>
                                <note>Alle Personennamen sind anonymisiert. </note>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Liber libellorum in variis causis</term>
                                    <index>
                                        <term>Libellus de interdictis unde vi</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </msItem>
                            <msItem rend="break">
                                <locus from="101v">101v</locus>
                                <rubric xml:lang="la">Libellus in actione iniuriarum</rubric>
                                <incipit xml:lang="la">Procurator proposuit in iudicio contra et adversus et dicit cum querela M quod licet ipse sit homo vite laudabilis et conversacionis honeste</incipit>
                                <index indexName="initien">
                                    <term xml:lang="la">Procurator proposuit in iudicio contra et adversus et dicit cum querela M quod licet ipse sit homo vitae laudabilis et conversationis honestae</term>
                                </index>
                                <explicit xml:lang="la">huiusmodi causa factis et de faciendis protestatur contempnandum fore et per vos condempnari vestra tamen iudiciali etc</explicit>
                                <note>Alle Personennamen sind anonymisiert. </note>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Liber libellorum in variis causis</term>
                                    <index>
                                        <term>Libellus in actione iniuriarum I</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </msItem>
                            <msItem rend="break">
                                <locus from="101v" to="102r">101v–102r</locus>
                                <rubric xml:lang="la">Libellus hereditatis</rubric>
                                <incipit xml:lang="la">Procurator proposuit et procuratorio nomine discreti viri N clerici talis diocesis contra clericum N  <gap/> et dicit quod licet dictus clericus fuisset et esset verus et legitimus heres et propinquior in successione hereditatis</incipit>
                                <index indexName="initien">
                                    <term xml:lang="la">Procurator proposuit et procuratorio nomine discreti viri N clerici talis dioecesis contra clericum N  <gap/> et dicit quod licet dictus clericus fuisset et esset verus et legitimus haeres et propinquior in successione haereditatis</term>
                                </index>
                                <explicit xml:lang="la">de faciendis utrum officium super premissum implorando salvo etc</explicit>
                                <note>Alle Personennamen sind anonymisiert. </note>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Liber libellorum in variis causis</term>
                                    <index>
                                        <term>Libellus de hereditate</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </msItem>
                            <msItem rend="break">
                                <locus from="102r" to="102v">102r–v</locus>
                                <rubric xml:lang="la">Libellus in actione iniuriarum</rubric>
                                <incipit xml:lang="la">Coram vobis proponit etc. contra et adversus conquerendo per modum simplicis querele quod licet prefatus N tempore iuventutis sue fuerit et sit hodie homo pacificus et quietus</incipit>
                                <index indexName="initien">
                                    <term xml:lang="la">Coram vobis proposuit etc. contra et adversus conquerendo per modum simplicis querelae quod licet praefatus N tempore iuventutis suae fuerit et sit hodie homo pacificus et quietus</term>
                                </index>
                                <explicit xml:lang="la">et protestatur de faciendis salvo iure addendi etc. ut est stili et moris</explicit>
                                <note>Alle Personennamen sind anonymisiert. </note>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Liber libellorum in variis causis</term>
                                    <index>
                                        <term>Libellus in actione iniuriarum II</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </msItem>
                            <msItem rend="break">
                                <locus from="102v" to="103v">102v–103v</locus>
                                <rubric xml:lang="la">Libellus contra infamatores et detractores</rubric>
                                <incipit xml:lang="la">Coram vobis etc. M licet dictus N prepositus N XL annis proxime preteritis circa et ultra et presertim a tempore sue discrecionis fuisset et esset ac hodie est homo bone fame laudabilis vite et conversacionis honeste</incipit>
                                <index indexName="initien">
                                    <term xml:lang="la">Coram vobis etc. M licet dictus N praepositus N XL annis proximae praeteritis circa et ultra et praesertim a tempore saue discretionis fuisset et esset ac hodie est homo bonae famae laudabilis vitae et conversationis honestae</term>
                                </index>
                                <explicit xml:lang="la">de quo protestatur ut moris est et presertim quod per premissa non intendit recedere ab agenda contra dictum N etc</explicit>
                                <note>Alle Personennamen sind anonymisiert. </note>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Liber libellorum in variis causis</term>
                                    <index>
                                        <term>Libellus contra infamatores detractoresque</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </msItem>
                            <msItem rend="break">
                                <locus from="103v">103v</locus>
                                <rubric xml:lang="la">Libellus contra emptores rerum spoliatarum</rubric>
                                <incipit xml:lang="la">M licet Anna uxor H unum pallium rubeum muliebre panni brevis de lana valens cum suis pertinenciis VI ggl. apud uxorem dicti N deposuerit in bonis</incipit>
                                <index indexName="initien">
                                    <term xml:lang="la">M licet Anna uxor H unum pallium rubeum muliebre panni brevis de lana valens cum suis pertinentiis VI ggl. apud uxorem dicti N deposuerit in bonis</term>
                                </index>
                                <explicit xml:lang="la">cum expensis factis et de faciendum in posterum protestando etc</explicit>
                                <note>Alle Personennamen sind anonymisiert. </note>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Liber libellorum in variis causis</term>
                                    <index>
                                        <term>Libellus contra emptores rerum spoliatarum I</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </msItem>
                            <msItem rend="break">
                                <locus from="103r" to="104r">103v–104r</locus>
                                <rubric xml:lang="la">Libellus contra emptores rerum spoliatarum</rubric>
                                <incipit xml:lang="la">N licet tam iure quam statutis prohibitum sit quod nemo rem spoliatam seu raptam vel alias furtive subtractam emere aut reaptare presumat</incipit>
                                <index indexName="initien">
                                    <term xml:lang="la">N licet tam iure quam statutis prohibitum sit quod nemo rem spoliatam seu raptam vel alias furtive subtractam emere aut reaptare praesumat</term>
                                </index>
                                <explicit xml:lang="la">humiliter implorando salvo iure addendi minuendi corrigendi etc. De quibus etc</explicit>
                                <note>Alle Personennamen sind anonymisiert. </note>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Liber libellorum in variis causis</term>
                                    <index>
                                        <term>Libellus contra emptores rerum spoliatarum II</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </msItem>
                            <msItem rend="break">
                                <locus from="104r" to="104v">104r–v</locus>
                                <rubric xml:lang="la">Libellus causa cessionis et hereditatis paterne</rubric>
                                <incipit xml:lang="la">M quamvis ante multa tempora <sic>fomosus</sic> B. d. n. in villa A residens patruus dicti M et sororis eius nomine Sin et felicis memorie</incipit>
                                <index indexName="initien">
                                    <term xml:lang="la">M quamvis ante multa tempora <sic>fomosus</sic> B. d. n. in villa A residens patruus dicti M et sororis eius nomine Sin et felicis memoriae</term>
                                </index>
                                <explicit xml:lang="la">protestatur ut est moris in omnibus vestrum benignum officum implorando. Salvo etc</explicit>
                                <note>Alle Personennamen sind anonymisiert. </note>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Liber libellorum in variis causis</term>
                                    <index>
                                        <term>Libellus in causa cessionis et hereditatis paternae I</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </msItem>
                            <msItem rend="break">
                                <locus from="104v" to="105r">104v–105r</locus>
                                <rubric xml:lang="la">Libellus de hereditate paterna</rubric>
                                <incipit xml:lang="la">N licet olim pie memorie Hinricus de K pater dicti N canonici et P de L dum agerent in humanis fratres carnales ex utroque parente fuerunt in villa N dicte M diocesis in una domo commorantes</incipit>
                                <index indexName="initien">
                                    <term xml:lang="la">N licet olim piae memoriae Henricus de L pater dicti N canonici et P de L dum agerent in humanis fratres carnales ex utroque parente fuerunt in villa N dictae M dioecesis in una domo commorantes</term>
                                </index>
                                <explicit xml:lang="la">officium vestrum humiliter implorat salvo iure addendi minuendi etc</explicit>
                                <note>Alle Personennamen sind abbreviiert. </note>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Liber libellorum in variis causis</term>
                                    <index>
                                        <term>Libellus de hereditate paterna I</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </msItem>
                            <msItem rend="break">
                                <locus from="105r" to="105v">105r–v</locus>
                                <rubric xml:lang="la">Libellus super impedimento censuum et reddituum ad vitam comparatorum et aliquamdiu possessorum</rubric>
                                <incipit xml:lang="la">N quamvis de anno domini M<hi rend="sup">o</hi> etc. ipsa die sancti martiris nobilis dominus H Burgravius M et modernis et deo dicatis virginibus A et K filiabus</incipit>
                                <index indexName="initien">
                                    <term xml:lang="la">N quamvis de anno domini M<hi rend="sup">o</hi> etc. ipsa die sancti martiris nobilis dominus H Burgravius M et modernis et deo dicatis virginibus A et K filiabus</term>
                                </index>
                                <explicit xml:lang="la">in litis factis et faciendis protestatur salvo iure addendi minuendi etc</explicit>
                                <note>Alle Personennamen sind abbreviiert. </note>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Liber libellorum in variis causis</term>
                                    <index>
                                        <term>Libellus super impedimento censuum et reddituum ad vitam comparatorum et aliquamdiu possessorum I</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </msItem>
                            <msItem rend="break">
                                <locus from="105v" to="106v">105v–106v</locus>
                                <rubric xml:lang="la">Libellus contra infamatorem et detractorem</rubric>
                                <incipit xml:lang="la">Coram vobis venerabili et circumspecto viro domini P legum doctore <gap/> procuratore et procuratorio nomine honorabilis viri domini A prepositi ecclesie in B M diocesis contra et adversus quemdam M de E perpetuum vicarium sive altaristam in eadem ecclesia</incipit>
                                <index indexName="initien">
                                    <term xml:lang="la">Coram vobis venerabili et circumspecto viro domini P legum doctore <gap/> procuratore et procuratorio nomine honorabilis viri domini A praepositi ecclesiae in B M dioecesis contra et adversus quemdam M de E perpetuum vicarium sive altaristam in eadem ecclesia</term>
                                </index>
                                <explicit xml:lang="la">de quo protestatur ut est moris et presertim quod per premissum non intendit recedere ab agendo contra dictum A</explicit>
                                <note>Alle Personennamen sind abbreviiert. </note>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Liber libellorum in variis causis</term>
                                    <index>
                                        <term>Libellus contra infamatorem detractoremque</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </msItem>
                            <msItem rend="break">
                                <locus from="106v">106v</locus>
                                <rubric xml:lang="la">Libellus super pallio testato</rubric>
                                <incipit xml:lang="la">Coram vobis honorabili viro domino N de R canonico L et officiali W proponit pro curis curator et nomine curatorio quod S de R clerici contra N in S et quamlibet personam pro ipso in iudicio intervenientem</incipit>
                                <index indexName="initien">
                                    <term xml:lang="la">Coram vobis honorabili viro domino N de R canonico L et officiali W proponit pro curis curator et nomine curatorio quod S de R clerici contra N in S et quamlibet personam pro ipso in iudicio intervenientem</term>
                                </index>
                                <explicit xml:lang="la">causa ex presente factis de faciendis in posterum protestando</explicit>
                                <note>Alle Personennamen sind abbreviiert. </note>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Liber libellorum in variis causis</term>
                                    <index>
                                        <term>Libellus super pallio testato</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </msItem>
                            <msItem rend="break">
                                <locus from="106v" to="107r">106v–107r</locus>
                                <rubric xml:lang="la">Libellus super impedimento dotis aliquamdiu possessi</rubric>
                                <incipit xml:lang="la">Coram vobis honorabili viro domino N canonico ecclesie L iudice partibus et cause infrascriptis a reverendo in Christo patre et domino domino T abbate monasterii N</incipit>
                                <index indexName="initien">
                                    <term xml:lang="la">Coram vobis honorabili viro domino N canonico ecclesiae L iudice partibus et causae infrascriptis a reverendo in Christo patre et domino domino T abbate monasterii N</term>
                                </index>
                                <explicit xml:lang="la">in hac causa super quibus vestrum effectum humiliter implorat salvo iure addendi minuendi etc</explicit>
                                <note>Alle Personennamen sind abbreviiert. </note>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Liber libellorum in variis causis</term>
                                    <index>
                                        <term>Libellus super impedimento dotis aliquamdiu possessi</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </msItem>
                            <msItem rend="break">
                                <locus from="107r" to="107v">107r–v</locus>
                                <rubric xml:lang="la">Libellus contra emptores rerum spoliatarum</rubric>
                                <incipit xml:lang="la">Coram vobis etc. proponit procurator procuratorio nomine honorabilium virorum dominorum H prepositi H prioris ac tocius capituli ecclesie B ordinis Premonstratensis contra et adversum quemdam Jo dictum S laicum opidanum in B</incipit>
                                <index indexName="initien">
                                    <term xml:lang="la">Coram vobis etc. proponit procurator procuratorio nomine honorabilium virorum dominorum H praepositi H prioris ac totius capituli ecclesiae B ordinis Praemonstratensis contra et adversum quemdam Jo dictum S laicum oppidanum in B</term>
                                </index>
                                <explicit xml:lang="la">in hac causa vestrum benignum officium in hiis humiliter implorando salvo iure addendi minuendi corrigendi etc. de quibus etc</explicit>
                                <note>Alle Personennamen sind abbreviiert. </note>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Liber libellorum in variis causis</term>
                                    <index>
                                        <term>Libellus contra emptores rerum spoliatarum III</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </msItem>
                            <msItem rend="break">
                                <locus from="107v" to="108r">107v–108r</locus>
                                <rubric xml:lang="la">Libellus in causa appellacionis ab interlocuctis interpositis</rubric>
                                <incipit xml:lang="la">Coram vobis honorabili viro domino officiali curie episcopalis Misnensis procurator et procuratorio nomine discreti viri V advocati de H clerici Misnensis diocesis contra et adversus discretum virum J de D  plebanum in S dicte diocesis appellatum</incipit>
                                <index indexName="initien">
                                    <term xml:lang="la">Coram vobis honorabili viro domino officiali curiae episcopalis Misinensis procurator et procuratorio nomine discreti viri V advocati de H clerici Misinensis dioecesis contra et adversus discretum virum J de D  plebanum in S dicte dioecesis appellatum</term>
                                </index>
                                <explicit xml:lang="la">vero protestatur ut est moris salvo iure addendi minuendi etc</explicit>
                                <note>Alle Personennamen sind abbreviiert. </note>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Liber libellorum in variis causis</term>
                                    <index>
                                        <term>Libellus in causa appellationis ab interlocutionibus interpositis</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </msItem>
                            <msItem rend="break">
                                <locus from="108r" to="108v">108r–v</locus>
                                <rubric xml:lang="la">Libellus in causa appellacionis propter gravamen interiectum</rubric>
                                <incipit xml:lang="la">Coram vobis honorabili viro domino curie episcopalis Misnensis officiali iudice appellacionis a partibus infrascriptis interiecte procurator et procuratorio nomine discreti viri domini N per partem appellacionis M dyocesis contra et adversus honorabilem virum dominum N partem appellatam</incipit>
                                <index indexName="initien">
                                    <term xml:lang="la">Coram vobis honorabili viro domino curiae episcopalis Misinensis officiali iudice appellationis a partibus infrascriptis interiectae procurator et procuratorio nomine discreti viri domini N per partem appellationis M dioecesis contra et adversus honorabilem virum dominum N partem appellatam</term>
                                </index>
                                <explicit xml:lang="la">iam factis et de faciendis in posterum protestatur salvo iure addendi minuendi etc. alium bellum seu etc. ceteris iuris</explicit>
                                <note>Alle Personennamen sind abbreviiert. </note>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Liber libellorum in variis causis</term>
                                    <index>
                                        <term>Libellus in causa appellationis propter gravamen interiectum</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </msItem>
                            <msItem rend="break">
                                <locus from="108v" to="109r">108v–109r</locus>
                                <rubric xml:lang="la">Libellus in causa cessionis et hereditatis paterne</rubric>
                                <incipit xml:lang="la">Coram vobis honorabili viro domino decano ecclesie Misnensis sive vestro <sic>commissorio</sic> pro curis sive curator et procuratorio sive curatorum nomine discreti M de W clerici Misnensis diocesis et N sororis ipsius M contra et adversus P residentem</incipit>
                                <index indexName="initien">
                                    <term xml:lang="la">Coram vobis honorabili viro domino decano ecclesiae Misinensis sive vestro commissario pro curis sive curator et procuratorio sive curatorum nomine discreti M de W clerici Misinensis dioecesis et N sororis ipsius M contra et adversus P residentem</term>
                                </index>
                                <explicit xml:lang="la">ut est moris in omnibus vestrum benignum officium implorando salvo iure addendi minuendi etc</explicit>
                                <note>Alle Personennamen sind abbreviiert. </note>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Liber libellorum in variis causis</term>
                                    <index>
                                        <term>Libellus in causa cessionis et hereditatis paternae II</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </msItem>
                            <msItem rend="break">
                                <locus from="109r">109r</locus>
                                <rubric xml:lang="la">Libellus iniuriarum</rubric>
                                <incipit xml:lang="la">Coram vobis etc. M  quamvis prefata N actrix sit virgo integri status bone fame vite laudabilis et conversacionis honeste ac pro tali et ut talis ab omnibus sui noticiam habentibus</incipit>
                                <index indexName="initien">
                                    <term xml:lang="la">Coram vobis etc. M  quamvis praefata N actrix sit virgo integri status bonae famae vitae laudabilis et conversationis honestae ac pro tali et ut talis ab omnibus sui notitiam habentibus</term>
                                </index>
                                <explicit xml:lang="la">in premissis vestrum officium implorando</explicit>
                                <note>Alle Personennamen sind abbreviiert. </note>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Liber libellorum in variis causis</term>
                                    <index>
                                        <term>Libellus in causa iniuriarum</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </msItem>
                            <msItem rend="break">
                                <locus from="109r" to="109v">109r–v</locus>
                                <rubric xml:lang="la">Libellus super hereditate paterna</rubric>
                                <incipit xml:lang="la">Coram vobis etc. M licet olim pie memorie H de K pater dicti canonici et predicti K dum agerent in humanis fratres carnales et utroque parente fuerant</incipit>
                                <index indexName="initien">
                                    <term xml:lang="la">Coram vobis etc. M licet olim piae memoriae H de K pater dicti canonici et praedicti K dum agerent in humanis fratres carnales et utroque parente fuerant</term>
                                </index>
                                <explicit xml:lang="la">omnia et singula tam coniunctim quam diversim petit melioris modo via iure etc</explicit>
                                <note>Alle Personennamen sind abbreviiert. </note>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Liber libellorum in variis causis</term>
                                    <index>
                                        <term>Libellus de hereditate paterna II</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </msItem>
                            <msItem rend="break">
                                <locus from="109v" to="110r">109v–110r</locus>
                                <rubric xml:lang="la">Libellus super accusacionem iniuriarum cum pluribus querelis</rubric>
                                <incipit xml:lang="la">Coram vobis etc. N quamvis prefatus M cuius actor sit et fuerit homo integri status bone fame laudabilis vite ac conversacionis honeste ac pro tali et ut talis</incipit>
                                <index indexName="initien">
                                    <term xml:lang="la">Coram vobis etc. N quamvis praefatus M cuius actor sit et fuerit homo integri status bonae famae laudabilis vitae ac conversationis honestae ac pro tali et ut talis</term>
                                </index>
                                <explicit xml:lang="la">honorabilis domine iudex vestrum benignum officium humiliter implorando salvo iure addendi minuendi etc</explicit>
                                <note>Alle Personennamen sind abbreviiert. </note>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Liber libellorum in variis causis</term>
                                    <index>
                                        <term>Libellus super accusationem iniuriarum cum pluribus quaerelis</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </msItem>
                            <msItem rend="break">
                                <locus from="110r" to="110v">110r–v</locus>
                                <rubric xml:lang="la">Libellus super impedimento censuum et reddituum ad vitam comparatorum et aliquamdiu possessorum</rubric>
                                <incipit xml:lang="la">Coram vobis etc. Sindicus et procurator sindicatus et procuratorio nomine <sic>reliosarum</sic> et deo dicatarum dominarum et prepositi et conventus monasterii  sancte V prope M ordinis sancti Benedicti Misnensis diocesis contra et adversus E relictam</incipit>
                                <index indexName="initien">
                                    <term xml:lang="la">Coram vobis etc. Syndicus et procurator syndicatus et procuratorio nomine religiosarum et deo dicatarum dominarum et praepositi et conventus monasterii sanctae V prope M ordinis sancti Benedicti Misinensis dioecesis contra et adversus E relictam</term>
                                </index>
                                <explicit xml:lang="la">benignum vestrum officium desuper invocando. Hec petit etc</explicit>
                                <note>Alle Personennamen sind abbreviiert. </note>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Liber libellorum in variis causis</term>
                                    <index>
                                        <term>Libellus super impedimento censuum et reddituum ad vitam comparatorum et aliquamdiu possessorum II</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </msItem>
                            <msItem rend="break">
                                <locus from="110v">110v</locus>
                                <rubric xml:lang="la">Sentencia diffinatur</rubric>
                                <incipit xml:lang="la">Christi nomine invocato pro tribunali sedente et solum deum pre oculis habentem in causas seu causis vertentibus coram vobis inter discretos et honestos viros dominum Theodoricum N diocesis actorem ex una parte</incipit>
                                <index indexName="initien">
                                    <term xml:lang="la">Christi nomine invocato pro tribunali sedente et solum deum prae oculis habentem in causas seu causis vertentibus coram vobis inter discretos et honestos viros dominum Theodoricum N dioecesis actorem ex una parte</term>
                                </index>
                                <explicit xml:lang="la">hac nostra sentencia mediante etc</explicit>
                                <note>Alle Personennamen sind abbreviiert. </note>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Liber libellorum in variis causis</term>
                                    <index>
                                        <term>Forma sententiae definitivae</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </msItem>
                            <msItem rend="break">
                                <locus from="111r" to="112r">111r–112r</locus>
                                <title type="sub">Libellus de beneficiis</title>
                                <incipit xml:lang="la">Coram vobis venerabili viro domino officiali curie Nuemburgensis procurator et nomine procuratorio circumspecti viri domini <rs type="person" ref="#johannes_de_loem">Iohannis de Loem prepositi ecclesie Ciczensis</rs>
                                    <gap/> contra et adversus honorabilem virum dominum <rs type="person" ref="#nicolaus_waldheim">Nicolaum Waltheim</rs> rectorem ecclesie parrochialis beate Marie virginis ac sanctorum Laurencii et Materni in <rs type="place" ref="#elsterberg">Elsterberg</rs> predicte diocesis</incipit>
                                <index indexName="initien">
                                    <term xml:lang="la">Coram vobis venerabili viro domino officiali curiae Nuenburgensis procurator et nomine procuratorio circumspecti viri domini Iohannis de Loem praepositi ecclesiae Citizensis <gap/> contra et adversus honorabilem virum dominum Nicolaum Waltheim rectorem ecclesie parochialis beatae Mariae virginis ac sanctorum Laurentii et Materni in Elsterberg praedicte dioecesis</term>
                                </index>
                                <explicit xml:lang="la">et aliis iuris beneficiis sibi semper salvis vestrum eciam benignum desuper officium humiliter implorando etc. Item protestatur ut est moris atque stili XXI die mensis Decembris oblata est copia <gap/> domini presentis vite Harttungi lectoris chori et <rs type="person" ref="#gregorius_limpach">Gregorio Limpach</rs> etc.</explicit>
                                <note>Zum Zeitzer Dompropst Johannes de Loem vgl. <bibl>
                                        <abbr>Rep. Germ.</abbr> 4, 2102</bibl>. <locus from="111r">111r</locus> unvollständige (beschnittene) Marginalie Gerwins von Hameln: <quote xml:lang="la">An in termina <gap/> XX anni <gap/>
                                        <ref type="medieval" cRef="C.4_q.3_c.3"> IIII q III</ref>
                                    </quote>. Die zugehörige Entgegnung vgl. unten, <locus from="116r" to="117r">116r–117r</locus>.</note>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Liber libellorum in variis causis</term>
                                    <index>
                                        <term>Libellus de beneficiis</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </msItem>
                            <msItem rend="break">
                                <locus from="112r" to="116r">112r–116r</locus>
                                <title type="sub">Documenta de quadam protestatione<note> (<rs type="place" ref="#wilkow">Wilków</rs>, <date>21.12.1424–25.5.1425</date>)</note>
                                </title>
                                <incipit xml:lang="la">Procurator et nomine procuratorio honeste domine Margarethe relicto olim <rs type="person" ref="#henricus_briger">Henrici Briger</rs> et suorum filiorum heredium in <rs type="place" ref="#wilkow">Wilkaw</rs> villa Glomen districtus contra dicta testium pro parte discreti viri <rs type="person" ref="#nicolaus_materni_czeplaw">Nicolai Materni Czeplaw</rs> de <rs type="place" ref="#glogow">maiori Glogovia</rs> inductorum protestacione premissa</incipit>
                                <index indexName="initien">
                                    <term xml:lang="la">Procurator et nomine procuratorio honestae dominae Margarethae relicto olim Henrici Briger et suorum filiorum heredium in Wilkaw villa Glomen districtus contra dicta testium pro parte discreti viri Nicolai Materni Czeplaw de maiori Glogovia inductorum protestatione praemissa</term>
                                </index>
                                <explicit xml:lang="la">presentibus discretis validisque domino <rs type="person" ref="#nicolaus_weyrich">Nicolao Weyrich</rs> plebano in <rs type="place" ref="#wyszanow">Swusa</rs> domino <rs type="person" ref="#lucas_borner">Luca Borneri</rs> vicario in <rs type="place" ref="#glogow">Glogovia</rs>
                                    <gap/>
                                    <rs type="person" ref="#nicolaus_banck">Nicolao Banck</rs> herede in Banck <rs type="person" ref="#johannes_banck">Iohanne Banck</rs> validis viris testibus ad premissa vocatis specialiter et rogatis</explicit>
                                <note>Insgesamt vier zusammengehörige Prozessdokumente, am Schluss ein Notariatsinstrument ohne Notarsvermerk. </note>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Liber libellorum in variis causis</term>
                                    <index>
                                        <term>Documenta de protestatione quadam</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </msItem>
                            <msItem rend="break">
                                <locus from="116r" to="117r">116r–117r</locus>
                                <rubric xml:lang="la">Excepcio super citato libello</rubric>
                                <incipit xml:lang="la">Coram vobis venerabili viro domino officiali curie Nuemburgensis procurator et nomine procuratorio honorabilis viri domini <rs type="person" ref="#nicolaus_waldheim">Nicolai Waldheim</rs> rectoris ecclesie parrochialis beate Marie virginis ac beatorum Laurencii et Materni in <rs type="place" ref="#elsterberg">Elsterberg</rs> Nuemburgensis dyocesis contra et adversum quondam pretensam scripturam pro parte domini <rs type="person" ref="#johannes_de_loem">Iohannis de Loem prepositi ecclesie Ciczensis</rs>
                                </incipit>
                                <index indexName="initien">
                                    <term xml:lang="la">Coram vobis venerabili viro domino officiali curiae Nuenburgensis procurator et nomine procuratorio honorabilis viri domini Nicolai Waldheim rectoris ecclesiae parochialis beatae Mariae virginis ac beatorum Laurentii et Materni in Elsterberg Nuenburgensis dioecesis contra et adversum quondam praetensam scripturam pro parte domini Iohannis de Loem praepositi ecclesiae Citizensis</term>
                                </index>
                                <explicit xml:lang="la">iusticie complementum premissa petit dictus procurator quo supra nomine salvo iuris addendi minuendi corrigendi etc. et protestatur alias ut fuit et est moris</explicit>
                                <note>Das vorausgehende Dokument siehe oben, <locus from="111r" to="112r">111r–112r</locus>. </note>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Liber libellorum in variis causis</term>
                                    <index>
                                        <term>Exceptio super libellum de beneficiis</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </msItem>
                            <msItem rend="break">
                                <locus from="117r" to="120r">117r–120r</locus>
                                <title type="sub">Forma processus cuiusdam</title>
                                <incipit xml:lang="la">Ad deducendum debitum subscriptum in quo <rs type="person" ref="#heyso_rosendal">Heyso Rosendal</rs> villanus ville <rs type="place" ref="#domersleben">Domesleve</rs> Magdeburgensis dyocesis honestis dominabus Alheydi uxori legitime <rs type="person" ref="#petrus_von_zerbst">Petri van Cerwist</rs> et Lucken uxori legitime <rs type="person" ref="#ludolphus_von_dadeleven">Ludolphi van Dadeleven</rs> civium nove civitatis <rs type="place" ref="#magdeburg">Magdeburgensis</rs>
                                    <gap/> dat facit et exhibet medio iuramento proposiciones et articulos concludendos subscriptos</incipit>
                                <index indexName="initien">
                                    <term xml:lang="la">Ad deducendum debitum subscriptum in quo Heyso Rosendal villanus villae Domesleben Magdeburgensis dioecesis honestis dominabus Adelheidi uxori legitimae Petri van Cerwist et Lucken uxori legitimae Ludolphi van Dadeleven civium novae civitatis Magdeburgensis <gap/> dat facit et exhibet medio iuramento propositiones et articulos concludendos subscriptos</term>
                                </index>
                                <explicit xml:lang="la">transeat ergo illa pars replicantis petit igitur procurator predictus nomine quo supra in peticione excepcionis petitum est et conclusum etc</explicit>
                                <note>Die Texte dokumentieren einen Teil des Prozessverlaufs von der in einzelne Punkte gegliederten Anklageschrift (<quote xml:lang="la">Libellus articulatus</quote>, <locus from="117r" to="118r">117r–118r</locus>) über die Entgegnung der Beklagten (<quote type="rubric" xml:lang="la">Excepcio contra precedentem libellum articulatum</quote>, <locus from="118r" to="118v">118r–v</locus>), die Erwiderung der Anklage darauf (<quote type="rubric" xml:lang="la">Replicacio</quote>, <locus from="118v" to="118v">118v–119v</locus>) und die zweite Entgegnung der Beklagten (<quote type="rubric" xml:lang="la">Duplicacio</quote>, <locus from="119v" to="120r">119v–120r</locus>). </note>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Liber libellorum in variis causis</term>
                                    <index>
                                        <term>Forma processus cum libello, exceptione, replicatione et duplicatione</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </msItem>
                            <msItem rend="break">
                                <locus from="120r" to="121r">120r–121r</locus>
                                <title type="sub">Forma instrumenti de hereditate paterna<note> (sine loco, <date>17.5.1428</date>)</note>
                                </title>
                                <incipit xml:lang="la">In nomine domini Amen. Anno nativitatis eiusdem M CCCC XXVIII indictione sexta die vero XVII mensis Maii <gap/> in mei notarii publici subscripti testiumque infrascriptorum presencia personaliter constituti providi viri <rs type="person" ref="#albertus_tegheder">Albertus</rs> et <rs type="person" ref="#bertholdus_tegheder">Bertoldus Tegheder</rs> nuncupati fratres legitimi et carnales considerantes se aliquo modo de eorum paterna hereditate</incipit>
                                <index indexName="initien">
                                    <term xml:lang="la">In nomine domini Amen. Anno nativitatis eiusdem M CCCC XXVIII indictione sexta die vero XVII mensis Maii <gap/> in mei notarii publici subscripti testiumque infrascriptorum praesentia personaliter constituti providi viri Albertus et Bertoldus Tegheder nuncupati fratres legitimi et carnales considerantes se aliquo modo de eorum paterna hereditate</term>
                                </index>
                                <explicit xml:lang="la">autorisare ac defendere ubi quando quociens necessarium fuit sive oportunum de et super quibus omnibus</explicit>
                                <note>Die Zeugenreihe und der Notarsvermerk fehlen. </note>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Liber libellorum in variis causis</term>
                                    <index>
                                        <term>Forma instrumenti de hereditate paterna</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </msItem>
                            <msItem rend="break">
                                <locus from="121r" to="121v">121r–v</locus>
                                <rubric xml:lang="la">Instrumentum sentencie super tota causa</rubric>
                                <incipit xml:lang="la">In nomine domini Amen. Nos N archipresbiter sedis Lipcziensis in decanatu Mersburgensi iudex cause <gap/> recognoscimus publice profitentes omnibus et singulis personis presentes nostras literas inspecturis quod anno etc. <gap/> in <rs type="corporate" ref="#leipzig_st_thomas_stift_augustiner-chorherren">loco consistoriali in ambitu sancti Thome apostoli in Lipcz</rs> ad iura reddendum pro tribunali</incipit>
                                <index indexName="initien">
                                    <term xml:lang="la">In nomine domini Amen. Nos N archipresbyter sedis Lipsiensis in decanatu Merseburgensi iudex causae <gap/> recognoscimus publice profitentes omnibus et singulis personis praesentes nostras litteras inspecturis quod anno etc. <gap/> in loco consistoriali in ambitu sancti Thome apostoli in Lipsia ad iura reddendum pro tribunali</term>
                                </index>
                                <explicit xml:lang="la"> et sigilli nostri appensionem iussimus communiri. Acta sunt hec etc</explicit>
                                <note>Die Namen der im Text genannten Personen sind abgekürzt, so dass eine genaue Zuordnung und Lokalisierung nicht mehr möglich sind. Unter dem Text ein Zusatz: <quote xml:lang="la">Et cuius quia premissis omnibus et singulis dum sic premittitur <gap/> hoc est quo ad ad mutuam servitutem etc.</quote>
                                </note>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Liber libellorum in variis causis</term>
                                    <index>
                                        <term>Instrumentum sententiae</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </msItem>
                            <msItem rend="break">
                                <locus from="121v">121v</locus>
                                <rubric xml:lang="la">Instrumentum emancipatorum una cum cessione</rubric>
                                <incipit xml:lang="la">In nomine domini Amen etc. Coram honorabili viro domino <rs type="person" ref="#johannes_ilenborg">Iohanne Ilenborg</rs> commissario archidiaconi Misinensis opidi <rs type="place" ref="#dresden">Dresdensis</rs> et actus infrascripti ordinario in mei notarii publici <gap/> presencia constitutus providus vir <rs type="person" ref="#nicolaus_molner">Nicolaus Molner</rs> opidanus dicti opidi Iohannem ipsumque filium ibidem presentem volentem et petentem</incipit>
                                <index indexName="initien">
                                    <term xml:lang="la">In nomine domini Amen etc. Coram honorabili viro domino Iohanne Ilenborg commissario archidiaconi Misinensis oppidi Dresdensis et actus infrascripti ordinario in mei notarii publici <gap/> praesentia constitutus providus vir Nicolaus Molner oppidanus dicti oppidi Iohannem ipsumque filium ibidem praesentem volentem et petentem</term>
                                </index>
                                <explicit xml:lang="la">quibus omnibus et premissis prefatus Nicolaus et Iohannes me notario infrascriptum <gap/> etc</explicit>
                                <note>Die genannten Personen konnten nicht ermittelt werden. </note>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Liber libellorum in variis causis</term>
                                    <index>
                                        <term>Instrumentum emancipatorum una cum cessione</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </msItem>
                            <note>Alle aufgeführten Texte sind ungedruckt.</note>
                        </msItem>
                    </msContents>
                    <physDesc>
                        <objectDesc form="codex">
                            <supportDesc material="chart">
                                <support>
                                    <p>
                                        <material>Papier</material>
                                    </p>
                                    <p>Wasserzeichen: <watermark>Ochsenkopf mit Augen, darüber zweikonturige Stange, darüber Blume</watermark>: <bibl>
                                            <abbr>WZIS</abbr>
                                            <ref type="wzis" cRef="DE6255-PO-69400">DE6255-PO-69400</ref>
                                        </bibl> (<date>1428</date>). <watermark>Ochsenkopf mit Augen, darüber einkonturige Stange, darüber Stern</watermark>: <bibl>
                                            <abbr>WZIS</abbr>
                                            <ref type="wzis" cRef="DE5925-PO-67610">DE5925-PO-67610</ref>
                                        </bibl> (<date>1428</date>). </p>
                                </support>
                                <extent>
                                    <measure type="leavesCount" quantity="23">23 Bl.</measure>
                                </extent>
                                <collation>
                                    <formula>VI (110). V+1 (121).</formula>
                                </collation>
                            </supportDesc>
                            <layoutDesc>
                                <layout columns="1" writtenLines="40 44" ruledLines="0">
                                    <p>
                                        <dimensions type="written" unit="cm">
                                            <height unit="cm" quantity="23">23</height>
                                            <width unit="cm" quantity="15">15</width>
                                        </dimensions>, einspaltig, 40–44 Zeilen. </p>
                                </layout>
                            </layoutDesc>
                        </objectDesc>
                        <handDesc hands="3">
                            <summary>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Schriftarten</term>
                                    <index>
                                        <term>Gotische Schriften</term>
                                        <index>
                                            <term>Bastarda</term>
                                        </index>
                                    </index>
                                </index> Bastarda von drei Händen, </summary>
                            <handNote script="bastarda" medium="ink" scope="sole">
                                <p>Hand 1: <locus from="98r" to="110v">98r–110v</locus>, <locus from="121r" to="121v">121r–v</locus>; </p>
                            </handNote>
                            <handNote script="bastarda" medium="ink" scope="sole">
                                <p>Hand 2: <locus from="111r" to="121r">111r–121r</locus>; </p>
                            </handNote>
                            <handNote script="bastarda" medium="ink" scope="sole">
                                <p>Hand 3: <locus from="121v">121v</locus>.</p>
                            </handNote>
                        </handDesc>
                        <additions>
                            <p>Zahlreiche Marginalien von mehreren späteren Händen. </p>
                        </additions>
                    </physDesc>
                </msPart>
                <msPart xml:id="_294-helmst_V">
                    <msIdentifier>
                        <idno>V</idno>
                    </msIdentifier>
                    <head>
                        <origPlace>Südfrankreich</origPlace>
                        <origDate notBefore="1351" notAfter="1400">14. Jh., 2. Hälfte</origDate>
                    </head>
                    <msContents>
                        <textLang mainLang="la"/>
                        <msItem n="1">
                            <locus from="122r" to="133v">122ra–133va</locus>
                            <author ref="#bartholomaeus_brixiensis">Bartholomaeus Brixiensis</author>
                            <title>Brocarda iuris canonici</title>
                            <rubric xml:lang="la">Incipiunt Brocarda iuris canonici</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Quoniam secundum iuris varietatem in multis imminet correctio facienda idcirco multa ego Bartholomeus Brixiensis brocarda iuris canonici duxi pro viribus corrigenda</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Quoniam secundum iuris varietatem in multis imminet correctio facienda idcirco multa ego Bartholomaeus Brixiensis brocarda iuris canonici duxi pro viribus corrigenda</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">animum sic non posset aliter probari</explicit>
                            <finalRubric xml:lang="la">Expliciunt brocarda</finalRubric>
                            <note>Am Beginn des Textes zusätzliche Rubrik Gerwins von Hameln: (<locus from="122r">122ra</locus>) <quote xml:lang="la">Brocarda iuris</quote>. </note>
                            <filiation>Auch in <ref type="mss" cRef="271-helmst">Cod. Guelf. 271 Helmst.</ref>, 1r–20r; <ref type="mss" cRef="352-helmst">352 Helmst.</ref>, 272ra–285rb.</filiation>
                            <listBibl>
                                <head>Drucke genannt in</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>CALMA</abbr> 1, 699 Nr. 4.</bibl>
                            </listBibl>
                            <listBibl>
                                <head>Weitere Literatur</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>Schulte</abbr> 1, 196 § 45; 2, 84 Nr. 6.1 (Hs. genannt);</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>DDC</abbr> 2, 216f.;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Kuttner</abbr>, 419–422;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Hove</abbr>, 449f.;</bibl>
                                <bibl xml:id="opac_314191585">
                                    <author>S. Stelling-Michaud</author>, Catalogue des manuscrits juridiques (droit canon et droit romain) de la fin du XII<hi rend="sup">e</hi> au XIV<hi rend="sup">e</hi> siècle conservés en Suisse, Genève 1954 (Travaux d’Humanisme et Renaissance 11), Nr. 61–63;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>HQL 1</abbr>, 375.</bibl>
                            </listBibl>
                        </msItem>
                        <msItem n="2">
                            <locus from="133v" to="135v">133va–135va</locus>
                            <title>De VII sacramentis</title>
                            <rubric xml:lang="la">De sacramentis ecclesie que sunt VII. Primo de baptismo</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">In virtute spiritus sancti precipimus ut honor debitus et reverencia singulis exhibeatur ecclesie sacramentis. Baptismus celebratur in aqua et non nisi in aqua</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">In virtute spiritus sancti praecipimus ut honor debitus et reverentia singulis exhibeatur ecclesiae sacramentis</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">maximum est peccatum defraudat enim astantes</explicit>
                            <filiation>Vgl. mit identischem Incipit u. a. in <ref type="altMs">Berlin, SBBPK, Ms. Magdeb. 150</ref>,
										1r–5r (<bibl>
                                    <abbr>Berlin 4,2</abbr>, 156</bibl>); <ref type="altMs">Leipzig, UB, Ms 553</ref>, 92ra–93va (<bibl>
                                    <abbr>Leipzig 2,1</abbr>, 119</bibl>), jeweils mit abweichendem Schluss.</filiation>
                            <note>Ungedruckt. </note>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Theologische Texte</term>
                                <index>
                                    <term>De VII sacramentis</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem n="3">
                            <locus from="135v">135va–b</locus>
                            <title>De X praeceptis</title>
                            <rubric xml:lang="la">Hec sunt X precepta</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Hec sunt decem precepta primum est: <ref type="biblical" cRef="Ex_20,3">Non habebis deos alienos coram me</ref>
                            </incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Haec sunt decem praecepta primum est: Non habebis deos alienos coram me</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">secundum Augustinum quod in nono prohibetur concupiscencia rei immobilis in decimo vero rerum mobilium. Expliciunt X precepta</explicit>
                            <note>Die knappen Erläuterungen des Dekalogs wurden entnommen aus Petrus Lombardus: Sententiarum libri IV 3,37 (<bibl>
                                    <abbr>Petrus Lombardus</abbr>, 207–212</bibl>) und Petrus Comestor: Historia scholastica 2,40 (<bibl>(<abbr>PL</abbr> 198, 1164–1166)</bibl> entnommen. </note>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#petrus_lombardus">Petrus Lombardus</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Sententiarum libri IV</term>
                                    <index>
                                        <term>(zit.)</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </index>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#petrus_comestor">Petrus Comestor</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Historia scholastica (zit.)</term>
                                </index>
                            </index>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Theologische Texte</term>
                                <index>
                                    <term>De VII sacramentis</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem n="4">
                            <locus from="135v" to="137r">135vb–137ra</locus>
                            <title>De IV generibus virtutum</title>
                            <rubric xml:lang="la">De quatuor virtutibus</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Virtus dividitur in quatuor principalia genera virtutum scilicet politicas purgatorias purgati animi exemplares et unumquemque istorum generum subdividitur in quatuor</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Virtus dividitur in quattuor principalia genera virtutum scilicet politicas purgatorias purgati animi exemplares et unumquemque istorum generum subdividitur in quattuor</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">sicut omnes acquisite sciencie que inutiles essent unde cedent per inutilitatem</explicit>
                            <finalRubric xml:lang="la">Dextera scriptoris benedicta sit omnibus horis</finalRubric>
                            <note>
                                <bibl>(<abbr>Colophons</abbr> 20606–20608).</bibl> Ungedruckt.
							</note>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Theologische Texte</term>
                                <index>
                                    <term>De IV generibus virtutum</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem n="5">
                            <locus from="137r">137ra</locus>
                            <title>Sententiae iuridicae</title>
                            <incipit xml:lang="la">Ignorancia excusat in iure</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Ignorantia excusat in iure</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">non tenetur illi iniuste precipienti obedire</explicit>
                            <note>Von einer Hand des <date>15. Jh.</date> hinzugefügt und mit den Nummern 1–10 versehen. Ungedruckt.</note>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Juristische Texte</term>
                                <index>
                                    <term>Sententiae iuridicae</term>
                                </index>
                            </index>
                            <note>– <locus from="137r">137rb</locus> leer.</note>
                        </msItem>
                        <msItem n="6">
                            <locus from="137v" to="143r">137va–143ra</locus>
                            <author ref="#petrus_ilerdensis">Petrus Ilerdensis</author>
                            <title>Breviarium iuris canonici</title>
                            <rubric xml:lang="la">Incipit Breviarium Bernardi ad inveniendas omnes materias in iure canonico</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Verborum superfluitate penitus resecata de talento credito vobis relinquo socii margaritam <gap reason="omitted"/> Quot modis ius naturale accipiatur</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Verborum superfluitate penitus resecata de talento credito vobis relinquo socii margaritam <gap reason="omitted"/> Quot modis ius naturale accipiatur</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">et utrum ipso iure sint excommunicati transgressores tractati eadem questione <ref type="medieval" cRef="C.17_q.4_c.5">
                                    <w>
                                        <supplied>canone</supplied>
                                    </w> 'Omnes'</ref> et <ref type="medieval" cRef="C.17_q.4_c.12">canone 'Sicut'</ref>
                            </explicit>
                            <finalRubric xml:lang="la">Explicit</finalRubric>
                            <filiation>Auch in <ref type="mss" cRef="352-helmst">Cod. Guelf. 352 Helmst.</ref>, 285va–292ra.</filiation>
                            <listBibl>
                                <head>Druck (als Werk des Bernardus Compostellanus iunior)</head>
                                <bibl xml:id="opac_150051840">
                                    <author>Bernardus Compostellanus</author>, Lectura aurea in primum librum decretalium … necnon cum Breviario iuris canonici eiusdem … Paris 1516, 90vb–98rb.</bibl>
                            </listBibl>
                            <listBibl>
                                <head>Literatur</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>Schulte</abbr> 2, 485f.;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Kuttner</abbr>, 318;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Hove</abbr>, 486;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Díaz y Díaz</abbr>, 299 Nr. 1433;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>García y García <hi rend="normal">Canonística</hi>
                                    </abbr> 1, 415 Nr. 7.</bibl>
                            </listBibl>
                        </msItem>
                        <msItem n="7">
                            <locus from="143r" to="145v">143ra–145va</locus>
                            <author ref="#franciscus_de_aptis">Franciscus de Aptis</author>
                            <title>Tractatus de quartis</title>
                            <incipit xml:lang="la">Quoniam aliqui curiosi contra doctrinam apostoli appetentes plus sapere quam oporteat</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Quoniam aliqui curiosi contra doctrinam apostoli appetentes plus sapere quam oporteat</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">Ego Franciscus episcopus Clusinensis indignus decretorum doctor minimus predicta omnia <gap reason="omitted"/> ex scripturis doctorum collegi <gap reason="omitted"/>
                                <w>Guil<supplied>elmus</supplied>
                                </w> in <w>spe<supplied>culo</supplied>
                                </w>
								in prohemio etc</explicit>
                            <note>Am Beginn des Textes Rubrik Gerwins von Hameln: (<locus from="99r">143ra</locus>) <quote xml:lang="la">De quarta et piis locis</quote>. Textschluss durch Abrieb nur schwer erkennbar.</note>
                            <filiation>Parallelüberlieferung im Codex <ref type="altMs">Erfurt, UFB Erfurt/Gotha – UB Erfurt, Dep. Erf. CA 2° 223</ref>, 227v–233r (<bibl>
                                    <abbr>Erfurt</abbr>, 139</bibl>). </filiation>
                            <listBibl>
                                <head>Druck (als Werk des Lapus de Castellione senior)</head>
                                <bibl>Tractatus Universi Iuris Duce &amp; Auspice Gregorio XIII. Pontifice Maximo in unum congesti…, Vol. XV/2: De beneficiis, Venedig 1584, 193rb–194vb. </bibl>
                            </listBibl>
                            <note>Ausgehend vom Druck in der älteren Literatur (<listBibl>
                                    <bibl>
                                        <abbr>Schulte</abbr> 2, 272 Nr. 101.3;</bibl>
                                    <bibl>
                                        <abbr>Hove</abbr>, 507</bibl>
                                </listBibl>) dem Florentiner Juristen Lapus de Castellione senior zugeschrieben. Zum Text und zur Verfasserfrage 
							<listBibl>
                                    <bibl>
                                        <author>R. C. Trexler</author>, The Bishop’s Portion: Generic Pious Legacies in the Late Middle Ages in Italy, in: Traditio 28 (1972), 397–450, hier 449f.;</bibl>
                                    <bibl>
                                        <author>V. Colli</author>, Collezioni d’autore di Baldo degli Ubaldi nel MS Biblioteca Apostolica Vaticana, Barb. lat. 1398; in: Ius commune 25 (1998), 323–346, hier 341;</bibl>
                                    <bibl>
                                        <author>E. Spagnesi</author>, "Dominus Lapus, iuris utriusque monarcha", in: Antica possessione con belli costumi. Due Giornate di Studio su Lapo da Castiglionchio il Vecchio (Firenze – Pontassieve, 3.–4. ottobre 2003), hrsg. von <editor>F. Sznura</editor>, Florenz 2005, 121–142;</bibl>
                                    <bibl>
                                        <abbr>CALMA</abbr> 3, 379 Nr. 2.</bibl>
                                </listBibl>
                            </note>
                        </msItem>
                        <msItem n="8">
                            <locus from="145v">145vb</locus>
                            <title>Tabula</title>
                            <incipit xml:lang="la">Tabula contentorum in hoc volumine. Brocarda iuris canonici <gap reason="omitted"/> et Breviarium Bernardi <gap/>
                                <rs type="person" ref="#johannes_andreae">Iohannis Andree</rs>
                                <gap/>
                                <rs type="person" ref="#paulus_de_liazariis">Pauli de Liazariis</rs>
                                <gap/>
                                <rs type="person" ref="#johannes_calderinus">Johannis Calderini</rs>
                                <gap/>
                                <rs type="person" ref="#jacobus_butrigarius">Iacobi Butrigarii</rs>
                                <gap/>
                                <rs type="person" ref="#thomas_de_corsinis">Thome de Corsinis</rs>
                                <gap/>
                                <rs type="person" ref="#baldus_de_ubaldis">Baldi de Ubaldis</rs>
                                <gap/>
                                <rs type="person" ref="#johannes_de_lignano">Iohannis de Lignano</rs>
                                <gap/>
                                <rs type="person" ref="#franciscus_de_zabarellis">Francisci de Zabarellis</rs>
                            </incipit>
                            <explicit xml:lang="la">Quedam extravagans que incipit 'Johannes episcopus' etc. Constituciones provincie etc</explicit>
                            <note>Laut dem Verzeichnis enthielt der ursprünglich umfangreichere Pergamentcodex noch zahlreiche kleinere juristische Texte, vor allem Vorlesungen, Repetitionen und Consilia der oben genannten italienischen Juristen des 14. Jh. </note>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Buch- und Schriftwesen</term>
                                <index>
                                    <term>Tabula</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem n="9">
                            <locus from="145v">145vb</locus>
                            <title>De expensis quibusdam nota</title>
                            <incipit xml:lang="la">Anno M CCCC XLIII<hi rend="sup">o</hi>. Item XXV solidi pro vino</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Anno M CCCC XLIII<hi rend="sup">o</hi>. Item XXV solidi pro vino</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">Item unum solidum duo floreni</explicit>
                            <note>Nachtrag von späterer Hand, Text durch Abrieb kaum noch lesbar.</note>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Juristische Texte</term>
                                <index>
                                    <term>Nota</term>
                                    <index>
                                        <term>de expensis quibusdam</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                    </msContents>
                    <physDesc>
                        <objectDesc form="codex">
                            <supportDesc material="perg">
                                <support>
                                    <p>
                                        <material>Pergament</material>
                                    </p>
                                </support>
                                <extent>
                                    <measure type="leavesCount" quantity="24">24 Bl.</measure>
                                </extent>
                                <collation>
                                    <formula>3 IV (145).</formula> Lagensignaturen <quote>a1–4</quote>,
										<quote>b1–4</quote>, <quote xml:lang="la">c1–4</quote> auf dem Fußsteg der ersten Rectoseite jeder Lage, z. T. durch Beschnitt verloren. </collation>
                            </supportDesc>
                            <layoutDesc>
                                <layout columns="2" writtenLines="46 47" ruledLines="46 47">
                                    <p>
                                        <dimensions type="written" unit="cm">
                                            <height unit="cm" quantity="24">23–24</height>
                                            <width unit="cm" quantity="16">16</width>
                                        </dimensions>, zweispaltig (Spalten 7,5 cm breit), 46–47 Zeilen.</p>
                                </layout>
                            </layoutDesc>
                        </objectDesc>
                        <handDesc hands="3">
                            <summary>Drei Hände, </summary>
                            <handNote script="rotunda" medium="ink" scope="sole">
                                <p>Hand 1: <term type="script">Rotunda</term>, <locus from="122r" to="143r">122ra–143ra</locus>; <index indexName="nasa">
                                        <term>Schriftarten</term>
                                        <index>
                                            <term>Gotische Schriften</term>
                                            <index>
                                                <term>Rotunda</term>
                                            </index>
                                        </index>
                                    </index>
                                </p>
                            </handNote>
                            <handNote script="cancell" medium="ink" scope="sole">
                                <p>Hand 2: <term type="script">Cancelleresca</term>, <locus from="143r" to="145v">143ra–145va</locus>; <index indexName="nasa">
                                        <term>Schriftarten</term>
                                        <index>
                                            <term>Gotische Schriften</term>
                                            <index>
                                                <term>Cancelleresca</term>
                                            </index>
                                        </index>
                                    </index>
                                </p>
                            </handNote>
                            <handNote script="bastarda" medium="ink" scope="sole">
                                <p>Hand 3: <locus from="145v">145vb</locus> Inhaltsverzeichnis in
                           <term type="script">Bastarda</term>. <index indexName="nasa">
                                        <term>Schriftarten</term>
                                        <index>
                                            <term>Gotische Schriften</term>
                                            <index>
                                                <term>Bastarda</term>
                                            </index>
                                        </index>
                                    </index>
                                </p>
                            </handNote>
                        </handDesc>
                        <decoDesc>
                            <decoNote type="rubric">
                                <p>
                                    <locus from="122r" to="143r">122ra–143ra</locus> rubriziert, rote Lombarden; <index indexName="nasa">
                                        <term>Buchschmuck</term>
                                        <index>
                                            <term>Lombarden</term>
                                        </index>
                                    </index>
                                </p>
                            </decoNote>
                            <decoNote type="initial">
                                <p>
                                    <locus from="137v" to="143r">137va–143ra</locus> blaue und rote Fleuronnéelombarden mit konturbegleitendem Knospenfleuronnée in der Gegenfarbe mit Besatz aus einfachen bzw. gekernten Perlen und geschwungenen Fadenausläufern. <index indexName="nasa">
                                        <term>Buchschmuck</term>
                                        <index>
                                            <term>Fleuronnéelombarden</term>
                                        </index>
                                    </index>
                                </p>
                            </decoNote>
                        </decoDesc>
                    </physDesc>
                    <history>
                        <origin>
                            <p>Der Pergamentfaszikel gehörte nach Ausweis des Inhaltsverzeichnisses zu einer umfangreichen Sammelhandschrift mit zahlreichen juristischen Kleintexten. Inhalt, paläographische Merkmale und der karge Buchschmuck lassen darauf schließen, dass der Codex um die Mitte des 14. Jh. in Südfrankreich geschrieben wurde. Vergleichbar sind z. B. die Codices <ref type="altMs">Montpellier, BM, Ms. 10–11</ref>, datiert 1340 (<bibl>
                                    <abbr>Manuscrits datés <hi rend="normal">Frankreich</hi>
                                    </abbr> 6, 321 mit Taf. LI</bibl>), und <ref type="altMs">Toulouse, BM, Ms. 43</ref>, datiert um 1357 (<bibl>
                                    <abbr>Manuscrits datés <hi rend="normal">Frankreich</hi>
                                    </abbr> 6, 379 mit Taf. LIX</bibl>) aus dem Dominikanerkloster Toulouse. </p>
                        </origin>
                    </history>
                </msPart>
            </msDesc>
        </body>
    </text>
</TEI>