<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" xml:lang="de" xml:id="HAB_mss_298-helmst_tei-msDesc_Lesser">
    <teiHeader>
        <fileDesc>
            <titleStmt>
                <title>Beschreibung von Cod. Guelf. 298 Helmst. (Katalog der mittelalterlichen Helmstedter Handschriften. Teil II: Cod. Guelf. 277 bis 370 Helmst. Mit einem Anhang: Die mittelalterlichen Handschriften und Fragmente der Ehemaligen Universitätsbibliothek Helmstedt, beschrieben von Bertram Lesser. Wiesbaden 2022.)</title>
                <respStmt>
                    <resp>Beschrieben von </resp>
                    <name type="person">Bertram Lesser</name>
                </respStmt>
                <funder>Gefördert durch die <orgName>Deutsche Forschungsgemeinschaft</orgName> im Rahmen des Programms "Digitalisierung und Erschließung handschriftlicher und gedruckter Überlieferung"</funder>
            </titleStmt>
            <editionStmt>
                <edition>Elektronische Ausgabe nach TEI P5</edition>
                <respStmt>
                    <resp>TEI-P5 konforme Kodierung durch </resp>
                    <name type="person">Bertram Lesser</name>
                    <name type="org">Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel</name>
                </respStmt>
            </editionStmt>
            <publicationStmt>
                <publisher>
                    <name type="org">Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel</name>
                    <ptr target="http://www.hab.de"/>
                </publisher>
                <date type="issued" when="2015-01-29"/>
                <date type="digitised" when="2014-11-14"/>
                <distributor>Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel</distributor>
                <availability status="restricted">
                    <licence target="http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/de/">
                        <p>Dieses Dokument steht unter einer Creative Commons Namensnennung-Weitergabe unter gleichen Bedingungen 3.0 Deutschland Lizenz (CC BY-SA).</p>
                        <p>Für die Nutzung weiterer Daten wie Digitalisaten gelten gegebenenfalls andere Lizenzen. Vgl. die <ref target="http://diglib.hab.de/?link=012">Nutzungshinweise</ref> der Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel.</p>
                    </licence>
                </availability>
                <pubPlace>
                    <ptr type="purl" target="http://diglib.hab.de/mss/298-helmst/start.htm"/>
                    <ptr type="thumbnailForPresentations" target="http://diglib.hab.de/mss/298-helmst/thumbs/00001.jpg"/>
                </pubPlace>
                <idno type="URN">urn:nbn:de:gbv:23-mss/298-helmst8</idno>
            </publicationStmt>
            <sourceDesc>
                <p>Neu katalogisiert durch <name type="person">Bertram Lesser</name>.</p>
            </sourceDesc>
        </fileDesc>
        <encodingDesc>
            <projectDesc>
                <p>Beschreibung erstellt im Rahmen des Projektes <name type="project" subtype="cataloguing">Katalogisierung der mittelalterlichen Helmstedter Handschriften <name type="project" subtype="part">Teil III</name>
                    </name>.</p>
            </projectDesc>
        </encodingDesc>
        <revisionDesc>
            <change who="schassan" when="2019-08-20">Manuscripta Mediaevalia Objektnummer hinzugefügt.</change>
            <change who="schassan" when="2015-09-04">Normdaten ergänzt bzw. korrigiert.</change>
            <change who="lesser" when="2023-01-15">Überarbeitung abgeschlossen; gleicher Stand wie im gedruckten Katalog.</change>
        </revisionDesc>
    </teiHeader>
    <text>
        <body>
            <msDesc xml:id="mss_298-helmst_tei-msDesc_Lesser" xml:lang="de">
                <msIdentifier>
                    <settlement>Wolfenbüttel</settlement>
                    <repository key="HAB">Herzog August Bibliothek</repository>
                    <collection>Helmstedter Handschriften</collection>
                    <idno sortKey="wf_hab_helmst-0298">Cod. Guelf. 298 Helmst.</idno>
                    <altIdentifier type="catalog">
                        <collection>Heinemann-Nr.</collection>
                        <idno sortKey="heinemann-0331">331</idno>
                    </altIdentifier>
                    <altIdentifier type="catalog">
                        <collection>Manuscripta Mediaevalia Objektnummer</collection>
                        <idno>32412163,T</idno>
                    </altIdentifier>
                </msIdentifier>
                <head>
                    <title>Collectio epistularum</title>
                    <origPlace>Norditalien</origPlace>
                    <origDate notBefore="1401" notAfter="1425">15. Jh., 1. Viertel</origDate>
                </head>
                <msContents>
                    <textLang mainLang="la"/>
                    <msItem n="1">
                        <note>
                            <locus from="Ir">Ir</locus> leer, <locus from="Iv">Iv</locus> von anlegender Hand Inhaltsangabe: <quote xml:lang="la">In nomine domini amen. Iste liber continet capitula diversarum epistolarum papalium imperialium et aliarum et inter ceteras sunt plures super discensione paparum et Frederici ac successorum suorum que imperiales edite creduntur per Petrum de Vineis secretarium imperialem et eciam continet plura alia que continentur in <sic>sui</sic> tabula.</quote>
                        </note>
                    </msItem>
                    <msItem n="2">
                        <locus from="Iv" to="1v">Iv–1v</locus>
                        <author ref="#guilelmus_romanorum_rex">Guilelmus Romanorum rex</author>
                        <title>Epistula 'Postquam summae considerationis' ad civitatem Mediolanensem missa<note> (<rs type="place" ref="#aachen">Aachen</rs>, <date>Mai/Okt. 1248</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Et primo rex Romanorum scribit Mediolanensibus quod cum ipse nequiens ad eos ire propter obsidionem Aquensem constituisset certum vicarium et iste vicarius sibi sit necessarius disposuit alium substituere vicarium usque ad eius adventum</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Wilhelmus dei gracia <sic>inregem</sic> Romanorum electus semper Augustus nobilibus et prudentibus viris potestati consilio et universo populo Mediolanensi dilectis fidelibus suis graciam suam et bonam voluntatem. Postquam summe consideracionis disposicio ineffabilis que provide statuit ab eterno</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Postquam summae considerationis dispositio ineffabilis quae provide statuit ab aeterno</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">beneficiis et dignis honoribus attollamus. Datum in castris etc</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Drucke (jeweils nach dieser Hs.)</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Hahn <hi rend="normal">Collectio</hi>
                                </abbr>, 255–257 Nr. XXXI;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>MGH <hi rend="normal">Const.</hi>
                                </abbr> 2, <ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_Const._2_S._462">462f. Nr. 356</ref>;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>MGH DD</abbr> 18/1, <ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_DD_HRas_/_DD_Wilh_1_S._71">71f. Nr. 39</ref>.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/1,2 Nr. 4926.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="3">
                        <locus from="1v" to="2r">1v–2r</locus>
                        <author ref="#gregorius_ix_papa">Gregorius IX papa</author>
                        <title>Epistula 'Nuper considerantes' ad civitatem Mediolanensem missa<note> (<rs type="place" ref="#rom">Rom</rs>, <date>15.10.1240</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Scribit papa ut Mediolanenses suos nuncios solempnes transmittant ad eum pro concilio celebrando</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Gregorius episcopus servus servorum dei dilectis filiis nobili viro potestati consilio et populo Mediolanensi <gap reason="omitted"/>
                     Nuper considerantes quod instantis malitia temporis negotiis diversis et arduis</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Nuper considerantes quod instantis malitia temporis negotiis diversis et arduis</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">universalis ecclesie salutem propriam et populi christiani. Datum Laterani etc</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Druck (nach dieser Hs.)</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Hahn <hi rend="normal">Collectio</hi>
                                </abbr>, 144f. Nr. XXI.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Potthast <hi rend="normal">Regesta</hi>
                                </abbr> 10950;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/2,3 Nr. 7333;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>CALMA</abbr> 4, 430–432 Nr. 2 (auch zu allen anderen hier zitierten Briefen dieses Papstes).</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="4">
                        <locus from="2r" to="2v">2r–v</locus>
                        <author ref="#innocentius_iv_papa">Innocentius IV papa</author>
                        <title>Epistula 'Laude dignum' ad civitatem Mediolanensem missa<note> (<rs type="place" ref="#rom">Rom</rs>, <date>nach 01.10.1243</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Scribit papa Mediolanensibus quod benigne recepit eorum ambaxiatorem et in hiis que proposuit favorem adhibuit graciosum</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Innocentius episcopus servus servorum dei dilectis filiis nobili viro potestati consilio et populo Mediolanensi salutem et apostolicam benedictionem. Laude dignum et gracia dilectum filium <rs type="person" ref="#guifredus_de_habiate">Guifredum de Habiate</rs> ambaxiatorem vestrum</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Laude dignum et gratia dilectum filium Guifredum de Habiate ambaxiatorem vestrum</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">cum aliis ipsius ecclesie devotis intendimus reformare. Datum</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Druck (nach dieser Hs.)</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Hahn <hi rend="normal">Collectio</hi>
                                </abbr>, 176f. Nr. XLI.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Potthast <hi rend="normal">Regesta</hi>
                                </abbr> 11210;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/2,3 Nr. 7403;</bibl>
                            <bibl>
                                <author>R. Davidsohn</author>, Ein Briefkodex des XIII. und ein Urkundenbuch des XV. Jahrhunderts, in: Quellen und Forschungen aus italienischen Bibliotheken und Archiven 19 (1927), 373–388, hier 381 Nr. 19.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="5">
                        <locus from="2v" to="3r">2v–3r</locus>
                        <author ref="#innocentius_iv_papa">Innocentius IV papa</author>
                        <title>Epistula 'Quia nostrum est' ad episcopum Novariensem missa<note> (<rs type="place" ref="#rom">Rom</rs>, <date>01.01.1253</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Scribit papa episcopo Novariensi ut recipiat ad misericordiam quoscumque reverti volentes ad mandatum ecclesie</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Innocentius episcopus servus servorum dei venerabili fratri episcopo Novariensi salutem et apostolicam benedictionem. Quia nostrum est requirere oves perditas</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Quia nostrum est requirere oves perditas</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">sicut expedire videtur compescendo</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Drucke (jeweils nach dieser Hs.)</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Hahn <hi rend="normal">Collectio</hi>
                                </abbr>, 170–172 Nr. XXXVII;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>MGH <hi rend="normal">Epp. saec. XIII</hi>
                                </abbr>/3, <ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_Epp._saec._XIII_3_S._149">149f. Nr. 177</ref>.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Potthast <hi rend="normal">Regesta</hi>
                                </abbr> 15591;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/2,3 Nr. 8555.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="6">
                        <locus from="3r" to="3v">3r–v</locus>
                        <author ref="#innocentius_iv_papa">Innocentius IV papa</author>
                        <title>Epistula 'Devotionis vestrae' ad civitatem Mediolanensem missa<note> (<rs type="place" ref="#rom">Rom</rs>, <date>nach 01.10.1243</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Scribit papa Mediolanensibus quod recepit eorum literas et commendat eos de constancia fidei quam habent ad ecclesiam rogando eos ut perseverant firmi et stabiles in devocione eorum matri ecclesie prout inceperunt</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Innocentius episcopus servus servorum dei dilectis filiis nobili viro potestati consilio et communi Mediolanensi salutem et apostolicam benedictionem. Devocionis vestre literas que per dilectum filium <rs type="person" ref="#guifredus_de_habiate">Guifredum de Habiate</rs> ambaxiatorem vestrum fuerunt</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Devotionis vestrae litteras quae per dilectum filium Guifredum de Habiate ambasiatorem vestrum fuerunt</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">tamquam caros ecclesie romane filios et devotos favore multiplicis gracie prosequimur. Datum</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Druck (nach dieser Hs.)</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Hahn <hi rend="normal">Collectio</hi>
                                </abbr>, 174f. Nr. XXXIX.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/2,3 Nr. 7404.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="7">
                        <locus from="3v" to="4r">3v–4r</locus>
                        <author ref="#innocentius_iv_papa">Innocentius IV papa</author>
                        <title>Epistula 'Sincerae devotionis' ad civitatem Mediolanensem missa<note> (<rs type="place" ref="#rom">Rom</rs>, <date>18.11.1243</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Scribit papa Mediolanensibus commendans eos de devocione et constancia quam habuerunt erga Romanam ecclesiam quod eos recipit sub sua protectione et cassat et revocat omnes processus et concessiones factas de eorum bonis per principem Romanum quibuscumque personis</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Innocentius episcopus servus servorum dei dilectis filiis nobili viro potestati consilio et populo Mediolanensi salutem et apostolicam benedictionem. Sincere devocionis fervor et constancie firmitas inconcusse</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Sincerae devotionis fervor et constantiae firmitas inconcussae</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">acceptare presumpserit indignacionem omnipotentis dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum eius se noverit incursurum. Datum etc</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Drucke (jeweils nach dieser Hs.)</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Hahn <hi rend="normal">Collectio</hi>
                                </abbr>, 175f. Nr. XL;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>MGH <hi rend="normal">Epp. saec. XIII</hi>
                                </abbr>/2, <ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_Epp._saec._XIII_2_S._30">30 Nr. 38</ref> (identische Ausfertigung für <rs type="place" ref="#brixen">Brixen</rs>).</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Potthast <hi rend="normal">Regesta</hi>
                                </abbr> 15593;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/2,3 Nr. 7419.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="8">
                        <locus from="4r" to="4v">4r–v</locus>
                        <author ref="#gregorius_ix_papa">Gregorius IX papa</author>
                        <title>Epistula 'Vereri et verceundari' ad civitatem Mediolanensem missa<note>
                           (<rs type="place" ref="#rom">Rom</rs>, <date>1239–1241</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Scribit papa Mediolanensibus ut cum intellexerit ipsos contra eorum honorem cepisse nepotes episcopi Sabinensis et quosdam alios eius consanguineos ipsos instanter debeant relaxare sub obtentu gracie sue</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Gregorius episcopus servus servorum dei dilectis filiis nobili viro potestati consilio et communi Mediolanensi salutem et apostolicam benedictionem. Vereri et verecundari universi et singuli deberetis</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Vereri et verecundari universi et singuli deberetis</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">ad id per censuram ecclesiasticam appellacione remota compellat. Datum</explicit>
                        <note>Ungedruckt.</note>
                        <listBibl>
                            <head>Zum Text vgl.</head>
                            <bibl>
                                <author>Davidsohn</author> Briefkodex (s. oben), 381 Nr. 18.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="9">
                        <locus from="4v" to="5v">4v–5v</locus>
                        <author ref="#gregorius_ix_papa">Gregorius IX papa</author>
                        <title>Epistula 'Existens in mari' ad civitatem Mediolanensem missa<note> (<rs type="place" ref="#rom">Rom</rs>, <date>18.05.1241</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Scribit papa Mediolanensibus quod cum idem direxisset literas suas universis prelatis et principibus orbis terre pro concilio convocando quod imperator ipsis venientibus per mare fecit eos detineri unde <sic>exortatur</sic> eos ut non propter hoc expavescant ymmo resistant viriliter dicto imperatori et cunctis eius sequacibus qui ecclesiam impugnant</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Gregorius episcopus servus servorum dei dilectis filiis nobili viro potestati consilio et populo Mediolanensi salutem et apostolicam benedictionem. Existens in mari huius mundi Petri navicula</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Existens in mari huius mundi Petri navicula</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">et ecclesiastice libertati augmentum provenient ad nostra et aliorum fidelium utilitas subsequatur. Datum</explicit>
                        <note>
                            <locus from="4v">4v</locus> in marg. Editionsangabe (18. Jh.): <quote xml:lang="la">Extat apud Raynaldum T. XIII p. 510, sed ad Venetiam data</quote> (s. <bibl>
                                <abbr>Raynaldus <hi rend="normal">Annales</hi>
                                </abbr> 13, 511, § 64–66 ad ann. 1241, identische Ausfertigung für <rs type="place" ref="#venedig">Venedig</rs>
                            </bibl>). </note>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Mansi</abbr> 23, 98A–99B Nr. XVII;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Baumgartenberger Formelbuch</abbr>, 184f. Nr. 43;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>MGH <hi rend="normal">Epp. saec. XIII</hi>
                                </abbr>/1, <ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_Epp._saec._XIII_1_S._716">716f. Nr. 815</ref> (identische Ausfertigung für <rs type="place" ref="#bologna">Bologna</rs>).</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Potthast <hi rend="normal">Regesta</hi>
                                </abbr> 11015;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/2,3 Nr. 7361;</bibl>
                            <bibl>
                                <author>Davidsohn</author> Briefkodex (s. oben), 380 Nr. 12.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="10">
                        <locus from="5v" to="6v">5v–6v</locus>
                        <author ref="#petrus_de_vinea">Petrus de Vinea</author>
                        <title>Epistula I 35</title>
                        <rubric xml:lang="la">Scribit rex Francie universis cardinalibus ecclesie Romane quod cum Romana ecclesia multo tempore pastore vacavit loco Petri talem pontificem eligere procurent qui merito Petri vicarius dici possit</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">
                            <sic>Philipus</sic> dei gracia rex Francorum universis ecclesie Romane cardinalibus dilectis amicis suis salutem et plenitudinem summi boni. Cum papalis sit dignitas orbis caput orbis regimen orbisque maiestas admirari compellimur</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Cum papalis sit dignitas orbis caput orbis regimen orbisque maiestas admirari compellimur</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">exurgat leo dormiens de cubili rugitu cuius mundi principes contremiscunt. Datum etc</explicit>
                        <note>Auf die nachfolgend genannte Ausgabe bezieht sich die Editionsnotiz (18. Jh.) <locus from="5v">5v</locus> in marg.: <quote xml:lang="la">Epistule XXXV Petri de Vin. p. 217, licet tunc in Gallia Philippus non regnavit, inde mendum subesse puto.</quote>
                        </note>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>Petri de Vineis Epistolarum quibus res gestae ejusdem imperatoris aliaque ad historiam … spectantia continentur libri VI. Novam hanc editionem … curavit <editor>J. R. Iselius</editor>, Bd. 1, Basel 1740, 213–216;</bibl>
                            <bibl>Historia diplomatica Friderici Secundi…, collegit… et notis illustravit <editor>J.-L.-A. Huillard-Bréholles</editor>, Bd. 6/1, Paris 1860, 68–70 (mit anderem Absender).</bibl>
                        </listBibl>
                        <note>Die Zugehörigkeit des Briefes zur Sammlung ist nicht gesichert; er fehlt daher in der kritischen Neuausgabe (s. unten).</note>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/2,4 Nr. 11401.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="11">
                        <locus from="6v" to="7v">6v–7v</locus>
                        <author ref="#petrus_de_vinea">Petrus de Vinea</author>
                        <title>Epistula II 34</title>
                        <rubric xml:lang="la">Scribit potestati et communi Bononiensi intellexisse quod in victoria eis data elevati sunt in magna superbia contra eum et nisi cito ad mansuetudinem convertantur gaudium eorum convertetur in tristiciam nec velint credere adulacionibus et suggestionibus illorum qui eos sue dampna communi cupiunt saciare precipiens eis ut relaxent filium suum Henricum regem Sardanie et alios fideles suos quos detinent carceratos</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Fredericus dei gracia Romanorum imperator semper Augustus Ierusalem et Sicilie rex potestati et communi Bononiensi graciam quam meruerunt. Varios eventus esse fortune diversis legitur in scripturis</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Varios eventus esse fortunae diversis legitur in scripturis</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">fabula eritis et opprobrium omnium nacionum ac excedencie vestre improperabitur in eternum. Datum etc</explicit>
                        <note>Auf die nachfolgend genannte Ausgabe bezieht sich die fehlerhafte Editionsnotiz (18. Jh.) <locus from="6v">6v</locus> in marg.: <quote xml:lang="la">Petri de Vin. L. 2 n. XXXV p. 307.</quote>
                        </note>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>Petri de Vineis Epistolarum Bd. 1 (s. oben), 299–301.</bibl>
                            <bibl xml:id="opac_805130349">L'epistolario di Pier della Vigna, coordinamento di <editor>E. d'Angelo</editor>, edizioni critiche, introduzioni, note, traduzione a cura di <editor>A. Boccia</editor> u. a., Soveria Mannelli 2014 (Centro Europeo di Studi Normanni. Collana di fonti e studi N.S. 1), 353f. Nr. 2.34 (abweichend).</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/1,1 Nr. 3777.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="12">
                        <locus from="7v" to="8v">7v–8v</locus>
                        <author ref="#innocentius_iv_papa">Innocentius IV papa</author>
                        <title>Epistula 'Super petram' ad civitatem Mediolanensem missa<note> (<rs type="place" ref="#lyon">Lyon</rs>, <date>nach 27.03.1247</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Scribit papa Mediolanensibus ut ex morte clare memorie <w>H<supplied>enrici</supplied>
                            </w> regis nulla depressione remissi causam fidei et ecclesie ac tocius populi christiani prosequentes contra Fredericum olim imperatorem et eius sequaces fidei et ecclesie inimicos <sic>exurgant</sic> continue fortiores</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Innocentius episcopus servus servorum dei dilectis filiis nobili viro potestati consilio et populo Mediolanensi salutem et apostolicam benedictionem. Super petram fidei stabilita mater ecclesia</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Super petram fidei stabilita mater ecclesia</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">baculo adversitatis percutiat subsequenter ipsos prosperitatis dextera consolatur. Datum etc</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Druck (nach dieser Hs.)</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Hahn <hi rend="normal">Collectio</hi>
                                </abbr>, 172–174 Nr. XXXVIII.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Potthast <hi rend="normal">Regesta</hi>
                                </abbr> 12466;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/2,3 Nr. 7751.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="13">
                        <locus from="8v" to="10r">8v–10r</locus>
                        <author ref="#petrus_de_vinea">Petrus de Vinea</author>
                        <title>Epistula I 2</title>
                        <rubric xml:lang="la">Scribit imperator universis principibus orbis terre ut fidem credulam adhibeant ambaxiatoribus suis in hiis que volunt proponere pro parte ipsius</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Fredericus Romanorum imperator semper Augustus Ierusalem et Sicilie rex etc. Illos felices describit antiquitas quibus ex alieno prestatur cautela periculo</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Illos felices describit antiquitas quibus ex alieno praestatur cautela periculo</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">modicis rebus contenti deo serviant omnem debetis diligenciam adhibere. Datum etc</explicit>
                        <note>Auf die nachfolgend genannte Ausgabe bezieht sich die Editionsnotiz (18. Jh.) <locus from="8v">8v</locus> in marg.: <quote xml:lang="la">Extra. L. 1 ep. 2 apud Petr. de Vineis.</quote>
                        </note>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>Petri de Vineis Epistolarum Bd. 1 (s. oben), 80–84;</bibl>
                            <bibl>L'epistolario di Pier della Vigna (s. oben), 88–90 Nr. 1.2.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/1,1 Nr. 3541.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="14">
                        <locus from="10r" to="12r">10r–12r</locus>
                        <author ref="#petrus_de_vinea">Petrus de Vinea</author>
                        <title>Epistula III 1</title>
                        <rubric xml:lang="la">Scribit imperator episcopo Cumano quod cum pro reformacione iurium ecclesie et imperii in Ytalia et statu pacifico regionis ipsius apud Placentiam solempnem curiam duxerit indicendam ad quam ab urbe citra omnium universitatum Ytalie nuncios invitat se honorifice preparet ad veniendum ad curiam supradictam</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Fredericus Romanorum imperator semper Augustus Ierusalem et Sicilie rex venerabili Cumarum episcopo dilecto fideli suo graciam suam et bonam voluntatem. Dum debitorum nostrorum cirographa legimus</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Dum debitorum nostrorum chirographa legimus</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">dirigente iter prosperum faciente qui potest. Datum etc</explicit>
                        <note>Auf die nachfolgend genannte Ausgabe bezieht sich die Editionsnotiz (18. Jh.) <locus from="10r">10r</locus> in marg.: <quote xml:lang="la">Ep. 1 Lib. tertii P. de Vin.</quote>
                        </note>
                        <listBibl>
                            <head>Druck (abweichend)</head>
                            <bibl>Petri de Vineis Epistolarum Bd. 1 (s. oben), 373–380;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>MGH <hi rend="normal">Const.</hi>
                                </abbr> 2, <ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_Const._2_S._266">266</ref>–<ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_Const._2_S._269">269</ref> Nr. 200;</bibl>
                            <bibl>L'epistolario di Pier della Vigna (s. oben), 449–452 Nr. 3.1.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/1,1 Nr. 2156.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="15">
                        <locus from="12r">12r</locus>
                        <author ref="#ventura_de_asola">Ventura de Asola</author>
                        <title>Epistula ad quendam magistrum sive professorem liberalium artium</title>
                        <rubric xml:lang="la">Regraciatur quidam scolaris sive notarius cuidam magistro qui ipsum valde commendaverat</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Liberalium arcium dotibus prefulgenti magistro S. eminenti facultatis grammatice professoris Ventura de Asola humilis notarius prompti servicii sponsionem. Si cervus quem molestia sitis urget impellente natura quam non est facile coerceri fontes querat</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Si cervus quem molestia sitis urget impellente natura quam non est facile coerceri fontes quaerat</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">que dinoscantur alterius in volatu</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Druck (fehlerhaft, nach dieser Hs.)</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Hahn <hi rend="normal">Collectio</hi>
                                </abbr>, 261f. Nr. XXXVI.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <author>E. Winkelmann</author>, Acta imperii inedita saeculi XIII et XIV. Urkunden und Briefe zur Geschichte des Kaiserreichs und des Königreichs Sizilien in den Jahren 1198 bis 1273, Innsbruck 1880, 542f. Nr. 687 Anm.;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/2,4, Nr. 13398.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="16">
                        <locus from="12r" to="13r">12r–13r</locus>
                        <author ref="#innocentius_iv_papa">Innocentius IV papa</author>
                        <title>Epistula 'Admirandum divinae' ad civitatem Brixiensem missa<note> (<rs type="place" ref="#lyon">Lyon</rs>, <date>nach 17.02.1248</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">
                            <sic>Exortatur</sic> papa Brixienses ut viriliter assurgant in defensionem civium Parmensium contra imperatorem cum ibi pendeat potissime relevacio status Ytalie</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Innocentius episcopus servus servorum dei dilectis filiis potestati consilio et communi Brixiensi salutem et apostolicam benedictionem. Admirandum divine virtutis auxilium quo nuper caterva fidelium apud civitatem Parmensem de Friderico quondam imperatore magnifice triumphavit</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Admirandum divinae virtutis auxilium quo nuper caterva fidelium apud civitatem Parmensem de Frederico quondam imperatore magnifice triumphavit</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">nunc potius cum maiori noscitur robore opus esse. Datum etc</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Druck (nach dieser Hs.)</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Hahn <hi rend="normal">Collectio</hi>
                                </abbr>, 160–162 Nr. XXXI.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Potthast <hi rend="normal">Regesta</hi>
                                </abbr> 12883;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/2,3 Nr. 7952.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="17">
                        <locus from="13r" to="14r">13r–14r</locus>
                        <author ref="#gregorius_ix_papa">Gregorius IX papa</author>
                        <title>Epistula 'Rationalis spiritus' ad universos praelatos et potentates saeculares Italiae septentrionalis missa<note> (<rs type="place" ref="#rom">Rom</rs>, <date>24.11.1239</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Scribit papa universis prelatis marchionibus comitibus baronibus ac potestatibus et populis per Aquilegiam Lombardiam Marchiam Tervisianam Romaniolam et Tusciam constitutis quatenus imperatori <sic>conscilium</sic> vel iuvamen opem vel operam nullatenus impendant tamquam inimico ecclesie Romane et impugnatori catholice fidei</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Gregorius episcopus servus servorum dei venerabilibis fratribus patriarche Aquilegensi archiepiscopis et episcopis <gap/> ad quos litere iste pervenerint salutem et apostolicam benedictionem. Racionalis spiritus exulanti extra suos terminos nature compatitur</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Rationalis spiritus exsulanti extra suos terminos naturae compatitur</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">sublato appellacionis obstaculo ab huiusmodi presumpcione compescat. Datum etc</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Druck (zuletzt)</head>
                            <bibl xml:id="opac_14702711X">Albert von Beham und Regesten Pabst Innocenz IV., hrsg. von <editor>C. Höfler</editor>, Stuttgart 1847 (Bibliothek des Literarischen Vereins in Stuttgart 16b), 6–8 (an deutsche Adressaten, Datum fehlerhaft).</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Potthast <hi rend="normal">Regesta</hi>
                                </abbr> 10814 (deutsche Adressaten);</bibl>
                            <bibl>
                                <author>Davidsohn</author> Briefkodex (s. oben), 378f. Nr. 9.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="18">
                        <locus from="14r" to="15r">14r–15r</locus>
                        <title>Epistula 'Dudum in partibus' omnium principum imperii tam ecclesiasticorum quam saecularium ad civitatem Brixiensem missa<note>
                        (<date>20.08.1236</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Scribunt universi principes imperii tam ecclesiastici quam seculares potestati consilio et communi Brixie quatenus sine difficultate more ad dominum imperatorem eorum verum et naturalem dominum se convertant</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Universi principes imperii tam ecclesiastici quam seculares cum victorioso exercitu <sic>cesario</sic> venientes potestati consilio totique communi Brisie <gap/> dilectionis affectum. Dudum in partibus Lombardie intra imperii viscera</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Dudum in partibus Lombardiae intra imperii viscera</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">presenti pagina continentur propter pagine brevitatem. Datum etc</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Druck (nach dieser Hs.)</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Hahn <hi rend="normal">Collectio</hi>
                                </abbr>, 229–232 Nr. XIX.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/1,1, Nr. 2191.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="19">
                        <locus from="15r" to="15v">15r–v</locus>
                        <rubric xml:lang="la">Scribunt quidam parentes cuiusdam defuncti de morte ipsius cuidam fratri suo</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Honorabili militi domino G. de Soretina Maxilie et Avignoni potestati tales dicti de Soretina et amici eorum salutem et cum gaudio repatriare. Doloris anxietate preventi mestos cogimur inire</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Doloris anxietate praeventi maestos cogimur inire</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">ipsum vero Terdonenses in civitate sepulture honorifice tradiderunt</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Druck (nach dieser Hs.)</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Hahn <hi rend="normal">Collectio</hi>
                                </abbr>, 260 Nr. XXXIV.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="20">
                        <locus from="15v">15v</locus>
                        <author ref="#innocentius_iv_papa">Innocentius IV papa</author>
                        <title>Epistula 'Sincerae dilectionis affectum' ad civitatem Brixiensem missa<note> (<rs type="place" ref="#perugia">Perugia</rs>, <date>1251–1253</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Exhortatur papa Brixienses ut Placentinis fidelibus ecclesie Romane pro statu provincie Lombardie et libertate sua pugnantibus assistentes defensionis subsidio eisdem cum opus fuerit viriliter succurrant</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Innocentius episcopus servus servorum dei dilectis filiis potestati consilio et communi Brixiensi salutem et apostolicam benedictionem. Sincere dilectionis affectum quem ad dilectos milites Placentinos obtentu devocionis ipsorum habemus</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Sincerae dilectionis affectum quem ad dilectos milites Placentinos obtentu devotionis ipsorum habemus</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">ad quam obligastis eosdem solidius permanere. Datum Perusii etc</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Druck (nach dieser Hs., fehlerhaftes Initium)</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Hahn <hi rend="normal">Collectio</hi>
                                </abbr>, 162f. Nr. XXXII.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Potthast <hi rend="normal">Regesta</hi>
                                </abbr> 14949;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/2,3 Nr. 8444.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="21">
                        <locus from="15v" to="16v">15v–16v</locus>
                        <author ref="#petrus_de_vinea">Petrus de Vinea</author>
                        <title>Epistula II 10<note> (mutata breviataque)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Scribit imperator filio suo Hencio illustri regi <sic>Sardine</sic> et sacri imperii legato in Ytalia generali nefariam coniuracionem factam contra eum per quosdam proditores suos et qualiter dominus vitam suam ex ipsorum impiorum manibus mirabiliter reservavit</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Fredericus Romanorum imperator semper Augustus Ierusalem et Sicilie rex dilecto filio suo Hencio illustri regi Sardinie et sacri imperii legato in Italia generali graciam suam et omnium incrementa bonorum. Ne fama preambula que multorum variata relatibus dum narras invenit</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Ne fama praeambula quae multorum variata relatibus dum narras invenit</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">salubriter et celeriter ordinatis potenter et feliciter repromittens. Datum</explicit>
                        <note>Auf die nachfolgend genannte Ausgabe bezieht sich die Editionsnotiz (18. Jh.) <locus from="16r">16r</locus> in marg.: <quote xml:lang="la">Ep. 10 Lib. 2 P. de Vin.</quote> Der Text ist dem veränderten Adressaten (bei Petrus sind unspezifisch Könige und Fürsten als Adressaten genannt) gemäß modifiziert und in der ersten Hälfte stark gekürzt. Der Schlussteil hat mit dem gedruckt vorliegenden Brief nichts mehr gemeinsam.</note>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>Petri de Vineis Epistolarum Bd. 1 (s. oben), 258–265, hier bis 261;</bibl>
                            <bibl>L'epistolario di Pier della Vigna (s. oben), 292–295 Nr. 2.10, hier bis 293.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/1,1 Nr. 3551.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="22">
                        <locus from="16v" to="17r">16v–17r</locus>
                        <author ref="#gregorius_ix_papa">Gregorius IX papa</author>
                        <title>Epistula 'Audivimus et dolemus' ad civitatem Bononiensem missa<note>
                           (<date>1227–1241</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Scribit papa Bononiensibus ut cum pro sedanda discordia inter eos suborta et reformanda pacis concordia inter eos quendam suum legatum ad eos duxerit destinandum ea que super hiis idem legatus eisdem pro parte sua duxerit iniungenda recipiant humiliter et observent</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Gregorius episcopus servus servorum dei etc. Audivimus et dolemus quod inebriati dulcedine libertatis in qua vos studet et studuit mater vestra sedes apostolica conservare</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Audivimus et dolemus quod inebriati dulcedine libertatis in qua vos studet et studuit mater vestra sedes apostolica conservare</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">gratam habebimus sentenciam atque ratam quam spiritualiter vel temporaliter dictaverit in rebelles</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Druck (nach dieser Hs.)</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Hahn <hi rend="normal">Collectio</hi>
                                </abbr>, 136f. Nr. XIII.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Potthast <hi rend="normal">Regesta</hi>
                                </abbr> 11057;</bibl>
                            <bibl>
                                <author>Davidsohn</author> Briefkodex (s. oben), 380 Nr. 15.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="23">
                        <locus from="17r" to="17v">17r–v</locus>
                        <title>Epistula communis Bononiensis 'Vox amaritudinis' ad Gregorium IX papam missa<note> (<date>1229</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Scribit commune Bononiense summo pontifici ad hoc ne idem summus pontifex et pia mater ecclesia super desolacione ipsorum anxietatem aliquam pateretur rei certitudinem veritatis super hiis que intellexerat</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Universali christianorum patri et domino domino G. sacrosancte Romane ecclesie summo pontifici <rs type="person" ref="#aliprandus_fava">A.</rs> consilium et commune Bononie se totos cum unanimi promptitudine perpetui famulatus. Vox amaritudinis et doloris corda fidelium vestrorum nuper gravissime conturbavit</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Vox amaritudinis et doloris corda fidelium vestrorum nuper gravissime conturbavit</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">semper studebimus in melius proficisci invocato nomine Ihesu Christi. Datum etc</explicit>
                        <note>Das Namenskürzel <quote>A.</quote> ist wahrscheinlich mit dem Podestà von Bologna, Aliprandus Fava, zu identifizieren. </note>
                        <listBibl>
                            <head>Druck (nach dieser Hs.)</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Hahn <hi rend="normal">Collectio</hi>
                                </abbr>, 237–239 Nr. XXII.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <author>Davidsohn</author> Briefkodex (s. oben), 378 Nr. 5.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="24">
                        <locus from="17v" to="19r">17v–19r</locus>
                        <author ref="#fridericus_ii_imperator">Fridericus II imperator</author>
                        <title>Epistula 'Si litteras' ad civitatem Cesenensem missa<note> (<date>April 1228</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Scribit imperator communi <sic>Cossenensi</sic> quatenus non attendentes indebito processui facto per ecclesiam contra imperium eidem expectata subsidia tribuant circa negocium terre sancte in favorem populi christiani</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Fredericus Romanorum imperator semper Augustus Ierusalem et Sicilie rex potestati consilio et communi Cesenensi fidelibus suis graciam suam et bonam voluntatem. Si litteras litteris inculcamus</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Si litteras litteris inculcamus</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">cuius obsequium agitur et nostra diligencia procurante. Datum etc</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Druck (nach dieser Hs.)</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Hahn <hi rend="normal">Collectio</hi>
                                </abbr>, 211–214 Nr. XII.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/1,1 Nr. 1724.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="25">
                        <locus from="19r" to="19v">19r–v</locus>
                        <author ref="#gregorius_ix_papa">Gregorius IX papa</author>
                        <title>Epistula 'Alto divinae dispensationis' ad omnes christifideles missa<note>
                           (<date>1227–1241</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Scribit papa in generali universis christianis qui <w>transf<supplied>r</supplied>etare</w> non possunt in subsidium terre sancte ut sibi mutuum conferant auxilium contra barbaras naciones</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Gregorius episcopus servus servorum dei etc. Alto divine dispensacionis <sic>conscilio</sic> agitur ut conversi ad dominum persecutores sustineant</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Alto divinae dispensationis consilio agitur ut conversi ad dominum persecutores sustineant</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">opportunitatibus suis nos inveniant favorabiles et benignos. Datum etc</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Druck (nach dieser Hs.)</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Hahn <hi rend="normal">Collectio</hi>
                                </abbr>, 127f. Nr. VIII.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Potthast <hi rend="normal">Regesta</hi>
                                </abbr> 11053.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="26">
                        <locus from="19v" to="20r">19v–20r</locus>
                        <author ref="#innocentius_iv_papa">Innocentius IV papa</author>
                        <title>Epistula 'Etsi culpae sunt' ad universum clerum civitatis dioecesisque Brixiensis missa<note> (<rs type="place" ref="#genua">Genua</rs>, <date>05.09.1243</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Scribit papa universo clero civitatis Brixiensis ut revocatis gravaminibus per eos illatis episcopo Brixiensi eundem episcopum tamquam patrem eorum et pastorem animarum reverentes ut tenentur impendant eidem reverenciam debitam et devotam si indignacionem ecclesie cupiunt evitare</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Innocentius episcopus servus servorum dei dilectis filiis universo clero civitatis et diocesis Brixie salutem et apostolicam benedictionem. Etsi culpe sunt regulariter puniende</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Etsi culpae sunt regulariter puniendae</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">ad satisfactionem condignam inviolabiliter observari. Datum etc</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Druck (nach dieser Hs.)</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Hahn <hi rend="normal">Collectio</hi>
                                </abbr>, 156f. Nr. XXVIII.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Potthast <hi rend="normal">Regesta</hi>
                                </abbr> 11454;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/2,3 Nr. 7391.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="27">
                        <locus from="20r" to="21r">20r–21r</locus>
                        <author ref="#fridericus_ii_imperator">Fridericus II imperator</author>
                        <title>Epistula ad omnes fideles imperii missa<note> (<date>Juni 1228</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Scribit imperator universis fidelibus suis quod quamquam summus Antistes iniuste prolatu excommunicacionis sentencie processerit contra eum et indebite imperialem mansuetudinem exasperare conetur non tamen ipsum a Christi servicio revocavit qui cum galeis et navigiis et strenua militum comitiva et multitudine bellatorum Christo duce cuius res agitur moverit de <sic>Brunduxio</sic> versus terram sanctam cum celeritate et aura prospera proficiscens. Quare <sic>exortatur</sic> eos ut ad succursum ipsius et servicium terre sancte pro viribus intendant</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Fredericus dei gracia imperator semper Augustus Ierusalem et Sicilie rex etc. Si sollicitudine cordis et labore corporis indefessi pro servicio Ihesu Christi et auxilio terre sancte cuius onus suscepimus hactenus nostra providencia vigilaret</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Si sollicitudine cordis et labore corporis indefessi pro servitio Iesu Christi et auxilio terrae sanctae cuius onus suscepimus hactenus nostra providentia vigilaret</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">pocius paterna compassione nostris laboribus providere. Datum etc</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Drucke (jeweils nach dieser Hs.)</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Hahn <hi rend="normal">Collectio</hi>
                                </abbr>, 214–217 Nr. XIII;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>MGH <hi rend="normal">Const.</hi>
                                </abbr> 2, <ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_Const._2_S._158">158f. Nr. 119</ref>.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/1,1 Nr. 1731.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="28">
                        <locus from="21r" to="22r">21r–22r</locus>
                        <author ref="#innocentius_iv_papa">Innocentius IV papa</author>
                        <title>Epistula 'Dilectum filium Johannem' ad civitatem Bononiensem missa<note>
                           (<date>1243–1254</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Scribit papa Bononiensibus quod eorum ambaxiatorem cum litteris eorum universitatis sibi directum benigne recepit et intellexit diligenter rogans universitatem predictam ut in devocione sedis apostolice vel in solita constancia permanere</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Innocentius episcopus servus servorum dei dilectis filiis potestati consilio et communi Brixiensi salutem et apostolicam benedictionem. Dilectum filium <rs type="person" ref="#johannes_de_cerudoldis">Iohannem de Cerudoldis</rs> concivem vestrum quem cum literis universitatis vestre ad nostram presenciam destinastis benigne recepimus</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Dilectum filium Iohannem de Cerudoldis concivem vestrum quem cum litteris universitatis vestrae ad nostram praesentiam destinastis benigne recepimus</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">honoris et glorie suscipere debeat incrementa. Datum</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Druck (nach dieser Hs.)</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Hahn <hi rend="normal">Collectio</hi>
                                </abbr>, 163f. Nr. XXXIII.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Potthast <hi rend="normal">Regesta</hi>
                                </abbr> 15588;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/2,3 Nr. 8762.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="29">
                        <locus from="22r" to="22v">22r–v</locus>
                        <author ref="#gregorius_ix_papa">Gregorius IX papa</author>
                        <title>Epistula 'Si enormitas sceleris' ad quosdam ignotos missa<note>
                           (<date>1227–1241</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Scribit papa quibusdam quod cum intellexerit quendam laicum gladio vulnerasse quendam abbatem et tantum crimen gravem penam requirat et episcopus in civitate et diocesi sua eundem tamquam excommunicatum et sacrilegum mandarit arcius evitari evitent ipsum nec recipiant in eorum hospiciis aut quomodolibet cum eo communicent seu participent</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Gregorius episcopus servus servorum dei etc. Si enormitas sceleris vagari permitteretur impune si culpe crudelitas cruciatus aculeos non haberet</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Si enormitas sceleris vagari permitteretur impune si culpae crudelitas cruciatus aculeos non haberet</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">bibendo vel comedendo seu eciam matrimonium contrahendo. Datum</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Druck (nach dieser Hs.)</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Hahn <hi rend="normal">Collectio</hi>
                                </abbr>, 128f. Nr. IX.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Potthast <hi rend="normal">Regesta</hi>
                                </abbr> 11054.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="30">
                        <locus from="22v" to="23r">22v–23r</locus>
                        <author ref="#gregorius_ix_papa">Gregorius IX papa</author>
                        <title>Epistula 'Mirari possumus' ad Gregorium de Monte Longo legatum missa<note>
                           (<rs type="place" ref="#rom">Rom</rs>, <date>Juni 1240</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Scribit papa cuidam legato suo quod moneat quasdam communitates ut intra certum tempus debeantur deposuisse pecuniam quam <w>promisera<supplied>n</supplied>t</w>
                        </rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Gregorius episcopus servus servorum dei dilecto filio <rs type="person" ref="#gregorius_de_monte_longo">G. de Monte Longo</rs> subdiacono et notario nostro apostolice sedis legato salutem et apostolicam benedictionem. Mirari possumus et non iniuste</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Mirari possumus et non iniuste</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">ex hoc tua possit diligencia commendari. Datum etc</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Druck (nach dieser Hs.)</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Hahn <hi rend="normal">Collectio</hi>
                                </abbr>, 142f. Nr. XIX.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Potthast <hi rend="normal">Regesta</hi>
                                </abbr> 10903;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/2,3 Nr. 7281.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="31">
                        <locus from="23r">23r</locus>
                        <author ref="#innocentius_iv_papa">Innocentius IV papa</author>
                        <title>Epistula 'Etsi doleamus' ad Gregorium de Montelongo legatum missa<note>
                           (<rs type="place" ref="#genua">Genua</rs>, <date>05.09.1243</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Scribit papa legato suo ut a molestacione episcopi Brixiensis consistat omnino ac ut possit in spiritualibus et temporalibus officii sui debitum exercere et ut G. sicut episcopo ab universi civitate et diocesi obediencia debita impendatur consilium auxilium et favorem</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Innocentius episcopus servus servorum dei dilecto filio <rs type="person" ref="#gregorius_de_monte_longo">G. de Monte Longo</rs> subdiacono et notario nostro apostolice sedis legato salutem et apostolicam benedictionem. Etsi doleamus de pressuris et molestiis</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Etsi doleamus de pressuris et molestiis</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">nec ipse de te iustam habeat ulterius materiam conquerendi. Datum etc</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Druck (nach dieser Hs.)</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Hahn <hi rend="normal">Collectio</hi>
                                </abbr>, 155f. Nr. XXVII.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Potthast <hi rend="normal">Regesta</hi>
                                </abbr> 11453;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/2,3 Nr. 7390.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="32">
                        <locus from="23r" to="23v">23r–v</locus>
                        <author ref="#gregorius_ix_papa">Gregorius IX papa</author>
                        <title>Epistula 'Ita nos iugiter' ad civitatem Bononiensem missa<note> (<rs type="place" ref="#rom">Rom</rs>, <date>17.06.1240</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Scribit papa Bononiensibus quod confirmat electionem episcopi factam per capitulum ecclesie Bononiensis eidem episcopo in temporalibus et spiritualibus plenam administracionem committens</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Gregorius episcopus servus servorum dei potestati consilio et populo Bononiensi. Ita nos iugiter plene devocionis odore reficitis ut sit nobis in gaudium et literas sinceritatis vestre recipere</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Ita nos iugiter plenae devotionis odore reficitis ut sit nobis in gaudium et litteras sinceritatis vestrae recipere</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">nobis exinde favoris oportuni graciam cumulemus. Datum etc</explicit>
                        <note>Direkt angeschlossen ist das Zitat: <quote xml:lang="la">
                                <ref type="medieval" cRef="Cassiod._var._4,24,1">In lucrum cedunt que bene meritis conferuntur</ref>.</quote>
                        </note>
                        <listBibl>
                            <head>Druck (nach dieser Hs.)</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Hahn <hi rend="normal">Collectio</hi>
                                </abbr>, 139f. Nr. XVI.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Potthast <hi rend="normal">Regesta</hi>
                                </abbr> 10895;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/2,3 Nr. 7299.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="33">
                        <locus from="23v" to="24r">23v–24r</locus>
                        <author ref="#innocentius_iv_papa">Innocentius IV papa</author>
                        <title>Epistula 'Quod de promotione' ad civitatem Ianuensem missa<note>
                           (<date>1243</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Scribit papa Ianuensibus multum eis regraciatur de bona affectione quam ad personam ipsius habere <w>vide<supplied>n</supplied>tur</w> et quod prius quam eorum nuncius se suo conspectui presentasset eis direxerat litteras de promocione sua</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Innocentius episcopus servus servorum dei dilectis filiis potestati consilio et communi Ianuensi salutem et apostolicam benedictionem. Quod de promocione nostra in qua dextera domini fecit nobiscum sua miseracione virtutem</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Quod de promotione nostra in qua dextera domini fecit nobiscum sua miseratione</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">quantum cum deo poterimus in omnibus honorare. Datum etc</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Druck (nach dieser Hs.)</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Hahn <hi rend="normal">Collectio</hi>
                                </abbr>, 145f. Nr. XXII.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Potthast <hi rend="normal">Regesta</hi>
                                </abbr> 11105a;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/2,3 Nr. 7387.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="34">
                        <locus from="24r" to="28v">24r–28v</locus>
                        <author ref="#gregorius_ix_papa">Gregorius IX papa</author>
                        <title>Epistula 'Si memoriam beneficiorum' ad Fridericum II imperatorem missa<note> (<rs type="place" ref="#rieti">Rieti</rs>, <date>23.10.1236</date>)</note>
                        </title>
                        <quote type="rubric" xml:lang="la">Scribit papa <gap/>
                        </quote>
                        <note> (Text bricht ab).</note>
                        <incipit xml:lang="la">Gregorius episcopus servus servorum dei dilecto filio Romanorum imperatori semper Augusto etc. Si memoriam beneficiorum conditoris eterni que per ministrum sponse sue in sublimes personas et humiles largiter emanarunt</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Si memoriam beneficiorum conditoris aeterni quae per ministrum sponsae suae in sublimes personas et humiles largiter emanarunt</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">nosque de imperialibus profectibus possimus non immerito in domino gratulari. Datum etc</explicit>
                        <note>
                            <locus from="24r">24r</locus> in marg. Editionsangabe (18. Jh.): <quote xml:lang="la">Extat apud Raynaldum T. XIII ad ann. 1236 n. 17 sq. p. 435sq.</quote> (s. <bibl>
                                <abbr>Raynaldus <hi rend="normal">Annales</hi>
                                </abbr> 13, 435–437, § 17–25 ad ann. 1236</bibl>). </note>
                        <listBibl>
                            <head>Letzte Ausgabe</head>
                            <bibl>
                                <abbr>MGH <hi rend="normal">Epp. saec. XIII</hi>
                                </abbr>/1, <ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_Epp._saec._XIII_1_S._599">599</ref>–<ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_Epp._saec._XIII_1_S._605">605</ref> Nr. 703.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Potthast <hi rend="normal">Regesta</hi>
                                </abbr> 10255;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/2,3 Nr. 7154.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="35">
                        <locus from="28v" to="29r">28v–29r</locus>
                        <author ref="#innocentius_iv_papa">Innocentius IV papa</author>
                        <title>Epistula 'Dei virtus' ad generalem ministrum OFM missa<note> (<rs type="place" ref="#lyon">Lyon</rs>, <date>03.01.1245</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Scribit papa generali ministro fratrum minorum quod cum reges terre prelatos ecclesiarum et alios mundi principes pro reformacione sancte matris ecclesie ad concilium duxerit evocandos ad dictum concilium personaliter venire procuret</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Innocentius episcopus servus servorum dei dilecto filio N. generali ministro de ordine fratrum Minorum salutem et apostolicam benedictionem. Dei virtus et dei sapiencia dominus Ihesus Christus cuius ineffabili subiecta sunt omnia maiestati a fundacionis inicio splendore virtutum suam illustravit ecclesiam</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Dei virtus et dei sapientia dominus Iesus Christus cuius ineffabili subiecta sunt omnia maiestati a fundationis initio splendore virtutum suam illustravit ecclesiam</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">fratribus tui ordinis quos ad hoc tua discrecio viderit oportunos. Datum etc</explicit>
                        <note>
                            <locus from="28v">28v</locus> in marg. Editionsangabe (Bleistift, 19. Jh.): <quote xml:lang="la">apud Raynaldum ann. eccles. ad annum 1245 no. 1</quote> (s. <bibl>
                                <abbr>Raynaldus <hi rend="normal">Annales</hi>
                                </abbr> 13, 533 § 1 ad ann. 1245</bibl>). </note>
                        <listBibl>
                            <head>Ausgaben</head>
                            <bibl>
                                <abbr>MGH <hi rend="normal">Epp. saec. XIII</hi>
                                </abbr>/2, <ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_Epp._saec._XIII_2_S._56">56</ref>–<ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_Epp._saec._XIII_2_S._58">58</ref> Nr. 78 (abweichender Adressat und modifizierter Schluss);</bibl>
                            <bibl xml:id="gbv_361012187">
                                <author>M. Roncaglia</author>, Les frères mineurs et l'église grecque orthodoxe au XIII<hi rend="sup">e</hi> siècle (1231–1274), Le Caire (Kairo) 1954 (Biblioteca bio-bibliografica della Terra Santa e dell'Oriente francescano 4), 103f. Anm. 3 (nach der Parallelüberlieferung <ref type="altMs">Florenz, BNC, Landau Finaly 17</ref>, 11v).</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Potthast <hi rend="normal">Regesta</hi>
                                </abbr> 11493;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/2,3 Nr. 7497;</bibl>
                            <bibl>
                                <author>Davidsohn</author> Briefkodex (s. oben), 381 Nr. 21.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="36">
                        <locus from="29r" to="29v">29r–v</locus>
                        <author ref="#henricus_rasponis_romanorum_rex">Henricus Rasponis Romanorum rex</author>
                        <title>Epistula 'Antequam essemus assumpti' ad civitatem Mediolanensem missa<note>
                           (<date>22.05.1246</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Notificat <w>H<supplied>enricus</supplied>
                            </w> Romanorum rex <w>M<supplied>ediolanensibus</supplied>
                            </w> promocionem honoris sui imperii monens eos ut in solitam constanciam et in devocionem Romane ecclesie et imperii <sic>materialiter</sic> persistant <w>Fr<supplied>edericum</supplied>
                            </w> quondam imperatorem et fidei inimicum more solito impugnantes</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Henricus dei gracia Romanorum rex semper Augustus dilectis fidelibus suis karissimis advocato potestati Mediolanensi consilio et communi civitatis eiusdem graciam suam et bonam voluntatem. Antequam essemus assumpti ad illius quem deus nobis contulit apicem dignitatis</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Antequam essemus assumpti ad illius quem deus nobis contulit apicem dignitatis</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">favente divina gratia cum maioribus et melioribus remittemus vobis instructum. Datum etc</explicit>
                        <note>
                            <locus from="29r">29r</locus> in marg. Inhaltsangabe (18. Jh.): <quote xml:lang="la">Litterae Henrici Rasponis Landgravii Thuringiae in Romanorum Regem electi de creatione sua ad Mediolan.</quote>
                        </note>
                        <listBibl>
                            <head>Drucke (jeweils nach dieser Hs.)</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Hahn <hi rend="normal">Collectio</hi>
                                </abbr>, 247–249 Nr. XXVII.</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>MGH <hi rend="normal">Const.</hi>
                                </abbr> 2, <ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_Const._2_S._456">456f. Nr. 349</ref>;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>MGH DD</abbr> 18/1, <ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_DD_HRas_/_DD_Wilh_1_S._3">3f. Nr. 1</ref>;</bibl>
                            <bibl>Die Urkunden der Markgrafen von Meißen und Landgrafen von Thüringen, Bd. 4: 1235–1247, bearb. von <editor>T. Graber</editor> und <editor>M. Kälble</editor>, Peine 2014 (Codex diplomaticus Saxoniae I–A–4), 255–257 Nr. 176. </bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/1,1 Nr. 3555a und 5/1,2 Nr. 4866;</bibl>
                            <bibl xml:id="opac_135708095">Regesta diplomatica necnon epistolaria historiae Thuringiae, hrsg. von <editor>O. Dobenecker</editor>, Bd. 3 (1228–1266), Jena 1925, Nr. 1308.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="37">
                        <locus from="29v" to="31r">29v–31r</locus>
                        <title>Epistula gratulatoria communis Brixiensis 'Sublimitatis vestrae' ad Henricum antiregem missa<note> (<rs type="place" ref="#brescia">Brescia</rs>, <date>nach 05.08.1246</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Notificat universitas Brixie imperatori <w>H<supplied>enrico</supplied>
                            </w> leticiam quam habuerunt de promocione honoris sui et victoria per eum habita contra Friderici quondam imperatoris filium. Regraciantes sibi quod eos dignatus est suis litteris visitare et quod velit ipsos commendatos habere</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Gloriosissimo domino suo <w>H<supplied>enrico</supplied>
                            </w> dei gracia serenissimo Romanorum regi semper Augusto C. de Axandris potestas consilium et universa communitas Brisiensis fidelissimi sui se promptissimos ad perpetuum reverencie famulatum. Sublimitatis vestre graciosa promocio famelicis dudum pectoribus expectatas</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Sublimitatis vestrae gratiosa promotio famelicis dudum pectoribus expectatas</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">cernatur operante celesti misericordia pertransire. Datum etc</explicit>
                        <note>
                            <locus from="29v">29v</locus> in marg. Inhaltsangabe (18. Jh.): <quote xml:lang="la">Litterae Brixiensium ad eundem gratulatoriae tum de regia dignitate tum de clade Conrado IV illata.</quote>
                        </note>
                        <listBibl>
                            <head>Druck (nach dieser Hs.)</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Hahn <hi rend="normal">Collectio</hi>
                                </abbr>, 249–253 Nr. XXVIII;</bibl>
                            <bibl>Die Urkunden der Markgrafen von Meißen (s. oben), 278–281 Nr. 192.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/2,4 Nr. 13582;</bibl>
                            <bibl>
                                <author>Dobenecker </author>Regesta diplomatica Bd. 3 (s. oben) Nr. 1366.</bibl>
                        </listBibl>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Briefe</term>
                            <index>
                                <term>Epistula gratulatoria communis Brixiensis 'Sublimitatis vestrae' ad Henricum antiregem missa</term>
                            </index>
                        </index>
                    </msItem>
                    <msItem n="38">
                        <locus from="31r" to="32r">31r–32r</locus>
                        <author ref="#fridericus_ii_imperator">Fridericus II imperator</author>
                        <title>Epistula ad legatum eius in Lombardia missa<note> (<rs type="place" ref="#catania">Catania</rs>, <date>März 1224</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Scribit imperator legato suo in Lombardia ut per totam Lombardiam faciat publicari constitucionem per eum factam contra hereticos</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Fredericus dei gracia Romanorum imperator semper Augustus Ierusalem et Sicilie rex venerabili <sic>Madeburgensi</sic> archiepiscopo comiti Romaniole et tocius Lombardie legato <gap/> omne bonum. Cum ad conservandum pariter et fovendum ecclesiastice tranquilitatis statum</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Cum ad conservandum pariter et fovendum ecclesiasticae tranquilitatis statum</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">banni censuram ab omnibus universaliter observandam. Datum</explicit>
                        <note>
                            <locus from="31r">31r</locus> in marg. Editionsangabe (18. Jh.): <quote xml:lang="la">Extat apud Raynaldum ad annum 1231 n. XVIII p. 378</quote> (s. <bibl>
                                <abbr>Raynaldus <hi rend="normal">Annales</hi>
                                </abbr> 13, 378f. § 18 ad ann. 1231</bibl>). </note>
                        <listBibl>
                            <head>Druck (zuletzt)</head>
                            <bibl>
                                <abbr>MGH <hi rend="normal">Const.</hi>
                                </abbr> 2, <ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_Const._2_S._126">126f. Nr. 100</ref>.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/1,1 Nr. 1523.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="39">
                        <locus from="32r">32r</locus>
                        <author ref="#innocentius_iv_papa">Innocentius IV papa</author>
                        <title>Epistula 'Licet priusquam' ad civitatem Brixiensem missa<note> (<rs type="place" ref="#genua">Genua</rs>, <date>Juli 1244</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Scribit papa Brixiensibus se cum tota comitiva fratrum suorum applicuisse Ianuam et cum iam sit in loco ubi de ipsorum consilio quos spirituales inter alios devotos sedis apostolice reputat ea que ad tranquilitatem populi christiani pertinent possit tractare <w>
                                <supplied>h</supplied>ortatur</w> eos quatenus taliter in apostolice sedis solita devocione persistant quod idem ad procuranda ipsorum commoda strictius obligetur</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Innocentius episcopus servus servorum dei dilectis filiis potestati consilio et communi Brisie salutem et apostolicam benedictionem. Licet priusquam fuimus ad curam universalis regiminis quamvis inmeriti domino disponente vocati</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Licet priusquam fuimus ad curam universalis regiminis quamvis immeriti domino disponente vocati</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">et quietem ad procuranda vestra commoda strictius obligemur. Datum etc</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Druck (nach dieser Hs.)</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Hahn <hi rend="normal">Collectio</hi>
                                </abbr>, 159f. Nr. XXX.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Potthast <hi rend="normal">Regesta</hi>
                                </abbr> 11446;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/2,3 Nr. 7481.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="40">
                        <locus from="32r" to="32v">32r–v</locus>
                        <author ref="#gregorius_ix_papa">Gregorius IX papa</author>
                        <title>Epistula 'Sitis et simus' ad civitatem Brixiensem missa<note> (<rs type="place" ref="#viterbo">Viterbo</rs>, <date>23.05.1237</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Scribit papa Brixiensibus ut transmittant eorum solemnes ambaxiatores matura pro reformanda pace inter eos et imperatorem super predictis taliter instructos et pro parte ipsorum plenum mandatum habentes ut omni occasione et necessitate postpositis mandatis venerabilium legatorum ecclesie Romane quos ibidem propter hoc destinavit reverenter valeant obedire</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Gregorius episcopus servus servorum dei dilectis filiis potestati consilio et communi Brixiensi salutem et apostolicam benedictionem. Sitis et simus quod nos super hiis que inter imperialem excellenciam et vos ac Lombardos vertuntur</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Sitis et simus quod nos super hiis quae inter imperialem excellentiam et vos ac Lombardos vertuntur</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">quod vix in posteris multis laboribus poterit aboleri</explicit>
                        <note>
                            <locus from="32r">32r</locus> in marg. Editionsangabe (18. Jh.): <quote xml:lang="la">Extat apud Raynaldum sed non integrum T. XIII ad annum 1237 n. III, IV p. 447</quote> (s. <bibl>
                                <abbr>Raynaldus <hi rend="normal">Annales</hi>
                                </abbr> 13, 447 § 3–4 ad ann. 1237</bibl>). </note>
                        <listBibl>
                            <head>Druck (nach dieser Hs.)</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Hahn <hi rend="normal">Collectio</hi>
                                </abbr>, 135f. Nr. XII.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <author>Davidsohn</author> Briefkodex (s. oben), 378 Nr. 8;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/2,3 Nr. 7169.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="41">
                        <locus from="32v" to="33r">32v–33r</locus>
                        <author ref="#gregorius_ix_papa">Gregorius IX papa</author>
                        <title>Epistula 'Exultamus pro vobis' ad civitatem Bononiensem missa<note>
                           (<date>1240</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Scribit papa Bononiensibus ut inducere debeant ducem et populum Venecie ad succurrendum illis de Marchia Anconitana regracians deo quod nomen dictorum Bononiensium ad sui gloriam nominis exaltacionem ecclesie et confusionem rebellium tam mirifice dilatavit</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Gregorius episcopus servus servorum dei dilectis filiis potestati consilio et communi Bononiensi salutem et apostolicam benedictionem. Exultamus pro vobis in domino et ei graciarum <sic>exolvimus</sic> actiones quod vobis per misericordiam suam feliciter astitit</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Exsultamus pro vobis in domino et ei gratiarum exsolvimus actiones quod vobis per misericordiam suam feliciter adstitit</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">sinceritatis vestre zelum possimus in domino commendare. Datum</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Druck (nach dieser Hs.)</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Hahn <hi rend="normal">Collectio</hi>
                                </abbr>, 140f. Nr. XVII.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Potthast <hi rend="normal">Regesta</hi>
                                </abbr> 10920;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/2,3 Nr. 7302.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="42">
                        <locus from="33r" to="33v">33r–v</locus>
                        <author ref="#gregorius_ix_papa">Gregorius IX papa</author>
                        <title>Epistula 'Cum propter guerrarum' ad civitatem Bononiensem missa<note>
                           (<date>1239</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Scribit papa Bononiensibus quatenus cum rex Francie propter custodiam civitatis ipsius importabilia que si subire cogantur <sic>honera</sic> expensarum predicte custodie sumptus sic temperare procurent quod propter necessitatem non inducantur ad id ad quod hactenus nunquam induci voluntarii potuerunt</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Gregorius episcopus servus servorum dei dilectis filiis potestati consilio et communi Bononiensi salutem et apostolicam benedictionem. Cum propter guerrarum discrimina que imminent provincie Lombardie</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Cum propter guerrarum discrimina quae imminent provinciae Lombardiae</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">ad quod <w>
                                <supplied>h</supplied>actenus</w> nequaquam induci voluntarii potuerunt. Datum etc</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Druck (nach dieser Hs.)</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Hahn <hi rend="normal">Collectio</hi>
                                </abbr>, 138f. Nr. XV.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Potthast <hi rend="normal">Regesta</hi>
                                </abbr> 11059;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/2,3 Nr. 7233.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="43">
                        <locus from="33v">33v</locus>
                        <title>De luxuria versus IV</title>
                        <quote type="incipit" xml:lang="la">
                            <lg>
                                <l>Luxus corpus opes animam vim lumina vocem</l>
                                <l>Polluit annichilat necat eripit orbat acerbat</l>
                            </lg>
                        </quote>
                        <quote type="explicit" xml:lang="la">
                            <lg>
                                <l>Femina vitalem dedit ortum femina mortem.</l>
                            </lg>
                        </quote>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Luxus corpus opes animam vim lumina vocem | Polluit annihilat necat eripit orbat acerbat</term>
                        </index>
                        <note>Vier Verse, Beginn ähnlich dem Distichon <bibl>
                                <abbr>Walther II</abbr> 14170</bibl>, die aus dem Versmaß fallende Zeile 3 ist (ab <quote>femina</quote>) ähnlich der letzten Zeile aus <bibl>
                                <abbr>Walther I</abbr> 14193</bibl>, die vierte Zeile stammt aus Marbodus Redonensis: Libellus de ornamentis verborum I Repetitio, Z. 4, vgl. <bibl xml:id="opac_267446381">Marbodo di Rennes, De ornamentis verborum. Liber decem capitulorum. Retorica, mitologia e moralità di un vescovo poeta (secc. XI–XII), a cura di <editor>R. Leotta</editor>, Florenz 1998 (Per verba 10), 4</bibl>.</note>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Versus</term>
                            <index>
                                <term>de luxuria</term>
                            </index>
                        </index>
                        <index indexName="nasa">
                            <term type="author" ref="#marbodus_redonensis">Marbodus Redonensis</term>
                            <index>
                                <term type="title">Libellus de ornamentis verborum (zit.)</term>
                            </index>
                        </index>
                    </msItem>
                    <msItem n="44">
                        <locus from="33v" to="34r">33v–34r</locus>
                        <author ref="#gregorius_ix_papa">Gregorius IX papa</author>
                        <title>Epistula 'Nimis iniqua vicissitudine' ad Fridericum II imperatorem missa<note> (<rs type="place" ref="#perugia">Perugia</rs>, <date>08.12.1234</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Scribit papa imperatori quod nimis iniqua vicissitudine videtur altissimo respondere quia cum ipsum magnificet et exaltet <gap/> nec attemptet ulterius alia gravia contra eos</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Gregorius episcopus servus servorum dei etc. Nimis iniqua vicissitudine videmini altissimo respondere quia cum nos magnificet et exaltet</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Nimis iniqua vicissitudine videmini altissimo respondere quia cum nos magnificet</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">et iniuriis irrogatis nec attemptis de cetero alia gravia contra eos. Datum etc</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Druck (nach dieser Hs.)</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Hahn <hi rend="normal">Collectio</hi>
                                </abbr>, 133–135 Nr. XI.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Potthast <hi rend="normal">Regesta</hi>
                                </abbr> 11056;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/2,3 Nr. 7056.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="45">
                        <locus from="34r" to="34v">34r–v</locus>
                        <author ref="#fridericus_ii_imperator">Fridericus II imperator</author>
                        <title>Epistula 'Imperii Romani' ad omnes scholares universitatis Bononiensis missa<note> (<date>1234</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Invitat imperator universos scolares ut veniant ad studium civitatis Neapoli ipsos in sua protectione recipiens eisque suam graciam repromittens</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Fredericus Romanorum imperator semper Augustus Ierusalem et Sicilie rex universis scolaribus Bononie commorantibus dilectis filiis graciam suam et bonam voluntatem. Imperii Romani solio dispensante domino presidentes</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Imperii Romani solio dispensante domino praesidentes</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">nec inquietari poterit nostra tranquilitas favoris nostri robore premunita. Datum etc</explicit>
                        <note>Die Editionsnotiz (18. Jh.) <locus from="34r">34r</locus> in marg.: <quote xml:lang="la">Petr. de Vineis L. III Ep. XI</quote> bezieht sich auf ein inhaltlich ähnliches, jedoch wesentlich längeres Schreiben des Kaisers, vgl. <bibl>Petri de Vineis Epistolarum Bd. 1 (s. oben), 402–406.</bibl>
                        </note>
                        <listBibl>
                            <head>Drucke (jeweils mit bzw. nach dieser Hs.)</head>
                            <bibl>Historia diplomatica Friderici Secundi…, collegit… et notis illustravit <editor>J.-L.-A. Huillard-Bréholles</editor>, Bd. 4/1, Paris 1854, 496–498;</bibl>
                            <bibl>
                                <author>F. delle Donne</author>, <hi rend="font-style:italic">Per scientiarum haustum et seminarium doctrinarum</hi>. Edizione e studio dei documenti relativi allo <hi rend="font-style:italic">Studium</hi> di Napoli in età sveva, in: Bullettino dell’Istituto storico italiano per il medioevo 111 (2009), 101–225, hier 173–175 Nr. 4 (143 Hs. genannt, Sigle H).</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/1,1 Nr. 2044.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="46">
                        <locus from="34v" to="36v">34v–36v</locus>
                        <author ref="#gregorius_ix_papa">Gregorius IX papa</author>
                        <title>Epistula 'Per usum gratiae' ad civitatem Perusiensem missa<note>
                           (<date>1227–1251</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Scribit papa Perusiensibus redarguendo eos de quodam edificio per eos incepto contra mandatum ecclesie ut cuidam legato suo efficaciter pareant et demoliri debeant omnino edificium per eos iam inceptum. Alioquin sciant se dedisse prefato legato firmiter in mandatis ut in rebelles ferant sentenciam excommunicacionis</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Gregorius episcopus servus servorum dei consulibus et populo Perusiensi spiritum consilii sanioris. Per usum gracie <sic>afectionis</sic> instanciam et beneficiorum sequenciam que de matris ecclesie liberali dextra dudum recipit civitas Perusina</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Per usum gratiae affectionis instantiam et beneficiorum sequentiam quae de matris ecclesiae liberali dextera dudum recipit civitas Perusina</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">terram vestram appellacione remota per eum supponi volumus ecclesiastico interdicto. Datum</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Druck (nach dieser Hs.)</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Hahn <hi rend="normal">Collectio</hi>
                                </abbr>, 129–133 Nr. X.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Potthast <hi rend="normal">Regesta</hi>
                                </abbr> 11055.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="47">
                        <locus from="36v">36v</locus>
                        <title>Epistula gratulatoria communis Ianuensis 'Altissimo conditori' ad Innocentium IV papam missa<note> (<rs type="place" ref="#genua">Genua</rs>, <date>Juli 1243</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Regraciantur Ianuenses deo de promocione cuiusdam civis eorum creati in summum pontificem et recommendant se et civitatem Ianuensem illi</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Sanctissimo patri et domino <w>S<supplied>inibaldo</supplied>
                            </w> sacrosancte Romane ecclesie summo pontifici potestas consilium et commune Ianuensis sui per omnia subiectionem et devocionem famulatum omnimodum et devotissima pedum oscula beatorum. Altissimo conditori qui salutare curacionis remedium in vestra promocione sollemniti mundo contulit</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Altissimo conditori qui salutare curationis remedium in vestra promotione sollemniti mundo contulit</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">si facultas perficiendi materiam exhibebit. Datum etc</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Druck (nach dieser Hs.)</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Hahn <hi rend="normal">Collectio</hi>
                                </abbr>, 243f. Nr. XXV.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/2,4 Nr. 13461.</bibl>
                        </listBibl>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Briefe</term>
                            <index>
                                <term>Epistula gratulatoria communis Ianuensis 'Altissimo conditori' ad Innocentium IV papam missa</term>
                            </index>
                        </index>
                    </msItem>
                    <msItem n="48">
                        <locus from="36v" to="37r">36v–37r</locus>
                        <author ref="#fridericus_ii_imperator">Fridericus II imperator</author>
                        <title>Epistula 'Litteras fidelitatis' ad quendam civem Brixiensem missa<note>
                           (<date>1236</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Rescribit imperator cuidam consanguineo suo commendans devocionem et fidelitatem suam ut sibi conveniencia exercitus et totam voluntatem ac propositum rebellium imperialis maiestatis sibi instanter studeat intimare</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Fredericus dei gracia Romanorum imperator semper Augustus Ierusalem et Sicilie rex G. confanonerio civi Brixie dilecto consanguineo et fideli suo graciam suam et bonam voluntatem. Litteras fidelitatis tue solita benignitate recepimus</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Litteras fidelitatis tuae solita benignitate recepimus</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">ut devocionem tuam proinde de bono in melius commendemus. Datum etc</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Druck (nach dieser Hs.)</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Hahn <hi rend="normal">Collectio</hi>
                                </abbr>, 243f. Nr. XXV.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/1,1 Nr. 2195.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="49">
                        <locus from="37r" to="40r">37r–40r</locus>
                        <author ref="#gregorius_ix_papa">Gregorius IX papa</author>
                        <title>Epistula 'In amplitudine maris' de excommunicatione Friderici II imperatoris ad archiepiscopum Mediolanensem missa<note> (<rs type="place" ref="#anagni">Anagni</rs>, <date>10.10.1227</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Scribit papa archiepiscopo Mediolanensi et suffraganeis eius quatenus exponentes clero et populo sibi commissis iniuriam quam procuravit in dei populo imperator Fredericus qui transfretare noluit ultra mare <gap/> et inducat ad exequendum passagium memoratum et vindicandam iniuriam Ihesu Christi</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Gregorius episcopus servus servorum dei dilectis fratribus suis archiepiscopo Mediolanensis et suffraganeis eius etc. In amplitudine maris spaciosa navicula Petri posita vel exposita potius turbinibus tempestatum sic iugiter procellis quatitur</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">In amplitudine maris spatiosa navicula Petri posita vel exposita potius turbinibus tempestatum sic iugiter procellis quatitur</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">ab omnibus artius evitari per vos et aliarum ecclesiarum prelatos. Datum etc</explicit>
                        <note>
                            <locus from="37r">37r</locus> in marg. Editionsangabe (18. Jh.): <quote xml:lang="la">Extat apud Matthaeum Parisinum p. 238 sq.</quote> bezieht sich auf: <bibl xml:id="opac_15145051X">Matthaei Parisiensis Monachi Albanensis Angli, Historia Maior…, iuxta Exemplar Londinense 1571 verbatìm recusa…, Parisiis 1644, 238f. (identische Ausfertigung für den Erzbischof von <rs type="place" ref="#canterbury">Canterbury</rs>
                            </bibl>). </note>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>
                                <abbr>MGH <hi rend="normal">Epp. saec. XIII</hi>
                                </abbr>/1, <ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_Epp._saec._XIII_1_S._281">281</ref>–<ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_Epp._saec._XIII_1_S._285">285</ref> Nr. 368 (andere Adressaten).</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Potthast <hi rend="normal">Regesta</hi>
                                </abbr> 8044;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/2,3 Nr. 6711;</bibl>
                            <bibl>
                                <author>Davidsohn</author> Briefkodex (s. oben), 378 Nr. 3.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="50">
                        <locus from="40r" to="41v">40r–41v</locus>
                        <author ref="#petrus_de_vinea">Petrus de Vinea</author>
                        <title>Epistula II 35</title>
                        <rubric xml:lang="la">Describit imperator universis cardinalibus ecclesie Romane victoriam per eum habitam contra Mediolanenses et Brixienses</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Fredericus dei gracia Romanorum imperator semper Augustus Ierusalem et Sicilie rex universis venerabilius sacrosancte Romane ecclesie cardinalibus etc. Communem omnium principum omnis terre leticiam sed matris ecclesie specialem vestram ulterius latere noticiam non volentes</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Communem omnium principum omnis terrae laetitiam sed matris ecclesiae specialem vestram ulterius latere notitiam non volentes</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">prosequendo negocium sacrum imperium victoriose sublimat. Datum etc</explicit>
                        <note>Auf die nachfolgend genannte Ausgabe bezieht sich die Editionsnotiz (18. Jh.) <locus from="40r">40r</locus> in marg.: <quote xml:lang="la">Petr. de Vineis l. 2 ep. 35.</quote>
                        </note>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>Petri de Vineis Epistolarum Bd. 1 (s. oben), 302–307;</bibl>
                            <bibl>L'epistolario di Pier della Vigna (s. oben), 356–258 Nr. 2.35.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/1,1 Nr. 2290.</bibl>
                        </listBibl>
                        <note> – Direkt an den Text anschließend das Distichon <bibl>
                                <abbr>Walther I</abbr> 18625</bibl>.</note>
                    </msItem>
                    <msItem n="51">
                        <locus from="41v" to="43r">41v–43r</locus>
                        <author ref="#innocentius_iii_papa">Innocentius III papa</author>
                        <title>Epistula 'Quamvis ad regimen' ad Ottonem IV imperatorem missa<note>
                           (<date>Nov. 1210</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Scribit papa increpando imperatori super eo quod non contentus finibus quibus contenti fuerunt hii qui ipsum in imperio precesserunt patrimonium beati Petri invadere presumpsit quare monet eum sub pena excommunicacionis quatenus apostolice sedis iura de cetero per se vel per alium nullatenus inquietet et que sibi iuravit servare studeat sine fraude</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Innocentius episcopus servus servorum dei <sic>F.</sic> dei gracia Romanorum imperatori semper Augusto salutem et apostolicam benedictionem. Quamvis ad regimen apostolice sedis que domino disponente mater omnium dinoscitur et magistra</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Quamvis ad regimen apostolicae sedis quae domino disponente mater omnium dinoscitur</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">duraveris pravitate quin te sentenciam anathematis feriamus. Datum etc</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Druck (nach dieser Hs.)</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Hahn <hi rend="normal">Collectio</hi>
                                </abbr>, 148–152 Nr. XXV.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Potthast <hi rend="normal">Regesta</hi>
                                </abbr> 4133;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/2,3 Nr. 6093.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="52">
                        <locus from="43v" to="44r">43v–44r</locus>
                        <author ref="#fridericus_ii_imperator">Fridericus II imperator</author>
                        <title>Epistula 'Instantia sollicitudinis' Romam missa<note>
                        (<date>1236</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Scribit imperator Romanis ut ad eum suos sollempnes ambasiatores et nuncios dirigant pro decore imperialis consistorii et robore sui consilii ut postquam prepedientibus aliis negociis Rome presenciam habere non potest saltem consilium habeat romanorum</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Fredericus dei gracia Romanorum imperator semper Augustus Ierusalem et <sic>Scicilie</sic> rex senatori senatui populoque Romano graciam suam et omne bonum. Instancia sollicitudinis nostre qua nos inter domesticas curas et molles delicias dormientes ad dignitatis antique fastigiam cupimus excitare</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Instantia sollicitudinis nostrae qua vos inter domesticas curas et molles delitias dormientes ad dignitatis antiquae fastigiam cupimus excitare</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">nobis ex parte nostra dixerit indubitanter credatis. Datum etc</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Druck (nach dieser Hs.)</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Hahn <hi rend="normal">Collectio</hi>
                                </abbr>, 223–225 Nr. XVI.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/1,1 Nr. 2192.</bibl>
                        </listBibl>
                        <note> – Direkt an den Text anschließend die Merksätze: <quote xml:lang="la">Exhibicione premiorum homines aliciuntur ad bona et irrigacione penarum a pravitatibus coercentur. Nulla voluptas oritur ubi molestia non precessit. Nemo delectatur bibendo nisi molestiam prehabuerit siciendo.</quote>
                        </note>
                    </msItem>
                    <msItem n="53">
                        <locus from="44r" to="45v">44r–45v</locus>
                        <author ref="#innocentius_iv_papa">Innocentius IV papa</author>
                        <title>Epistula 'Summus orbis' ad suffraganeos archiepiscopi Mediolanensis missa<note> (<rs type="place" ref="#anagni">Anagni</rs>, <date>02.07.1243</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Scribit papa suffraganeis ecclesie Mediolanensis qualiter creatus fuit in summum pontificem ecclesie Romane rogans eos ut pro eo effundant preces ad dominum ut sua clemencia de celis sibi mittat sapienciam per quam possit regere populos sibi commissos</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Innocentius episcopus servus servorum dei venerabilibus fratribus suffraganeis ecclesie Mediolanensis salutem et apostolicam benedictionem. Summus orbis opifex fabricator celorum et universe conditor creature qui sapiencia fundavit terram et firmavit celos prudencia</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Summus orbis opifex fabricator caelorum et universae conditor creaturae qui sapientia fundavit terram et firmavit caelos prudentia</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">et alias pro labore et expensis sibi congrue satisfiat. Datum etc</explicit>
                        <note>
                            <locus from="44v">44v</locus> in marg. Editionsangabe (18. Jh.): <quote xml:lang="la">Differt non nihil ab ea, quae legitur apud Raynaldum T. XIII ad annum 1243 no. VII–IX p. 523. Ibi enim introitus usque ad verba 'Felicis recordationis' desideratur</quote> (s. <bibl>
                                <abbr>Raynaldus <hi rend="normal">Annales</hi>
                                </abbr> 13, 518f. § 7–9 ad ann. 1243</bibl>). </note>
                        <listBibl>
                            <head>Letzte Ausgabe</head>
                            <bibl>
                                <abbr>MGH <hi rend="normal">Epp. saec. XIII</hi>
                                </abbr>/2, <ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_Epp._saec._XIII_2_S._1">1</ref>–<ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_Epp._saec._XIII_2_S._3">3</ref> Nr. 1 (abweichender Adressat und ergänzter Schluss).</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Potthast <hi rend="normal">Regesta</hi>
                                </abbr> 11079;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/2,3 Nr. 7383.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="54">
                        <locus from="45v">45v</locus>
                        <author ref="#gregorius_ix_papa">Gregorius IX papa</author>
                        <title>Epistula 'Constans fides' ad Lombardos et Romaniolos missa<note>
                           (<date>1235 oder 1240?</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Scribit papa Lombardis et Romaniolis quod ob devocionem quam habent erga Romanam ecclesiam ipsos recepit sub protectione sedis apostolice</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Gregorius episcopus servus servorum dei dilectis filiis societatis Lombardie et Marchie Romaniole salutem et apostolicam benedictionem. Constans fides et universitatis vestre constancia laudabiliter promeretur et suis videtur eciam meritis comparare</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Constans fides et universitatis vestrae constantia laudabiliter promeretur</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">et beatorum Petri et Pauli apostolorum eius se noverit incursurum. Datum etc</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Druck (nach dieser Hs.)</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Hahn <hi rend="normal">Collectio</hi>
                                </abbr>, 141f. Nr. XVIII.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Potthast <hi rend="normal">Regesta</hi>
                                </abbr> 10921;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/2,3 Nr. 7115.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="55">
                        <locus from="46r" to="46v">46r–v</locus>
                        <author ref="#innocentius_iv_papa">Innocentius IV papa</author>
                        <title>Epistula 'De supremis caelorum' ad omnes praelatos Lombardiae et Romaniolae missa<note> (<rs type="place" ref="#lyon">Lyon</rs>, <date>13.04.1247</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Scribit papa universis prelatis Lombardie et Romaniole ut cuidam legato suo quem ad partes illas transmittendum decrevit tamquam apostolice sedis legato pareant humiliter et devote ipsius mandata efficaciter adimplendo</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Innocentius episcopus servus servorum dei venerabilibus fratribus Aquiligensi et Gradensi patriarchis <gap/> et aliis ecclesiarum prelatis tam exemptis quam non exemptis per Lombardiam et Romaniolam constitutis salutem et apostolicam benedictionem. De supremis celorum ad yma mundi descendens unigenitus dei filius ut hominem de laqueo servitutis eriperet</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">De supremis caelorum ad ima mundi descendens unigenitus dei filius ut hominem de laqueo servitutis eriperet</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">in rebelles ratam habebimus et faciemus auctore domino inviolabiliter observari. Datum etc</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Drucke (jeweils nach dieser Hs.)</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Hahn <hi rend="normal">Collectio</hi>
                                </abbr>, 178–180 Nr. XLII;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>MGH <hi rend="normal">Epp. saec. XIII</hi>
                                </abbr>/2, <ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_Epp._saec._XIII_2_S._239">239f. Nr. 318</ref> (gekürzt).</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Potthast <hi rend="normal">Regesta</hi>
                                </abbr> 12473;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/2,3 Nr. 7768.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="56">
                        <locus from="46v" to="47r">46v–47r</locus>
                        <author ref="#innocentius_iv_papa">Innocentius IV papa</author>
                        <title>Epistula 'Gaudet in domino' ad civitatem Anconitanensem missa<note>
                           (<date>Sept. 1250</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Commendat papa Anconitanos quod sincere devocionis apice radicati <gap/> ut in devocione sedis apostolice constantes perseverent et immobiles ut ceperunt</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Innocentius episcopus servus servorum dei dilectis filiis potestati consilio et populo Anconitanensi salutem et apostolicam benedictionem. Gaudet in domino mater ecclesia sacra Petri sedes exultat quod civitas vestra filialis affectionis ardore succensa</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Gaudet in domino mater ecclesia sacra Petri sedes exsultat quod civitas vestra filialis affectionis ardore succensa</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">quod nos devocionem vestram possimus exinde merito commendare. Datum etc</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Druck (nach dieser Hs.)</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Hahn <hi rend="normal">Collectio</hi>
                                </abbr>, 169f. Nr. XXXVI.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Potthast <hi rend="normal">Regesta</hi>
                                </abbr> 15590;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/2,3 Nr. 8258.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="57">
                        <locus from="47r" to="47v">47r–v</locus>
                        <author ref="#innocentius_iv_papa">Innocentius IV papa</author>
                        <title>Epistula 'Officii nostri debitum' ad civitatem Tudertinensem missa<note>
                           (<date>1243–1254</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Scribit papa quibusdam civibus se decrevisse <sic>destinandam</sic> quendam legatum suum ad eos pro reformanda pace inter eos et quosdam cives et quod dicto legato tamquam sibi reverenter super premissis debeant obedire</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Innocentius episcopus servus servorum dei dilectis filiis N. potestati consilio et populo <sic>Tudetirorum</sic> salutem et apostolicam benedictionem. Officii nostri debitum exigit generalis suadet utilitas et salus flagitat animarum</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Officii nostri debitum exigit generalis suadet utilitas et salus flagitat animarum</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">sine difficultate qualibet parituri. Datum etc</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Druck (nach dieser Hs.)</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Hahn <hi rend="normal">Collectio</hi>
                                </abbr>, 147f. Nr. XXIV.</bibl>
                        </listBibl>
                        <note>Eine nähere Datierung und Lokalisierung des Dokuments ist nicht möglich, vgl. <bibl>
                                <abbr>Potthast <hi rend="normal">Regesta</hi>
                                </abbr> 15586</bibl>. </note>
                    </msItem>
                    <msItem n="58">
                        <locus from="47v" to="48v">47v–48v</locus>
                        <author ref="#innocentius_iv_papa">Innocentius IV papa</author>
                        <title>Epistula 'Impleverat cor nostrum' ad civitatem Parmensem missa<note> (<rs type="place" ref="#assisi">Assisi</rs>, <date>18.05.1253</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Notificat papa Parmensibus leticiam quam habuit super reformacione pacis habite inter se invicem monens eos ut in omnibus processibus eorum dei omnipotentis reverenciam et apostolice sedis benivolentiam pre oculis habeant ut ex hoc deum propicium homines benivolos et sedem apostolicam se reddant in opportunitatibus prompciores</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Innocentius episcopus servus servorum dei dilectis filiis potestati consilio et communi Parmensi salutem et apostolicam benedictionem. Impleverat cor nostrum multo gaudio ad aures nostras rumoribus baiulis fama perveniens qua impositum esse finem bellorum calamitatibus</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Impleverat cor nostrum multo gaudio ad aures nostras rumoribus baiulis fama perveniens qua impositum esse finem bellorum calamitatibus</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">iuxta formam ecclesie beneficium absolucionis impendat. Datum Assisii XV kalendas Junii pontificatus nostri anno decimo</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Druck (nach dieser Hs.)</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Hahn <hi rend="normal">Collectio</hi>
                                </abbr>, 183–186 Nr. XLIV.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Potthast <hi rend="normal">Regesta</hi>
                                </abbr> 14976;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/2,3 Nr. 8601.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="59">
                        <locus from="48v" to="50v">48v–50v</locus>
                        <title>Epistula ad quendam Sigebaldum</title>
                        <rubric xml:lang="la">Transcursus litterarum qui fiebat de quodam amico ad amicum</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Melliflue dulcedinis et oracionis tue verba rethorica egregiis stellata sentenciis aureata coloribus et <w>Tul<supplied>l</supplied>iane</w> tube sonoritatibus purpurata manu avida et corde quam plurimum exultanti amicorum precipue Sigibalde recepi</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Mellifluae dulcedinis et orationis tuae verba rhetorica egregiis stellata sententiis aureata coloribus et Tullianae tubae sonoritatibus purpurata manu avida et corde quam plurimum exsultanti amicorum praecipue Sigibalde recepi</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">Phynea cella volant Hierusalem gradiat implati</explicit>
                        <note>Das offenbar als Stilübung abgefasste Schreiben ist ungedruckt; der Adressat ist nicht näher identifizierbar und der Sinn des Textschlusses bleibt in dieser Form unklar. </note>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Briefe</term>
                            <index>
                                <term>Epistula ad quemdam Sigebaldum</term>
                            </index>
                        </index>
                    </msItem>
                    <msItem n="60">
                        <locus from="50v">50v</locus>
                        <title>Carmen de episcopo Lexoviensi</title>
                        <rubric xml:lang="la">Versus in laudem Lexoviensis episcopi</rubric>
                        <quote type="incipit" xml:lang="la">
                            <lg>
                                <l>Dum prope naufragium miserandus fluctuat exul</l>
                                <l>Orta salus rutilat Lexoviensis apex</l>
                            </lg>
                        </quote>
                        <quote type="explicit" xml:lang="la">
                            <lg>
                                <l>Hos michi dimisit qui cetera sustulit hostis</l>
                                <l>Hos precor eradies Lexoviensis apex.</l>
                            </lg>
                        </quote>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Dum prope naufragium miserandus fluctuat exul | Orta salus rutilat Lexoviensis apex</term>
                        </index>
                        <note>Sieben elegische Distichen, wohl dedizierende Einleitung zum folgenden Gedicht.</note>
                        <listBibl>
                            <head>Druck (nach der Parallelüberlieferung in der Hs. <ref type="altMs">Florenz, BNC, Landau Finaly 17</ref>, 54r)</head>
                            <bibl>
                                <author>Davidsohn</author> Briefkodex (s. oben), 375f.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Vgl.</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Walther I</abbr> 21042.</bibl>
                        </listBibl>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Versus</term>
                            <index>
                                <term>de episcopo Lexoviensi</term>
                            </index>
                        </index>
                    </msItem>
                    <msItem n="61">
                        <locus from="50v" to="54v">50v–54v</locus>
                        <title>Carmen de destructione civitatis Mediolanensis</title>
                        <rubric xml:lang="la">Versus ad Mediolanum lamentantem et sunt eciam <gap/> usque paginam primam folii <gap/>
                        </rubric>
                        <quote type="incipit" xml:lang="la">
                            <lg>
                                <l>O dolor o dampnum cadis inclita Mediolanum</l>
                                <l>Sedicione fame septenni traderis hosti</l>
                            </lg>
                        </quote>
                        <quote type="explicit" xml:lang="la">
                            <lg>
                                <l>Versiculum cecinit quem montibus indicat ara</l>
                                <l>Quem promissa cibant quem gracior induat aura.</l>
                            </lg>
                        </quote>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">O dolor o damnum cadis inclita Mediolanum | Seditione famae septenni traderis hosti</term>
                        </index>
                        <note>262 Hexameter. </note>
                        <listBibl>
                            <head>Druck (nach der Parallelüberlieferung in der Hs. <ref type="altMs">Florenz, BNC, Landau Finaly 17</ref>, 54r–55v)</head>
                            <bibl>
                                <author>E. Dümmler</author>, Mittheilungen aus Handschriften III: Gedicht auf die Zerstörung Mailands, in: <abbr>NA</abbr> 11 (1886), 455–474, hier 466–474.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Walther I</abbr> 12605;</bibl>
                            <bibl>
                                <author>M. R. Matrella</author>, Note sul <hi rend="font-style:italic">De destructione Mediolani</hi>: Struttura, stile, lingua, in: Rivista di cultura classica e medioevale 22 (1980), 115–133 (115 die Florentiner Abschrift als "unico testimone" bezeichnet).</bibl>
                        </listBibl>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Versus</term>
                            <index>
                                <term>de destructione civitatis Mediolanensis</term>
                            </index>
                        </index>
                    </msItem>
                    <msItem n="62">
                        <locus from="55r">55r</locus>
                        <author ref="#henricus_rasponis_romanorum_rex">Henricus Rasponis Romanorum rex</author>
                        <title>Epistula 'Cum vestrae fidei' ad civitatem Mediolanensem missa<note>
                           (<date>nach 05.08.1246</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Notificat imperator <w>H<supplied>enricus</supplied>
                            </w> devotus ecclesie Romane filius Mediolanensibus fidelibus suis victoriam per eum habitam contra Conradinum filium <w>Fr<supplied>ederici</supplied>
                            </w> quondam imperatoris <sic>exortans</sic> eos ut <gap/> impugnare procurent</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Henricus dei gracia Romanorum rex semper Augustus Henrico advocato potestati consilio et communi Mediolanensi fidelibus suis gratiam suam et omne bonum. Cum vestre fidei sinceritas et plena devocio inter ceteros fideles nostros circa personam nostram et sacri imperii culmen tamquam matutinale sydus irradiet</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Cum vestrae fidei sinceritas et plena devotio inter caeteros fideles nostros circa personam nostram et sacri imperii culmen tamquam matutinale sidus irradiet</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">eo more quo triumphare solent principes Romanorum. Datum</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Drucke (jeweils nach dieser Hs.)</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Hahn <hi rend="normal">Collectio</hi>
                                </abbr>, 253f. Nr. XXIX;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>MGH DD</abbr> 18/1, <ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_DD_HRas_/_DD_Wilh_1_S._9">9f. Nr. 6</ref> (mit dieser Hs., 9 genannt);</bibl>
                            <bibl>Die Urkunden der Markgrafen von Meißen (s. oben), 273–275 Nr. 188.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/1,2 Nr. 4510a und 4870;</bibl>
                            <bibl>
                                <author>Dobenecker </author>Regesta diplomatica Bd. 3 (s. oben) Nr. 1363.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="63">
                        <locus from="55r" to="56r">55r–56r</locus>
                        <author ref="#innocentius_iv_papa">Innocentius IV papa</author>
                        <title>Epistula 'Tranquilla dispositio' ad civitatem Mediolanensem missa<note>
                           (<rs type="place" ref="#lyon">Lyon</rs>, <date>20.08.1246</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Notificat papa Mediolanensibus victoriam quam habuit imperator <w>H<supplied>enricus</supplied>
                            </w> karissimus in Christo <sic>fili</sic> ecclesie Romane contra Conradinum filium <w>Fr<supplied>ederici</supplied>
                            </w> quondam imperatoris hostis sacrosancte Romane ecclesie</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Innocentius episcopus servus servorum dei dilectis filiis potestati consilio et communi Mediolanensi salutem et apostolicam benedictionem. Tranquilla disposicio eterni consilii que singulorum opera equa ponderat libra iusticie nonnumquam superborum humiliat seviciam</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Tranquilla dispositio aeterni consilii quae singulorum opera aequa ponderat libra iustitiae nonnumquam superborum humiliat saevitiam</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">optimis temporibus ab exercituum celestium domino conferenda. Datum Lugduni XIII kalendas Septembris pontificatus nostri anno IIII</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>
                                <author>E. Winkelmann</author>, Acta imperii inedita saeculi XIII et XIV. Urkunden und Briefe zur Geschichte des Kaiserreichs und des Königreichs Sizilien in den Jahren 1200 bis 1400, Innsbruck 1885, 721f. Nr. 1038 (ohne Datum).</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/2,3 Nr. 7692;</bibl>
                            <bibl>
                                <author>Davidsohn</author> Briefkodex (s. oben), 378 Nr. 22.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="64">
                        <locus from="56r" to="56v">56r–v</locus>
                        <author ref="#henricus_rasponis_romanorum_rex">Henricus Rasponis Romanorum rex</author>
                        <title>Epistula 'Gloriam et triumphum' ad civitatem Mediolanensem missa<note>
                           (<date>nach 05.08.1246</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Notificat imperator <w>H<supplied>enricus</supplied>
                            </w> Mediolanensibus fidelibus suis victoriam quam habuit contra Conradinum filium <w>Fr<supplied>ederici</supplied>
                            </w> quondam imperatoris</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Henricus dei gracia Romanorum rex semper Augustus Henrico potestati consilio et communi Mediolanensi fidelibus suis plenitudinem gracie sue cum salute. Gloriam et triumphum quem dominus nobis contulit contra adversarios sancte matris ecclesie et imperii</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Gloriam et triumphum quem dominus nobis contulit contra adversarios sanctae matris ecclesiae et imperii</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">poterimus sollicite cogitare quod est precipue nobis cordi. Datum</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Drucke (jeweils nach dieser Hs.)</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Hahn <hi rend="normal">Collectio</hi>
                                </abbr>, 254f. Nr. XXX;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>MGH DD</abbr> 18/1, <ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_DD_HRas_/_DD_Wilh_1_S._10">10f. Nr. 7</ref>;</bibl>
                            <bibl>Die Urkunden der Markgrafen von Meißen (s. oben), 275–277 Nr. 189.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/1,2 Nr. 4871;</bibl>
                            <bibl>
                                <author>Dobenecker </author>Regesta diplomatica Bd. 3 (s. oben) Nr. 1364.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="65">
                        <locus from="56v" to="59v">56v–59v</locus>
                        <author ref="#innocentius_iv_papa">Innocentius IV papa</author>
                        <title>Epistula 'Magnis et crebris' de canonisatione Petri Martyris OP<note> (<rs type="place" ref="#perugia">Perugia</rs>, <date>24.03.1253</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Notificat papa passionem et vitam beati Petri Martiris et <sic>et</sic> miracula que faciebat in vita sua et eciam post mortem suam unde ascribit ipsum sanctorum martirum cathalogo et iubet celebrari festum ipsius tercio kalendas Maii</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Innocentius episcopus servus servorum dei venerabilibus fratris universis archiepiscopis et episcopis ac dilectis filiis abbatibus <gap/> ad quos littere iste pervenirent salutem et apostolicam benedictionem. Magnis et crebris declarata prodigiis christiane fidei rectitudo iam novo novi sancti decorata martirio signorum recencium fulgore coruscat</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Magnis et crebris declarata prodigiis christianae fidei rectitudo iam novo novi sancti decorata martyrio signorum recentium fulgore choruscat</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">iniuncta sibi penitentia misericorditer relaxamus. Datum Perusii nono kalendis Aprilis pontificatus nostri anno decimo</explicit>
                        <note>Die Editionsangabe (18. Jh., <locus from="56v">56v</locus> in marg.: <quote xml:lang="la">Est in Bullario magno</quote>) bezieht sich auf: <bibl xml:id="opac_144286300">Bullarium magnum romanum ab Leone Magno usque ad S. D. N. Clementem X, Vol. 1: Ab Leone Magno ad Paulum IV., Luxemburg 1727, 120–122.</bibl>
                        </note>
                        <listBibl>
                            <head>Weitere Drucke</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Bremond/Ripoll <hi rend="normal">Bullarium</hi>
                                </abbr> 1, 228–230 Nr. 297;</bibl>
                            <bibl xml:id="opac_547430116">Una silloge epistolare della seconda metà del secolo XIII. I "Dictamina" provenienti dall’Italia meridionale del ms. Paris, Bibl. Nat. lat. 8567, hrsg. von <editor>F. delle Donne</editor>, Florenz 2007 (Ediziona nazionale dei testi mediolatini 19. Serie I.11), 211–218 Nr. 182 (Hs. LXIII genannt).</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Potthast <hi rend="normal">Regesta</hi>
                                </abbr> 14926;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>BHL</abbr> 6722;</bibl>
                            <bibl>
                                <author>A. Dondaine</author>, Saint Pierre Martyr, in: Archivum Fratrum Praedicatorum 23 (1953), 66–162, hier 112f.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="66">
                        <locus from="59v" to="60r">59v–60r</locus>
                        <author ref="#innocentius_iv_papa">Innocentius IV papa</author>
                        <title>Epistula 'Fundator et conservator' ad civitatem Ianuensem missa<note> (<rs type="place" ref="#anagni">Anagni</rs>, <date>30.09.1254?</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Significat ad gaudium papa Ianuensibus qualiter Maynfredus princeps Tarentinus et alii qui hostilitatis grandissime signis extorrere Romanam ecclesiam conabatur conversi sunt in devocionis filios et se in conspectu sedis apostolice reddere vigilant placidos et acceptos</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Innocentius episcopus servus servorum dei dilectis filiis potestati consilio et populo Ianuensi salutem et apostolicam benedictionem. Fundator et conservator ecclesie dominus Ihesus Christus in cuius potestate sunt omnia per suam ineffabilem pietatem finem dedit tempestati</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Fundator et conservator ecclesiae dominus Iesus Christus in cuius potestate sunt omnia</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">et quod habeatis exinde affluenciam gaudiorum. Datum</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Druck (nach dieser Hs.)</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Hahn <hi rend="normal">Collectio</hi>
                                </abbr>, 186f. Nr. XLV.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Potthast <hi rend="normal">Regesta</hi>
                                </abbr> 15571;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/2,3 Nr. 8819;</bibl>
                            <bibl>
                                <author>Davidsohn</author> Briefkodex (s. oben), 385 Nr. 30.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="67">
                        <locus from="60r" to="61v">60r–61v</locus>
                        <author ref="#innocentius_iv_papa">Innocentius IV papa</author>
                        <title>Epistula 'Malitia huius temporis' ad inquisitoribus OP missa<note> (<rs type="place" ref="#anagni">Anagni</rs>, <date>30.05.1254</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Scribit papa fratribus ordinis Predicatorum inquisitoribus heretice pravitatis in provincia Lombardie quod cum letifera pestis heretice pravitatis in provincia Lombardia habundancius solito pullulasse noscatur ad expugnacionem eiusdem pestis exanimo intendentes inquirere debeant contra hereticos nominatos</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Innocentius episcopus servus servorum dei dilectis filiis fratribus ordinis Predicatorum inquisitoribus heretice pravitatis <gap/> salutem et apostolicam benedictionem. Malicia huius temporis in diversis mundi partibus maxime in provincia Lombardie perversorum morum peperit <sic>coruptelam</sic>
                        </incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Malitia huius temporis in diversis mundi partibus maxime in provincia Lombardiae perversorum morum peperit corruptelam</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">nobis et singulis nostrum auctoritate presencium concedimus facultatem. Datum</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Bremond/Ripoll <hi rend="normal">Bullarium</hi>
                                </abbr> 1, 247f. Nr. 332 (mit abweichenden Adressaten und Ausstellungsort);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Sbaralea <hi rend="normal">Bullarium</hi>
                                </abbr> 1, 740–742 Nr. 555.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Potthast <hi rend="normal">Regesta</hi>
                                </abbr> 15711;</bibl>
                            <bibl>
                                <author>Davidsohn</author> Briefkodex (s. oben), 384f. Nr. 29.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="68">
                        <locus from="61v" to="62v">61v–62v</locus>
                        <author ref="#innocentius_iv_papa">Innocentius IV papa</author>
                        <title>Epistula 'Tenera matris' ad civitatem Papiensem missa<note> (<rs type="place" ref="#lyon">Lyon</rs>, <date>27.01.1251</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Scribit papa Papiensibus quod quamquam diu extra suave ac salubre gremium sancte matris ecclesie tamquam exteri et degeneres evagantes <gap/> et cum convicinis et conpatriotis suis solidam pacem reforment</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Innocentius episcopus servus servorum dei potestati consilio et populo Papiensi spiritum consilii sanioris. Tenera matris affectio de duris eciam filiis quasi ipsa nativi federis unione constricta de illis semper velut timens et pervigil meditetur</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Tenera matris affectio de duris etiam filiis quasi ipsa nativi foederis unione constricta</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">salus pax honor et utilitas valeant pariter pervenire. Datum etc</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Druck (nach dieser Hs.)</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Hahn <hi rend="normal">Collectio</hi>
                                </abbr>, 180–183 Nr. XLIII.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Potthast <hi rend="normal">Regesta</hi>
                                </abbr> 15595;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/2,3 Nr. 8293;</bibl>
                            <bibl>
                                <author>Davidsohn</author> Briefkodex (s. oben), 383 Nr. 26.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="69">
                        <locus from="62v">62v</locus>
                        <rubric xml:lang="la">Sentencia lata contra imperatorem per summum pontificem in qua describit papa nefanda scelera et excessus imperatoris contra ecclesiam propter quod ostendit ipsum omni dignitate et honore privatum inhibendo ne quisquam de cetero sibi tamquam imperatori vel regi pareat vel intendat</rubric>
                        <note>
                            <quote xml:lang="la">
                                <ref type="biblical" cRef="Iob_30,31">Versa est in luctum cithara nostra et organum nostrum in vocem flentium</ref>
                                <gap/>
                                <note>Text bricht ab</note>. </quote> Der nicht näher datier- und lokalisierbare Text ist aus unbekannten Gründen nicht vollständig ausgeführt. Einen identischen Textanfang bietet ein u.a. Kaiser Friedrich II. zugeschriebener Trostbrief, den er an einem Adligen zum Tod von dessen Sohn richtete; abgedruckt bei <bibl>
                                <author>Winkelmann</author> Acta imperii inedita 1200–1400 (s. oben), 61f. Nr. 62</bibl>, vgl. dazu <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/2,4 Nr. 14765</bibl>. Diesen Brief nahm auch Thomas von Capua in seine "Summa dictaminis" auf, vgl. <bibl>Die Briefsammlung des Thomas von Capua. Aus den nachgelassenen Unterlagen von Emmy Heller und Hans-Martin Schaller hrsg. von <editor>M. Thumser</editor> und <editor>J. Frohmann</editor>, MGH 2011 (<ref target="http://www.mgh.de/fileadmin/Downloads/pdf/Thomas_von_capua.pdf">Online-Ausgabe der MGH</ref>), 130f. Nr. IV 14</bibl>. Im Codex <ref type="altMs">Florenz, BNC, Landau Finaly 17</ref>, 20v, ist ebenfalls nur das Initium erhalten. – <locus from="63r" to="63v">63r–v</locus> leer.</note>
                    </msItem>
                    <msItem n="70">
                        <locus from="64r" to="67r">64r–67r</locus>
                        <author ref="#innocentius_iv_papa">Innocentius IV papa</author>
                        <title>Bulla 'Ad apostolicae dignitatis' de depositione Friderici II imperatoris<note> (<rs type="place" ref="#lyon">Lyon</rs>, <date>17.07.1245</date>, acephala)</note>
                        </title>
                        <incipit xml:lang="la">
                            <note>Text setzt ein</note>
                            <gap/> omnium aliorum quos detinebat captivos et omnium tam clericorum quam laicorum quos ceperat in galeis restitucio namque horum poterat esse pacis plurimum inductiva</incipit>
                        <explicit xml:lang="la">providere curabimus cum eorundem fratrum nostrorum consilio sicut viderimus expedire. Datum</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Drucke (zuletzt)</head>
                            <bibl>
                                <abbr>MGH <hi rend="normal">Const.</hi>
                                </abbr> 2, <ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_Const._2_S._508">508</ref>–<ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_Const._2_S._512">512</ref> Nr. 400 (hier ab <ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_Const._2_S._509">509 Z. 3</ref>);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>MGH <hi rend="normal">Epp. saec. XIII</hi>
                                </abbr>/2, <ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_Epp._saec._XIII_2_S._88">88</ref>–<ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_Epp._saec._XIII_2_S._94">94</ref> Nr. 124 (hier ab <ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_Epp._saec._XIII_2_S._89">89 Z. 11</ref>).</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Potthast <hi rend="normal">Regesta</hi>
                                </abbr> 11733;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/2,3 Nr. 7552.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="71">
                        <locus from="67r" to="67v">67r–v</locus>
                        <author ref="#gregorius_ix_papa">Gregorius IX papa</author>
                        <title>Epistula 'Vestris nuper litteris' ad civitatem Mediolanensem missa<note>
                           (<date>1239</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Scribit papa Mediolanensibus se eorum literas recepisse <gap/> et pro posse conatur</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Gregorius episcopus servus servorum dei dilectis filiis potestati et populo Mediolanensi salutem et apostolicam benedictionem. Vestris nuper literis presentatis eas prompta manu recepimus visu perlegimus diligenti et fideliter retinuimus</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Vestris nuper litteris praesentatis eas prompta manu recepimus visu perlegimus diligenti et fideliter retinuimus</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">hactenus ordinata fuere opitulante deo in felici prosecucione consistunt. Datum etc</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Druck (nach dieser Hs.)</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Hahn <hi rend="normal">Collectio</hi>
                                </abbr>, 143f. Nr. XX.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Potthast <hi rend="normal">Regesta</hi>
                                </abbr> 10950;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/2,3 Nr. 7333.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="72">
                        <locus from="67v">67v</locus>
                        <rubric xml:lang="la">Scribit potestas Brixie potestati Mediolanensi ut fidem credulam adhibeant eorum ambaxiatori ad eos venienti cum eorum litteris</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Tali et tali N. potestati consilio et communi Mediolanensi potestas consilium et commune Brixie salutem et labores aggredi profuturos. <rs type="person" ref="#ventura_de_asola">Venturam de Asola</rs> presencium portatorem ad vos pro negociis arduis dirigentes rogamus</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Venturam de Asola praesentium portatorem ad vos pro negotiis arduis dirigentes rogamus</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">quas vice nostra fecit favorabiliter impleturi. Datum etc</explicit>
                        <note>Das Schreiben ist ungedruckt und bislang nur hier und in der Hs. <ref type="altMs">Florenz, BNC, Landau Finaly 17</ref>, 23r, nachgewiesen, vgl. <bibl>
                                <author>Davidsohn</author> Briefkodex (s. oben), 382 Nr. 23.</bibl> Der im Text genannte Ventura de Asola stand mindestens 1247 im Dienst des Podestà von Brescia, vgl. oben, <locus from="12r">12r</locus>.</note>
                    </msItem>
                    <msItem n="73">
                        <locus from="68r" to="68v">68r–v</locus>
                        <author ref="#petrus_de_vinea">Petrus de Vinea</author>
                        <title>Epistula I 11</title>
                        <rubric xml:lang="la">Scribit imperator Romanis se intellexisse summum pontificem esse defunctum qui pacem recipere denegabat cum ipso et quod dummodo in ecclesia dei talis substituatur qui predecessoris sui errata corrigat malefacta corrigat mundi paci provideat et ipsum in maternam dilectionem ecclesie vivat et conformet paratus est reverenter assurgere tamquam devotus filius ad honorificentiam novi patris dummodo predecessoris sui crimen et odium non sequatur</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Victorioso exercitu nostro Romanis finibus insidente</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Victorioso exercitu nostro Romanis finibus insidente</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">ad conterendam una nobiscum adveniencium superbia tartarorum. Datum</explicit>
                        <note>Auf die nachfolgend genannte Ausgabe bezieht sich die Editionsnotiz (18. Jh.) <locus from="68r">68r</locus> in marg.: <quote xml:lang="la">Ep. XI lib. 1 Petri de Vin.</quote>
                        </note>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>Petri de Vineis Epistolarum Bd. 1 (s. oben), 111–114;</bibl>
                            <bibl>L'epistolario di Pier della Vigna (s. oben), 126f. Nr. 1.11.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/1,1 Nr. 3225.</bibl>
                        </listBibl>
                        <note> – Dem Text vorangestellt ist das Distichon <bibl>
                                <abbr>Walther I</abbr> 13856</bibl>. </note>
                    </msItem>
                    <msItem n="74">
                        <locus from="68v" to="69r">68v–69r</locus>
                        <author ref="#innocentius_iv_papa">Innocentius IV papa</author>
                        <title>Epistula 'Civitatem Bononiae' ad civitatem Bononiensem missa<note>
                           (<date>Aug. 1240</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">
                            <sic>Exortatur</sic> papa Bononienses ut cum quidam nobiles cives Ravenne potenter insurrexerint adversus naciones que disperdere satagebant populum Lombardorum eidem ad manutenendum dictam civitatem Ravenne iuxta posse subsidium impendant regratiando eis pro eo quod in defensione civitatis ipsius eidem adiutricem manum hactenus porrexerunt</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Innocentius episcopus servus servorum dei etc. Civitatem Bononie inter alias civitates Lombardie specialis prerogatam dilectionis et gracie amplexantes que status sui augmenta respiciunt</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Civitatem Bononiae inter alias civitates Lombardiae specialis praerogatam dilectionis et gratiae amplexantes quae status sui augmenta respiciunt</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">ad graciarum vobis multimodas <sic>asurgimus</sic> actiones. Datum etc</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Druck (nach dieser Hs.)</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Hahn <hi rend="normal">Collectio</hi>
                                </abbr>, 168f. Nr. XXXV.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Potthast <hi rend="normal">Regesta</hi>
                                </abbr> 10785;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/2,3 Nr. 7317.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="75">
                        <locus from="69r">69r</locus>
                        <author ref="#gregorius_ix_papa">Gregorius IX papa</author>
                        <title>Epistula 'Miramur non modicum' ad civitatem Bononiensem missa<note>
                           (<date>1239</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Scribit papa Bononiensibus quod cum semel et iterum eis scipserit pro quodam nobili petendo ipsum pro speciali gracia ab eorum carceribus liberari quod facere noluerunt ipsius mandatis et precibus obauditis iterato rogat et monet eos ut ipsum nobilem competentibus saltem receptis obsidibus sine more dispendio <w>libere<supplied>n</supplied>tur</w>
                        </rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Gregorius episcopus servus servorum dei dilectis filiis potestati et populo Bononiensi salutem et apostolicam benedictionem. Miramur non modicum quod cum semel et iterum vobis pro nobili viro comite Aginulfo direximus scripta nostra</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Miramur non modicum quod cum semel et iterum vobis pro nobili viro comite Aginulfo direximus scripta nostra</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">precum instanciam in hac parte proficere non possemus. Datum etc</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Druck (nach dieser Hs.)</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Hahn <hi rend="normal">Collectio</hi>
                                </abbr>, 137f. Nr. XIV.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Potthast <hi rend="normal">Regesta</hi>
                                </abbr> 11058;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/2,3 Nr. 7234.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="76">
                        <locus from="69r" to="71r">69r–71r</locus>
                        <author ref="#petrus_de_vinea">Petrus de Vinea</author>
                        <title>Epistula I 1</title>
                        <rubric xml:lang="la">Littera reprehensoria de imperatore ad summum pontificem</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Fredericus dei gracia Romanorum imperator etc. <ref type="biblical" cRef="Io_11,47">Collegerunt pontifices et pharisei et populi concilium</ref> in unum adversus principem et Christum dominum convenerunt</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Collegerunt pontifices et pharisaei et populi concilium in unum adversus principem et Christum dominum convenerunt</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">plantando iusticiam ecclesiam diriget evellens prorsus ac destruens cornua superborum. Datum</explicit>
                        <note>Auf die nachfolgend genannte Ausgabe bezieht sich die Editionsnotiz (18. Jh.) <locus from="69r">69r</locus> in marg.: <quote xml:lang="la">Ep. I lib. 1 Petri de Vin.</quote>
                        </note>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>Petri de Vineis Epistolarum Bd. 1 (s. oben), 73–80;</bibl>
                            <bibl>L'epistolario di Pier della Vigna (s. oben), 79–82 Nr. 1.1.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/1,1 Nr. 2434.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="77">
                        <locus from="71r" to="73r">71r–73r</locus>
                        <author ref="#gregorius_ix_papa">Gregorius IX papa</author>
                        <title>Epistula nuncupatoria de imperatore<note> (<date>Juni 1240</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Littera reprehensoria de summo pontifice ad imperatorem</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Gregorius episcopus servus servorum dei etc. <ref type="biblical" cRef="Ps_2,2">Convenerunt in unum adversus Christum dominum principes</ref> et tyranni iniquas fabulas inhiantes quomodo Petri vicarium perderent et regnarent</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Convenerunt in unum adversus Christum dominum principes et tyranni iniquas fabulas inhiantes</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">
                            <ref type="biblical" cRef="Ps_109,1">donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum</ref>. Datum</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>
                                <author>H. M. Schaller</author>, Die Antwort Gregors IX. auf Petrus de Vinea I,1 "Collegerunt pontifices", in: <abbr>DA</abbr> 11 (1953/54), 140–165, hier 160–165 (mit dieser Hs., 159 genannt, Sigle H); ND in <author>Ders.</author> Stauferzeit (s. oben), 197–222, hier 218–222 (mit dieser Hs., 216 genannt, Sigle H).</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="78">
                        <locus from="73r" to="74r">73r–74r</locus>
                        <author ref="#fridericus_ii_imperator">Fridericus II imperator</author>
                        <title>Epistula 'Tunc apud deum' ad civitatem Ianuensem missa<note> (<date>Juni 1238?</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Scribit imperator Ianuensibus quod attendens grata servicia per eos in necessitatis articulo sibi impensa <gap/> in plenitudine gracie sue recepit volens eos deinceps inter fideles et devotos imperii numerari</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Fredericus Romanorum imperator semper Augustus Ierusalem et Sicilie rex consilio et communi Ianue fidelibus suis graciam suam et bonam voluntatem. Tunc apud deum et homines felices et inolitos processuum nostrorum eventus periculi et invidie minimum credimus</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Tunc apud deum et homines felices et inolitos processuum nostrorum eventus periculi et invidiae minimum credimus</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">credatis et efficaciter adimplere curetis. Datum etc</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Druck (nach dieser Hs.)</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Hahn <hi rend="normal">Collectio</hi>
                                </abbr>, 235–237 Nr. XXI.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/1,1 Nr. 2354.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="79">
                        <locus from="74r" to="74v">74r–v</locus>
                        <author ref="#innocentius_iv_papa">Innocentius IV papa</author>
                        <title>Epistula 'Quam sincerae dilectionis' ad civitatem Brixiensem missa<note>
                           (<rs type="place" ref="#anagni">Anagni</rs>, <date>23.08.1243</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Hortatur papa Brixienses ut assurgant in subsidium N electi Ferrariensis et nobilium virorum NN marchionis <sic>Ostensis</sic> et comitis Veronensis devotorum filiorum ecclesie Romane</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Innocentius episcopus servus servorum dei dilectis filiis potestati consilio communi Brixie salutem et apostolicam benedictionem. Quam sincere dilectionis affectu civitatem vestram dileximus</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Quam sincerae dilectionis affectu civitatem vestram dileximus</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">admittere possimus exinde merito commendaris. Datum etc</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Drucke</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Hahn <hi rend="normal">Collectio</hi>
                                </abbr>, 157–159 Nr. XXIX (nach dieser Hs.);</bibl>
                            <bibl>
                                <author>Winkelmann</author> Acta imperii inedita 1198–1273 (s. oben), 544f. Nr. 690.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Potthast <hi rend="normal">Regesta</hi>
                                </abbr> 15587;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/2,3 Nr. 7392.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="80">
                        <locus from="74v" to="75r">74v–75r</locus>
                        <author ref="#petrus_de_vinea">Petrus de Vinea</author>
                        <title>Epistula I 6</title>
                        <rubric xml:lang="la">Scribit imperator universis cardinalibus ecclesie Romane quod vehementer dolet pro eo quod pater apostolicus ipsum tam graviter offendere conatur <w>exer<supplied>c</supplied>endo</w> minus iuste spirituale gladium contra eum propter quod rogat venerabilem cetum ipsorum ut compescant illicitos motus summi pontificis quos ex causis evidentibus non tam iustos quam voluntarios mundus agnoscit</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Fredericus dei gracia Romanorum imperator semper Augustus Ierusalem et Sicilie rex universis sacrosancte Romane ecclesie cardinalibus dilectis filiis salutem et sincere dilectionis affectum. Cum sit Christus caput ecclesie et in Petri vocabulo suam fundaret ecclesiam</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Cum sit Christus caput ecclesiae et in Petri vocabulo suam fundaret ecclesiam</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">obstare principiis non possimus iniuriis propulsemus. Datum Padue X die Mar<gap/>
                            <note>Datum unvollständig nachgetragen</note>.</explicit>
                        <note>Auf die nachfolgend genannte Ausgabe bezieht sich die Editionsnotiz (18. Jh.) <locus from="74v">74v</locus> in marg.: <quote xml:lang="la">Ep. 6 lib. 1 P. de Vin.</quote>
                        </note>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>Petri de Vineis Epistolarum Bd. 1 (s. oben), 97–100;</bibl>
                            <bibl>L'epistolario di Pier della Vigna (s. oben), 107f. Nr. 1.6.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/1,1 Nr. 2427.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="81">
                        <locus from="75v" to="76r">75v–76r</locus>
                        <author ref="#innocentius_iv_papa">Innocentius IV papa</author>
                        <title>Epistula 'Antiqui hostis' ad quosdam canonicos ecclesiae Bergamensis missa<note> (<date>1243</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Scribit papa quibusdam canonicis Pergami quatenus moneant cives Brixie ut rancorem quem conceperunt adversus eorum episcopum deponentes <gap/> compellentes eos ad premissa omnia per censuram ecclesiasticam omni appellacione remota</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Innocentius episcopus servus servorum dei dilectis filiis preposito <rs type="person" ref="#guifredus">Guifredo</rs> et <rs type="person" ref="#grimandus">Grimando</rs> canonicis Pergamensibus salutem et apostolicam benedictionem. Antiqui hostis astucia pacis emula discordie seminatrix inter illos petram scandali erigere nititur</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Antiqui hostis astutia pacis aemula discordiae seminatrix inter illos petram scandali erigere nititur</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">hiis exequendum poteritis interesse duo vestrum ea nichilominus exequantur. Datum etc</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Druck (nach dieser Hs.)</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Hahn <hi rend="normal">Collectio</hi>
                                </abbr>, 152–155 Nr. XXVI.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Potthast <hi rend="normal">Regesta</hi>
                                </abbr> 11452;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/2,3 Nr. 7389.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="82">
                        <locus from="76r" to="77r">76r–77r</locus>
                        <author ref="#petrus_de_vinea">Petrus de Vinea</author>
                        <title>Epistula I 26</title>
                        <rubric xml:lang="la">Hec est sentencia quam profert imperator contra quoscumque hereticos quocumque nomine censeantur et iubet inquiri contra eos per officiales suos</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Fredericus dei gracia Romanorum imperator etc. Indisutibilem <supplied>sic, recte: Inconsutilem</supplied> tunicam dei nostri <w>dis<supplied>s</supplied>uere</w> conantur heretici et vocabuli vicio sevientes</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Inconsutilem tunicam dei nostri dissuere conantur haeretici et vocabuli vitio saevientes</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">in ipsum nostre indignacionis aculeos non inmerito convertemus. Datum etc</explicit>
                        <note>Auf die nachfolgend genannte Ausgabe bezieht sich die Editionsnotiz (18. Jh.) <locus from="76r">76r</locus> in marg.: <quote xml:lang="la">Petr. de Vineis L. 1 ep. 26.</quote>
                        </note>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>Petri de Vineis Epistolarum Bd. 1 (s. oben), 174–177;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>MGH <hi rend="normal">Const.</hi>
                                </abbr> 2, <ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_Const._2_S._282">282f. Nr. 210</ref>;</bibl>
                            <bibl>L'epistolario di Pier della Vigna (s. oben), 199f. Nr. 1.26.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/1,1 Nr. 2421.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="83">
                        <locus from="77r" to="78r">77r–78r</locus>
                        <author ref="#petrus_de_vinea">Petrus de Vinea</author>
                        <title>Epistula I 25</title>
                        <rubric xml:lang="la">Hec sunt edicta promulgata per imperialem excellenciam contra hereticos universos</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Fredericus dei gracia Romanorum imperator semper Augustus etc. Commissi nobis celitus cura regiminis et imperialis cui dante domino presidemus</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Commissi nobis caelitus cura regiminis et imperialis cui dante domino praesidemus</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">inutilis coram deo et in conspectu nostro poterit merito culpabilis apparere. Datum Padue etc</explicit>
                        <filiation>Eine leicht abweichende Fassung auch in <ref type="mss" cRef="315-helmst">Cod. Guelf. 315 Helmst.</ref>, 220vb–223rb.</filiation>
                        <note>Auf die nachfolgend genannte Ausgabe bezieht sich die Editionsnotiz (18. Jh.) <locus from="77r">77r</locus> in marg.: <quote xml:lang="la">Petr. de Vineis ep. 25 L. 1.</quote>
                        </note>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>Petri de Vineis Epistolarum Bd. 1 (s. oben), 170–174;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>MGH <hi rend="normal">Const.</hi>
                                </abbr> 2, <ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_Const._2_S._280">280</ref>–<ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_Const._2_S._282">282</ref> Nr. 209;</bibl>
                            <bibl>L'epistolario di Pier della Vigna (s. oben), 195f. Nr. 1.25.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/1,1 Nr. 2420.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="84">
                        <locus from="78r" to="78v">78r–v</locus>
                        <author ref="#ventura_de_asola">Ventura de Asola</author>
                        <title>Epistula ad socios suos</title>
                        <rubric xml:lang="la">Regraciatur quidam notarius quibusdam sociis suis pro eo quod sibi astiterunt favorabiles penes potestatem Brixie et eius iudices</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Amicis immo fratribus intime predilectis Ol. et St. dictatoribus communis Mediolanensis cultu morum et sciencie decoratis Ventura de Asula notarius salutem et obsequii quidquid potest. Ad mee prosperitatis limitem ordinandam opem favorosam et gratam instanciam penes potestatem Brixie suosque iudices impedistis</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Ad meae prosperitatis limitem ordinandam opem favorosam et gratam instantiam penes potestatem Brixiae suosque iudices impedistis</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">curam auxiliarem de me gerite cari fratres. Datum etc</explicit>
                        <note>Zum Absender vgl. oben, <locus from="12r">12r</locus>.</note>
                        <listBibl>
                            <head>Druck (nach dieser Hs.)</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Hahn <hi rend="normal">Collectio</hi>
                                </abbr>, 261 Nr. XXXV.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <author>Davidsohn</author> Briefkodex (s. oben), 382 Nr. 23.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="85">
                        <locus from="78v">78v</locus>
                        <title>De pigritia versus XV</title>
                        <rubric xml:lang="la">Versus descriptorii pigri secundum Gaufridum in sui poetria</rubric>
                        <quote type="incipit" xml:lang="la">
                            <lg>
                                <l>Scis ne moram pigri cum mane vocetur obaudit</l>
                                <l>Si citetur adhuc iterata voce sonora</l>
                            </lg>
                        </quote>
                        <quote type="explicit" xml:lang="la">
                            <lg>
                                <l>Non pede sic veniens nunquam venit ipse coactus</l>
                                <l>Forte movens gressum trahit a testudine motum.</l>
                            </lg>
                        </quote>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Scisne moram pigri cum mane vocetur obaudit | Si citetur adhuc iterata voce sonora</term>
                        </index>
                        <note>15 häufig separat überlieferte Verse aus der "Poetria nova" des Galfredus de Vinosalvo.</note>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>Godofredo de Vinsauf, Poetria nova. Edición crítica y traducción de <editor>A. M. Calvo Revilla</editor>, Madrid 2008 (Colleccion perspectivas. Textos), 132–235, hier 198 Z. 1370–1384.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur (mit dieser Hs.)</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Walther I</abbr> 17345.</bibl>
                        </listBibl>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Versus</term>
                            <index>
                                <term>de pigritia</term>
                            </index>
                        </index>
                        <index indexName="nasa">
                            <term type="author" ref="#galfredus_de_vinosalvo">Galfredus de Vinosalvo</term>
                            <index>
                                <term type="title">Poetria nova (zit.)</term>
                            </index>
                        </index>
                    </msItem>
                    <msItem n="86">
                        <locus from="78v" to="80r">78v–80r</locus>
                        <author ref="#innocentius_iv_papa">Innocentius IV papa</author>
                        <title>Epistula 'De civium iactura' ad civitatem Bononiensem missa<note>
                           (<date>nach 19.08.1250</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">
                            <sic>Exortatur</sic> papa Bononienses quatenus ad subvencionem et conservacionem civitatis Parmensis attente vigilent curis et sedulis studiis intendere procurent <gap/> quod prefati Parmenses captivi possint per eorum concambium liberari</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Innocentius episcopus servus servorum dei dilectis filiis potestati consilio et populo Bononiensi salutem et apostolicam benedictionem. De civium iactura Parmensium quam nuper intulit vis hostilis non possumus pre compassione nimia sedulo non pensare</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">De civium iactura Parmensium quam nuper intulit vis hostilis non possumus prae compassione nimia sedulo non pensare</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">propter hoc alias inculcare preces vel litteras destinare. Datum etc</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Druck (nach dieser Hs.)</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Hahn <hi rend="normal">Collectio</hi>
                                </abbr>, 165–168 Nr. XXXIV.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Potthast <hi rend="normal">Regesta</hi>
                                </abbr> 12282;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/2,3 Nr. 8239.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="87">
                        <locus from="80r" to="80v">80r–v</locus>
                        <author ref="#gregorius_ix_papa">Gregorius IX papa</author>
                        <title>Epistula 'Petri navicula' ad episcopum Pictaviensem missa<note> (<rs type="place" ref="#rom">Rom</rs>, <date>15.10.1240</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Scribit papa episcopo Pictaviensi ut cum reges prelatos et principes ad concilium duxerit evocandos inter quos ut ad apostolicam sedem veniat eum recolit evocasse iterato cum sibi mandat quatenus in termino sibi prefixo ad sedem apostolicam venire personaliter non omittat mandatis eius humiliter paraturus</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Gregorius episcopus servus servorum dei episcopo Pictaviensi spiritum consilii sanioris. Petri navicula matris ecclesie sinus quasi negociorum operta fluctibus et quescionum urgencium angustata procellis dexteram Ihesu sublevantis implorat</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Petri navicula matris ecclesiae sinus quasi negotiorum operta fluctibus et quaestionum urgentium angustata procellis dexteram Iesu sublevantis implorat</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">providere curabimus prout ter ex parte nostra plenius exponetur. Datum etc</explicit>
                        <note>
                            <locus from="80r">80r</locus> in marg. Editionsangabe (18. Jh.): <quote xml:lang="la">Mutatis mutandis Epistolam ad archiepiscopum Senonensem scriptam Raynaldus habet T. XIII 1240 no. 57 p. 500 Parisium p. 379</quote> (s. <bibl>
                                <abbr>Raynaldus <hi rend="normal">Annales</hi>
                                </abbr> 13, 500 § 57–58 ad ann. 1240</bibl>). </note>
                        <listBibl>
                            <head>Letzte Ausgaben</head>
                            <bibl>
                                <abbr>MGH <hi rend="normal">Epp. saec. XIII</hi>
                                </abbr>/1, <ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_Epp._saec._XIII_1_S._688">688</ref>–<ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_Epp._saec._XIII_1_S._692">692</ref> Nr. 785 (mit Formularen anderer Adressaten);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>MGH SS</abbr> 28, <ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_SS_28_S._202">202f.</ref>
                            </bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Potthast <hi rend="normal">Regesta</hi>
                                </abbr> 10945–10947 (diverse Adressaten);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/2,3 Nr. 7330;</bibl>
                            <bibl>
                                <author>Davidsohn</author> Briefkodex (s. oben), 379 Nr. 11.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="88">
                        <locus from="80v" to="81v">80v–81v</locus>
                        <title>Epistula de pace inter ecclesiam imperiumque</title>
                        <quote type="rubric" xml:lang="la">Inducunt quidam prelati ecclesie Romane et imperii <sic>princeps</sic> summum pontificem ad reformandum pacem inter ecclesiam et imperatorem</quote>
                        <note> (<date>1239</date>).</note>
                        <incipit xml:lang="la">Sanctissimo patri et domino etc. Fundatam ecclesiam militantem duplici robore providencia divina firmavit</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Fundatam ecclesiam militantem duplici robore providentia divina firmavit</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">reverencia matris ecclesie et honore sacri imperii possumus libenter offerimus nos paratos. Datum etc</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Druck (nach dieser Hs.)</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Hahn <hi rend="normal">Collectio</hi>
                                </abbr>, 232–235 Nr. XX.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/1,1 Nr. 2433.</bibl>
                        </listBibl>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Briefe</term>
                            <index>
                                <term>Epistula de pace inter ecclesiam imperiumque</term>
                            </index>
                        </index>
                    </msItem>
                    <msItem n="89">
                        <locus from="81v" to="82r">81v–82r</locus>
                        <title>Epistula ironica de beneficiis</title>
                        <rubric xml:lang="la">Scribit quidam cuidam domino suo yronice cum nullum bonum sibi faciat et tamen regratiatur sibi quod nimia beneficia in eum conferat</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Domino Benno cuiusque merita cognoscenti Bucetus pro collatis sibi liberaliter ad quas sufficit graciarum actiones assurgit se ipsi perpetuo constituens debitorem. Et quoniam non tamen in unum sunt beneficia conferenda</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Et quoniam non tamen in unum sunt beneficia conferenda</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">aliud et aliud sentencia deiurantur</explicit>
                        <note>Ungedruckt.</note>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Briefe</term>
                            <index>
                                <term>Epistula ironica de beneficiis</term>
                            </index>
                        </index>
                    </msItem>
                    <msItem n="90">
                        <locus from="82r" to="83r">82r–83r</locus>
                        <author ref="#innocentius_iv_papa">Innocentius IV papa</author>
                        <title>Epistula 'Graviter cor nostrum' ad civitatem Mediolanensem missa<note>
                           (<date>Aug. 1251</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Deplorat papa dolendam stragem in qua corruerunt Parmenses qui contriti fuerunt in gladio inimicorum suorum et increpando Mediolanenses de nimia negligencia <sic>ortatur</sic> eos ut in subsidium dictorum Parmensium assurgant</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Innocentius episcopus servus servorum dei dilectis filiis potestati consilio et communi Mediolanensi salutem et apostolicam benedictionem. Graviter cor nostrum percutit dolor dirus quo ille omni pietate deflendus</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Graviter cor nostrum percutit dolor dirus quo ille omni pietate deflendus</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">asperitate verborum que dulciora esse debent cum amarius inferuntur. Datum etc</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>
                                <author>Winkelmann</author> Acta imperii inedita 1198–1273 (s. oben), 573f. Nr. 728 (gekürzt).</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/2,3 Nr. 8366;</bibl>
                            <bibl>
                                <author>Davidsohn</author> Briefkodex (s. oben), 382 Nr. 24.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="91">
                        <locus from="83v" to="84r">83v–84r</locus>
                        <author ref="#fridericus_ii_imperator">Fridericus II imperator</author>
                        <title>Epistula 'Gloria genitoris' ad filium suum Conradum missa<note>
                           (<date>1244</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Littera admonitoria N imperatoris ad N filium suum</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Fredericus dei gracia Romanorum imperator semper Augustus Ierusalem et Sicilie rex dilecto suo filio Conrado regi etc. Gloria genitoris est filius sapiens et obediencia filii paterna cotidie benedictione beatur</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Gloria genitoris est filius sapiens et oboedientia filii paterna quotidie benedictione beatur</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">leticie cumulus et glorie proveniat incrementum de filio sapiente. Datum</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Drucke</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Hahn <hi rend="normal">Collectio</hi>
                                </abbr>, 228f. Nr. XVIII (nach dieser Hs.);</bibl>
                            <bibl>
                                <author>Winkelmann</author> Acta imperii inedita 1200–1400 (s. oben), 43 Nr. 40 (gekürzt).</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/1,1 Nr. 3453.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="92">
                        <locus from="84r" to="85v">84r–85v</locus>
                        <author ref="#gregorius_ix_papa">Gregorius IX papa</author>
                        <title>Epistula 'Vox in Rama' ad quendam archiepiscopum de Friderico II imperatore missa<note> (<date>Juli/Aug. 1241</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Deplorando papa iniurias et dampna per imperatorem illata dilectis filiis ecclesie describit crudelitatem quam exercet contra Romanam ecclesiam et filios devotos ipsius et mandat cuidam archiepiscopo ut super hiis suum salutare consilium dirigat</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Gregorius episcopus servus servorum dei etc. Vox in Rama vox Rachelis filios lugubri lamentacione deflentis tristi rumore concuciat auris intelligentis auditum</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Vox in Rama vox Rachelis filios lugubri lamentatione deflentis tristi rumore concutiat</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">quod in huiusmodi necessitatis articulo duxeris faciendum. Datum etc</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>
                                <author>H. M. Schaller</author>, Das letzte Rundschreiben Gregors IX. gegen Friedrich II., in: Festschrift Percy Ernst Schramm. Zu seinem siebzigsten Geburtstag von Schülern und Freunden zugeeignet, hrsg. von <editor>P. Classen</editor> und <editor>P. Scheibert</editor>, Bd. 1, Wiesbaden 1964, 309–321, hier 318–321 (317 Hs. genannt), ND in <author>Schaller</author> Stauferzeit (s. oben), 369–385, hier 381–385 (mit dieser Hs., Sigle W, 380 genannt).</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="93">
                        <locus from="85v" to="86r">85v–86r</locus>
                        <author ref="#innocentius_iv_papa">Innocentius IV papa</author>
                        <rubric xml:lang="la">Prohemium sentencie late per summum pontificem contra imperatorem</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Innocentius episcopus servus servorum dei etc. Iniuriatur memorie frequenter oblivio et longinquitate sepe fit temporis quod res clara presentibus redditur obscura futuris</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Iniuriatur memoriae frequenter oblivio et longinquitate saepe fit temporis quod res clara praesentibus redditur obscura futuris</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">quam contra Fredericum tulimus fidei scripture commisimus eandem <w>an<supplied>n</supplied>otari</w> presenti pagina facientes et sigilli nostri impressione muniri</explicit>
                        <note>Ein Brief mit identischer Einleitung, aber zu einem anderen Thema findet sich in der "Summa dictaminis" des Thomas von Capua, Druck: <bibl>Die Briefsammlung des Thomas von Capua (s. oben, <ref target="http://www.mgh.de/fileadmin/Downloads/pdf/Thomas_von_capua.pdf">Online-Ausgabe der MGH</ref>), 218 Nr. IX 12</bibl>.</note>
                    </msItem>
                    <msItem n="94">
                        <locus from="86r" to="86v">86r–v</locus>
                        <author ref="#gregorius_ix_papa">Gregorius IX papa</author>
                        <title>Epistula 'Visibilium et invisibilium' ad quosdam clericos Bononienses de praeparanda canonisatione beati Dominici fundatoris OP missa<note> (<rs type="place" ref="#rom">Rom</rs>, <date>13.07.1233</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Scribit papa quibusdam prelatis quod recolende memorie frater Dominicus plantator predicatorum ordinis et magister divina misericordia favente sicut nuper gaudenter accepit aggregatus est collegio supernorum gloriam concesse beatitudinis signis exprimens gloriosis propter quod mandat eis ut vitam et conversacionem predicti fratris <gap/> que in scriptis redacta sub sigillis suis fideliter conservent per fideles et solempnes nuncios sedi apostolice transmittenda</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Gregorius episcopus servus servorum dei dilectis filiis archidiacono Bononiensi et priori sancte Marie de Reno et fratri Palmerio de Campaniuolis ordinis sancti Augustini Bononiensis et Reginensis diocesis salutem et apostolicam benedictionem. Visibilium et invisibilium conditor cunctipotens eternus et si grata multorum perpetuitate bonorum populum reficiat</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Visibilium et invisibilium conditor cunctipotens eternus et si grata multorum perpetuitate bonorum populum reficiat</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">hiis exequendis potueritis interesse duo nostrum nichilominus exequantur. Datum etc</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Drucke</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Bremond/Ripoll <hi rend="normal">Bullarium</hi>
                                </abbr> 1, 57f. Nr. 89;</bibl>
                            <bibl>
                                <author>M. Sarti</author>
                                <author>M. Fattorini</author>, De claris Archigymnasii Bononiensis Professoribus a saeculo XI usque ad saeculum XIV, iterum ediderunt <editor>C. Albicinius</editor> et <editor>C. Malagola</editor>, Bononiae 1772, rist. anast. Bononiae 1888–1896, 267 Nr. XXVI.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Potthast <hi rend="normal">Regesta</hi>
                                </abbr> 9259.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="95">
                        <locus from="86v" to="87r">86v–87r</locus>
                        <author ref="#innocentius_iv_papa">Innocentius IV papa</author>
                        <title>Epistula 'Grande scelus' ad quendam clericum missa<note>
                           (<date>1243–1254</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Scribit papa cuidam prelato quod cum ad audienciam pervenerit quod <sic>quidam</sic> moniales sue diocesis vitam ducant adeo inhonestam quod <sic>ipsorum</sic> vulgaris infamia et acciones profane universam regionem circumpositam infecerunt personaliter ad locum ipsum accedens eidem monasterio tam in capite quam in membris secundum deum et beati Benedicti regulam officium correctionis impendat</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Innocentius episcopus servus servorum dei. Grande scelus et inane flagicium nuper vestris auribus est relatum quod moniales monasterii sancte Agate tue diocesis in iniuriam trinitatis dei vivi non formidant iugum monastice professionis</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Grande scelus et inane flagitium nuper vestris auribus est relatum quod moniales monasterii sanctae Agatae tuae dioecesis in iniuriam trinitatis dei vivi non formidant iugum</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">per censuram ecclesiasticam appellacione postposita firmiter observari. Datum</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Druck (nach dieser Hs.)</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Hahn <hi rend="normal">Collectio</hi>
                                </abbr>, 146f. Nr. XXIII.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Potthast <hi rend="normal">Regesta</hi>
                                </abbr> 15585.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="96">
                        <locus from="87r" to="88r">87r–88r</locus>
                        <author ref="#gregorius_de_montelongo">Gregorius de Montelongo</author>
                        <title>Epistula 'In tempore nubilo' de morte Friderici II imperatoris ad civitatem Mediolanensem missa<note> (<date>Jan. 1251</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Notificat legatus apostolicus <w>M<supplied>ediolanensibus</supplied>
                            </w> mortem Friderici imperatoris et hortatur eos ut regi regum laudes et gracias referentes ad contricionem continuam suorum hostium forcius animentur</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Nobili viro <rs type="person" ref="#johannes_de_ripa">Iohanni de Ripa</rs> Mediolanensi honorabili potestati et consilio et communi civitatis eiusdem <w>G<supplied>regorius</supplied>
                            </w> de Monte Longo Tripolitanus electus apostolice sedis legatus salutem et prosperos ad vota successus. In tempore nubilo diem lucidum virgo Lucia nobis noviter obtulit in quo quietem nunciavit ecclesie</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">In tempore nubilo diem lucidum virgo Lucia nobis noviter obtulit in quo quietem nuntiavit ecclesiae</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">fidei et devocionis viam redire vestris repercussi conantibus compellantur. Datum etc</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Druck (nach dieser Hs.)</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Hahn <hi rend="normal">Collectio</hi>
                                </abbr>, 257–259 Nr. XXXII.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/2,4 Nr. 13783;</bibl>
                            <bibl>
                                <author>Davidsohn</author> Briefkodex (s. oben), 382f. Nr. 25.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="97">
                        <locus from="88r" to="88v">88r–v</locus>
                        <author ref="#innocentius_iii_papa">Innocentius III papa</author>
                        <title>Epistula 'Inter opes terrenas' ad Richardum regem Angliae missa<note> (<rs type="place" ref="#rom">Rom</rs>, <date>29.05.1198</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Transmittit quidam cuidam regi in signum dilectionis et gracie quatuor anulos aureos cum diversis lapidibus preciosis in quibus quatuor sibi describit videlicet formam numerum materiam et colorem</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Inter opes terrenas quas mortalis oculus conspicit quasi cariora desiderat aurum obrisum et lapides preciosos</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Inter opes terrenas quas mortalis oculus conspicit quasi cariora desiderat aurum obrisum</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">ut de virtute in virtutem ascendas donec videas deum deorum in Syon. Datum etc</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Drucke</head>
                            <bibl>
                                <abbr>PL</abbr> 215, 1327A–C Nr. CCXVIII;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Baumgartenberger Formelbuch</abbr>, 164f. Nr. 31.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Potthast <hi rend="normal">Regesta</hi>
                                </abbr> 225;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/1,1 Nr. 5638.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="98">
                        <locus from="88v">88v</locus>
                        <title>Aenigma de cortice nucis</title>
                        <rubric xml:lang="la">Versus divinatorii</rubric>
                        <note>Drei Verse mit dem Distichon <bibl>
                                <abbr>Walther I</abbr> 10317</bibl> = <bibl>
                                <abbr>Schaller/Könsgen</abbr> 8917</bibl>, Druck bei <bibl>
                                <author>E. Dümmler</author>, Briefe und Verse des 9. Jahrhunderts, in: <abbr>NA</abbr> 13 (1888), 343–364, hier 358</bibl>, vgl. auch <bibl>
                                <author>H. SIlvestre</author>, Une énigme mal résolue par Rupert de Deutz, in: Revue bénédictine 82 (1972), 310f. (sämtlich ohne diese Hs., aber mit der Hs. <ref type="altMs">Florenz, BNC, Landau Finaly 17</ref>, 33r)</bibl>, sowie dem inhaltlich passenden Zusatzvers <bibl>
                                <abbr>Walther I</abbr> 6651</bibl>. </note>
                    </msItem>
                    <msItem n="99">
                        <locus from="88v" to="89r">88v–89r</locus>
                        <author ref="#gregorius_ix_papa">Gregorius IX papa</author>
                        <title>Epistula 'Speravimus quod sublimatus' ad quendam praelatum (sc. archiepiscopum Coloniensem) missa<note> (<rs type="place" ref="#rieti">Rieti</rs>, <date>12.12.1231</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Scribit papa cuidam prelato redarguendo eum quod cum speraret quod idem sublimatus dignitatis honore honoris agnosceret gravitatem <gap reason="omitted"/> ut eius relacione sufficienter instructus procedat exinde prout secundum deum viderit expedire</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Gregorius episcopus servus servorum dei etc. Speravimus quod sublimatus dignitatis honore honoris agnoscens gravitatem</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Speravimus quod sublimatus dignitatis honore honoris agnoscens gravitatem</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">sufficienter instructi procedamus exinde prout secundum deum viderimus expedire. Datum</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>
                                <abbr>MGH <hi rend="normal">Epp. saec. XIII</hi>
                                </abbr>/1, <ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_Epp._saec._XIII_1_S._369">369f. Nr. 459</ref>.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <author>Davidsohn</author> Briefkodex (s. oben), 380 Nr. 14.</bibl>
                        </listBibl>
                        <note> – Direkt anschließend ein Distichon <quote type="rubric" xml:lang="la">Pecunia versus</quote> aus zwei Horazversen: <quote xml:lang="la">
                                <lg>
                                    <l>
                                        <ref type="classical" cRef="Hor._ep._1,6,37">Et genus et formam regina pecunia donat</ref>
                                    </l>
                                    <l>
                                        <ref type="classical" cRef="Hor._s._2,5,8">Et genus et virtus nisi cum re vilior alga</ref>
                                    </l>
                                </lg>
                            </quote>.</note>
                    </msItem>
                    <msItem n="100">
                        <locus from="89r">89r</locus>
                        <author ref="#innocentius_iv_papa">Innocentius IV papa</author>
                        <title>Epistula 'Invidens more solito' ad abbatem Claraevallensem OCist missa<note> (<date>1243–1254</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Scribit papa Abbati monasterii Clarevallis Cisterciensis ordinis Mediolanensis diocesis quod cum intellexerit quod moniales sancte <sic>Redegende</sic> Mediolanensis adipisci temporales delicias aspirantes monachali abiecta modestia vitam ducant adeo dissolutam ut in nullo dissimiles a secularibus videantur ipsas corrigat prout viderit expedire</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Innocentius episcopus servus servorum dei dilecto filio N abbati monasterii Clarevallensis Cisterciensis ordinis Mediolanensis diocesis salutem et apostolicam benedictionem. Invidens more solito bonis actibus inimicus libenter in agro domini superseminat zizaniam</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Invidens more solito bonis actibus inimicus libenter in agro domini superseminat zizaniam</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">Quocirca etc. prout finitur in quinta epistola proxime precedenti que loquitur de monialibus sancte Agate vel prout placuerit dictatori</explicit>
                        <note>Der Schlussatz verweist auf den oben, <locus from="86v" to="87r">86v–87r</locus>, eingefügten Brief und zeigt deutlich den Charakter der Sammlung als Briefsteller. Ungedruckt.</note>
                        <listBibl>
                            <head>Ausführliches Regest</head>
                            <bibl>
                                <author>Davidsohn</author> Briefkodex (s. oben), 385 Nr. 32.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="101">
                        <locus from="89r" to="89v">89r–v</locus>
                        <author ref="#gregorius_ix_papa">Gregorius IX papa</author>
                        <title>Epistula 'Verendum tibi est' ad quendam abbatem missa<note>
                           (<date>1227–1241</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Scribit papa cuidam abbati qui abbaciam <sic>relinquerat</sic> et abierat in solitudinem pro vita contemplativa ducenda ut ad monasterium suum rediens curam taliter sui gregis exerceat ut coronam mereri valeat vigilantibus repromissam</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Gregorius episcopus servus servorum dei etc. Verendum tibi est si oves tibi commissas quas proprio diceris arbitrio reliquisse lupus rapiat et dispergat</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Verendum tibi est si oves tibi commissas quas proprio diceris arbitrio reliquisse lupus rapiat et dispergat</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">ut coronam mereri valeas vigilantibus repromissam. Datum</explicit>
                        <note>Ungedruckt. </note>
                    </msItem>
                    <msItem n="102">
                        <locus from="89v">89v</locus>
                        <title>Epistula 'Iniuriae quae nobis' ad Ricardum de Villa potestatem civitatis Bononiensis missa<note> (<rs type="place" ref="#mailand">Mailand</rs>, <date>15.06.1255</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Scribit cuidam per aliquos parentes suos quod ipsi fecerunt capi et decapitari illum qui filium ipsius occiderat</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Sapienti viro domino <rs type="person" ref="#ricardus_de_villa">R. de Villa</rs> Bononiensi potestati R. Mediolanensis Sobal. et Jo. dicti de Villa salutem et omnibus desideratos eventus. Iniurie que nobis per necem quondam Summaripe filii vestri nobis illata fuit immensitas</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Iniuriae quae nobis per necem quondam Summaripe filii vestri nobis illata fuit immensitas</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">ut super custodia vestri corporis caute sitis intenti. Datum Mediolani die mercurii XV Iunii Anno nativitatis domini M CC LV</explicit>
                        <note>Der im Text abgekürzt genannte Adressat ist der aus Mailand gebürtige Ricardus de Villa, der erstmals 1250 und nochmals 1255 zum Podestà von Bologna und 1269 <quote>capitaneus populi</quote> ernannt wurde, vgl. zu ihm die Notizen in: <bibl xml:id="gbv_447895362">Petri Cantinelli Chronicon annorum 11228–1308, a cura di <editor>F. Torraca</editor>, Cittá di Castello 1902 (Rerum italicarum scriptores 28/2), 6f., 10</bibl>. Vgl. auch unten, <locus from="107v" to="108r">107v–108r</locus>. </note>
                        <listBibl>
                            <head>Druck (nach dieser Hs.)</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Hahn <hi rend="normal">Collectio</hi>
                                </abbr>, 263f. Nr. XXXVIII.</bibl>
                        </listBibl>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Briefe</term>
                            <index>
                                <term>Epistula 'Iniuriae quae nobis' ad Ricardum de Villa potestatem civitatis Bononiensis missa</term>
                            </index>
                        </index>
                    </msItem>
                    <msItem n="103">
                        <locus from="90r" to="90v">90r–v</locus>
                        <author ref="#honorius_iii_papa" cert="medium">Honorius III papa</author>
                        <title>Epistula 'Dum hominis merita' de Terra Sancta</title>
                        <incipit xml:lang="la">Honorius episcopus servus servorum dei etc. Dum hominis merita et eterni beneficia conditoris in libra racionis appendimus dum maiorem inter ipsa distanciam quam gutte roris ad oceanum invenimus</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Dum hominis merita et aeterni beneficia conditoris in libra rationis appendimus dum maiorem inter ipsa distantiam quam guttae roris ad oceanum invenimus</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">sibi quasi faretram circa femur noster redemptor accinxerit a qua sagittas electas extrahens <gap/>
                            <note>Text bricht ab</note>.</explicit>
                        <note>Die vermutlich in dieser Form nicht ausgestellte und in den Registern nicht nachweisbare Urkunde kombiniert zwei Formulare: 1. als Arenga den Beginn der vom Kardinallegaten Hugo für das Bistum Lüttich im Dezember 1246 ausgestellten Bulle zur Einführung des Fronleichnamsfestes (<quote xml:lang="la">Dum hominis merita et eterni beneficia conditoris <gap/> servitutis diabolice nexibus compeditum</quote>; Druck u.a.: <bibl>
                                <author>J. C. Lünig</author>, Spicilegium ecclesiasticum des Teutschen Reichs-Archivs oder Germania sacra diplomatica, Leipzig 1716, 611f. Nr. CCCLII</bibl>). 2. als Narratio die bis auf den letzten Satz und die Datumszeile vollständige Epistel Papst Gregors IX. vom 25.05.1237, worin er König Ludwig IX. von Frankreich zum Kreuzzug ermahnt (<quote xml:lang="la">Ergo cum sit homo pulvis et cinis quid suo creatori retribuet <gap/> accinxerit a qua sagittas electas extrahens</quote>; Druck: <bibl>
                                <abbr>Sbaralea <hi rend="normal">Bullarium</hi>
                                </abbr> 1, 224f. Nr. 235</bibl>, dazu <bibl>
                                <abbr>Potthast <hi rend="normal">Regesta</hi>
                                </abbr> 10381</bibl>).</note>
                        <filiation>Vgl. zur Überlieferung in der Florentiner Parallelüberlieferung des Textes (<ref type="altMs">Florenz, BNC, Landau Finaly 17</ref>, 34r–v) <bibl>
                                <author>Davidsohn</author> Briefkodex (s. oben), 377 Nr. 1.</bibl>
                        </filiation>
                    </msItem>
                    <msItem n="104">
                        <locus from="91r" to="91v">91r–v</locus>
                        <author ref="#gregorius_ix_papa">Gregorius IX papa</author>
                        <title>Epistula 'Considerare te karissimam' ad reginam Franciae missa<note>
                           (<date>Juli–Dez. 1227?</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Sollicitat papa reginam Francie ut quo inter alias reginas solio alciori preficitur quo in terris maiori gloria sublimatur eo magis in conspectu dei humiliare se studeat et matris pietatis magisterium eiusque quantum gracia divina ministraverit imitetur exemplum referens sibi gracias quod eum regalibus muneribus visitare curavit</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Gregorius episcopus servus servorum dei etc. Considerare te karissimam in Christo filiam cupimus quod regina celi in cuius se clausit viscera dei filius homo factus velut ancilla humilis ex eo nequaquam extollitur</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Considerare te karissimam in Christo filiam cupimus quod regina caeli in cuius se clausit viscera dei filius homo factus velut ancilla humilis ex eo nequaquam extollitur</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">excellencie tue duximus propensius commendandum. Datum etc</explicit>
                        <note>Die Authentizität des ungedruckten Dokuments ist nicht gesichert, vgl. <bibl>
                                <author>Davidsohn</author> Briefkodex (s. oben), 377f. Nr. 2.</bibl>
                        </note>
                    </msItem>
                    <msItem n="105">
                        <locus from="91v" to="92r">91v–92r</locus>
                        <author ref="#petrus_de_vinea">Petrus de Vinea</author>
                        <title>Epistula III 72</title>
                        <rubric xml:lang="la">Scribit imperator Romanis quod cum civitatem Romanam reformare intendat in statum dignitaits antique et cives ipsius multipliciter honorare sibi transmittant quosdam nobiles quos promovere intendit ad certos honores</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Fredericus dei gracia Romanorum imperator semper Augustus Ierusalem et Sicilie rex Senatori alme urbis senatui populoque Romano dilectis suis graciam suam et omne bonum. Ardens fuit semper cor nostrum ab etatis nostre principio postquam regalem indolem illustris natura de Cesarum virtute contingens prevenit</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Ardens fuit semper cor nostrum ab aetatis nostrae principio postquam regalem indolem illustris natura de caesarii virtute contingens praevenit</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">fidelis noster vobis ex parte nostra dixerit credere debeatis. Datum</explicit>
                        <note>Auf die nachfolgend genannte Ausgabe bezieht sich die Editionsnotiz (18. Jh.) <locus from="91v">91v</locus> in marg.: <quote xml:lang="la">Ep. 72 lib. 3 P. de Vin.</quote>
                        </note>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>Petri de Vineis Epistolarum Bd. 1 (s. oben), 506–508;</bibl>
                            <bibl>L'epistolario di Pier della Vigna (s. oben), 658f. Nr. 3.72.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/1,1 Nr. 2199.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="106">
                        <locus from="92r">92r</locus>
                        <title>Epistula leonis regis animalium ad asinum et leporem</title>
                        <rubric xml:lang="la">Mandat leo rex animalium asino et lepori fidelibus suis ut citent personaliter peremptorie vulpem quod pro sibi obiectis septimo kalendas Aprilis coram ipso se debeat presentari gallis et gallinis legitime responsura</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Rex leo fortissimus animalium asino et lepori fidelibus suis graciam suam et bonam voluntatem. Cum omne genus ferarum et omnium bestiarum terrestrium multitudo tam micium quam immicium nostre iurisdictionis subsit imperio</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Cum omne genus ferarum et omnium bestiarum terrestrium multitudo tam mitium quam immitium nostrae iurisdictionis subsit imperio</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">nobis postmodum per vestras litteras transmissuri. Datum etc</explicit>
                        <note>Zu Ausgaben und Literatur vgl. den folgenden Text. </note>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Briefe</term>
                            <index>
                                <term>Epistula leonis regis animalium ad asinum et leporem</term>
                            </index>
                        </index>
                    </msItem>
                    <msItem n="107">
                        <locus from="92r" to="93r">92r–93r</locus>
                        <title>Epistula leporis ad leonem regem animalium</title>
                        <rubric xml:lang="la">Rescribit lepus domino leoni qualiter asinus et ipse adimpleverunt officium legacionis per eum ipsis commissum super citacionem vulpis et qualiter asinus in ipsorum regressu fuit <sic>commestus</sic> a lupo</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Fortissimo regi regum dominatori omnis generis ferarum et bestiarum que sub celo sunt magnifico et excellenti domino leoni lepus suus humilis et devotus cum recommendacione sui ipsius. Regalis magnificencie summos apices et reverendos ego et asinus fidelis vester pronis vultibus et osculo suscipientes ad prosequendum vestre iussionis officium</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Regalis magnificentiae summos apices et reverendos ego et asinus fidelis vester pronis vultibus et osculo suscipientes ad prosequendum vestrae iussionis officium</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">quin aliis peiora fiant vestre magnificencie non est aliquatenus dubitandum. Datum</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Drucke der beiden Briefe (mit dieser Hs.)</head>
                            <bibl>
                                <author>J. Zacher</author>, Reinhart Fuchs im Kanzleibriefsteller, in: Zeitschrift für deutsche Philologie 6 (1875), 3–12, hier 9–12 (4f. Hs. genannt, Sigle W);</bibl>
                            <bibl>
                                <author>J.W. Muller</author>, Reinaert in de kanselarij, in: Tijdschrift voor Nederlandse Taal- en Letterkunde 29 (1910), 207–228, hier 212–217 (210 Hs. genannt, Sigle W).</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <author>J. Flinn</author>, Le Roman de Renart dans la littérature française et dans les littératures étrangères du Moyen Age, Toronto 1963 (University of Toronto romance series 4), 542–548 und 693–695 (Abdruck des Textes von <author>Muller</author>, Hs. genannt, Sigle W);</bibl>
                            <bibl>
                                <author>B. Grévin</author>, Lire et «latiniser» la littérature de langue d’oïl dans le royaume de Sicile au XIII<hi rend="sup">e</hi> siècle (1240–1285), in: Brathair 14 (2014), 118–139, hier 128f.;</bibl>
                            <bibl>
                                <author>F. delle Donne</author>, Narrativa zoologica, letteratura romanza ed epistolografia cancelleresca latina in epoca sveva, in: Il miglior fabbro. Studi offeri a Giovanni Polara, a cura di <editor>A. De Vivo</editor> e <editor>R. Perrelli</editor>, Amsterdam 2014 (Supplementi di Lexis 69), 323–338 (325 Hs. genannt).</bibl>
                        </listBibl>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Briefe</term>
                            <index>
                                <term>Epistula leporis ad leonem regem animalium</term>
                            </index>
                        </index>
                    </msItem>
                    <msItem n="108">
                        <locus from="93r" to="93v">93r–v</locus>
                        <author ref="#alexander_iv_papa">Alexander IV papa</author>
                        <title>Epistula 'Quod divini nominis' ad civitatem Mediolanensem missa<note>
                           (<date>1255</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Regraciatur papa Mediolanensibus pro eo quod fuerunt favorabiles fratribus minoribus super concessione loci et ecclesie sancti Naboris eis facta et rogat ut ipsos fratres habeant commendatos</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Alexander episcopus servus servorum dei dilectis filiis nobili viro N potestati communi Mediolanensi salutem et apostolicam benedictionem. Quod divini nominis et apostolice sedis attenti sitis ac solliciti amatores et precipue diebus istis cognovimus argumento</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Quod divini nominis et apostolicae sedis attenti sitis ac solliciti amatores</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">id gratum habere possumus et ad vestros et civitatis vestre profectus propter hoc specialiter obligemur. Datum etc</explicit>
                        <note>Zur Übergabe der Mailänder Kirche S. Nabor an die Franziskaner vgl. auch <bibl>
                                <abbr>Potthast <hi rend="normal">Regesta</hi>
                                </abbr> 15672 und 15947</bibl>, wo das vorliegende, bislang ungedruckte Dokument allerdings fehlt, vgl. <bibl>
                                <author>Davidsohn</author> Briefkodex (s. oben), 386 Nr. 38.</bibl>
                        </note>
                    </msItem>
                    <msItem n="109">
                        <locus from="93v" to="95v">93v–95v</locus>
                        <author ref="#fridericus_ii_imperator">Fridericus II imperator</author>
                        <title>Epistula 'Si multorum exempla' ad Gregorium IX papam missa<note> (<rs type="place" ref="#cremona">Cremona</rs>, <date>1236</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Scribit imperator summo pontifici excusando se quod non debet sibi indignatori ascribere <gap reason="omitted"/> sibi pontificale auxilium et consilium exhiberi. Datum etc.</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Sanctissimo in Christo patri domino <w>G<supplied>regorio</supplied>
                            </w> dei gracia sancte Romane ecclesie summo pontifici <w>Fr<supplied>edericus</supplied>
                            </w> dei gracia Romanorum imperator semper Augustus Ierusalem et Sicilie rex salutem et reverenciam filialem. Si multorum exempla potentum sequeremur et mores quos preter solitum blandientis fortune prosperitas efficit</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Si multorum exempla potentum sequeremur et mores quos praeter solitum blandientis fortunae prosperitas efficit</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">ex parte nostra dixerit in predictis indubitanter paternitas vestra credat. Datum Cremone</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Druck (nach dieser Hs.)</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Hahn <hi rend="normal">Collectio</hi>
                                </abbr>, 218–223 Nr. XV.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/1,1 Nr. 2198.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="110">
                        <locus from="95v" to="96v">95v–96v</locus>
                        <author ref="#fridericus_ii_imperator">Fridericus II imperator</author>
                        <title>Epistula 'Nuntios vestros' ad civitatem Bergamensem missa<note>
                           (<date>1244</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Scribit imperator Pergamensibus se eorum ambasiatores hilari animo recepisse qui exquirebant adventum ipsius imperatoris ad partes Lombardie <gap reason="omitted"/> prepotenti manu militum premittendum decrevit ad conservacionem ipsorum</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Fredericus dei gracia Romanorum imperator semper Augustus Ierusalem et Sicilie rex potestati consilio et communi Pergamensi fidelibus suis graciam suam et bonam voluntatem. Nuncios vestros latores presencium fideles nostros quos ad nostram presenciam destinatis tanto iocundius excellencia nostra vidit</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Nuntios vestros latores praesentium fideles nostros quos ad nostram praesentiam destinatis tanto iocundius excellentia nostra vidit</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">sic disponimus exaudire quod honorem nostrum deceat et vobis merito valeat esse gratum. Datum etc</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Druck (nach dieser Hs.)</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Hahn <hi rend="normal">Collectio</hi>
                                </abbr>, 244–247 Nr. XXVI.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/1,1 Nr. 3431;</bibl>
                            <bibl>
                                <author>Davidsohn</author> Briefkodex (s. oben), 381 Nr. 20.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="111">
                        <locus from="96v" to="98r">96v–98r</locus>
                        <author ref="#alexander_iv_papa">Alexander IV papa</author>
                        <title>Epistula 'Cathedra praeeminentiae' ad civitatem Mediolanensem missa<note>
                           (<rs type="place" ref="#neapel">Neapel</rs>, <date>22.12.1254</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Notificat <w>A<supplied>lexander</supplied>
                            </w> papa Mediolanensibus mortem <w>I<supplied>nnocentii</supplied>
                            </w> pape predecessoris sui et qualiter eius corpore tumulato cardinales Romane ecclesie fratres sui missarum solempniis in honore Sancti Spiritus devote ac humiliter celebratis de futuri pastoris substitucione tractantes ipsum licet invitum in apostolatus officio eligerunt</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Alexander episcopus servus servorum dei dilectis filiis N potestati et communi Mediolanensi salutem et apostolicam benedictionem. Cathedra preeminencie pastoralis in hac militanti ecclesia per plurimos pontifices frequentis successionis vicissitudine variatur</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Cathedra praeeminentiae pastoralis in hac militanti ecclesia per plurimos pontifices frequentis successionis vicissitudine variatur</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">quoniam vos tamquam devotos filios intendimus prosequi gracia et favore. Datum etc</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Drucke</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Hahn <hi rend="normal">Collectio</hi>
                                </abbr>, 187–190 Nr. XLVI (nach dieser Hs.);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>MGH <hi rend="normal">Epp. saec. XIII</hi>
                                </abbr>/3, <ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_Epp._saec._XIII_3_S._315">315f. Nr. 347</ref>.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Potthast <hi rend="normal">Regesta</hi>
                                </abbr> 15599;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/2,3 Nr. 8894.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="112">
                        <locus from="98r" to="98v">98r–v</locus>
                        <author ref="#philippus_de_asenellis">Philippus de Asenellis</author>
                        <title>Epistula 'Fama quae iocundissimae' ad Alexandrum IV papam missa<note> (<rs type="place" ref="#mailand">Mailand</rs>, nach <date>22.12.1254</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Responsiva precedenti in qua notificant Mediolanenses dolorem quem habuerunt de morte <w>I<supplied>nnocentii</supplied>
                            </w> pape deinde notificant <w>A<supplied>lexandro</supplied>
                            </w> pape gaudium quem habuerunt de creacione ipsius se et civitatem suam recommendantes eidem</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Sanctissimo patri et domino <w>A<supplied>lexandro</supplied>
                            </w> divina providencia summo et glorioso pontifici Philippus de Asenellis potestas consilium et commune Mediolanense sui per omnia subiectam devocionem et devotam reverenciam et pedum oscula beatorum. Fama que iocundissime memorie domini Innocencii predecessoris vestri retulit obitum</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Fama quae iocundissimae memoriae domini Innocentii praedecessoris vestri retulit obitum</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">per effectum operis si casus et possibilitas extiterint cogitura. Datum etc</explicit>
                        <note>Vgl. zum Absender auch unten, <locus from="107v" to="108r">107v–108r</locus>. </note>
                        <listBibl>
                            <head>Druck (nach dieser Hs.)</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Hahn <hi rend="normal">Collectio</hi>
                                </abbr>, 190–192 Nr. XLVII.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="113">
                        <locus from="98v" to="99r">98v–99r</locus>
                        <title>Carmen de adulterio monachi</title>
                        <rubric xml:lang="la">De adulterio monachi ere redempto a fatuo prodigo</rubric>
                        <quote type="incipit" xml:lang="la">
                            <lg>
                                <l>Institor unus erat Pisanus mare per altum</l>
                                <l>Equor ad Arthoas <w>appar<supplied>e</supplied>at</w> ire plagas</l>
                            </lg>
                        </quote>
                        <quote type="explicit" xml:lang="la">
                            <lg>
                                <l>Sic res occulta presumitur edita signis</l>
                                <l>Sub labio stulti nulla silenda sedent.</l>
                            </lg>
                        </quote>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Institor unus erat Pisanus mare per altum | Aequor ad Arthoas appareat ire plagas</term>
                        </index>
                        <note>20 elegische Distichen, vgl. dazu <bibl>
                                <author>Davidsohn</author> Briefkodex (s. oben), 376;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Walther I</abbr> 9416</bibl>.</note>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Versus</term>
                            <index>
                                <term>de adulterio monachi</term>
                            </index>
                        </index>
                    </msItem>
                    <msItem n="114">
                        <locus from="99r" to="99v">99r–v</locus>
                        <title>Exhortatio ad iuvenes de desiderio patriae deponendo</title>
                        <rubric xml:lang="la">Exortacio generalis et precipue ad iuvenes degentes in regionibus alienis in qua suggeritur quod puerili <w>pusilla<supplied>ni</supplied>mitate</w> deposita fortitudinis clipeum et virile robur assumant ut spiculum meroris effugiant ne sauciat curam ipsorum</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Solet interdum contingere in regione degentibus aliena puerili precipue teneritate florentibus ut patrie dulcedinis delicias imaginando suspirent</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Solet interdum contingere in regione degentibus aliena puerili praecipue teneritate florentibus ut patriae dulcedinis delitias imaginando suspirent</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">tempora gravitatis et in statu tue condicionis viriliter comforteris</explicit>
                        <note>Ungedruckt. </note>
                    </msItem>
                    <msItem n="115">
                        <locus from="99v">99v</locus>
                        <title>Epistula Theologiae ad Neptunum</title>
                        <rubric xml:lang="la">Scribit Theologia Neptuno ut eius alumpno in transferendo sit grata etc.</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Theologia Neptuno tranquille quietis solacio recreari. Lator presencium uteri nostri benedicta fecunditas maritime regionis ambigua peregrinacionis in baculo transire</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Lator praesentium uteri nostri benedicta foecunditas maritimae regionis ambigua peregrinationis in baculo transire</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">ut personaliter et realiter incolimis <supplied>sic, recte: incolumis</supplied> loca destinacionis attingat. Datum etc</explicit>
                        <note>Ungedruckt. </note>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Briefe</term>
                            <index>
                                <term>Epistula Theologiae ad Neptunum</term>
                            </index>
                        </index>
                    </msItem>
                    <msItem n="116">
                        <locus from="99v">99v</locus>
                        <title>Recommendatio Thaliae musae</title>
                        <rubric xml:lang="la">Recommendat Talia suum vatem universis laureandis</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Universis Talia musarum non minima suum recommendat alumpnum. Curialis institucionis processum perhenni poemate naciones in posteras propagandum relaturus aggreditur</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Curialis institutionis processum perenni poemate nationes in posteras propagandum relaturus aggreditur</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">primam dedit Bononia lauream per usum tribuant et secundam. Datum</explicit>
                        <note>Ungedruckt. </note>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Briefe</term>
                            <index>
                                <term>Recommendatio Thaliae musae</term>
                            </index>
                        </index>
                    </msItem>
                    <msItem n="117">
                        <locus from="100r">100r</locus>
                        <title>Epistula ad amicum</title>
                        <rubric xml:lang="la">Scribit quidam cuidam amico suo quod multum doluit de morte patris ipsius tamen <sic>ortatur</sic> eum ut super ipsius morte remedium consolacionis assumat</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Audito quod mortis inique severitas vos genitore privavit debito vobis compassionis animus noster obnoxius doluit</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Audito quod mortis iniquae severitas vos genitore privavit debito vobis compassionis animus noster obnoxius doluit</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">lavacro <w>pec<supplied>c</supplied>amine</w> quolibet expiatur celestis efficitur incola regionis</explicit>
                        <note>Ungedruckt. </note>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Briefe</term>
                            <index>
                                <term>Epistula ad amicum</term>
                            </index>
                        </index>
                    </msItem>
                    <msItem n="118">
                        <locus from="100r">100r</locus>
                        <title>Epistula famuli ad dominum suum</title>
                        <rubric xml:lang="la">Scribit quidam famulus domino suo ut ipsum recommendatum habeat et quod sibi rescribat statum suum si placet</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Domino famulus redemptori redemptus se. Ne memoria famuli dominice magnitudinis inserta cathalogo per oblivionis alluvium transeat</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Ne memoria famuli dominicae magnitudinis inserta catalogo per oblivionis alluvium transeat</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">quam incolumem libenter accipio nuntietis</explicit>
                        <note>Ungedruckt. </note>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Briefe</term>
                            <index>
                                <term>Epistula ad amicum</term>
                            </index>
                        </index>
                    </msItem>
                    <msItem n="119">
                        <locus from="100r" to="100v">100r–v</locus>
                        <title>Epistula exhortatoria ad amicos</title>
                        <rubric xml:lang="la">Scribit quidam quibusdam amicis suis ut ipsorum statum quem incolumem fore desiderat sibi studeant intimare exponens se ad omnia ipsorum servicia quantum potest</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Sciencia genere more conspicuis dominis A. de Savere B. de Mixigia et Matheo de Melzo Bernardus se et si qua sibi successus obtulit libertatis. Vestre curialitatis immensitas que dudum peregrino compatiens gremium liberalitatis aperuit</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Vestrae curialitatis immensitas quae dudum peregrino compatiens gremium liberalitatis aperuit</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">curie vos faciam non expertes</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Druck (nur der Beginn nach dieser Hs.)</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Hahn <hi rend="normal">Collectio</hi>
                                </abbr>, Praefatio (ungez.) Anm. q.</bibl>
                        </listBibl>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Briefe</term>
                            <index>
                                <term>Epistula exhortatoria ad amicos</term>
                            </index>
                        </index>
                    </msItem>
                    <msItem n="120">
                        <locus from="100v">100v</locus>
                        <title>Recommendatio amici</title>
                        <rubric xml:lang="la">Recommendat se quidam cuidam amico suo et rogat ut continenciam status sui et prosperitatis obventus continue se rescribat</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">
                            <w>
                                <supplied>S</supplied>ciencia</w> genere more conspicuo N. Bernardus se et felicitatis augmentum. Ne forte scribentis memoria paciatur exilium</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Ne forte scribentis memoria patiatur exilium</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">nostris obsequiis perhenniter obligato</explicit>
                        <note>Ungedruckt. </note>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Briefe</term>
                            <index>
                                <term>Recommendatio amici</term>
                            </index>
                        </index>
                    </msItem>
                    <msItem n="121">
                        <locus from="100v" to="101r">100v–101r</locus>
                        <title>Epistula cuiusdam exulis ad rectorem patriae suae</title>
                        <rubric xml:lang="la">Commendat quidam exul quendam rectorem patrie sue multis virtutibus et rogat ut sibi impendatur liber regressus ad civitatem et patriam suam</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Domino potestati Mediolanensi etc. Eliguntur ad regiminum solia potestates ut sibi subiectos iusticie favore confoveant</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Eliguntur ad regiminum solia potestates ut sibi subiectos iustitiae favore confoveant</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">impetraret ingressum quem suppliciter orat squalore diutini carceris maceratus</explicit>
                        <note>Ungedruckt. </note>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Briefe</term>
                            <index>
                                <term>Epistula cuiusdam exulis ad rectorem patriae suae</term>
                            </index>
                        </index>
                    </msItem>
                    <msItem n="122">
                        <locus from="101r">101r</locus>
                        <title>Carmen paraeneticum cuiusdam exulis</title>
                        <rubric xml:lang="la">Nota Carmina rithmica super hiis sed incompleta</rubric>
                        <quote type="incipit" xml:lang="la">
                            <lg>
                                <l>O lucerna patrie flos nobilitatis</l>
                                <l>Regula iusticie dos civilitatis</l>
                            </lg>
                        </quote>
                        <quote type="explicit" xml:lang="la">
                            <lg>
                                <l>Leo valitudinis et vigor Sampsonis</l>
                                <l>Crede magnitudinis lingua Ciceronis.</l>
                            </lg>
                        </quote>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">O lucerna patriae flos nobilitatis | Regula iustitiae dos civilitatis</term>
                        </index>
                        <note>Drei Vagantenstrophen mit auctoritas (je drei rhythmische trochäische Septenare und ein Hexameter), der letzte Hexameter fehlt (s. Rubrik, insgesamt nur 11 statt 12 Verse). <bibl>
                                <abbr>Walther I</abbr> 12724a</bibl>.</note>
                        <filiation>Die rhythmischen Langzeilen sind im Gegensatz zur Parallelüberlieferung in <ref type="altMs" target="http://manuscripta.at/?ID=9777">Wien, ÖNB, Cod. 401</ref>, 40v, an der Zäsur getrennt geschrieben, nachträglich eingefügte Verbindungsstriche suggerieren alternative Kombinationen der An- und Abverse einer Strophe.</filiation>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Versus</term>
                            <index>
                                <term>cuiusdam exulis</term>
                            </index>
                        </index>
                    </msItem>
                    <msItem n="123">
                        <locus from="101r" to="102r">101r–102r</locus>
                        <author ref="#alexander_iv_papa">Alexander IV papa</author>
                        <title>Epistula 'Mirandum forsitan creditis' ad generalem fratresque OFM in Lombardia et Tuscia degentes missa<note> (<rs type="place" ref="#neapel">Neapel</rs>, nach <date>22.12.1254?</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Scribit papa ministris custodibus guardianis et aliis fratribus Minoribus per Lombardiam et Tusciam constitutis ut non mirentur eo quod postquam assumptus fuit ad fastigium apostolice dignitiatis animos eorum suspendit <gap reason="omitted"/> vobis prospere successerat</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Alexander episcopus servus servorum dei dilectis filiis ministris custodibus guardianis et aliis fratribus minoribus per Lombardiam et Tusciam constitutis salutem et apostolicam benedictionem. Mirandum forsitan creditis quod postquam ad istud apostolici culminis penale fastigium</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Mirandum forsitan creditis quod postquam ad istud apostolici culminis poenale fastigium</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">cum in ministerio domini negocium nostrum vestro senserimus ocio relevari</explicit>
                        <note>Eine Urkunde mit diesem Initium, diesen Adressaten und dem Ausstellungsort Neapel ist in den Registern bzw. den entsprechenden Regestensammlungen Papst Alexanders IV. nicht nachweisbar. Dagegen existiert ein im Wortlaut des Formulars vollkommen identisches Schreiben seines Nachfolgers Urban IV. an eine Ordensschwester aus Perugia, ausgestellt im September 1261 in Viterbo, das seinerseits Aufnahme in das 'Formularium' des Ps.-Marinus de Ebulo gefunden hat. Druck nach der Formularsammlung u.a. in: <bibl>
                                <abbr>Sbaralea <hi rend="normal">Bullarium</hi>
                                </abbr> 2, 422f. Nr. 1</bibl>, dazu <listBibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Potthast <hi rend="normal">Regesta</hi>
                                    </abbr> 18136;</bibl>
                                <bibl xml:id="opac_229295851">
                                    <author>F. Schillmann</author>, Die Formularsammlung des Marinus von Eboli, Bd. 1: Entstehung und Inhalt, Rom 1929, ND Turin 1971, 101 Nr. 196</bibl>
                            </listBibl>. Es ist nicht mehr zu entscheiden, ob der Florentiner, Wiener und Wolfenbütteler Codex hier eine sonst nicht mehr erhaltene Urkunde Alexanders IV. tradieren, ob das Dokument Urbans seinerseits aus dieser umgestaltet wurde oder ob der anonyme Kompilator der Florentiner Sammlung einen authentischen Brief Urbans IV. in diese Form modifiziert hat. Ein Regest des hier vorliegenden Textes s. bei <bibl>
                                <author>Davidsohn</author> Briefkodex (s. oben), 386 Nr. 35.</bibl>
                        </note>
                    </msItem>
                    <msItem n="124">
                        <locus from="102r" to="103r">102r–103r</locus>
                        <title>Epistula de morte sanctae Clarae Assisiensis<note> a quadam sorore conventus Sancti Damiani scripta (<rs type="place" ref="#assisi">Assisi</rs>, <date>Aug. 1253</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Notificacio mortis sancte Clare</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Universis sororibus de ordine sancti Damiani per orbem constitutis sorores degentes <sic>Asisii</sic> in salutis actore salutem. Lugubris exurgente meroris aculeo non sine fletibus seriem meste relacionis <sic>agredimur</sic>
                        </incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Lugubris exsurgente moeroris aculeo non sine fletibus seriem maestae relationis aggredimur</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">reverendi corporis machina conditoris operante potencia miraculorum pluralitatibus circumfulget</explicit>
                        <note>Der erste Abschnitt findet sich, zu einem allgemeinen Klagebrief von Nonnen über den Tod einer Äbtissin umgestaltet, auch im sog. Baumgartenberger Formelbuch, vgl. <bibl>
                                <abbr>Baumgartenberger Formelbuch</abbr>, 313 Nr. 14</bibl>. </note>
                        <listBibl>
                            <head>Druck (nach der textidentischen Hs. <ref type="altMs">Florenz, BNC, Landau Finaly 17</ref>, 40v–41r)</head>
                            <bibl xml:id="opac_373152507">Santa Chiara di Assisi. I primi documenti ufficiali: Lettera di annunzio della sua morte, Processo e Bolla di canonizzazione, hrsg. von <editor>G. Boccali</editor>, Santa Maria degli Angeli (Perugia), 2003 (Pubblicazioni della Biblioteca Francescana 10), 25–33.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <author>Z. Lazzeri</author>, La lettera di partecipazione della morte di S. Chiara, in: Archivum Franciscanum Historicum 20 (1927), 494–499;</bibl>
                            <bibl>
                                <author>Davidsohn</author> Briefkodex (s. oben), 384 Nr. 28.</bibl>
                        </listBibl>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Briefe</term>
                            <index>
                                <term>Epistula de morte sanctae Clarae Assisiensis</term>
                            </index>
                        </index>
                    </msItem>
                    <msItem n="125">
                        <locus from="103r" to="104r">103r–104r</locus>
                        <author ref="#fridericus_ii_imperator">Fridericus II imperator</author>
                        <title>Epistula 'Orbis orbitas' ad quendam regem missa<note>
                        (<date>1243</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Scribit imperator se magistrum <w>O<supplied>ttonem</supplied>
                            </w> diaconum cardinalem et alios ecclesie prelatos decrevisse lubardos <supplied>sic, recte: liberandos</supplied> ad hoc ut per reverendum collegium cardinalium una cum dicto magistro <w>O<supplied>ttone</supplied>
                            </w> possit de Romano pontifice viduate ecclesie providere</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Fredericus dei gracia Romanorum imperator semper Augustus Ierusalem et Sicilie rex etc. Orbis orbitas et turbacio generalis per viduitatem ecclesie superfuso veneno veteris serpentis inducta per substitucionem summi pontificis tam salubriter quam celeriter faciendam</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Orbis orbitas et turbatio generalis per viduitatem ecclesiae superfuso veneno veteris serpentis inducta per substitutionem summi pontificis tam salubriter quam celeriter faciendam</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">nec integritas fidei quam de tantorum patrum gravitate concepimus violenter. Datum etc</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Druck (nach dieser Hs.)</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Hahn <hi rend="normal">Collectio</hi>
                                </abbr>, 241–243 Nr. XXIV.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/1,1 Nr. 3363.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="126">
                        <locus from="104r" to="104v">104r–v</locus>
                        <author ref="#petrus_de_vinea">Petrus de Vinea</author>
                        <title>Epistula I 13</title>
                        <rubric xml:lang="la">Rescribit imperator regi Francie se eius litteras recepisse et quod non miretur si prelatos Francie hostes et adversarios suos detinet carceratos</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Fredericus dei gracia Romanorum imperator semper Augustus Ierusalem et Sicilie rex illustri regi Francorum salutem et integre dilectionis affectum. Regie serenitatis litteras imperialis excellencia intellexit</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Regiae serenitatis litteras imperialis excellentia intellexit</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">in angusto tenet Augustus qui a d cesaris angustias nitebantur. Datum etc</explicit>
                        <note>Auf die nachfolgend genannte Ausgabe bezieht sich die Editionsnotiz (18. Jh.) <locus from="103r">103r</locus> in marg.: <quote xml:lang="la">Petri de Vin. lib. 1 ep. 13</quote>.</note>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>Petri de Vineis Epistolarum Bd. 1 (s. oben), 116f.;</bibl>
                            <bibl>L'epistolario di Pier della Vigna (s. oben), 132f. Nr. 1.13.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/1,1 Nr. 3218.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="127">
                        <locus from="104v" to="105r">104v–105r</locus>
                        <author ref="#alexander_iv_papa">Alexander IV papa</author>
                        <title>Epistula 'Turbari non debet' ad civitatem Mediolanensem missa<note> (<rs type="place" ref="#neapel">Neapel</rs>?, <date>1255</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Scribit papa communi Mediolanensi quod non debet mirari si ipse audito a pluribus quod Marchio Lancea cum armata militum comitiva in auxilium Manfredi olim principis Tarentini venire in regnum Sicilie disponebat <gap reason="omitted"/> quod negocium dicti regni quod tamen est procuratum sudoribus turbaretur</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Alexander episcopus servus servorum dei dilectis filiis consilio et communi Mediolanensi salutem et apostolicam benedictionem. Turbari non debet vestra filialis dilectio devocio vel mirari</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Turbari non debet vestra filialis dilectio devotio vel mirari</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">intendimus personam eius congruis efferre honoribus favoribus prosequi et beneficiis confovere. Datum</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Druck (nach dieser Hs.)</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Hahn <hi rend="normal">Collectio</hi>
                                </abbr>, 195f. Nr. L.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Potthast <hi rend="normal">Regesta</hi>
                                </abbr> 15709;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/2,3 Nr. 8932.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="128">
                        <locus from="105r" to="107r">105r–107r</locus>
                        <author ref="#innocentius_iii_papa">Innocentius III papa</author>
                        <title>Epistula 'Cum illam recolimus' ad civitatem Mediolanensem missa<note> (<rs type="place" ref="#rom">Rom</rs>, <date>21.10.1212</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Increpando scribit papa Mediolanensibus pro eo quod pro quodam qui vocabatur reprobus opposuerunt se eorum matris ecclesie <gap reason="omitted"/> ac redeuntes ad eorum matrem sacrosanctam Romanam ecclesiam memorantes cives Papienses restituant et dimittant</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Innocentius episcopus servus servorum dei consilio et populo Mediolanensi spiritum consilii sanioris. Cum illam recolimus exuberanciam caritatis et gracie specialis qua sedes apostolica Mediolanensem ab antiquo dilexit</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Cum illam recolimus exuberanciam caritatis et gratiae specialis qua sedes apostolica Mediolanensem ab antiquo dilexit</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">exaudire denique non possimus et sic sera penitencia post ruinam. Datum Laterani</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>
                                <abbr>PL</abbr> 216, 710D–714C Nr. CLXXXIX.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Potthast <hi rend="normal">Regesta</hi>
                                </abbr> 4611;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/2,3 Nr. 6135.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="129">
                        <locus from="107v" to="108r">107v–108r</locus>
                        <author ref="#philippus_de_asenellis">Philippus de Asenellis</author>
                        <title>Epistula 'Angustiae graves' ad potestatem Bononiensem missa<note> (<rs type="place" ref="#mailand">Mailand</rs>, <date>1255</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Scribit quidam nobilis de Bononia qui accesserat ad regimen civitatis Mediolanensis potestati et communi Bononiensi quatenus ex captivis quos tenent tales scontros dare velint pro quibus illi nobiles familiares sui qui capti fuerunt dum cum ipso accedebant ad prefatum regimen Mediolanense valeant a carceribus liberari</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Sapienti viro domino R. de Villa Bononiensi honorabili potestati consilio communi civitatis eiusdem firmissime spei sui Phylippus de Asenellis Mediolanensis potestas suus per omnia cum toto posse se ipsum. Angustie graves et angustie gravedines que viris nobilibus iudicibus et militibus et aliis familiaribus vestris</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Angustiae graves et angustiae gravedines quae viris nobilibus iudicibus et militibus et aliis familiaribus vestris</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">spe iniqua decepti quod pro meritis sue nequicie dante domino confundentur. Datum etc</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Druck (nach dieser Hs.)</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Hahn <hi rend="normal">Collectio</hi>
                                </abbr>, 239f. Nr. XXII.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/2,4 Nr. 13955.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="130">
                        <locus from="108r" to="108v">108r–v</locus>
                        <title>Epistula recommendatoria</title>
                        <rubric xml:lang="la">Littera quorundam recommendatoria qui decorari volebant cingulo militari</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Viro magnifico domino <rs type="person" ref="#barral_des_baux">Baralo dominatorii Baucii</rs> nobilitate conspicuo magno potentia sapientia circumspecto V. G. Lam. H. ceteri dicti de Landriano cives Mediolani ad eius beneplacita quidquid possunt. Magnum concipimus gaudium et in grandem nobis reputamus honorem quod viri providi Iohannes et Beltramus dicti de Landriano</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Magnum concipimus gaudium et in grandem nobis reputamus honorem quod viri providi</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">sic communiter scribimus ita communitatis nostre domus sigillum duximus imprimendum. Datum etc</explicit>
                        <note>Adressat des Schreibens war Barral des Baux († 1268 oder 1270), Großjustitiar von Neapel und seit 1265 Podestà von Mailand. </note>
                        <listBibl>
                            <head>Druck (nach dieser Hs.)</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Hahn <hi rend="normal">Collectio</hi>
                                </abbr>, 265f. Nr. XXXVII.</bibl>
                        </listBibl>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Briefe</term>
                            <index>
                                <term>Epistula recommendatoria</term>
                            </index>
                        </index>
                    </msItem>
                    <msItem n="131">
                        <locus from="108v" to="109v">108v–109v</locus>
                        <author ref="#hugo_de_sancto_caro">Hugo de Sancto Caro</author>
                        <title>Epistula 'Noveritis dominum' ad episcopum Constantiensem missa<note>
                           (<date>1251–1253</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Scribit frater Hugo tituli sancte Sabine presbiter cardinalis apostolice sedis legatus <sic>Constantinensi</sic> episcopo de annunciacione cuiusdam barbare nacionis conculcantis omnem populum christianum</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Frater Hugo miseracione divina tituli sancte Sabine presbiter cardinalis apostolice sedis legatus dilecto fratri suo <sic>Constantinensi</sic> episcopo salutem et amorem. Noveritis dominum apostolicum nostrum A. patriarcha Ierusalem in hunc modum literas recepisse</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Noveritis dominum apostolicum nostrum A. patriarcha Hierusalem in hunc modum litteras recepisse</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">preces autem quas a vobis exigimus pro nobis ab omnibus fidelibus erogatis. Datum</explicit>
                        <note>Sofern die erschlossene Datierung zutrifft, dürfte es sich bei dem Adressaten um Bischof Eberhard II. von Konstanz (1248–1274) handeln. </note>
                        <listBibl>
                            <head>Druck (nach der textidentischen Hs. <ref type="altMs">Florenz, BNC, Landau Finaly 17</ref>, 43v–44r)</head>
                            <bibl>
                                <author>Davidsohn</author> Briefkodex (s. oben), 383f. Nr. 27.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="132">
                        <locus from="109v" to="110r">109v–110r</locus>
                        <author ref="#gregorius_ix_papa">Gregorius IX papa</author>
                        <title>Bulla 'Rex pacificus' de promulgatione decretalium ad scholares universitatum Bononiensis Parisiensisque missa<note> (<rs type="place" ref="#spoleto">Spoleto</rs>, <date>05.09.1234</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Promulgat papa universis Scolaribus quandam compilacionem constitucionum decretalium factarum per eum iubens ut hac tantummodo universi compilacione utantur in iudiciis et in scolis</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Gregorius episcopus servus servorum dei dilectis filiis doctoribus et scolaribus universis salutem et apostolicam benedictionem. Rex pacificus pia miseracione disposuit sibi subditos fore pudicos pacificos et modestos</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Rex pacificus pia miseratione disposuit sibi subditos fore pudicos pacificos et modestos</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">ne quis presumat aliam facere absque auctoritate sedis apostolice speciali. Datum etc</explicit>
                        <note>
                            <locus from="109v">109v</locus> in marg. Editionsangabe (18. Jh.): <quote xml:lang="la">Apud Boulai Hist. Arch. Paris. T. III p. 153</quote> (s. <bibl>
                                <abbr>Boulay</abbr> 3, 153</bibl>). </note>
                        <listBibl>
                            <head>Druck (zuletzt)</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Friedberg</abbr> 2, 2f.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Potthast <hi rend="normal">Regesta</hi>
                                </abbr> 9694.</bibl>
                        </listBibl>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Juristische Texte</term>
                            <index>
                                <term>Corpus iuris canonici</term>
                                <index>
                                    <term>Decretales Gregorii IX</term>
                                </index>
                            </index>
                        </index>
                    </msItem>
                    <msItem n="133">
                        <locus from="110r" to="110v">110r–v</locus>
                        <author ref="#innocentius_iv_papa">Innocentius IV papa</author>
                        <title>Epistula 'Civitatem vestram' ad civitatem Spoletanensem missa<note>
                           (<date>1243–1254</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Scribit papa Spoletanensibus quod licet pro defensione civitatis ipsorum eis de pecunia ecclesie providerit hactenus liberaliter et gratanter adhuc est in eodem proposito ut aliam summam pro eodem subsidio in congrua quantitate transmittat. Quare rogat eos ut in fide et devocione sedis apostolice sicut laudabiliter inceperunt firmi ac immobiles perseverent</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Innocentius episcopus servus servorum dei dilectis filiis nobili viro potestati consilio et communi Spoletanensi salutem et apostolicam benedictionem. Civitatem vestram devocionis et fidei zelo succensam gerentes in visceribus caritatis</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Civitatem vestram devotionis et fidei zelo succensam gerentes in visceribus caritatis</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">merito fideliores ex fidelibus et devociores eritis ex devotis. Datum etc</explicit>
                        <note>Ungedruckt, vgl. <bibl>
                                <author>Davidsohn</author> Briefkodex (s. oben), 383f. Nr. 27.</bibl>
                        </note>
                    </msItem>
                    <msItem n="134">
                        <locus from="110v">110v</locus>
                        <author ref="#innocentius_iv_papa">Innocentius IV papa</author>
                        <title>Epistula 'Post illos tristes' ad civitatem Sutrinensem missa<note>
                           (<date>1243–1254</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Commendat papa Sutrinos de sinceritate fidei pro eo quod cum quidam concives eorum voluerunt divertisse a devocione et fidelitate sancte matris ecclesie ipsa tamen universitas non promisit ab ipsis impiis seductoribus se seduci et <sic>exortatur</sic> eos ut in fidelitate et devocione apostolice sedis eorum corda sicut filii benedictionis et gracie debeant roborare</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Innocentius episcopus servus servorum dei dilectis filiis nobili viro potestati consilio et communi Sutrino salutem et apostolicam benedictionem. Post illos tristes quos de civitate vestra nuper accepimus fama referente rumores</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Post illos tristes quos de civitate vestra nuper accepimus fama referente rumores</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">benedictionis sue dexteram in vos libere possit extendere si fuerit oportunum</explicit>
                        <note>Ungedruckt, vgl. <bibl>
                                <author>Davidsohn</author> Briefkodex (s. oben), 385 Nr. 34.</bibl>
                        </note>
                    </msItem>
                    <msItem n="135">
                        <locus from="111r">111r</locus>
                        <title>Versus</title>
                        <note>Zwischen den beiden Briefen ist das Distichon <bibl>
                                <abbr>Walther I</abbr> 12912a</bibl> eingeschoben.</note>
                    </msItem>
                    <msItem n="136">
                        <locus from="111r" to="112r">111r–112r</locus>
                        <author ref="#alexander_iv_papa">Alexander IV papa</author>
                        <title>Epistula 'Nimis amarae' ad civitatem Mediolanensem missa<note> (<date>Ende 1255</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Scribit papa Mediolanensibus quatenus provide attendentes quod iniurie illate comiti <sic>Subaudie</sic> principaliter ipsum attingunt <gap reason="omitted"/> sic intendat ut idem comes ipsorum interveniente potestate a predictorum manibus eruatur</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Alexander episcopus servus servorum dei dilectis filiis potestati et populo Mediolanensi salutem et apostolicam benedictionem. Nimis amare nimiumque moleste sunt nobis iniurie que devotis ecclesie filiis irrogantur</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Nimis amarae nimiumque molestae sunt nobis iniuriae quae devotis ecclesiae filiis irrogantur</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">ex parte nostra dixerit firmiter credere illaque diligenter adimplere curetis. Datum</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Ausführliches Regest und Teildruck</head>
                            <bibl>
                                <author>Davidsohn</author> Briefkodex (s. oben), 385 Nr. 34.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="137">
                        <locus from="112r" to="112v">112r–v</locus>
                        <author ref="#philippus_de_asenellis">Philippus de Asenellis</author>
                        <title>Epistula 'Si universale bonum' ad Alexandrum IV papam missa<note> (<rs type="place" ref="#mailand">Mailand</rs>, <date>1255</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Exponunt <supplied>Mediolanenses</supplied> summo pontifici puritatem fidei quam habuit marchio Lancea erga fideles ecclesie et rogant ut eidem in hiis que petierit benignum assensum prebere dignetur</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Sanctissimo patri et domino <w>A<supplied>lexandro</supplied>
                            </w> dei gracia sacrosancte Romane ecclesie summo et glorioso pontifici Philippus de Asenellis potestas consilium et commune Mediolanense sui per omnia se ipsos ad queque mandata et devotissima pedum oscula beatorum. Si universale bonum quod de potencia viri nobilis Manfredi clarissimi marchionis Lancie fideles habuerunt Lombardi explicare per singula conaremur</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Si universale bonum quod de potentia viri nobilis Manfredi clarissimi marchionis Lantiae fideles habuerunt Lombardi explicare per singula conaremur</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">fervor dicti nobilis propensius augeatur et que expectant honorem et utilitatem ecclesie posset plenius exercere</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Druck (nach dieser Hs.)</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Hahn <hi rend="normal">Collectio</hi>
                                </abbr>, 193–195 Nr. XLIX.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="138">
                        <locus from="112v" to="114v">112v–114v</locus>
                        <author ref="#innocentius_iv_papa">Innocentius IV papa</author>
                        <title>Epistula 'Truculentam unius' de excommunicatione principis Ezzelini de Romano<note> (<rs type="place" ref="#rom">Rom</rs>, <date>09.04.1254</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Hec est sentencia lata per summum episcopum contra dominum Ezelinum de Romano</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Innocentius episcopus servus servorum dei. Ad memoriam rei geste in perpetuum. Truculentam unius inhumani hominis rabiem sevamque barbariem edomandam Ezelini videlicet de Romano quem digne malignitatis enormitas fecit insignem</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Truculentam unius inhumani hominis rabiem saevamque barbariem edomandam Ezzelini videlicet de Romano quem dignae malignitatis enormitas fecit insignem</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">quod de habundantissima predicte sedis clemencia duximus adiungendum. Datum</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Druck (zuletzt)</head>
                            <bibl>
                                <abbr>MGH <hi rend="normal">Epp. saec. XIII</hi>
                                </abbr>/3, <ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_Epp._saec._XIII_3_S._242">242</ref>–<ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_Epp._saec._XIII_3_S._244">244</ref> Nr. 278.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Potthast <hi rend="normal">Regesta</hi>
                                </abbr> 12899 und 15331;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/2,3 Nr. 8711.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="139">
                        <locus from="114v" to="115r">114v–115r</locus>
                        <title>Excerpta IV e variis fontibus hausta</title>
                        <note>Die vier Stücke enthalten folgende kurze Schreiben, z. T. auf einen einzigen Satz reduziert: (<locus from="114v">114v</locus>): Ein ungenannter Sultan an Kaiser Friedrich II. = Petrus de Vinea: Epistula II 19, vollständig, Druck: <bibl>Petri de Vineis Epistolarum Bd. 1, s. oben, 276;</bibl>
                            <bibl>L'epistolario di Pier della Vigna, s. oben, 319 Nr. 2.19</bibl>. (<locus from="114v">114v</locus>): Kaiser Friedrich II. an den Sultan = Petrus de Vinea: Epistula II 18, nur der letzte Halbsatz, Druck: <bibl>Petri de Vineis Epistolarum Bd. 1, s. oben, 276;</bibl>
                            <bibl>L'epistolario di Pier della Vigna, s. oben, 318 Nr. 2.18</bibl>, vgl. <bibl>
                                <author>Davidsohn</author> Briefkodex, s. oben, 378 Nr. 4</bibl>. (<locus from="115r">115r</locus>): Kardinal Thomas von Capua sendet Kaiser Friedrich II. ein Pferd = Thomas de Capua: Epistula VIII 50, nur der erste Halbsatz, Druck: <bibl>Die Briefsammlung des Thomas von Capua, s. oben, <ref target="http://www.mgh.de/fileadmin/Downloads/pdf/Thomas_von_capua.pdf">Online-Ausgabe der MGH</ref>, 209 Nr. VIII 50</bibl>. (<locus from="115r">115r</locus>): Kaiser Friedrich II. dankt Kardinal Thomas von Capua für das Pferd, Druck nach dieser Hs.: <bibl>
                                <abbr>Hahn <hi rend="normal">Collectio</hi>
                                </abbr>, Praefatio (ungez.) Anm. o</bibl>, der Text weicht von dem bei Petrus de Vinea überlieferten Dankschreiben ab (Epistula III 19, Druck: <bibl>Petri de Vineis Epistolarum Bd. 1, s. oben, 417;</bibl>
                            <bibl>L'epistolario di Pier della Vigna, s. oben, 511 Nr. 3.19</bibl>; dazu <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/1,1 Nr. 2271</bibl>). </note>
                        <filiation>In der Parallelüberlieferung (<ref type="altMs">Florenz, BNC, Landau Finaly 17</ref>, 46v–47r; <ref type="altMs" target="http://manuscripta.at/?ID=9777">Wien, ÖNB, Cod. 401</ref>, 55r–56v) ist vor diesen Stücken thematisch passend eine "Descriptio boni equi" zu finden, die hier ausgelassen wurde, sich aber z. B. in <ref type="mss" cRef="876-helmst">Cod. Guelf. 876 Helmst.</ref>, 55r–v, findet.</filiation>
                        <index indexName="nasa">
                            <term type="author" ref="#petrus_de_vinea">Petrus de Vinea</term>
                            <index>
                                <term type="title">Epistula II 18 (Ausz.)</term>
                            </index>
                        </index>
                        <index indexName="nasa">
                            <term type="author" ref="#petrus_de_vinea">Petrus de Vinea</term>
                            <index>
                                <term type="title">Epistula II 19 (Ausz.)</term>
                            </index>
                        </index>
                        <index indexName="nasa">
                            <term type="author" ref="#thomas_de_capua">Thomas de Capua</term>
                            <index>
                                <term type="title">Epistula VIII 50 (Ausz.)</term>
                            </index>
                        </index>
                    </msItem>
                    <msItem n="140">
                        <locus from="115r">115r</locus>
                        <author ref="#fridericus_ii_imperator">Fridericus II imperator</author>
                        <title>Epistula 'In recuperatione' ad Rofredum Beneventanum iurisperitum missa<note> (<date>1241</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Scribit imperator cuidam legum professori ut revertatur ad caulam propriam</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Fredericus dei gracia etc. suo fideli <rs type="person" ref="#rofredus_beneventanus">Rofredo Beneventano</rs> iuris civilis professori suam graciam et bonam voluntatem. In recuperacione tui qui velut ovis ex gregibus ad ferarum antra digrediens videbaris</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">In recuperatione tui qui velut ovis ex gregibus ad ferarum antra digrediens videbaris</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">ne velut in contactu redibeas <supplied>sic, recte: redoleas</supplied> mores et habitum sacerdotum</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>Historia diplomatica Friderici Secundi…, collegit… et notis illustravit <editor>J.-L.-A. Huillard-Bréholles</editor>, Bd. 5/2, Paris 1869, 1115.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/1,1 Nr. 3199.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="141">
                        <locus from="115r" to="115v">115r–v</locus>
                        <rubric xml:lang="la">Altercatio impudice monialis et pudici juvenis</rubric>
                        <quote type="incipit" xml:lang="la">
                            <lg>
                                <l>Me tibi teque michi genus etas et decor equant</l>
                                <l>Cur ergo non sumus sic in amore pares</l>
                            </lg>
                        </quote>
                        <quote type="explicit" xml:lang="la">
                            <lg>
                                <l>Gaudeo quod nostrum vincis racione furorem</l>
                                <l>Iam video vere quod meliora canis.</l>
                            </lg>
                        </quote>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Me tibi teque mihi genus aetas et decor aequant | Cur ergo non sumus sic in amore pares</term>
                        </index>
                        <filiation>Neun elegische Distichen, in zahlreichen Handschriften variant überliefert, darunter auch in <ref type="mss" cRef="789-1-novi">Cod. Guelf. 789.1 Novi</ref>, 18r–19r. Die Sprecherrollen sind in marg. nachgetragen.</filiation>
                        <listBibl>
                            <head>Vgl.</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Walther I</abbr> 10852.</bibl>
                        </listBibl>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Versus</term>
                            <index>
                                <term>impudicae monialis et pudici juvenis</term>
                            </index>
                        </index>
                    </msItem>
                    <msItem n="142">
                        <locus from="115v" to="116r">115v–116r</locus>
                        <author ref="#fridericus_ii_imperator">Fridericus II imperator</author>
                        <title>Epistula 'Ab aquilone' ad universos reges principesque orbis terrarum missa<note> (<date>1241</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Conqueritur pupillus et innocens rex Sicilie coram universis mundi regibus et principibus de servis suis qui ipsum tenent subiugatum et detinent hereditarium regnum ipsius</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Universis mundi regibus et orbis terre principibus quocumque fidei caractere insignitis pupillus et innocens rex Sicilie solo nomine <w>Fr<supplied>idericus</supplied>
                            </w> salutem in domino si quam potest. Ab aquilone et mari naciones concurrite accedite properanter</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Ab aquilone et mari nationes concurrite accedite properanter</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">simili iudicio vel discrimine nosipsos puniendos poteritis formidare</explicit>
                        <note>Bei diesem Brief handelt es sich vermutlich um eine reine Stilübung.</note>
                        <listBibl>
                            <head>Druck (nach dieser Hs.)</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Hahn <hi rend="normal">Collectio</hi>
                                </abbr>, 209f. Nr. XLIX.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/1,1 Nr. 560;</bibl>
                            <bibl>
                                <author>K. Hampe</author>, <author>R. Hennesthal</author>, Die Reimser Briefsammlung in Cod. 1275 der Reimser Stadtbibliothek, in: <abbr>NA</abbr> 47 (1928), 518–550, hier 520 Nr. 1.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="143">
                        <locus from="116r" to="117r">116r–117r</locus>
                        <author ref="#fridericus_ii_imperator">Fridericus II imperator</author>
                        <title>Encyclica 'Qualiter ad instantiam' contra convocationem concilii<note> (<rs type="place" ref="#faenza">Faenza</rs>, <date>13.09.1240</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Describit imperator qualiter summus pontifex ad depressionem iusticie imperii simulabat se pacem habere velle cum ipso ut Lombardos ad tempus treguarum <supplied>sic, recte: treugarum</supplied> suffragio respirantes contra ipsum postmodum in rebellionem fortius confirmaret</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Fredericus dei gracia Romanorum imperator etc. Qualiter ad instanciam Lombardorum Romane sedis antistes contra nos inconsulto calce processerit</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Qualiter ad instantiam Lombardorum Romanae sedis antistes contra nos inconsulto calce processerit</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">nullus sic per securitatis nostre fiduciam ad synodum ipsam accedit. Datum</explicit>
                        <filiation>Der Schreibfehler <quote xml:lang="la">treguarum</quote> (statt <quote xml:lang="la">treugarum</quote>) findet sich auch in der Parallelüberlieferung, vgl. <ref type="altMs" target="http://manuscripta.at/?ID=9777">Wien, ÖNB, Cod. 401</ref>, 58v. Der Text ist in mehreren Fassungen überliefert, für die vorliegende s. <bibl>
                                <abbr>MGH <hi rend="normal">Const.</hi>
                                </abbr> 2, <ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_Const._2_S._317">317</ref>–<ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_Const._2_S._321">321</ref> Nr. 233B.</bibl>
                        </filiation>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/1,1 Nr. 3139;</bibl>
                            <bibl>
                                <author>Hampe/Hennesthal</author> Die Reimser Briefsammlung (s. oben), 520 Nr. 2;</bibl>
                            <bibl>
                                <author>Davidsohn</author> Briefkodex (s. oben), 379 Nr. 10.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="144">
                        <locus from="117r" to="117v">117r–v</locus>
                        <author ref="#petrus_de_vinea">Petrus de Vinea</author>
                        <title>Epistula II 13</title>
                        <rubric xml:lang="la">Scribit imperator subditis suis quod cum Lucani hostiliter invaserint terram imperii et idem pluries monuerit in spiritu lenitatis eosdem ne tantam eidem iniuriam molirentur inferre eisdem. In eorum terris faciant commercia interdici</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Fredericus dei gracia Romanorum imperator etc. Furiosam et superbam furiam Lucanorum qua succensi frementes se contra deum et Romanum imperium erexerunt</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Furiosam et superbam furiam Lucanorum qua succensi frementes contra deum et Romanum imperium erexerunt</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">alias contra ipsos procedatis sicut videritis expedire. Datum</explicit>
                        <note>Auf die nachfolgend genannte Ausgabe bezieht sich die Editionsnotiz (18. Jh.) <locus from="117r">117r</locus> in marg.: <quote xml:lang="la">Ep. 13 lib. 2 Petri de Vin.</quote>
                        </note>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>Petri de Vineis Epistolarum Bd. 1 (s. oben), 268f.;</bibl>
                            <bibl>L'epistolario di Pier della Vigna (s. oben), 305 Nr. 2.13.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/1,1 Nr. 3558.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="145">
                        <locus from="117v" to="118v">117v–118v</locus>
                        <author ref="#fridericus_ii_imperator">Fridericus II imperator</author>
                        <title>Epistula 'Ecce facimus' ad archiepiscopum Treverensem missa<note> (<rs type="place" ref="#barolo">Barolo</rs>, <date>29.01.1235</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Describit imperator cuidam principi suo qualiter filius suus quem tam ipse quam alii sui principes in regem elegerant transgrediendo ipsius mandatum cepit imperii principes molestare</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Fredericus dei gracia etc. Ecce facimus universale verbum ad principes velut ad imperii nostri membra</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Ecce facimus universale verbum ad principes velut ad imperii nostri membra</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">cognoscantur ab omnibus et per universum orbem fidei nostre titulus extollatur. Datum</explicit>
                        <filiation>Neben der Wiener und Florentiner Parallelüberlieferung auch in <ref type="mss" cRef="13-3-aug-4f">Cod. Guelf. 13.3 Aug. 4°</ref>, 123rb–124ra.</filiation>
                        <listBibl>
                            <head>Drucke (jeweils nach bzw. mit dieser Hs.)</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Hahn <hi rend="normal">Collectio</hi>
                                </abbr>, 225–228 Nr. XVII.</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>MGH <hi rend="normal">Const.</hi>
                                </abbr> 2, <ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_Const._2_S._236">236</ref>–<ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_Const._2_S._238">238</ref> Nr. 193.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/1,1 Nr. 2075;</bibl>
                            <bibl>
                                <author>Hampe/Hennesthal</author> Die Reimser Briefsammlung (s. oben), 520 Nr. 4.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="146">
                        <locus from="118v" to="119r">118v–119r</locus>
                        <author ref="#petrus_de_vinea">Petrus de Vinea</author>
                        <title>Epistula IV 1</title>
                        <rubric xml:lang="la">Deplorando imperator mortem filii sui scribit cuidam principi suo quatenus per totam iurisdictionem imperii cunctis prelatis et ceteris fidelibus suis iniungat ut cum omni devocione solempni eius exequias celebrantes animam ipsius cum decantacione missarum et aliis ecclesiasticis sacramentis divine misericordie recommendent</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Fredericus dei gracia etc. Misericordia pii patris severi iudicis exsuperante iudicium Henrici filii nostri primogeniti fatum lugere compellimur</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Misericordia pii patris severi iudicis exsuperante iudicium Henrici filii nostri primogeniti fatum lugere compellimur</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">in gaudiorum nostrorum tripudiis exultarint sic in doloribus nostris dolere fideliter videantur. Datum</explicit>
                        <note>Auf die nachfolgend genannte Ausgabe bezieht sich die Editionsnotiz (18. Jh.) <locus from="118v">118v</locus> in marg.: <quote xml:lang="la">Ep. 1 lib. 4 Pet. de Vin.</quote>
                        </note>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>Petri de Vineis Epistolarum quibus res gestae ejusdem imperatoris aliaque ad historiam … spectantia continentur libri VI. Novam hanc editionem adjectis variis lectionibus curavit <editor>J. R. Iselius</editor>, Bd. 2, Basel 1740, 5f.;</bibl>
                            <bibl>L'epistolario di Pier della Vigna (s. oben), 722 Nr. 4.1.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/1,1 Nr. 3268.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="147">
                        <locus from="119r">119r</locus>
                        <title>Epistula Anacharsis</title>
                        <rubric xml:lang="la">Significacio victus religiosi et abiectio per alium</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Anacarsis Annoni salutem. Michi amictui est <sic>scilicinum</sic> tegmen calciamentum <sic>solarum calicum</sic> cubile terra pulmentum fames</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Anacharsis Hannoni salutem. Mihi amictui est scythicum tegimen calceamentum solorum callum cubile terra pulmentum fames</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">delectatus es vel civibus tuis vel diis immortalibus dona</explicit>
                        <note>Der von Cicero aus dem Griechischen übersetzte fünfte Brief des skythischen Weisen Anacharsis ist in Cic. Tusc. 5,32,90 enthalten. </note>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl xml:id="opac_024190330">M. Tullius Cicero: Tusculanae disputationes, ed. <editor>M. Giusta</editor>, Turin u.a. 1984 (Corpus scriptorum latinorum Paravianum), 320.</bibl>
                        </listBibl>
                        <index indexName="nasa">
                            <term type="author" ref="#cicero_marcus_tullius">Cicero, Marcus Tullius</term>
                            <index>
                                <term type="title">Tusculanae disputationes (Ausz.)</term>
                            </index>
                        </index>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Briefe</term>
                            <index>
                                <term>Epistula Anacharsis</term>
                            </index>
                        </index>
                    </msItem>
                    <msItem n="148">
                        <locus from="119v" to="120r">119v–120r</locus>
                        <author ref="#petrus_de_vinea">Petrus de Vinea</author>
                        <title>Epistula II 5</title>
                        <rubric xml:lang="la">Describit imperator qualiter Parmenses sibi dederunt conflictum apud Victoriam</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Fredericus dei gracia etc. Ne fama sub incerto discurrens animum nostrum sub contrario eventu nostra relacione veritati contraria valeat perturbare</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Ne fama sub incerto discurrens animum nostrum sub contrario eventu nostra relatione veritati contraria valeat perturbare</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">salutare non potuit in captivitatem deductis et per manus hostium trucidatis. Datum</explicit>
                        <note>Auf die nachfolgend genannte Ausgabe bezieht sich die Editionsnotiz (18. Jh.) <locus from="119v">119v</locus> in marg.: <quote xml:lang="la">Ep. 5 lib. 2 Petri de Vin.</quote>
                        </note>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>Petri de Vineis Epistolarum Bd. 1 (s. oben), 250–252;</bibl>
                            <bibl>L'epistolario di Pier della Vigna (s. oben), 278f. Nr. 2.5.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/1,1 Nr. 3668.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="149">
                        <locus from="120r" to="120v">120r–v</locus>
                        <author ref="#conradus_iv_romanorum_rex">Conradus IV Romanorum rex</author>
                        <title>Epistula 'Gaudere vos volumus' ad quosdam fideles missa<note>
                           (<date>1253</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Notificat Conradus rex fidelibus suis qualiter civitas Neapolitana conversa est ad devocionem et fidelitatem ipsius et qualiter recepit eos ad misericordiam</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Conradus etc. Gaudere vos volumus quod nostre paterna iusticie manus altissimi causam nostram continuis promovet incrementis</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Gaudere vos volumus quod nostrae paterna iustitiae manus altissimi causam nostram continuis promovet incrementis</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">et curialitas dormitet ubi vigilat strepitus preliorum</explicit>
                        <note>Der Text entspricht, insbesondere zu Beginn, dem inhaltlich identischen Brief des Königs bei <bibl>Petri de Vineis Epistolarum Bd. 1 (s. oben), 293f. Nr. II 30</bibl> (<bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/1,2 Nr. 4611</bibl>).</note>
                        <listBibl>
                            <head>Druck (weitgehend übereinstimmende Fassung an die Bürger von Speyer adressiert)</head>
                            <bibl xml:id="opac_240637119">Acta imperii selecta. Urkunden deutscher Könige und Kaiser mit einem Anhang von Reichssachen, gesammelt von <editor>J. F. Böhmer</editor> und hrsg. von <editor>J. Ficker</editor>, Innsbruck 1870, 294f. Nr. 350.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/1,2 Nr. 4611.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="150">
                        <locus from="121r">121r</locus>
                        <title>Epistula Vitae ad Mortem</title>
                        <rubric xml:lang="la">Epistola de vita ad mortem</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Vita regina gencium et omnium hominum gubernatrix gracia superne virtutis morti ancille pessime et omni crudelitate replete pro salute odium et pro dilectione pessimam voluntatem. Naturale vicium et antiqua severitas aliquibus nequivit eventibus</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Naturale vitium et antiqua severitas aliquibus nequivit eventibus</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">ad summum opificem qui est iudex miserrimus appellabo</explicit>
                        <note>Ungedruckt, vgl. auch zum folgenden Text. </note>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Briefe</term>
                            <index>
                                <term>Epistula Vitae ad Mortem</term>
                            </index>
                        </index>
                    </msItem>
                    <msItem n="151">
                        <locus from="121r" to="121v">121r–121v</locus>
                        <title>Epistula Mortis ad Vitam</title>
                        <rubric xml:lang="la">Epistola de morte ad vitam</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Sue tamquam domine et plurimum ad omnia metuende tocius mundi vite piissime omnium gencium amatrici mors infelix et misera et omni solacione penitus aliena pro salute suspiria et gemitus infinitos. Angustie michi sunt undique et duplici contricione perturbor</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Angustiae mihi sunt undique et duplici contritione perturbor</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">ut possim ante finem mundi vobiscum gaudiis et solempnitatis interesse</explicit>
                        <note>Ungedruckt.</note>
                        <listBibl>
                            <head>Vgl. zu beiden Briefen</head>
                            <bibl>
                                <author>H. Walther</author>, Das Streitgedicht in der lateinischen Literatur des Mittelalters, München 1920 (Quellen und Untersuchungen zur lateinischen Philologie des Mittelalters 5,2), 83 und 221 (die dort angekündigte Edition von L. Bertalot ist nicht erschienen);</bibl>
                            <bibl>
                                <author>H. M. Schaller</author>, Scherz und Ernst in erfundenen Briefen des Mittelalters, in: Fälschungen im Mittelalter, Bd. 5: Fingierte Briefe, Hannover 1988 (<abbr>MGH</abbr> Schriften 33/5), 79–94, hier 82; ND in <author>Ders.</author> Stauferzeit (s. oben), 129–144 (132 Hs. genannt).</bibl>
                        </listBibl>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Briefe</term>
                            <index>
                                <term>Epistula Mortis ad Vitam</term>
                            </index>
                        </index>
                    </msItem>
                    <msItem n="152">
                        <locus from="121v" to="122r">121v–122r</locus>
                        <title>Increpatio cuiusdam advocati</title>
                        <rubric xml:lang="la">Increpacio cuiusdam pessimi advocati loquacis et nota vituperacionis</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Aqua sancti Germani que cum aquis <sic>Stiloe</sic> transire solet cum silencio versa est in grandinem</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Aqua sancti Germani quae cum aquis Siloe transire solet cum silentio versa est in grandinem</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">utpute cornutus intrabit prelia tutus</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Zum Text vgl.</head>
                            <bibl>
                                <author>Hampe/Hennesthal</author> Die Reimser Briefsammlung (s. oben), 521 Nr. 29 und 535–537 (Abdruck).</bibl>
                        </listBibl>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Briefe</term>
                            <index>
                                <term>Increpatio cuiusdam advocati</term>
                            </index>
                        </index>
                    </msItem>
                    <msItem n="153">
                        <locus from="122v" to="123r">122v–123r</locus>
                        <author ref="#petrus_de_vinea">Petrus de Vinea</author>
                        <title>Epistula II 8</title>
                        <rubric xml:lang="la">Minatur imperator Romanis pro eo quod maiestatem imperii contra eos ad iram noviter incitarunt</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Fredericus etc. Preterite culpe materiam que ante presumpcionis obstinatam perfidiam traxit exordium</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Praeteritae culpae materiam quae ante praesumptionis obstinatam perfidiam traxit exordium</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">et ad nutum omnia desiderata succedunt. Datum etc</explicit>
                        <note>Der Text ist vielfach modifiziert; darauf bezieht sich die Editionsnotiz (18. Jh.) <locus from="122v">122v</locus> in marg.: <quote xml:lang="la">Fere eadem cum <supplied>ep.</supplied> 8 lib. 2 P. de Vin.</quote>
                        </note>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>Petri de Vineis Epistolarum Bd. 1 (s. oben), 255f.;</bibl>
                            <bibl>L'epistolario di Pier della Vigna (s. oben), 286f. Nr. 2.8.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/1,1 Nr. 3301.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="154">
                        <locus from="123r" to="123v">123r–v</locus>
                        <author ref="#petrus_de_vinea">Petrus de Vinea</author>
                        <title>Epistula II 4</title>
                        <rubric xml:lang="la">Significat ad gaudium imperator cuidam principi suo qualiter civitas Favencie se convertit ad fidelitatem et devocionem ipsius</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Fredericus dei gracia etc. Licet pro suis diffisa meritis et consciencia gravium quas in nos commiserat offensarum</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Licet pro suis diffisa meritis et conscientia gravium quas in nos commiserat offensarum</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">constanciam nobis victorie titulum iudicasti</explicit>
                        <note>Auf die nachfolgend genannte Ausgabe bezieht sich die Editionsnotiz (18. Jh.) <locus from="123r">123r</locus> in marg.: <quote xml:lang="la">Ep. 4 lib. 2 P. de Vin.</quote>
                        </note>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>Petri de Vineis Epistolarum Bd. 1 (s. oben), 247–250;</bibl>
                            <bibl>L'epistolario di Pier della Vigna (s. oben), 275f. Nr. 2.4.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/1,1 Nr. 3197.</bibl>
                        </listBibl>
                        <note> – Direkt an den Text anschließend das Distichon <bibl>
                                <abbr>Walther I</abbr> 4500</bibl>.</note>
                    </msItem>
                    <msItem n="155">
                        <locus from="123v" to="124r">123v–124r</locus>
                        <author ref="#petrus_de_vinea">Petrus de Vinea</author>
                        <title>Epistula I 7<note> (partim)</note>
                        </title>
                        <incipit xml:lang="la">Fredericus dei gracia Romanorum imperator etc. senatori populoque Romani etc. Cum Roma sit nostri caput et auctrix imperii et Romanus imperator a <sic>Romanii</sic> vocabulo nuncupetur ut sibi nostri nominis et honoris processus et auspicia debeamus</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Cum Roma sit nostri caput et auctrix imperii et Romanus imperator a Romae vocabulo nuncupetur </term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">populum Romanum quibus specialiter et communiter studuimus liberali et spontanea munificencia providere ac eorum <gap/>
                            <note>Text bricht ab</note>.</explicit>
                        <note>Auf die nachfolgend genannte Ausgabe bezieht sich die Editionsnotiz (18. Jh.) <locus from="123r">123r</locus> in marg.: <quote xml:lang="la">Ep. 7 lib. 1 P. de Vin.</quote>
                        </note>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>Petri de Vineis Epistolarum Bd. 1 (s. oben), 100–102, hier nur bis 101 Z. 4;</bibl>
                            <bibl>L'epistolario di Pier della Vigna (s. oben), 111f. Nr. 1.7, hier nur bis 111.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/1,1 Nr. 2430.</bibl>
                        </listBibl>
                        <note> – <locus from="124v">124v</locus> leer.</note>
                    </msItem>
                    <msItem n="156">
                        <locus from="125r" to="126r">125r–126r</locus>
                        <title>Decretum electionis Conradi IV regis<note> (<date>Febr. 1237</date>, partim)</note>
                        </title>
                        <incipit xml:lang="la">
                            <note>Text setzt ein</note>
                            <gap/> eventus <sic>enterpres</sic> cuiuslibet et probacio certa presagii dum nedum imperio paciente naufragium</incipit>
                        <explicit xml:lang="la">Interfuerunt similiter patriarcha Aquilegensis et quam plures alii</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Drucke (jeweils nach dieser Hs.)</head>
                            <bibl>
                                <abbr>MGH <hi rend="normal">Const.</hi>
                                </abbr> 2, <ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_Const._2_S._439">439</ref>–<ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_Const._2_S._441">441</ref> Nr. 329;</bibl>
                            <bibl>Una silloge epistolare della seconda metà del secolo XIII (s. oben), 185–191 Nr. 166 (LXIII Hs. genannt).</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <author>Davidsohn</author> Briefkodex (s. oben), 378 Nr. 7;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/1, Nr. 4386.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="157">
                        <locus from="126r" to="126v">126r–v</locus>
                        <author ref="#petrus_de_vinea">Petrus de Vinea</author>
                        <title>Versus de seipso incarcerato</title>
                        <rubric xml:lang="la">Queritur captivus super compedibus ferreis sibi datis etc.</rubric>
                        <quote type="incipit" xml:lang="la">
                            <lg>
                                <l>Cum satis affligat ferri me maxima moles</l>
                                <l>Quid michi donasti cape ferrum regia proles</l>
                            </lg>
                        </quote>
                        <quote type="explicit" xml:lang="la">
                            <lg>
                                <l>Fortune cum sicut alii terrore fugati</l>
                                <l>Tu lacere remanes anchora sola rati.</l>
                            </lg>
                        </quote>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Cum satis affligat ferri me maxima moles | Quid mihi donasti cape ferrum regia proles</term>
                        </index>
                        <note>Zehn Verse, davon acht paarweise endgereimte leoninische Hexameter, die beiden letzten Verse endgereimte Pentameter.</note>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>
                                <author>Huillard-Bréholles</author> Pierre de la Vigne (s. oben), 86;</bibl>
                            <bibl>
                                <author>F. delle Donne</author>, Una perduta raffigurazione federiciana descritta da Francesco Pipino e la sede della cancelleria imperiale, in: Studi medievali 3. serie 38 (1997) 737–749, hier 742.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Vgl. dazu</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Walther I</abbr> 3750.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="158">
                        <locus from="126v" to="127v">126v–127v</locus>
                        <author ref="#petrus_de_vinea">Petrus de Vinea</author>
                        <title>Epistula V 1</title>
                        <rubric xml:lang="la">Scribit imperator universis prelatis ecclesiarum marchionibus comitibus <gap reason="omitted"/> quod nobiles intendere <w>so<supplied>l</supplied>licite</w> provisionis instanciam ad statum pacificum regionis ipsius cum personaliter ibi semper esse non possit Fredericus dilectum filium suum in provincia illa generalem vicarium duxit stauendum cui devote intendere ac respondere procurent</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Fredericus dei gracia Romanorum imperator semper Augustus Ierusalem et Sicilie rex prelatis ecclesiarum marchionibus comitibus <w>ca<supplied>pi</supplied>taneis</w> valvasoribus potestatibus consulibus rectoribus consiliis et comitatibus universis per Tusciam et ab Amelia usque Cornetum ac per maritimam constitutis fidelibus suis graciam suam et bonam voluntatem. Ad extollenda iustorum preconia et reprimendas insolencias transgressorum prospiciens e celo iustitia</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Ad extollenda iustorum praeconia et reprimendas insolentias transgressorum prospiciens e caelo iustitia</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">ut devocionem vestram exinde commendare possumus. Datum <sic>Croseti</sic> etc</explicit>
                        <note>Auf die nachfolgend genannte Ausgabe bezieht sich die Editionsnotiz (18. Jh.) <locus from="126v">126v</locus> in marg.: <quote xml:lang="la">Ep. 1 lib. 5 P. de Vin.</quote>
                        </note>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>Petri de Vineis Epistolarum Bd. 2 (s. oben), 39–42;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>MGH <hi rend="normal">Const.</hi>
                                </abbr> 2, <ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_Const._2_S._372">372</ref>–<ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_Const._2_S._374">374</ref> Nr. 266 (mit dieser Hs.);</bibl>
                            <bibl>L'epistolario di Pier della Vigna (s. oben), 776f. Nr. 5.1.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/1,1 Nr. 3538.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="159">
                        <locus from="127v" to="128r">127v–128r</locus>
                        <title>Carmen paraeneticum de pace</title>
                        <rubric xml:lang="la">Versus <sic>ortanti</sic> in bonum ad electos super pace tractanda</rubric>
                        <quote type="incipit" xml:lang="la">
                            <lg>
                                <l>O vos electi componere federa nostre</l>
                                <l>Pacis ad hec aures que dicam vertite vestras</l>
                            </lg>
                        </quote>
                        <quote type="explicit" xml:lang="la">
                            <lg>
                                <l>Sicut feceritis patere solacia pacis</l>
                                <l>Sic et non aliter possitis habere cupita.</l>
                            </lg>
                        </quote>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">O vos electi componere foedera nostrae | Pacis ad haec aures quae dicam vertite vestras</term>
                        </index>
                        <note>31 Hexameter, ungedruckt.</note>
                        <listBibl>
                            <head>Vgl. dazu mit dieser Hs.</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Walther I</abbr> 13061.</bibl>
                        </listBibl>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Versus</term>
                            <index>
                                <term>paraenetici de pace</term>
                            </index>
                        </index>
                    </msItem>
                    <msItem n="160">
                        <locus from="128r" to="128v">128r–v</locus>
                        <title>Carmen de laude cuiusdam Martini</title>
                        <rubric xml:lang="la">Versus aliqualiter laudativi unius Martini</rubric>
                        <quote type="incipit" xml:lang="la">
                            <lg>
                                <l>Dormitis vel negligitis loquor ista magistri</l>
                                <l>Vobis verba loquor dum vos preconia laudum</l>
                            </lg>
                        </quote>
                        <quote type="explicit" xml:lang="la">
                            <lg>
                                <l>Nomen et optatam patrie curare salutem</l>
                                <l>
                                    <sic>Conventur</sic> faciatque sibi Martinus alumpnos.</l>
                            </lg>
                        </quote>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Dormitis vel negligitis loquor ista magistri | Vobis verba loquor dum vos praeconia laudum</term>
                        </index>
                        <note>20 Hexameter, ungedruckt.</note>
                        <listBibl>
                            <head>Dazu</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Walther I</abbr> 4741.</bibl>
                        </listBibl>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Versus</term>
                            <index>
                                <term>de laude cuiusdam Martini</term>
                            </index>
                        </index>
                    </msItem>
                    <msItem n="161">
                        <locus from="128v">128v</locus>
                        <title>De laude cuiusdam Martini versus XX</title>
                        <rubric xml:lang="la">Versus laudativi multipliciter eiusdem Martini</rubric>
                        <quote type="incipit" xml:lang="la">
                            <lg>
                                <l>Non possum Martine tuos equare loquendo</l>
                                <l>Iocundos actus cedit arena maris</l>
                            </lg>
                        </quote>
                        <quote type="explicit" xml:lang="la">
                            <lg>
                                <l>Ut dixi 'Non sufficio te pungere versu</l>
                                <l>Doctores digno te precor ore canant'.</l>
                            </lg>
                        </quote>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Non possum Martine tuos aequare loquendo | Iocundos actus cedit arena maris</term>
                        </index>
                        <note>10 elegische Distichen, ungedruckt.</note>
                        <listBibl>
                            <head>Dazu mit dieser Hs.</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Walther I</abbr> 12137a.</bibl>
                        </listBibl>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Versus</term>
                            <index>
                                <term>de laude cuiusdam Martini</term>
                            </index>
                        </index>
                    </msItem>
                    <msItem n="162">
                        <locus from="128v" to="129v">128v–129v</locus>
                        <author ref="#gutetus_de_mixigia">Gutetus de Mixigia</author>
                        <title>Carmina et littera de electionis dissidio inter Alfonsum regem Aragoniae et Richardum ducem Cornubiensem</title>
                        <note>Zum Textkonvolut gehören folgende Stücke: </note>
                        <msItem>
                            <locus from="128v" to="129r">128v–129r</locus>
                            <rubric xml:lang="la">Versus comminatorii imperatoris ad ducem</rubric>
                            <quote type="incipit" xml:lang="la">
                                <lg>
                                    <l>Milve licet placeas tibi penna forte decora</l>
                                    <l>Dignum teque putesne venereris ea</l>
                                </lg>
                            </quote>
                            <quote type="explicit" xml:lang="la">
                                <lg>
                                    <l>Rex regum comiti preferri debet aperte</l>
                                    <l>Qui nisi distiterit rex superabit eum.</l>
                                </lg>
                            </quote>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Milvae licet placeas tibi penna forte decora | Dignum teque putesne venereris ea</term>
                            </index>
                            <note>Fünf elegische Distichen.</note>
                            <listBibl>
                                <head>Vgl. dazu</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>Walther I</abbr> 11064.</bibl>
                            </listBibl>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#gutetus_de_mixigia">Gutetus de Mixigia</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Carmen comminatorium Alfonsi regis Aragoniae ad Richardum ducem Cornubiensem</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="129r">129r</locus>
                            <rubric xml:lang="la">Versus super eadem materia</rubric>
                            <quote type="incipit" xml:lang="la">
                                <lg>
                                    <l>Nigredo plumbi fulvo nunc nititur auro</l>
                                    <l>Preferri cursu temptat precedere cervum</l>
                                </lg>
                            </quote>
                            <quote type="explicit" xml:lang="la">
                                <lg>
                                    <l>Vincetur potius vates optare videtur</l>
                                    <l>Qui cecinit rectore bono superabit Hyberus.</l>
                                </lg>
                            </quote>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Nigredo plumbi fulvo nunc nititur auro | Praeferri cursu temptat praecedere cervum</term>
                            </index>
                            <note>11 Hexameter.</note>
                            <listBibl>
                                <head>Vgl. dazu mit dieser Hs.</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>Walther I</abbr> 11771.</bibl>
                            </listBibl>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#gutetus_de_mixigia">Gutetus de Mixigia</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Carmen Alfonsi regis Aragoniae in Richardum ducem Cornubiensem</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="129r" to="129v">129r–v</locus>
                            <rubric xml:lang="la">Prosa sequens dirigitur super materia precedentium versuum</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">
                                <w>Otto<supplied>ni</supplied>
                                </w> capitum <supplied>domino</supplied> et novum nobilius quod iam obtinet racione victo celeriter emulo feliciter possessuro Gutetus de Mixigia Mediolanensis notarius se cum parva suppellectile sed cum inextinguibili desiderio serviendi. Testimonium dei quem non ambigo cuncta stare secreta</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Testimonium dei quem non ambigo cuncta stare secreta</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">colligat ex eiusdem nam ipsa sicut spero probabit effectus</explicit>
                            <listBibl>
                                <head>Dazu</head>
                                <bibl>
                                    <author>Davidsohn</author> Briefkodex (s. oben), 386 Nr. 37.</bibl>
                            </listBibl>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#gutetus_de_mixigia">Gutetus de Mixigia</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Littera commendatoria de electionis dissidio inter Alfonsum regem Aragoniae et Richardum ducem Cornubiensem</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="129v">129v</locus>
                            <rubric xml:lang="la">Versus</rubric>
                            <quote type="incipit" xml:lang="la">
                                <lg>
                                    <l>Gratulor eximias digne laudes tibi magno</l>
                                    <l>Quid geris officio dulcis amice cani</l>
                                </lg>
                            </quote>
                            <quote type="explicit" xml:lang="la">
                                <lg>
                                    <l>Gaudeat ut socius vobis sub duce claro</l>
                                    <l>Et videatur amor trinus honore trium.</l>
                                </lg>
                            </quote>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Gratulor eximias digne laudes tibi magno | Quid geris officio dulcis amice cani</term>
                            </index>
                            <note>Sieben elegische Distichen.</note>
                            <listBibl>
                                <head>Vgl. dazu</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>Walther I</abbr> 21103</bibl>
                            </listBibl>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#gutetus_de_mixigia">Gutetus de Mixigia</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Carmen panegyricum ad electionem Alfonsi regis Aragoniae</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="129v" to="130r">129v–130r</locus>
                            <rubric xml:lang="la">Versus</rubric>
                            <quote type="incipit" xml:lang="la">
                                <lg>
                                    <l>Ni data materies esset quam vincere igni</l>
                                    <l>Hac experta foret vis sua vota minus</l>
                                </lg>
                            </quote>
                            <quote type="explicit" xml:lang="la">
                                <lg>
                                    <l>Emulus Alfonsi gladio et racione subactus</l>
                                    <l>Invicto regi gloria maior erit.</l>
                                </lg>
                            </quote>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Ni data materies esset quam vincere igni | Hac experta foret vis sua vota minus</term>
                            </index>
                            <note>Vier elegische Distichen.</note>
                            <listBibl>
                                <head>Vgl. dazu</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>Walther I</abbr> 11755b.</bibl>
                            </listBibl>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#gutetus_de_mixigia">Gutetus de Mixigia</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Carmen panegyricum ad laudem Alfonsi regis Aragoniae</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <note>Zum Verfasser des Briefs und der Gedichte, einem Notar der Stadt Mailand, vgl. <listBibl>
                                <bibl>
                                    <author>J. A. Fabricius</author>, Bibliotheca Latina mediae et infimae aetatis…, editio italiana, Bd. 2, Florenz 1858/1859, 164;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>RI</abbr> 5/1,2 Nr. 5504;</bibl>
                                <bibl xml:id="gbv_464691141">
                                    <author>P. Linehan</author>, The Spanish church and the papacy in the thirteenth century, Cambridge 1971 (Cambridge Studies in medieval life and thought), 155.</bibl>
                            </listBibl>
                        </note>
                        <listBibl>
                            <head>Druck aller Texte nach dieser Hs.</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Hahn <hi rend="normal">Collectio</hi>
                                </abbr>, 394–396.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="163">
                        <locus from="130r" to="130v">130r–v</locus>
                        <author ref="#alexander_iv_papa">Alexander IV papa</author>
                        <title>Epistula 'Post multiplices' ad civitatem Florentiam missa<note>
                           (<date>1254/1255</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Scribit papa communi Florencie quatenus marchiam Lancie in regnum pro subsidio regis Manfredi cum armata militum comitiva accedere disponendi <sic>cum modum</sic> transitum per terras iurisdictionis ipsorum ita quod procedere nequeat debeant protinus denegare</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Alexander episcopus servus servorum dei dilectis filiis nobili viro N potestati consilio et communi Florencie salutem et apostolicam benedictionem. Post multiplices ecclesie labores celesti favore promotos circa sedandas motuum tempestates quibus christianum populum tiranica dudum vexavit iniquitas</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Post multiplices ecclesiae labores caelesti favore promotos circa sedandas motuum tempestates</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">specialiter nos et Romanam ecclesiam ad gratam vobis vicissitudiinem obligetis. Datum etc</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Druck (nach dieser Hs.)</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Hahn <hi rend="normal">Collectio</hi>
                                </abbr>, 192f. Nr. XLVIII.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Potthast <hi rend="normal">Regesta</hi>
                                </abbr> 15710;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/2,3 Nr. 8904.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="164">
                        <locus from="130v">130v</locus>
                        <title>Epistula consolatoria cuiusdam religiosae mulieris</title>
                        <rubric xml:lang="la">Consolatur quedam religiosa mulier quendam sanctum et religiosum virum et <sic>ortatur</sic> eum ut tribulationibus suis velit paciencie statum opponere</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Reverendo in Christo fratri N Mediolanensi soror in domino consolari. Non doloris assiduitas nec tribulacionum turbo vos virum constantem in dolorem deberent adducere</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Non doloris assiduitas nec tribulationum turbo vos virum constantem in dolorem deberent adducere</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">et ad invicem nobis oracionum suffragiis suffragemur. Vale ut opto per tempora longiora. Datum Cremone</explicit>
                        <note>Der Trostbrief ist ungedruckt. </note>
                    </msItem>
                    <msItem n="165">
                        <locus from="131r" to="134v">131r–134v</locus>
                        <author ref="#petrus_de_vinea">Petrus de Vinea</author>
                        <title>Epistula I 21</title>
                        <incipit xml:lang="la">Fredericus dei gracia Romanorum imperator et semper Augustus Ierusalem et Sicilie rex senatoribus et Romano populo dilectis fidelibus suis suam graciam et bonam voluntatem. Levate in circuitu oculos vestros erigite filii hominum aures vestras</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Levate in circuitu oculos vestros erigite filii hominum aures vestras</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">quod honor omnium tangitur quicumque de corpore principum secularium offendatur</explicit>
                        <note>Auf die nachfolgend genannte Ausgabe bezieht sich die Editionsnotiz (18. Jh.) <locus from="131r">131r</locus> in marg.: <quote xml:lang="la">Lib. 1 ep. 21 P. de Vin.</quote>
                        </note>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>Petri de Vineis Epistolarum Bd. 1 (s. oben), 139–159;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>MGH <hi rend="normal">Const.</hi>
                                </abbr> 2, <ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_Const._2_S._290">290</ref>–<ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_Const._2_S._299">299</ref> Nr. 215;</bibl>
                            <bibl>L'epistolario di Pier della Vigna (s. oben), 163–171 Nr. 1.21.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/1,1 Nr. 2431.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="166">
                        <locus from="134v" to="135r">134v–135r</locus>
                        <author ref="#otto_iv_imperator">Otto IV imperator</author>
                        <title>Epistula 'Quia saepe' ad Innocentium III papam missa<note>
                           (<date>1210</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Conquerendo scribit imperator pape quod multum miratur et eciam movetur quod ad indignam sui reprehensionem in tanta verborum multitudine laboravit asserens se nichil fecisse propter quod sit spirituali et humano gladio feriendus</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Otto dei gracia Romanorum imperator etc. Clementissimo patri <w>I<supplied>nnocentio</supplied>
                            </w> divina etc. sacrosancte Romane ecclesie summo pontifici reverenciam etc. Quia sepe dictorum virtus perditur cum apud audiencium corda minus cauta oportunitate loquacitas levigatur mirari possumus</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Quia saepedictorum virtus perditur cum apud audientium corda minus cauta opportunitate loquacitas levigatur mirari possumus</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">quod temporalia tamquam imperator per totum imperium intendimus iudicare</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Druck (nach dieser Hs.)</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Hahn <hi rend="normal">Collectio</hi>
                                </abbr>, 208f. Nr. X.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/1,1 Nr. 440.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="167">
                        <locus from="135r" to="135v">135r–v</locus>
                        <author ref="#fridericus_ii_imperator">Fridericus II imperator</author>
                        <title>Epistula 'Utinam audiantur' ad civitatem Fermanam missa</title>
                        <rubric xml:lang="la">Admonendo scribit imperator civibus civitatis Fermane ut sibi debeant precavere ab indignacione sua et quod instanter relaxent a carceribus quendam fidelem suum quem detinent</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Fredericus dei gracia etc. Utinam audiantur verba mea et eloquium meum illis tribuat intellectum</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Utinam audiantur verba mea et eloquium meum illis tribuat intellectum</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">Que nocitura tenes quamvis sint cara relinque</explicit>
                        <note>Aussteller des Schreibens war vermutlich <rs type="person" ref="#petrus_de_vinea">Petrus de Vinea</rs>, in dessen Sammlung der Brief allerdings fehlt.</note>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>
                                <author>Winkelmann</author> Acta imperii inedita 1198–1273 (s. oben), 577f. Nr. 731.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>RI</abbr> 5/3,4 Nr. 13296.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="168">
                        <locus from="135v">135v</locus>
                        <author ref="#robertus_i_rex_siciliae">Robertus I Siciliae rex</author>
                        <title>Epistula de salvoconducto Gualteri de Sancto Laurentio iurisperiti<note>
                           (<rs type="place" ref="#acqui">Acqui</rs>, <date>08.03.1323</date>)</note>
                        </title>
                        <incipit xml:lang="la">Robertus dei gracia rex Ierusalem et Sicilie ducatus Apulie et principatus Capue provincie et Forcalquerii ac Pedimontis comes universis presentes literas inspecturis tam fidelibus quam amicis suis graciam et salutem. Cum <rs type="person" ref="#gualterus_de_sancto_laurentio">Galterius de sancto Laurencio</rs> iurisperitus familiaris et fidelis noster ostensor presencium ad certas partes Lombardie pro quibusdam negociis suis habeat se transferre</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Cum Gualterus de Sancto Laurentio iurisperitus familiaris et fidelis noster ostensor praesentium ad certas partes Lombardiae pro quibusdam negotiis suis habeat se transferre</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">et fideles de obediencia commendemus. Datum Aquis Anno domini M<hi rend="sup">o</hi> CCC XXIII<hi rend="sup">o</hi> die VIII Marcii VI indictione regnorum nostrorum anno XIIII</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Druck (nach dieser Hs.)</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Hahn <hi rend="normal">Collectio</hi>
                                </abbr>, 267 Nr. XLII.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="169">
                        <locus from="135v" to="136r">135v–136r</locus>
                        <author ref="#robertus_i_rex_siciliae">Robertus I Siciliae rex</author>
                        <title>Epistula 'Viros morum gravitate' ad Ubertum episcopum Vercellensem missa<note> (<date>1311/1312–1328</date>)</note>
                        </title>
                        <incipit xml:lang="la">Robertus etc. venerabili viro <rs type="person" ref="#ubertus_avogadro">
                                <w>V<supplied>berto</supplied>
                                </w> episcopo Vercellensi</rs> et comiti Cambellano consiliario familiari et fideli suo dilecto suam graciam et salutem. Viros morum gravitate conspicuos et elegancia virtutum preclaros nobis collaterali societate iungendos solicite nos decet exquirere</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Viros morum gravitate conspicuos et elegantia virtutum praeclaros nobis collaterali societate iungendos sollicite nos decet exquirere</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">tamquam familiarem nostrum graciosa prosecucione foveri et condignis favoribus honorari. In cuius rei testimonium etc. Datum etc</explicit>
                        <note>Bei dem Adressaten handelt es sich um Ubertus Avogadro, 1310–1328 Bischof von Vercelli (<bibl>
                                <abbr>Eubel</abbr> 1, 521</bibl>), der sich während des Italienzuges Heinrichs VII. zunächst auf die Seite des römischen Königs gestellt hatte (vgl. <bibl>
                                <abbr>MGH <hi rend="normal">Const.</hi>
                                </abbr> 4, <ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_Const._2_S._444">444</ref>–<ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_Const._2_S._447">447</ref> Nr. 488–490, <ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_Const._2_S._485">485f.</ref> Nr. 526</bibl>), dann jedoch zu König Robert wechselte (vgl. <bibl xml:id="opac_138755345">Fontes rerum Germanicarum, hrsg. von <editor>J. F. Böhmer</editor>, Bd. 1: Johannes Victoriensis und andere Geschichtsquellen Deutschlands im vierzehnten Jahrhundert, Stuttgart 1843, 75</bibl>). </note>
                        <listBibl>
                            <head>Druck (nach dieser Hs.)</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Hahn <hi rend="normal">Collectio</hi>
                                </abbr>, 266f. Nr. XLI.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="170">
                        <locus from="136v" to="139v">136v–139v</locus>
                        <title>Tabula</title>
                        <incipit xml:lang="la">Abiectio timoris dei etc. folio 38. Accepcio personarum folio 43. Aer malus folio 85</incipit>
                        <explicit xml:lang="la">Ulcio folio 4, 33, 122. Unio in caritate folio 130. Universa. Zizaniam evellere 73</explicit>
                        <note>Ungedruckt.</note>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Buch- und Schriftwesen</term>
                            <index>
                                <term>Tabula</term>
                            </index>
                        </index>
                    </msItem>
                </msContents>
                <physDesc>
                    <objectDesc form="codex">
                        <supportDesc material="chart">
                            <support>
                                <p>
                                    <material>Papier</material>
                                </p>
                                <p>Papier, das äußerste Doppelblatt der ersten Lage Pergament.</p>
                                <p> Wasserzeichen: <watermark>Hirsch steigend, zweikonturiges Geweih</watermark>: ≈ <bibl>
                                        <abbr>Briquet</abbr> 3296</bibl> (<date>1400–1418</date>, zwei weitere Typen nicht nachweisbar).</p>
                            </support>
                            <extent>
                                <measure type="leavesCount" quantity="139">I, 139 Bl.</measure>
                                <dimensions type="leaf" unit="cm">
                                    <height unit="cm" quantity="30">30</height>
                                    <width unit="cm" quantity="21.5">21,5</width>
                                </dimensions>
                            </extent>
                            <foliation>Doppelte Blattzählung: <index indexName="nasa">
                                    <term>Buch- und Schriftwesen</term>
                                    <index>
                                        <term>Foliierung (original)</term>
                                    </index>
                                </index> Zeitgenössische Tintenfoliierung: <quote>I</quote>–<quote>CXXXVI</quote>, Vorsatzbl. und letzte vier Bl. ungez., parallel Tintenfoliierung modern: <quote>1–100</quote> (Zählfehler, nach Bl. 60 ein Bl. übersprungen), <quote>137–139</quote>.</foliation>
                            <collation>
                                <formula>VI (11). 8 VIII (139). </formula>
                                <catchwords>
                                    <index indexName="nasa">
                                        <term>Buch- und Schriftwesen</term>
                                        <index>
                                            <term>Reklamanten</term>
                                        </index>
                                    </index> Reklamanten. Lagenmitte jeweils mit Pergamentfalzen verstärkt, außerdem Pergamentfalze außen um die Lagen gelegt (mit Ausnahme der ersten und letzten Lage, wo der umgehängte HS als Schutz dient).</catchwords>
                            </collation>
                        </supportDesc>
                        <layoutDesc>
                            <layout columns="1" writtenLines="30 35" ruledLines="0">
                                <p>
                                    <dimensions type="written" unit="cm">
                                        <height unit="cm" quantity="22">21–22</height>
                                        <width unit="cm" quantity="14">13–14</width>
                                    </dimensions>, einspaltig, 30–35 Zeilen. </p>
                            </layout>
                        </layoutDesc>
                    </objectDesc>
                    <handDesc>
                        <summary>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Schriftarten</term>
                                <index>
                                    <term>Gotische Schriften</term>
                                    <index>
                                        <term>Bastarda</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </index> Bastarda von zwei Haupthänden, </summary>
                        <handNote script="bastarda" medium="ink" scope="sole">
                            <p>Hand 1: Text (<locus from="Iv" to="136r">Iv–136r</locus>); </p>
                        </handNote>
                        <handNote script="bastarda" medium="ink" scope="sole">
                            <p>Hand 2: Tabula (<locus from="136v" to="139v">136v–139v</locus>). </p>
                        </handNote>
                    </handDesc>
                    <decoDesc>
                        <decoNote type="rubric">
                            <p>Bl. 1r–123r rubriziert, rote Lombarden, vielfach in marg. noch Repräsentanten erkennbar. <index indexName="nasa">
                                    <term>Buchschmuck</term>
                                    <index>
                                        <term>Lombarden</term>
                                    </index>
                                </index>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Buch- und Schriftwesen</term>
                                    <index>
                                        <term>Repräsentanten</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </p>
                        </decoNote>
                    </decoDesc>
                    <additions>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Buch- und Schriftwesen</term>
                            <index>
                                <term>Marginalien</term>
                            </index>
                        </index>
                        <locus from="1r">1r</locus>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Buch- und Schriftwesen</term>
                            <index>
                                <term>Titel- bzw. Inhaltsvermerk (neuzeitlich)</term>
                            </index>
                        </index>Vermerk: <quote xml:lang="la">Epistulae papales &amp; Imperiales editae per Petrum de Vineis</quote> von derselben Hand des <date>16. Jh.</date> wie in <ref type="mss" cRef="277-helmst">Cod. Guelf. 277 Helmst.</ref>, Ir. Zahlreiche Marginalien und Korrekturen von zeitgenössischen Händen. Außerdem in marg. jeweils die Seitenzahlen der Ausgaben von <bibl>
                            <hi rend="font-variant:small-caps">Hahn</hi> bzw. <hi rend="font-variant:small-caps">Iselius</hi> (s. unten)</bibl> angegeben; auf dem <locus from="VS">VS</locus> Inhaltsangabe: <quote xml:lang="la">Petri de Vineis epistolae. Codex in libros non distributus, cui plura sunt adjecta aliorum auctorum. Sec. XV.</quote> (19. Jh., vermutlich <rs type="person" ref="#heinemann_otto_von">O. von Heinemann</rs>). <index indexName="nasa">
                            <term>Buch- und Schriftwesen</term>
                            <index>
                                <term>Titel- bzw. Inhaltsvermerk (neuzeitlich)</term>
                            </index>
                        </index>
                    </additions>
                    <bindingDesc>
                        <binding contemporary="true" notBefore="1401" notAfter="1500">
                            <p>Gotischer Pappdeckelband mit Bezug aus hellem <material>Schafsleder</material>, berieben, Rücken fehlt fast völlig. Streicheisenlinien auf dem <locus from="HD">HD</locus>. Drei Doppelbünde. Reste von zwei Schleifenschließen, auf VD und HD jeweils fünf kleine Schonernägel aus Messing in Halbkugelform. Liber catenatus, an der oberen Kante des HD Perforation und Rostspuren der Kettenöse. Reste eines Titel- bzw. Signaturschildchens erkennbar. Gleichartige Einbände auch an den ebenfalls aus Italien stammenden <ref type="mss" cRef="15-aug-4f">Cod. Guelf. 15 Aug. 4°</ref>, <ref type="mss" cRef="17-21-4-aug-4f">17.21.4 Aug. 4°</ref> und <ref type="mss" cRef="253-gud-lat">253 Gud. lat.</ref>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Einband</term>
                                    <index>
                                        <term>Beschläge</term>
                                        <index>
                                            <term>Schonernägel (Halbkugelform)</term>
                                        </index>
                                    </index>
                                </index>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Einband</term>
                                    <index>
                                        <term>Beschläge</term>
                                        <index>
                                            <term>Kette (Spuren)</term>
                                        </index>
                                    </index>
                                </index>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Einband</term>
                                    <index>
                                        <term>Schließen</term>
                                        <index>
                                            <term>Schleifenschließen</term>
                                        </index>
                                    </index>
                                </index>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Einbände, bemerkenswerte</term>
                                    <index>
                                        <term>gotische Pappdeckeleinbände (unverziert)</term>
                                    </index>
                                </index>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Einbände, bemerkenswerte</term>
                                    <index>
                                        <term>Kettenbände (libri catenati)</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </p>
                        </binding>
                    </bindingDesc>
                </physDesc>
                <history>
                    <origin>
                        <p>Inhalt, Wasserzeichen und Einbandmaterial lassen den Schluss zu, dass die Handschrift im ersten Viertel des 15. Jh. im oberitalienischen Raum angefertigt wurde. Als Vorlage diente zweifellos der inhaltlich identische Codex <ref type="altMs">Florenz, BNC, Landau Finaly 17</ref>, der in der zweiten Hälfte des 13. Jh. im <rs type="corporate" ref="#bagno_di_romagna_kloster_kamaldulenser">Kamaldulenserkloster Pieve di Santa Maria in Bagno di Romagna</rs> entstand, vgl. <bibl>I manoscritti Landau Finaly della Biblioteca Nazionale Centrale di Firenze. Catalogo di <editor>G. Lazzi</editor> e <editor>M. Rolih Scarlino</editor>, Bd. 1: Schede 1–145, Firenze 1994 (Inventari e cataloghi toscani 46), 55–61 Nr. 17;</bibl>
                            <bibl>
                                <author>Schaller</author> Handschriftenverzeichnis (s. unten), 108–116 Nr. 71</bibl>. Die Texte ab Bl. <locus from="64r">64r</locus> der vorliegenden Hs. finden sich außerdem in einer weiteren Abschrift des Florentiner Codex aus dem 15. Jh., heute in <ref type="altMs" target="http://manuscripta.at/?ID=9777">Wien, ÖNB, Cod. 401</ref> (<bibl>
                                <author>Schaller</author> Handschriftenverzeichnis, s. unten, 381–384 Nr. 216</bibl>). Die ungeordnete Briefsammlung enthält neben verschiedenen Versen und 23 Briefen aus der Sammlung des <rs type="person" ref="#petrus_de_vinea">Petrus de Vinea</rs> zahlreiche weitere kaiserliche und päpstliche Sendschreiben. Sie wurde für die Verwendung als Musterbriefkollektion angelegt und durch umfangreiche Rubriken, meist aus dem jeweiligen Dokument extrahiert, und marginal ausgeworfene Schlagwörter inhaltlich erschlossen.</p>
                    </origin>
                    <provenance>
                        <p>Da Vorbesitzeinträge fehlen, lässt sich nur mutmaßen, wie der Codex in den den Besitz von <rs type="person" role="owner_previous" ref="#flacius_matthias">Matthias Flacius Illyricus</rs> gelangt sein könnte; denkbar wäre der Erwerb durch den Wiener Gräzisten <rs type="person" ref="#tanner_georg">Georg Tanner</rs> (1515–1580), der während eines dreijährigen Aufenthalts in Padua (1553–1556) Bibliotheken in Venedig, Ancona und Rom frequentierte, oder durch den Zenturiatoren <rs type="person" ref="#languet_hubert">Hubert Languet</rs> (1518–1581) auf seiner Reise nach Mailand und Bologna im Sommer 1555. Außerdem verfügte Flacius seit 1554 über Kontakte zu dem flämischen Handschriftensammler und Antiquar <rs type="person" ref="#arlenius_arnoldus">Arnoldus Arlenius</rs> (ca. 1510–1574), der seit 1542 in Venedig und später in Ferrara tätig war.</p>
                    </provenance>
                    <acquisition>
                        <p>Zusammen mit der übrigen Bibliothek des Matthias Flacius Illyricus am <date>20.4.1597</date> von Herzog Heinrich Julius von Braunschweig-Lüneburg erworben, 1614 im Gesamtkatalog der Wolfenbütteler Hofbibliothek von Liborius Otho (<ref type="mss" cRef="a-extrav">Cod. Guelf. A Extrav.</ref>, <ref target="http://diglib.hab.de/mss/a-extrav/start.htm?image=00280">p. 278</ref> [273]) als Nr. <quote>1</quote> der separat eingeordneten <quote xml:lang="la">In Fasciculo colligati libri</quote> (Briefsammlungsbände aus der Bibliotheca Flaciana) folgendermaßen verzeichnet: <quote xml:lang="la">Epistolae Papales et Imperiales editae per Petrum de Vineis manuscriptae.</quote> — <date>1618</date> aus Wolfenbüttel in die Universitätsbibliothek Helmstedt überführt; <date>1644</date> in deren Handschriftenkatalog (<ref type="mss" cRef="27-2-aug-2f">Cod. Guelf. 27.2 Aug. 2°</ref>, <ref target="http://diglib.hab.de/mss/27-2-aug-2f/start.htm?image=00010">2v</ref>) als <quote xml:lang="la">Epistolae Papales et Imperiales editae per Petrum de Vineis, Secretarium Imperialem</quote> unter den <quote xml:lang="la">Theologici <supplied>MSS<hi rend="sup">ti</hi>
                                </supplied> in folio</quote> nachgewiesen, auf dem <locus>VS</locus> die zugehörige Helmstedter Signatur <quote>T. F. 27</quote>. Im Handschriftenverzeichnis von <date>1797</date> (<ref type="mss" cRef="ba-3-51">BA III, 51</ref>) unter Nr. <quote>87</quote> genannt, außerdem in Friedrich Adolf Ebert: Notitia codicum praestantiorum bibliothecae Guelferbytanae (<ref type="mss" cRef="496-11-novi">Cod. Guelf. 496.11 Novi</ref>, 187v–188r und 208r–209r), wo der Codex als Nr. <quote>226</quote> der Gruppe <quote xml:lang="la">Codices latini patrum ecclesiae et recentiorum auctorum</quote> detailliert beschrieben wird. <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#ebert_friedrich_adolf">Ebert, Friedrich Adolf</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Notitia codicum praestantiorum bibliothecae Guelferbytanae</term>
                                </index>
                            </index>
                        </p>
                    </acquisition>
                </history>
                <additional>
                    <adminInfo>
                        <recordHist>
                            <source>
                                <bibl>Katalog der mittelalterlichen Helmstedter Handschriften. Teil II: Cod. Guelf. 277 bis 370 Helmst. Mit einem Anhang: Die mittelalterlichen Handschriften und Fragmente der Ehemaligen Universitätsbibliothek Helmstedt, beschrieben von Bertram Lesser. Wiesbaden 2022.</bibl>
                            </source>
                        </recordHist>
                    </adminInfo>
                    <listBibl>
                        <bibl>
                            <author>G. H. Pertz</author>, Die italiänische Reise vom November 1821 bis August 1823, in: Archiv der Gesellschaft für ältere deutsche Geschichtkunde 5 (1824), 1–514, hier 386–388 Nr. 5.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Ebert <hi rend="normal">Handschriften</hi>
                            </abbr>, 30.</bibl>
                        <bibl>
                            <author>W. Wattenbach</author>, Reise nach Österreich in den Jahren 1847, 1848, 1849, in: Archiv der Gesellschaft für ältere deutsche Geschichtkunde 10 (1851), 426–709, hier 662.</bibl>
                        <bibl xml:id="gbv_218358318">
                            <author>J. L. A. Huillard-Bréholles</author>, Vie et correspondance de Pierre de la Vigne, ministre de l’empereur Frédéric II. Avec une étude sur le mouvement réformiste au XIII<hi rend="sup">e</hi> siècle, Paris 1865, ND Aalen 1966, 275.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Heinemann</abbr> Nr. 331.</bibl>
                        <bibl xml:id="gbv_139193820">
                            <author>K. G. Hugelmann</author>, Die Wahl Konrads IV. zu Wien im Jahre 1237, Weimar 1914, 19–21.</bibl>
                        <bibl>
                            <author>H. M. Schaller</author>, Zur Entstehung der sogenannten Briefsammlung des Petrus de Vinea, in: <abbr>DA</abbr> 12 (1956), 114–159, hier 154; ND in <author>Ders.</author>, Stauferzeit. Ausgewählte Aufsätze, Hannover 1993 (<abbr>MGH</abbr> Schriften 38), 225–270, hier 265.</bibl>
                        <bibl>
                            <author>H. M. Schaller</author>, Unbekannte Briefe Kaiser Friedrichs II aus Vat. lat. 14204, in: <abbr>DA</abbr> 19 (1963), 397–433, hier 414 und 416; ND in <author>Ders.</author> Stauferzeit (s. oben), 329–368, hier 347f.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Hartmann</abbr>, 228.</bibl>
                        <bibl xml:id="opac_342500546">
                            <author>H. M. Schaller</author>, <author>B. Vogel</author>, Handschriftenverzeichnis zur Briefsammlung des Petrus de Vinea, Hannover 2002 (MGH Hilfsmittel 18), 431–437 Nr. 235.</bibl>
                        <bibl xml:id="opac_367460742">
                            <author>B. Vogel</author>, Die Briefsammlung des Petrus de Vinea und ihre handschriftliche Überlieferung – Bestandsaufnahme und Perspektiven, in: Quellenvielfalt und editorische Methoden, hrsg. von <editor>M. Thumser</editor> und <editor>J. Tandecki</editor>, Toruń 2003 (Publikationen des deutsch-polnischen Gesprächskreises für Quelleneditionen 2), 249–269, hier 268.</bibl>
                        <bibl>
                            <author>M. Thumser</author>, Briefe in loser Ordnung. Über Mischsammlungen des späteren Mittelalters, in: Päpste, Privilegien, Provinzen. Beiträge zur Kirchen-, Rechts- und Landesgeschichte. Festschrift für Werner Maleczek zum 65. Geburtstag, hrsg. von <editor>J. Gießauf</editor>, <editor>R. Murauer</editor> und <editor>M. P. Schennach</editor>, Wien, München 2010 (<abbr>MIÖG</abbr> Ergänzungsband 55), 449–460, hier 450.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Polak <hi rend="normal">Treatises 3</hi>
                            </abbr>, 566.</bibl>
                        <bibl>Handschriftenverzeichnis zur Briefsammlung des Thomas von Capua. Auf Grundlage der Vorarbeiten von Hans Martin Schaller bearbeitet von <editor>K. Stöbener</editor> und <editor>M. Thumser</editor>, Wiesbaden 2017 (MGH Hilfsmittel 30), 174.</bibl>
                    </listBibl>
                </additional>
            </msDesc>
        </body>
    </text>
</TEI>