<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" xml:lang="de" xml:id="HAB_mss_313-helmst_tei-msDesc_Lesser">
    <teiHeader>
        <fileDesc>
            <titleStmt>
                <title>Beschreibung von Cod. Guelf. 313 Helmst. (Katalog der mittelalterlichen Helmstedter Handschriften. Teil II: Cod. Guelf. 277 bis 370 Helmst. Mit einem Anhang: Die mittelalterlichen Handschriften und Fragmente der Ehemaligen Universitätsbibliothek Helmstedt, beschrieben von Bertram Lesser. Wiesbaden 2022.)</title>
                <respStmt>
                    <resp>Beschrieben von </resp>
                    <name type="person">Bertram Lesser</name>
                </respStmt>
                <funder>Gefördert durch die <orgName>Deutsche Forschungsgemeinschaft</orgName> im Rahmen des Programms "Digitalisierung und Erschließung handschriftlicher und gedruckter Überlieferung"</funder>
            </titleStmt>
            <editionStmt>
                <edition>Elektronische Ausgabe nach TEI P5</edition>
                <respStmt>
                    <resp>TEI-P5 konforme Kodierung durch </resp>
                    <name type="person">Bertram Lesser</name>
                    <name type="org">Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel</name>
                </respStmt>
            </editionStmt>
            <publicationStmt>
                <publisher>
                    <name type="org">Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel</name>
                    <ptr target="http://www.hab.de"/>
                </publisher>
                <date type="issued" when="2015-02-03"/>
                <date type="digitised" when="2021-08-10"/>
                <distributor>Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel</distributor>
                <availability status="restricted">
                    <licence target="http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/de/">
                        <p>Dieses Dokument steht unter einer Creative Commons Namensnennung-Weitergabe unter gleichen Bedingungen 3.0 Deutschland Lizenz (CC BY-SA).</p>
                        <p>Für die Nutzung weiterer Daten wie Digitalisaten gelten gegebenenfalls andere Lizenzen. Vgl. die <ref target="http://diglib.hab.de/?link=012">Nutzungshinweise</ref> der Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel.</p>
                    </licence>
                </availability>
                <pubPlace>
                    <ptr type="purl" target="http://diglib.hab.de/mss/313-helmst/start.htm"/>
                    <ptr type="thumbnailForPresentations" target="http://diglib.hab.de/mss/313-helmst/thumbs/00001.jpg"/>
                </pubPlace>
            <!--<idno type="URN">urn:nbn:de:gbv:23-mss/313-helmst3</idno>-->
            </publicationStmt>
            <sourceDesc>
                <p>Neu katalogisiert durch <name type="person">Bertram Lesser</name>.</p>
            </sourceDesc>
        </fileDesc>
        <encodingDesc>
            <projectDesc>
                <p>Beschreibung erstellt im Rahmen des Projektes <name type="project" subtype="cataloguing">Katalogisierung der mittelalterlichen Helmstedter Handschriften <name type="project" subtype="part">Teil III</name>
                    </name>.</p>
            </projectDesc>
        </encodingDesc>
        <revisionDesc>
            <change who="schassan" when="2019-08-20">Manuscripta Mediaevalia Objektnummer hinzugefügt.</change>
            <change who="schassan" when="2015-09-04">Normdaten ergänzt bzw. korrigiert.</change>
            <change who="lesser" when="2023-01-15">Überarbeitung abgeschlossen; gleicher Stand wie im gedruckten Katalog.</change>
        </revisionDesc>
    </teiHeader>
    <text>
        <body>
            <msDesc xml:id="mss_313-helmst_tei-msDesc_Lesser" xml:lang="de">
                <msIdentifier>
                    <settlement>Wolfenbüttel</settlement>
                    <repository key="HAB">Herzog August Bibliothek</repository>
                    <collection>Helmstedter Handschriften</collection>
                    <idno sortKey="wf_hab_helmst-0313">Cod. Guelf. 313 Helmst.</idno>
                    <altIdentifier type="catalog">
                        <collection>Heinemann-Nr.</collection>
                        <idno sortKey="heinemann-0347">347</idno>
                    </altIdentifier>
                    <altIdentifier type="catalog">
                        <collection>Manuscripta Mediaevalia Objektnummer</collection>
                        <idno>32412178,T</idno>
                    </altIdentifier>
                </msIdentifier>
                <head>
                    <title>Konzilsgeschichtliche Sammelhandschrift</title>
                    <origPlace>Basel</origPlace>
                    <origDate notBefore="1436" notAfter="1438">1436–1438</origDate>
                </head>
                <msContents>
                    <textLang mainLang="la"/>
                    <msItem n="1">
                        <locus from="Ir" to="Iv">Ir–v</locus>
                        <title>Tabula</title>
                        <incipit xml:lang="la">Tractatus magistri Iohannis de Segovia decem <sic>avizamentorum</sic> ex sacra scriptura de sanctitate ecclesie et generalis concilii auctoritate Folio primo. Tractatus eiusdem de admissione legatorum pape ad presidenciam in concilio Basiliensi Folio 50</incipit>
                        <explicit xml:lang="la">Sermo factus per dominum cancellarium Parisiensem qui incipit Prosperum <sic>iterum</sic> facit nobis deus etc</explicit>
                        <note>Die Inhaltsangaben sind unvollständig; die ab Bl. 218 enthaltenen Texte fehlen. Da das untere der beiden Fragmente, aus denen das Vorsatzbl. zusammengesetzt ist, bei der Neubindung falsch eingeklebt wurde, lautet die korrekte Reihenfolge: <locus from="Iv">Iv (oberes Fragment)</locus>, <locus from="Ir">Ir (unteres Fragment)</locus> und <locus from="Iv">Iv (unteres Fragment)</locus>. Die Formulierungen der Inhaltsangabe entsprechen meist wörtlich den Angaben des Bibliothekskatalogs (<bibl>
                                <abbr>MBÖ 1</abbr>, 228f.</bibl>).</note>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Buch- und Schriftwesen</term>
                            <index>
                                <term>Tabula</term>
                            </index>
                        </index>
                    </msItem>
                    <msItem n="2">
                        <locus from="1r" to="49v">1r–49v</locus>
                        <author ref="#johannes_de_segovia">Johannes de Segovia</author>
                        <title>Tractatus X avisamentorum ex sacra scriptura de sanctitate ecclesiae et generalis concilii auctoritate</title>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="1r" to="49r">1r–49r</locus>
                            <rubric xml:lang="la">Tractatus magistri Iohannis de Segovia de ecclesiastica potestate scilicet tractatus decem avisamentorum ex sacra scriptura de sanctitate ecclesie et generalis concilii auctoritate etc.</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Aiunt sapientes in decisione questionum ac disputacionum frequencia necnon per ipsos et alios quoscumque de ecclesia prout est omnium magistra fidelium</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Aiunt sapientes in decisione quaestionum ac disputationum frequentia necnon per ipsos</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">ex sacra scriptura unde ex hoc impositum est nomen opusculo</explicit>
                            <finalRubric xml:lang="la">Tractatulus decem avisamentorum ex sacra scriptura de sanctitate ecclesie et generalis concilii auctoritate</finalRubric>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="49r" to="49v">49r–v</locus>
                            <title type="sub">Tabula</title>
                            <incipit xml:lang="la">Decem avisamenta contenta in superioribus sunt hec. Primum quod ecclesia non predestinatorum solum aut in gracia existencium sed est congregacio omnium fidelium</incipit>
                            <explicit xml:lang="la">et in materia scandali quod nemo eximitur a iudicio etc</explicit>
                        </msItem>
                        <colophon xml:lang="la">Iste tractatus est completus in Basilea et pertinet ad monasterium Mellicense ordinis sancti Benedicti Patavienses diocesis. Est autem scriptus tempore concilii generalis Basiliensis per quendam fratrem prescripti monasterii monachum professum <date when="1437-05-28">anno domini M<hi rend="sup">o</hi> quadringentesimo tricesimoseptimo concilii vero anno sexto Eugenii pape anno septimo XXVIII die Mensis Maii</date>
                        </colophon>
                        <filiation>Eine autographe Abschrift des Traktats nach dieser Hs. von <rs type="person" ref="#hardt_hermann_von_der">Hermann von der Hardt</rs>findet sich in seiner Kollektaneenhs. Nr. XXI zum Basler Konzil, jetzt <ref type="altMs">Stuttgart, WLB, Ms. theol. et phil. 2° 76/21</ref>, 1r–241v. Von der Hardt bewahrte die Abschrift in seiner Privatbibliothek auf, mit der sie 1786 versteigert wurde, vgl. <bibl>
                                <abbr>Hardt <hi rend="normal">Catalogus</hi>
                                </abbr>, <ref target="http://diglib.hab.de/drucke/q-40a-8f-helmst/start.htm?image=00026">16</ref> Nr. 82 (XXI).</bibl> Die im Auktionskatalog angegebene Datierung des Textes auf des Jahr 1437 ist dem Kolophon entnommen. Das vorliegende Initium (<quote xml:lang="la">Aiunt sapientes</quote> statt <quote xml:lang="la">Apud sapientes</quote>) findet sich u. a. auch in der Hs. <ref type="altMs">München, BSB, Clm 6605</ref>, 70r–142r (<bibl>
                                <abbr>Kallen <hi rend="normal">Überlieferung</hi>
                                </abbr>, 45</bibl>). Mit dem normalen Initium auch in <ref type="mss" cRef="376-helmst">Cod. Guelf. 376 Helmst.</ref>, 1v und 129v–223r. </filiation>
                        <listBibl>
                            <head>Der Text ist als Ganzes ungedruckt, bislang nur folgende Auszüge:</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Hardt <hi rend="normal">Constantiense Concilium</hi>
                                </abbr> 6, 7f. ( kurzer Auszug);</bibl>
                            <bibl xml:id="opac_023744324">
                                <author>W. Krämer</author>, Konsens und Rezeption. Verfassungsprinzipien der Kirche im Basler Konziliarismus. Mit Edition ausgewählter Texte, Münster/Westf. 1980 (Beiträge zur Geschichte der Philosophie und Theologie des Mittelalters N.F. 19), 385–415 (Tabula und Avisamentum I, mit dieser Hs., Sigle Gu2, 227–241 zum Text);</bibl>
                            <bibl>
                                <author> S. J. Madrigal Terrazas</author>, El pensamiento eclesial de Juan de Segovia (1393–1458): La gracia en el tiempo, Madrid 2004 (Publicaciones de la Universidad Pontificia Comillas Madrid. Estudios 90), 227–251 (Avisamentum III).</bibl>
                        </listBibl>
                        <note>Eine vollständige Ausgabe ist offenbar in Vorbereitung, vgl. <bibl>
                                <author>T. Prügl</author>, Herbst des Konziliarismus? Die Spätschriften des Johannes von Segovia, in: Das Ende des konziliaren Zeitalters (1440–1450). Versuch einer Bilanz, hrsg. von <editor>H. Müller</editor>, München 2012 (Schriften des Historischen Kollegs 86), 153–174, hier 154f.</bibl>
                        </note>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl xml:id="gbv_131352830">
                                <author>U. Fromherz</author>, Johannes von Segovia als Geschichtsschreiber des Konzils von Basel, Basel 1960 (Basler Beiträge zur Geschichtswissenschaft 81), 152 Nr. 6 (Hs. fehlt);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>García y García <hi rend="normal">Canonística</hi>
                                </abbr> 1, 197f. Nr. 18.8;</bibl>
                            <bibl>
                                <author>B. Hernández Montes</author>, Obras de Juan de Segovia, in: Repertorio de historia de las ciencias eclesiásticas en España 6, Salamanca 1977, 267–347, hier 275f. Nr. 9 (Hs. genannt);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>HISLAMPA</abbr>, 343.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="3">
                        <locus from="50r" to="73r">50r–73r</locus>
                        <author ref="#johannes_de_segovia">Johannes de Segovia</author>
                        <title>Relatio in deputatione fidei super materia bullarum de praesidentia</title>
                        <rubric xml:lang="la">Tractatus magistri Iohannis de Segovia de admissione presidencium pape editus in concilio generali Basiliense</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Sacro generali concilio Basiliensi die lune XV Februarii anno domini M<hi rend="sup">o</hi> CCCC<hi rend="sup">o</hi> XXXIIII<hi rend="sup">o</hi> apud ecclesiam maiorem in congregacione generali per Iohannem Archiepiscopum Tarentinum Petrum episcopum Paduanum et Ludovicum abbatem sancte Justine Paduensis presentate fuerunt tres bulle tenoris sequentis</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Sacro generali concilio Basiliensi die lune XV Februarii anno domini M<hi rend="sup">o</hi> CCCC<hi rend="sup">o</hi> XXXIIII<hi rend="sup">o</hi> apud ecclesiam maiorem in congregatione generali per Iohannem archiepiscopum Tarentinum Petrum episcopum Paduanum et Ludovicum abbatem sanctae Justinae Paduensis praesentatae fuerunt tres bullae tenoris sequentis</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">XXVII die mensis Junii fuit celebrata XVIII sessio eiusdem concilii et publicatum decretum in forma sequentis: Sacrosancta generalis synodus Basiliensis etc</explicit>
                        <filiation>Auch in <ref type="mss" cRef="376-helmst">Cod. Guelf. 376 Helmst.</ref>, 312r–337r. </filiation>
                        <listBibl>
                            <head>Edition</head>
                            <bibl>
                                <author>P. Ladner</author>, Johannes von Segovias Stellung zur Präsidentenfrage des Basler Konzils, in: Zeitschrift für schweizerische Kirchengeschichte 62 (1968), 1–113, hier 31–92.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <author>Fromherz</author> Johannes von Segovia (s. oben), 25, 152 Nr. 5 (Hs. fehlt);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>García y García <hi rend="normal">Canonística</hi>
                                </abbr> 2, 197 Nr. 18.7;</bibl>
                            <bibl>
                                <author>Hernández Montes</author> Obras de Juan de Segovia (s. oben), 273f. Nr. 6 (Hs. genannt);</bibl>
                            <bibl>
                                <author>Krämer</author> Konsens (s. oben), 209–219 (209 Hs. genannt);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>HISLAMPA</abbr>, 341 (Hs. genannt).</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="4">
                        <locus from="73r" to="88v">73r–88v</locus>
                        <author ref="#petrus_de_alliaco">Petrus de Alliaco</author>
                        <title>Tractatus de ecclesiastica potestate</title>
                        <rubric xml:lang="la">Tractatus de ecclesiastica potestate domini Petri cardinalis Cameracensis editus in concilio Constantiensi</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">
                            <w>C<supplied>h</supplied>risti</w> nomine invocato cui data est ipso teste <ref type="biblical" cRef="Mt_28,18">omnis potestas in celo et in terra</ref>. De ecclesiastica potestate ab eo derivata tractatum hunc brevem aggredior exordium faciens</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Christi nomine invocato cui data est ipso teste omnis potestas in caelo et in terra. De ecclesiastica potestate ab eo derivata tractatum hunc brevem aggredior exordium faciens</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">qui contra premissa opponere voluerint responsurum. Datum et pronunciatum Constancie in concilio generali anno domini M<hi rend="sup">o</hi> CCCC<hi rend="sup">o</hi> XVI<hi rend="sup">o</hi> die prima mensis Octobris in ecclesia sancti Pauli auctoritate domini cardinalis Cameracensis predicti</explicit>
                        <colophon xml:lang="la">Et sic est finis anno domini M<hi rend="sup">o</hi> CCCC<hi rend="sup">o</hi> XXXVIII Basilee XII die mensis Marcii etc</colophon>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Hardt <hi rend="normal">Constantiense Concilium</hi>
                                </abbr> 6, 15–77 (u.a. nach dieser Hs.);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Gerson <hi rend="normal">Opera</hi>
                                </abbr> 2, 925–960.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Potthast <hi rend="normal">Wegweiser</hi>
                                </abbr> 2, 914;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Schulte</abbr> 2, 402 Nr. 1;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Rep. font.</abbr> 1, 155.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="5">
                        <locus from="88v" to="103r">88v–103r</locus>
                        <author ref="#johannes_gerson">Johannes Gerson</author>
                        <title>Tractatus de potestate ecclesiastica et de origine iuris et legum</title>
                        <rubric xml:lang="la">Tractatus magistri Jo<supplied>hannis</supplied> Gerson cancellarii Parisiensis vide titulum in fine tractatus</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Potestas ecclesiastica debet ab ecclesiasticis quid et qualis et quanta sit agnosci</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Potestas ecclesiastica debet ab ecclesiasticis quid et qualis et quanta sit agnosci</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">ratus vero dupliciter vel de iure vel de facto. De hoc opere finito laudetur deus per infinita secula seculorum Amen</explicit>
                        <colophon xml:lang="la">Hunc tractatum de potestate ecclesiastica et de origine iuris et legum fecit magister Jo<supplied>hannes</supplied> Garsen sacre theologie doctor cancellarius Parisiensis et composuit eum in sacro concilio Constantiensi anno domini M<hi rend="sup">o</hi> CCCC<hi rend="sup">o</hi> XVII. Scriptus pro domino <rs type="person" ref="#martinus_de_senging">Martino priori monasterii Mellicensis</rs> et ambasiator<supplied>e</supplied> prefatorum fratrum ac dominorum in sacro concilio Basiliensi sub anno domini M<hi rend="sup">o</hi> CCCC<hi rend="sup">o</hi> XXXVIII<hi rend="sup">o</hi> XIIII die mensis Marcii etc</colophon>
                        <filiation>Auch in <ref type="mss" cRef="122-helmst">Cod. Guelf. 122 Helmst.</ref>, 1ra–24vb; <ref type="mss" cRef="376-helmst">376 Helmst.</ref>, 338r–353v.</filiation>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Hardt <hi rend="normal">Constantiense Concilium</hi>
                                </abbr> 6, 79–137 (u.a. nach dieser Hs., deren Sondergut wie Kapitelverzeichnis, Explicit und Kolophon separat abgedruckt ist);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Gerson <hi rend="normal">Opera</hi>
                                </abbr> 2, 225–256;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Glorieux <hi rend="normal">Jean Gerson</hi>
                                </abbr> 6, 210–250 Nr. 282 (XV Hs. genannt).</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Potthast <hi rend="normal">Wegweiser</hi>
                                </abbr> 1, 505;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Schulte</abbr> 2, 382 Nr. 219.7;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Rep. font.</abbr> 6, 325f.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="6">
                        <locus from="103r" to="106r">103r–106r</locus>
                        <author ref="#johannes_gerson">Johannes Gerson</author>
                        <title>De auctoritate concilii universalem ecclesiam repraesentantis</title>
                        <rubric xml:lang="la">Tractatus de auctoritate congregacionis fidelium universalem ecclesiam representantis sine consensu summi pontificis facte editus Constancie per cancellarium Parisiensem</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">In sequenti opere ad videndum de auctoritate congregacionis fidelium universalem ecclesiam representantis sine consensu summi pontificis facte erunt XIIII articuli</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">In sequenti opere ad videndum de auctoritate congregationis fidelium universalem ecclesiam repraesentantis sine consensu summi pontificis factae erunt XIIII articuli</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">et comprehendentur sub numero XXXI quia iam duravit presens scisma per XXXI annos</explicit>
                        <finalRubric xml:lang="la">Et sic est finis harum conclusionum etc.</finalRubric>
                        <filiation>Eine identische Abschrift in <ref type="mss" cRef="376-helmst">Cod. Guelf. 376 Helmst.</ref>, 353v–356v.</filiation>
                        <listBibl>
                            <head>Edition</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Glorieux <hi rend="normal">Jean Gerson</hi>
                                </abbr> 6, 114–123 Nr. 269 (XII Hs. genannt);</bibl>
                            <bibl>
                                <author>Z. Rueger</author>, Le «De auctoritate concilii» de Gerson, in: Revue d'Histoire Ecclésiastique 53 (1958), 775–795 (Text 785–795, mit dieser Hs., 775 genannt).</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Potthast <hi rend="normal">Wegweiser</hi>
                                </abbr> 1, 504;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Schulte</abbr> 2, 382 Nr. 219.7;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Rep. font.</abbr> 6, 325f.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="7">
                        <locus from="106r" to="113v">106r–113v</locus>
                        <author ref="#theodoricus_de_niem">Theodoricus de Niem</author>
                        <title>Invectiva in diffugientem e Constantiensi concilio Johannem XXIII papam</title>
                        <incipit xml:lang="la">Alma mater katholica et apostolica ecclesia unica et virgo sine ruga sponsaque boni pastoris Ihesu Christi illibata maledictis filiis maledictisque pastoribus de papatu contendentibus</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Alma mater catholica et apostolica ecclesia unica et virgo sine ruga sponsaque boni pastoris Iesu Christi illibata maledictis filiis maledictisque pastoribus de papatu contendentibus</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">in ignem ut ardeant mittere disposuit. Quia hec est gloria sanctis eius qui est in secula benedictus Amen</explicit>
                        <filiation>Eine identische Fassung in <ref type="mss" cRef="376-helmst">Cod. Guelf. 376 Helmst.</ref>, 356v–365v.</filiation>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Hardt <hi rend="normal">Constantiense Concilium</hi>
                                </abbr> 2/14, 296–330 (nach dieser Hs.).</bibl>
                        </listBibl>
                        <note> Da Heinemann den Text nicht verzeichnet hat, gelten in der Forschung die beiden in dieser Ausgabe benutzten Codices Helmstadienses irrtümlich als verloren. </note>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Potthast <hi rend="normal">Wegweiser</hi>
                                </abbr>, 1052;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Erler <hi rend="normal">Nieheim</hi>
                                </abbr>, 382–402;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Heimpel <hi rend="normal">Dietrich von Niem</hi>
                                </abbr>, 301;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Rep. font.</abbr> 11, 136;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>
                                    <hi rend="sup">2</hi>VL</abbr> 2, 140–144.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="8">
                        <locus from="113v" to="131v">113v–131v</locus>
                        <title>Tractatus IV de decreto irritanti disputato in concilio Basiliensi</title>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Concilia</term>
                            <index>
                                <term>Concilium Basiliense (1431–1449)</term>
                                <index>
                                    <term>Tractatus IV de decreto irritanti disputato in concilio Basiliensi</term>
                                </index>
                            </index>
                        </index>
                        <note>Als fortlaufender Text ohne größere Trennungen sind enthalten: </note>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="113v" to="115v">113v–115v</locus>
                            <author ref="#johannes_gundisalvus">Johannes Gundisalvus</author>
                            <title>Allegationes de potestate executiva papae</title>
                            <rubric xml:lang="la">Sequitur questio mota in concilio Basiliensi utrum apostolico sit subtrahenda potestas executiva pro illa questione consideranda sunt infrascripta</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Primo igitur in ista materia supponendum est quod summus pontifex debet tenere statum magnificum gloriosum ac potentissimum</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Primo igitur in ista materia supponendum est quod summus pontifex debet tenere statum magnificum gloriosum ac potentissimum</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">satis iustum et racionabile est quod habeant expensas ab ecclesia dei congruentes tamen et necessarias</explicit>
                            <listBibl>
                                <head>Edition</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>Finke <hi rend="normal">Forschungen</hi>
                                    </abbr>, 283–287;</bibl>
                                <bibl>Quellen zur Kirchenreform im Zeitalter der großen Konzilien des 15. Jahrhunderts, ausgew. und übers. von <editor>J. Miethke</editor> und <editor>L. Weinrich</editor>, Bd. 2: Die Konzilien von Pavia/Siena (1423/24), Basel (1431–1449) und Ferrara/Florenz (1438–1445), Darmstadt 2002 (Freiherr-vom-Stein-Gedächtnisausgabe 38b), 238–250 Nr. XIa.</bibl>
                            </listBibl>
                        </msItem>
                        <note> – Daran ohne Übergang angeschlossen (<locus from="115v">115v</locus> Z. 21), gekennzeichnet durch die Maginalie <quote xml:lang="la">Questionalia</quote> mit Paragraphenzeichen: </note>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="115v" to="118r">115v–118r</locus>
                            <author ref="#johannes_gundisalvus">Johannes Gundisalvus</author>
                            <title>Allegationes de decreto irritanti</title>
                            <rubric xml:lang="la">Alia materia an in decretis concilii ponendum sit decretum irritans presertim in collacionibus beneficiorum</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Reverendissime pater ac reverendi patres videtur valde deliberandum si decretum irritans possit poni in collacionibus beneficiorum ac eciam in provisionibus ecclesiarum cathedralium</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Reverendissime pater ac reverendi patres videtur valde deliberandum si decretum irritans possit poni in collationibus beneficiorum</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">aliis allegacionibus et ista dicuntur per modum avisamenti et salvo meliori iudicio uniuscuiusque etc</explicit>
                        </msItem>
                        <listBibl>
                            <head>Edition</head>
                            <bibl>Quellen zur Kirchenreform im Zeitalter der großen Konzilien Bd. 2 (s. oben), 250–264 Nr. XIb.</bibl>
                        </listBibl>
                        <note> – Folgt: </note>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="118r" to="124r">118r–124r</locus>
                            <author ref="#johannes_maurosii">Johannes Maurosii</author>
                            <title>Propositio in materia decreti irritantis</title>
                            <rubric xml:lang="la">Responsio ad questionem motam in reformatorio videlicet an decretum Irritans possit poni</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Ad laudem gloriam et honorem sanctissime ecclesie triumphantis a qua sancta militans est divinitus exemplata</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Ad laudem gloriam et honorem sanctissimae ecclesiae triumphantis a qua sancta militans est divinitus exemplata</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">hoc sacrum concilium adhibebit racionem premissam super ipsis regibus et principibus fundatam cessare faciet</explicit>
                            <note>Ungedruckt. </note>
                        </msItem>
                        <note> – Ohne erkennbaren Übergang <locus from="124r">124r</locus> Z. 21 angeschlossen, gekennzeichnet durch ein marginales Paragraphenzeichen: </note>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="124r" to="131v">124r–131v</locus>
                            <author ref="#johannes_gundisalvus">Johannes Gundisalvus</author>
                            <title>Replica contra dicta patriarchae Antiocheni quod decretum irritans per concilium apponi non possit</title>
                            <rubric xml:lang="la">Sequitur replicacio contra prescripta etc.</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Testante Ysidoro in III<hi rend="sup">o</hi> libro de summo bono collacio est utilis ad instruendum lectio adhibita collacioni maiorem intelligenciam prebet</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Testante Isidoro in III<hi rend="sup">o</hi> libro de summo bono collatio est utilis ad instruendum lectio adhibita collationi maiorem intelligentiam praebet</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">omnia videantur per modum avisamenti omnia submittenda correctioni et determinacioni huius sacri concilii in spiritu sancto legitime congregati etc</explicit>
                            <finalRubric xml:lang="la">Et sic est finis</finalRubric>
                            <note>Ungedruckt.</note>
                        </msItem>
                        <filiation>Die vier Traktate sind auch in anderen Hss. (s. Literatur) in dieser Abfolge überliefert; bemerkenswert ist hier die fehlende Gliederung. Eine identische und gleichartig als fortlaufender Text gestaltete Abschrift aller vier Traktate in <ref type="mss" cRef="376-helmst">Cod. Guelf. 376 Helmst.</ref>, 365v–389r (im Einzelnen: 365v–368r, Z. 25, 368r–371r, 371r–379r, Z. 17 und 379r–389r).</filiation>
                        <note>Da die vier Traktate bei Heinemann nicht verzeichnet sind, blieb dieser Textzeuge bislang unberücksichtigt. Zur Identifikation der Texte wurden benutzt:</note>
                        <listBibl>
                            <bibl xml:id="opac_143499173">Concilium Basiliense. Studien und Quellen zur Geschichte des Concils von Basel, hrsg. von <editor>J. Haller</editor>, Bd. 1: Studien und Dokumente zur Geschichte der Jahre 1431–1437, Basel 1896, 111f.;</bibl>
                            <bibl xml:id="gbv_031925111">
                                <author>V. Beltrán de Heredia</author>, Cartulario de la Universidad de Salamanca, Bd. 1 (1218–1600), Salamanca 1970 (Acta Salmanticensia 17), 286–299;</bibl>
                            <bibl>
                                <author>E. Meuthen</author>, Juan González, Bischof von Cádiz, auf dem Basler Konzil, in: Annuarium historiae conciliorum 8 (1976 = Festgabe Hubert Jedin zum 75. Geburtstag, Bd. 2), 250–293 (passim, mit Textauszügen aus allen vier Traktaten);</bibl>
                            <bibl>Nikolaus von Kues, De maioritate auctoritatis sacrorum conciliorum supra auctoritatem papae, hrsg. und erl. von <editor>E. Meuthen</editor>, Heidelberg 1977 (Abhandlungen der Heidelberger Akademie der Wissenschaften. Philosophisch-Historische Klasse 1977,3 = Cusanus-Texte 2 – Traktate 2), 9f.;</bibl>
                            <bibl>
                                <author>J. Miethke</author>, Die handschriftliche Überlieferung der Schriften des Juan González, Bischof von Cádiz († 1440). Zur Bedeutung der Bibliothek des Domenico Capranica für die Verbreitung ekklesiologischer Traktate des 15. Jahrhunderts (mit einem Anhang: Inhaltsübersicht über die Miszellanhandschrift Vat. lat. 4039), in: Quellen und Forschungen aus italienischen Archiven und Bibliotheken 60 (1980), 275–324, hier 297–305 (ohne Kenntnis dieser Hs.);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>HISLAMPA</abbr>, 376;</bibl>
                            <bibl>
                                <author>Krämer</author> Konsens (s. oben), 24–59 (ohne Kenntnis dieser Hs.);</bibl>
                            <bibl>
                                <author>A. García y García</author>, Juristas Salmantinos, siglos XIV–XV: Manuscritos e impresos, in: Historia de la Universidad de Salamanca, Bd. 3,1: Saberes y confluencias, hrsg. von <editor>L. E. Rodríguez-San Pedro Bezares</editor>, Salamanca 2006 (Acta Salmanticensia 63), 121–137 (ohne Kenntnis dieser Hs.).</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="9">
                        <locus from="131v" to="143r">131v–143r</locus>
                        <author ref="#nicolaus_de_clemangiis">Nicolaus de Clemangiis</author>
                        <title>De corrupto ecclesiae statu<note> (redactio II)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Opusculum de ruina super ecclesiam futura tempore scimatis editum sub quadam meditacione per magistrum Iohannem Gerson super statu ecclesiarum</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Cum hesterna die sacrorum eloquiorum codicem arripuissem et que primum obvia fuit primam Petri epistolam legere cepissem incidi in ea verba quibus apostolus ait: <ref type="biblical" cRef="I_Pt_4,17">Tempus est ut incipiat iudicium</ref>
                        </incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Cum hesterna die sacrorum eloquiorum codicem arripuissem et quae primum obvia fuit primam Petri epistulam legere coepissem incidi in ea verba quibus apostolus ait: Tempus est ut incipiat iudicium</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">cum illa futurum promisisti omnibus diebus usque ad consummationem seculi</explicit>
                        <finalRubric xml:lang="la">Hic finis opusculi de ruina ecclesie</finalRubric>
                        <filiation>Eine identische Abschrift in <ref type="mss" cRef="376-helmst">Cod. Guelf. 376 Helmst.</ref>, 228r–244r.</filiation>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Hardt <hi rend="normal">Constantiense Concilium</hi>
                                </abbr> 1/3, 1–52 (nach dieser Hs.);</bibl>
                            <bibl>
                                <author>A. Coville</author>, Le Traité de la ruine de l’Église de Nicolas de Clamanges et la traduction française de 1564, Paris 1926, 107–156 (erste Fassung mit dieser Hs., 23–25 Nr. VIII genannt, 29–34 und 44–50 zu den Redaktionen).</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Potthast <hi rend="normal">Wegweiser</hi>
                                </abbr> 2, 851;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Bloomfield</abbr> 3201;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Rep. font.</abbr> 8, 195.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="10">
                        <locus from="143r" to="145v">143r–145v</locus>
                        <author ref="#johannes_palomar">Johannes Palomar</author>
                        <title>Dialogus inter Jacobum et Johannem</title>
                        <rubric xml:lang="la">Incipit dialogus inter Iacobum et Iohannem de reformacione ecclesie dei fienda in sacro Concilio Basiliensi</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Iacobus: Cum hoc sacrum concilium generale sit in spiritu sancto congregatum ad huiusmodi tria magna opera et toti populo christiano perutilia bona</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Iacobus: Cum hoc sacrum concilium generale sit in spiritu sancto congregatum ad huiusmodi tria magna opera et toti populo christiano perutilia bona</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">hoc ergo quod restat alteri colloquio reservaretur. Nunc hoc dixisse sufficit</explicit>
                        <filiation>Eine textidentische Abschrift in <ref type="mss" cRef="376-helmst">Cod. Guelf. 376 Helmst.</ref>, 244r–248v.</filiation>
                        <listBibl>
                            <head>Edition (jeweils gekürzt)</head>
                            <bibl>Concilium Basiliense Bd. 1 (s. oben), 183–189 Nr. 2;</bibl>
                            <bibl>Quellen zur Kirchenreform im Zeitalter der großen Konzilien Bd. 2 (s. oben), 188–200 Nr. IX.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <author>Krämer</author> Konsens (s. oben), 20–23 und 306–309 (21 Hs. genannt);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>HISLAMPA</abbr>, 391.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="11">
                        <locus from="145v" to="146v">145v–146v</locus>
                        <author ref="#gaufridus_de_monte_electo">Gaufridus de Monte Electo</author>
                        <title>De auctoritate sacri concilii generalis<note> (partim)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Quod concilium generale potest cognoscere de causis particularibus</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Quia video nonnullos de veritate iuris forsitan minus informatos de potestate et auctoritate huius sacri concilii Basiliensis dubitare</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Quia video nonnullos de veritate iuris forsitan minus informatos de potestate et auctoritate huius sacri concilii Basiliensis dubitare</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">sanctorum patrum determinacionibus subiacere ne incurrant in casum <ref type="medieval" cRef="X_1.2.5">c. 'Ne inniteris' de <w>consti<supplied>tutionibus</supplied>
                                </w>
                            </ref> etc</explicit>
                        <filiation>Textidentisch in <ref type="mss" cRef="376-helmst">Cod. Guelf. 376 Helmst.</ref>, 249r–v. Bei der vorliegenden, ungedruckten Fassung handelt es sich wahrscheinlich nur um ein Exzerpt des vollständigen, bislang ungedruckten Textes, wenigstens insoweit dies anhand der in der Literatur zitierten Initien bzw. Explicits verifizierbar ist, vgl. z. B. <ref type="altMs">Barcelona, Arxiu Capitular de la Catedral, Ms. 16</ref>, 21r–27r, dazu <bibl xml:id="gbv_124046746">
                                <author>J. Baucells i Reig</author>, El fons "Cisma d'Occident" de l'Arxiu Capitular de la catedral de Barcelona. Catàleg de còdexs i pergamins, Barcelona 1985 (Institut d'Estudis Catalans, Memòries de la Secció Historico-Arqueològica 34), 52 Nr. 3</bibl>; <ref type="altMs">Troyes, BM, Ms. 786</ref>, 208r–222v, dazu <bibl xml:id="gbv_778243311">
                                <author>C. Fasolt</author>, Past sense. Studies in medieval and early modern European history, Leiden 2014 (Studies in medieval and Reformation traditions 182), 130 Nr. 4</bibl>.</filiation>
                        <listBibl>
                            <head>Vgl. zu Text und Autor</head>
                            <bibl>
                                <author>H. Müller</author>, Zwischen Konzil und Papst, Fürstendienst und Ordensreform: Geoffroy de Montchoisi, Abt von St-Honorat/Lérins und St-Germain-des-Prés († 1436), in: Synodus. Beiträge zur Konzilien- und allgemeinen Kirchengeschichte. Festschrift für Walter Brandmüller, Bd. 1, hrsg. von <editor>R. Bäumer</editor> u. a., Paderborn u. a. 1995/1996 (=
                        Annuarium historiae Conciliorum 27/28), 435–462, hier 445–449;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>CALMA</abbr> 4, 116 Nr. 2.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="12">
                        <locus from="146v" to="182v">146v–182v</locus>
                        <author ref="#henricus_toke">Henricus Toke</author>
                        <title>Tractatus de ecclesia militanti catholica<note> cum dialogo respondentis et opponentis</note>
                        </title>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="146v" to="172r">146v–172r</locus>
                            <title type="sub">Tractatus</title>
                            <rubric xml:lang="la">Sequens questio disputata est per egregium virum dominum et magistrum Heinricum Token Canonicum Magdeburgensem archiepiscopi Magdeburgensis ambasiatorem in sacro Basiliensi concilio 1433<hi rend="sup">o</hi>
                            </rubric>
                            <incipit xml:lang="la">In nomine domini nostri Ihesu Christi Amen. Queritur an ecclesia catholica militans sancta et immaculata sit ex omnibus fidelibus necnon malis congregata singulis mortalibus personis eciam papali prelata</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">In nomine domini nostri Iesu Christi Amen. Quaeritur an ecclesia catholica militans sancta et immaculata sit ex omnibus fidelibus necnon malis congregata singulis mortalibus personis etiam papali praelata</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">scilicet quod ecclesia militans katholica sancta et immaculata est ex omnibus fidelibus bonis necnon malis congregata singulis personis mortalibus eciam papali prelata. Raciones in contrarium hincinde sunt omnes solute incorrigibiliter questionis</explicit>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="172r" to="182v">172r–182v</locus>
                            <title type="sub">Dialogus respondentis et opponentis</title>
                            <rubric xml:lang="la">Sequitur dyalogus respondens argumentis contra premissa motis</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Contra premissa multipliciter obiectum est et primo contra notabile primum dicit opponens: Cur negas papam esse Antichristum</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Contra praemissa multipliciter obiectum est et primo contra notabile primum dicit opponens: Cur negas papam esse Antichristum</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">per dominum nostrum Ihesum Christum qui cum eodem patre et spiritu sancto vivit et regnat trinus et unus in sempiternum Amen</explicit>
                            <finalRubric xml:lang="la">Explicit questio disputata per magistrum Heinricum Toke ambasiatorem archiepiscopi Magdeburgensis primatis Almanie in concilio Basiliensi anno domini M<hi rend="sup">o</hi> CCCC<hi rend="sup">o</hi> XXXIII<hi rend="sup">o</hi>
                            </finalRubric>
                        </msItem>
                        <filiation>Textidentisch in <ref type="mss" cRef="376-helmst">Cod. Guelf. 376 Helmst.</ref>, 249v–303r.</filiation>
                        <note>Als Ganzes ungedruckt. </note>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl xml:id="opac_021150311">
                                <author>H. Loebel</author>, Die Reformtraktate des Magdeburger Domherrn Heinrich Toke. Ein Beitrag zur Geschichte der Reichs- und Kirchenreform im 15. Jahrhundert, Phil. Diss. masch. Göttingen 1949, 39f., 160–165 (Teilabdruck des Traktats nach Cod. Guelf. 376 Helmst.) und 174 Nr. 14;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Kleineidam</abbr>1, 291 (Hs. genannt);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Wentz/Schwineköper</abbr> 1,1, 532 (Hs. genannt);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Krämer <hi rend="normal">Konsens</hi>
                                </abbr>, 76–80 (77 Hs. genannt), 365f. (Abdruck der Conclusiones nach dieser Hs.);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>
                                    <hi rend="sup">2</hi>VL</abbr> 9, 964–971, hier 968;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Leibniz <hi rend="normal">Briefwechsel XXIII</hi>
                                </abbr>, 505 Nr. 358 (Hs. genannt);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>CALMA</abbr> 5, 521 Nr. 12 (Hs. genannt).</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="13">
                        <locus from="182v" to="193r">182v–193r</locus>
                        <author ref="#carolus_iv_imperator">Carolus IV imperator</author>
                        <title>Bulla Aurea</title>
                        <rubric xml:lang="la">Bulla aurea Karoli quarti</rubric>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="182v">182v</locus>
                            <title type="sub">Prooemium metricum</title>
                            <incipit xml:lang="la">Omnipotens eterne deus spes unica mundi</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Omnipotens aeterne deus spes unica mundi</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">Maxima centena cumulare per horrea fructum</explicit>
                            <listBibl>
                                <head>Vgl.</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>Walther I</abbr> 13320.</bibl>
                            </listBibl>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#carolus_iv_imperator">Karl IV &lt;Römisch-Deutsches Reich, Kaiser&gt;</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Bulla Aurea</term>
                                    <index>
                                        <term>Prooemium metricum</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </index>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Versus</term>
                                <index>
                                    <term>Prooemium metricum bullae aureae</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="182v">182v</locus>
                            <rubric xml:lang="la">
                                <sic>Secuuntur</sic> rubrice seu tytuli huius bulle auree a Karolo condite</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Qualis esse debeat conductus electorum et a quibus</incipit>
                            <explicit xml:lang="la">De benedictionibus archiepiscoporum in presencia imperatorum</explicit>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#carolus_iv_imperator">Karl IV &lt;Römisch-Deutsches Reich, Kaiser&gt;</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Bulla Aurea</term>
                                    <index>
                                        <term>Tabula capitum</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="182v" to="190v">182v–190v</locus>
                            <title type="sub">Leges Norimbergenses</title>
                            <rubric xml:lang="la">Sequitur prologus</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">In nomine sancte et individue trinitatis feliciter Amen. Karolus quartus divina favente clemencia Romanorum imperator semper Augustus et Bohemie rex ad perpetuam rei memoriam. <ref type="biblical" cRef="Lc_11,17">Omne regnum in se divisum desolabitur</ref>
                            </incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">In nomine sanctae et individuae trinitatis feliciter Amen. Karolus quartus divina favente clementia Romanorum imperator semper Augustus et Bohemiae rex ad perpetuam rei memoriam. Omne regnum in se divisum desolabitur</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">et tunc demum ad premissa procedat seu quodlibet premissorum</explicit>
                            <finalRubric xml:lang="la">Explicit aurea Bulla Karoli quarti imperatoris Romanorum Augusti et Bohemie regis Illustris</finalRubric>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#carolus_iv_imperator">Karl IV &lt;Römisch-Deutsches Reich, Kaiser&gt;</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Bulla Aurea</term>
                                    <index>
                                        <term>Leges Norimbergenses</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="190v" to="193r">190v–193r</locus>
                            <title type="sub">Leges Mettenses</title>
                            <incipit xml:lang="la">Infrascripte leges promulgate sunt in curia Metensi per dominum Karolum quartum Romanorum imperatorem <gap reason="omitted"/> Si quis cum principibus militibus vel privatis</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Infrascriptae leges promulgatae sunt in curia Metensi per dominum Karolum quartum Romanorum imperatorem <gap reason="omitted"/>
                           Si quis cum principibus militibus vel privatis</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">quorum conversacione pariter et doctrina in linguis ipsis valeant erudiri etc</explicit>
                            <finalRubric xml:lang="la">Expliciunt leges imperiales Karoli quarti Romanorum imperatoris semper Augusti de officiis principum sacri imperii electorum</finalRubric>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#carolus_iv_imperator">Karl IV &lt;Römisch-Deutsches Reich, Kaiser&gt;</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Bulla Aurea</term>
                                    <index>
                                        <term>Leges Mettenses</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <note>Zu Parallelüberlieferung, Ausgaben und Literatur vgl. <ref type="mss" cRef="279-helmst">Cod. Guelf. 279 Helmst.</ref>, 312r–329v, sowie <bibl>
                                <abbr>Heckmann <hi rend="normal">Wahrnehmung</hi>
                                </abbr>, 1033 Nr. 160</bibl>.</note>
                    </msItem>
                    <msItem n="14">
                        <locus from="193r" to="195r">193r–195r</locus>
                        <author ref="#johannes_valogne">Johannes de Valogne</author>
                        <title>Quaestio disputata de praesidentia papae in concilio generali</title>
                        <incipit xml:lang="la">Utrum papa vel eius legati de necessitate iuris divini teneantur admitti ad presidendum in concilio generali. Et arguitur quod sic primo quia est caput tocius ecclesie</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Utrum papa vel eius legati de necessitate iuris divini teneantur admitti ad praesidendum in concilio generali. Et arguitur quod sic primo quia est caput totius ecclesiae</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">est ergo proprie ut ayt Bernardus ad Eugenium: Paranymphus sponsus et minister</explicit>
                        <note>Der auf 1434 datierte Traktat gehört inhaltlich in den Kontext der Präsidentschaftsdebatte (s. oben, <locus from="50r" to="73r">50r–73r</locus>) und wurde vom 1433 dem Konzil inkorporierten Prior des Benediktinerklosters St.-Benigne in Dijon verfasst, dessen Name in den Konzilsakten nicht vermerkt ist, weshalb der Text bislang anonym blieb, vgl. <bibl>
                                <abbr>Kallen <hi rend="normal">De auctoritate</hi>
                                </abbr>, 59.</bibl> Namentlich identifiziert wird der Prior von Saint-Bénigne in einer ungedruckten Konzilsurkunde vom 12.7.1434, die Johannes de Valogne zusammen mit weiteren Ordensoberen zum Mitglied der Visitationskommission für die Benediktinerklöster der Diözesen Konstanz und Augsburg ernennt, vgl. dazu <listBibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Maier</abbr>, 156f.;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Studt</abbr>, 260.</bibl>
                            </listBibl>
                        </note>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Mansi</abbr> 30, 927D–934B;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Kallen <hi rend="normal">De auctoritate</hi>
                                </abbr>, 92–103.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="15">
                        <locus from="195r" to="202v">195r–202v</locus>
                        <author ref="#alexander_de_roes">Alexander de Roes</author>
                        <title>Memoriale de praerogativa imperii Romani</title>
                        <msItem>
                            <locus from="195r" to="195v">195r–v</locus>
                            <rubric xml:lang="la">Registrum in cronica de translacione imperii</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Quomodo Christus multipliciter imperium honorificavit</incipit>
                            <explicit xml:lang="la">Conclusio omnium quod mistice imperium sit ad Germanos translatum</explicit>
                            <note>Die Liste enthält 32 Kapitel, die den rubrizierten Überschriften im Text entsprechen. </note>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Buch- und Schriftwesen</term>
                                <index>
                                    <term>Tabula</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="195v" to="202v">195v–202v</locus>
                            <rubric xml:lang="la">
                                <sic>Coronica</sic> de translacione imperii</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Multifarie multisque modis dominus universorum in diebus sue carnis dignatus est honorare Romanum imperium dando in semetipso exemplum tamquam dominus terre et magister Romanum imperium ab hominibus fore honorandum</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Multifarie multisque modis dominus universorum in diebus suae carnis dignatus est honorare Romanum imperium</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">fides katholica dilatetur et crescat ad laudem et gloriam nominis sui qui est benedictus in secula seculorum Amen</explicit>
                            <note>Wie in den meisten Hss. der Gruppe G ist das Kapitel 34 der Ausgabe (<bibl>
                                    <abbr>MGH <hi rend="normal">Staatsschriften</hi>
                                    </abbr> 1,1, <ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_Staatsschriften_1,1_S._142">142</ref>
                                </bibl>) als Sphragis an den Schluss gesetzt: <quote xml:lang="la">Item fateor me in precedentibus ab illorum scriptis in quibusdam deviasse et sicut ipsi ex suis originalibus credunt veritatem excepisse sic ego nullam puto admiscuisse falsitatem petens humiliter veniam de erratis etc.</quote>
                            </note>
                            <finalRubric xml:lang="la">Explicit <sic>coronica</sic> de translacione Imperii</finalRubric>
                        </msItem>
                        <filiation>Die Abschrift gehört zur Klasse G mit vorangestelltem Kapitelverzeichnis (<bibl>
                                <abbr>MGH <hi rend="normal">Staatsschriften</hi>
                                </abbr> 1,1, <ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_Staatsschriften_1,1_S._30">30</ref>f.</bibl>), diese Fassung auch in <ref type="mss" cRef="231-gud-lat">Cod. Guelf. 231 Gud. lat.</ref>, 82r–97v. Zu anderen Fassungen gehören <ref type="mss" cRef="249-gud-lat">Cod. Guelf. 249 Gud. lat.</ref>, 1r–16v (älteste Fassung A); <ref type="mss" cRef="90-91-gud-lat">Cod. Guelf. 90/91 Gud. lat.</ref>, 148va–156va; <ref type="mss" cRef="198-blank">198 Blank.</ref>, 51r–65v (beide Fassung B); <ref type="mss" cRef="271-gud-lat">Cod. Guelf. 271 Gud. lat.</ref>, 7v–22r (Fassung D) und <ref type="mss" cRef="75-3-aug-2f">Cod. Guelf. 75.3 Aug. 2°</ref>, 41r–47v (Fassung F).</filiation>
                        <listBibl>
                            <head>Edition</head>
                            <bibl>Alexander von Roes, De translatione imperii, hrsg. von <editor>H. Grundmann</editor>, Leipzig, Berlin 1930 (Quellen zur Geistesgeschichte des Mittelalters und der Renaissance 2), 10–36, hier ab 12 (das Kapitelverzeichnis fehlt);</bibl>
                            <bibl>MGH Staatsschriften 1,1, <ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_Staatsschriften_1,1_S._91">91</ref>–<ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_Staatsschriften_1,1_S._148">148</ref> (Kapitelverzeichnis fehlt), hier ab <ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_Staatsschriften_1,1_S._94">94</ref> (mit dieser Hs., <ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_Staatsschriften_1,1_S._71">71f.</ref> beschrieben, Sigle G 6).</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <author>G. Waitz</author>, Des Jordanus von Osnabrück Buch über das römische Reich, in: Abhandlungen der historisch-philologischen Classe der Königlichen Gesellschaft der Wissenschaften zu Göttingen 14 (1869), A2, 3–92 (Hs. fehlt);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Potthast <hi rend="normal">Wegweiser</hi>
                                </abbr> 1, 685;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Rep. font.</abbr> 1, 187f.;</bibl>
                            <bibl>
                                <author>H. Grundmann</author>, Über die Schriften des Alexander von Roes, in: <abbr>DA</abbr> 8 (1951), 154–237 (206f. Hs. genannt);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>
                                    <hi rend="sup">2</hi>VL</abbr> 1, 222–226, hier 223f.;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>CALMA</abbr> 1, 174 Nr. 1.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="16">
                        <locus from="203r" to="208v">203r–208v</locus>
                        <author ref="#johannes_gerson">Johannes Gerson</author>
                        <title>De auferibilitate sponsi ab ecclesia</title>
                        <rubric xml:lang="la">Tractatus magistri Iohannis Gerson cancellarii Parisiensis de <sic>aufferibilitate</sic> sponsi editus in concilio Constantiensi. Sermo sequens tractatum attinet</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">
                            <ref type="biblical" cRef="Mc_2,20">Venient autem dies cum aufferetur ab eis sponsus</ref>. Circa quem textum pro materia nunc currente queritur si aufferibilis sit sponsus ecclesie a filiis suis vel ab ea</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">
                                <ref type="biblical" cRef="Mc_2,20">Venient autem dies</ref>. Circa quem textum pro materia nunc currente quaeritur si auferibilis sit sponsus ecclesiae a filiis suis vel ab ea</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">vicarium certum et unicum nobis instituat ad gloriam nominis sui et nostrum omnium salutem prestante eodem qui est benedictus in secula Amen</explicit>
                        <filiation>Auch in <ref type="mss" cRef="376-helmst">Cod. Guelf. 376 Helmst.</ref>, 303r–311v.</filiation>
                        <listBibl>
                            <head>Edition</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Glorieux <hi rend="normal">Jean Gerson</hi>
                                </abbr> 3, 294–313 Nr. 102 (XIII Hs. genannt).</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Schulte</abbr> 2, 382 Nr. 219.7;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Rep. font.</abbr> 6, 325f.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="17">
                        <locus from="209r" to="211v">209r–211v</locus>
                        <author ref="#johannes_gerson">Johannes Gerson</author>
                        <title>Sermo in recessu regis Romanorum<note> (<rs type="place" ref="#konstanz">Konstanz</rs>, <date>21.7.1415</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Sermo factus per dominum Cancellarium Parisiensem</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">
                            <ref type="biblical" cRef="Ps_67,20">Prosperum iter <gap/>
                            </ref>. Ita loquitur in psalmo propheta LXVII cuius inicium est: <ref type="biblical" cRef="Ps_67,2">Exurgat Deus et dissipentur inimici eius</ref>
                        </incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">
                                <ref type="biblical" cRef="Ps_67,20">Prosperum iter</ref>. Ita loquitur in psalmo propheta LXVII cuius initium est: Exsurgat Deus et dissipentur inimici eius</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">iter nedum terrestre sed spirituale et celeste iter eternitatis ad deum salutarium nostrorum qui est deus benedictus in secula seculorum Amen</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Edition</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Glorieux <hi rend="normal">Jean Gerson</hi>
                                </abbr> 5, 471–480 Nr. 241 (XIV Hs. genannt).</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Potthast <hi rend="normal">Wegweiser</hi>
                                </abbr> 1, 505;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Schulte</abbr> 2, 382 Nr. 219.7;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Rep. font.</abbr> 6, 325f.</bibl>
                        </listBibl>
                        <note> – Die gez. Bl. <locus from="212r" to="217v">212r–217v</locus> wurden entfernt. </note>
                    </msItem>
                    <msItem n="18">
                        <locus from="218r" to="258v">218r–258v</locus>
                        <author ref="#andreas_de_escobar">Andreas de Escobar</author>
                        <title>Gubernaculum conciliorum</title>
                        <rubric xml:lang="la">Gubernaculum conciliorum per dominum Andream episcopum Magorensem nacione Hispanum editum et domino <rs type="person" ref="#julianus_de_caesarinis">Juliano Cardinali</rs> ad concilium Basiliense transmissum</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Ad perpetuam conciliorum generalium memoriam ac ipsorum reformacionum fiendarum ac constitucionum ac statutorum in eisdem ordinandorum avizamenta nonnulla corrigenda addenda minuenda per vos pater reverendissime domine Juliane de Cesarinis</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Ad perpetuam conciliorum generalium memoriam ac ipsorum reformationum fiendarum</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">ego pauper meipsum vestre beatitudini recommendo semper et humillime ad laudem et gloriam dei et domini nostri Ihesu Christi Amen</explicit>
                        <colophon xml:lang="la">Scriptum Basilee tempore concilii generalis ibidem celebrati anno verbi incarnati M<hi rend="sup">o</hi> CCCC<hi rend="sup">o</hi> XXXVI<hi rend="sup">o</hi>
                            <date when="1437-03-19">a nativitate vero Christi anno etc. 37 XIX<hi rend="sup">a</hi> Marcii</date> manu fratris N professi monasterii Mellicensis Pataviensis diocesis ordinis sancti Benedicti <note>
                                <bibl>
                                    <abbr>Colophons</abbr> 13292</bibl>
                            </note>
                        </colophon>
                        <listBibl>
                            <head>Druck (nach dieser Hs.)</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Hardt <hi rend="normal">Constantiense Concilium</hi>
                                </abbr> 6, 139–334.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>García y García <hi rend="normal">Canonística</hi>
                                </abbr> 1, 420f. Nr. 5;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Sousa Costa</abbr>, 14, 55, 67–75 (70 und 74 Hs. genannt), 77f., 92f., 103, 105f., 114f., 119f., 125f., 203–218;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>HISLAMPA</abbr>, 162;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>CALMA</abbr> 1, 239 Nr. 14;</bibl>
                            <bibl>
                                <author>J. Sturgeon</author>, Cares at the Curia: Andreas de Escobar and Ecclesiastical Controversies at the Time of the Fifteenth-Century Councils, PhD Diss. Northwestern University, Evanston, Ill., 2017, 172–185 und 240–243 (292 Hs. genannt).</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="19">
                        <locus from="259r" to="260v">259r–260v</locus>
                        <author ref="#henricus_de_bitterfeld">Henricus de Bitterfeld</author>
                        <title>Tractatus de horis canonicis</title>
                        <rubric xml:lang="la">Collecta quedam de modo persolvendi septem horas canonicas</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">
                            <ref type="biblical" cRef="Ps_118,164">Sepcies in die <gap/>
                            </ref>. Quamvis enim deus omni tempore sit a nobis laudandus et benedicendus congruis tamen horis ab ecclesia ordinatis et statutis specialiter a nobis laudandus est</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">
                                <ref type="biblical" cRef="Ps_118,164">Septies in die</ref>. Quamvis enim deus omni tempore sit a nobis laudandus et benedicendus congruis tamen horis ab ecclesia ordinatis et statutis specialiter est laudandus a nobis</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">qui devote septem horas quottidie deo persolvit vitam eternam habebit quam nobis concedat qui sine fine vivit et regnat Amen</explicit>
                        <colophon xml:lang="la">Finitum Basilee per quendam professum monasterii Mellicensis in <date when="1437-03-20">profesto sancti Benedicti</date>
                        </colophon>
                        <note>Der breit überlieferte Text wird in der hs. Überlieferung verschiedenen Autoren wie Heinrich von Langenstein (so in den vergl. Drucken), Nikolaus von Dinkelsbühl u. a. zugeschrieben. </note>
                        <filiation>Auch in <ref type="mss" cRef="653-helmst">Cod. Guelf. 653 Helmst.</ref>, 192r–198r; <ref type="mss" cRef="71-21-aug-2f">71.21 Aug. 2°</ref>, 51ra–55rb; <ref type="mss" cRef="81-10-aug-2f">82.10 Aug. 2°</ref>, 165ra–167rb; <ref type="mss" cRef="23-4-aug-4f">23.4 Aug. 4°</ref>, 259v–264r; eine am Schluss erweiterte Fassung in <ref type="mss" cRef="1391-helmst">Cod. Guelf. 1391 Helmst.</ref>, 206r–217v.</filiation>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>
                                <abbr>GW</abbr>
                                <ref target="http://gesamtkatalogderwiegendrucke.de/docs/GW12194.htm">12194</ref>–<ref target=" http://gesamtkatalogderwiegendrucke.de/docs/GW12198.htm">12198</ref> (12194 vergl.).</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <author>V. J. Koudelka</author>, Heinrich von Bitterfeld OP († um 1405). Universitätsprofessor und Regens in Prag, in: Archivum Fratrum Praedicatorum 23 (1953), 5–65, hier 53–56 (nur die Codices Augustei genannt);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Madre</abbr>, 331f. Nr. 12;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Hohmann</abbr>, 418 Nr. 212;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Tříška <hi rend="normal">Činnost</hi>
                                </abbr>, 131f.;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Zumkeller</abbr>, 182f. Nr. 384;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Kaeppeli</abbr> 1716;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>
                                    <hi rend="sup">2</hi>VL</abbr> 3, 699–703;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>CALMA</abbr> 5, 357 Nr. 6.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="20">
                        <locus from="260v">260v</locus>
                        <title>De VII horis canonicis versus XIV</title>
                        <rubric xml:lang="la">Metra sequencia sunt de modo debito persolvendi horas</rubric>
                        <note>Insgesamt drei Versgruppen, zunächst <bibl>
                                <abbr>Walther I</abbr> 18976</bibl> (vier elegische Distichen). Anschließend ein Distichon <quote type="rubric" xml:lang="la">Angelus dicit</quote>: <quote xml:lang="la">
                                <lg>
                                    <l>Cum prece devota familiarium colligo vota</l>
                                    <l>Ut que sunt loca presto sum scribere tota</l>
                                </lg>
                            </quote> (die ersten beiden Verse von <bibl>
                                <abbr>Walther I</abbr> 21006</bibl>). Zuletzt vier Verse des <quote type="rubric" xml:lang="la">Dyabolus</quote> = <bibl>
                                <abbr>Walther I</abbr> 4441</bibl>.</note>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Versus</term>
                            <index>
                                <term>de VII horis canonicis</term>
                            </index>
                        </index>
                    </msItem>
                    <msItem n="21">
                        <locus from="261r" to="275v">261r–275v</locus>
                        <author ref="#jacobus_de_therinis">Jacobus de Therinis</author>
                        <title>Compendium contra impugnatores exemptionum</title>
                        <rubric xml:lang="la">Hoc compendium contra impugnatores exemptionum fecit frater Iacobus abbas <rs type="corporate" ref="#chaalis_kloster_zisterzienser">Karoli Loci ordinis Cisterciensis</rs> diocesis Silvanectensis in Vienna tempore concilii generalis ibidem celebrati que est in partibus Galliarum. Et pertinet ad monasterium Mellicense in Austria Pataviensis diocesis</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Quia in paucioribus via magis ut exempcionum materia eam breviter perstringendo plenius elucescat recolligendo per modum epilogi seu compendii quedam alibi diffusius pertractata intendo probabiliter ostendere</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Quia in paucioribus via magis ut exemptionum materia eam breviter perstringendo plenius elucescat recolligendo per modum epilogi seu compendii</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">ubi colitur et creditur deus secundum sui totalitatem se extendat ut prius fuit alibi declaratum</explicit>
                        <colophon xml:lang="la">Finitum Basilee manu fratris N professi monasterii Mellicensis Pataviensis diocesis <date when="1437-03-16">XVI<hi rend="sup">a</hi> die mensis Marcii que fuit sabbatum immediatum ante dominicam de passione domini anno domini Millesimo CCCC 37<hi rend="sup">o</hi>
                            </date>
                        </colophon>
                        <note>Bei dem vorliegenden Text handelt es sich um eine Kurzfassung des vom gleichen Autor, dem Abt des Zisterzienserklosters Chaalis, Jacobus de Therinis, stammenden ausführlichen "Tractatus contra impugnatores exemtionum" (Druck des vollständigen Traktats: <bibl xml:id="opac_150991290">Bibliotheca Patrum Cisterciensium, labore et studio <editor>B. Tissier</editor>…, Bd. 4, Bonofonte 1662, 261–315</bibl>). </note>
                        <listBibl>
                            <head>Drucke der Kurzfassung</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Raynaldus <hi rend="normal">Annales</hi>
                                </abbr> 15, 104–114, § 24 ad ann. 1312 (am Schluss gekürzt);</bibl>
                            <bibl>
                                <author>I. Rodriguez y Rodriguez</author>, Egidio Romano y el problema de la exención religiosa (1300–1312), Madrid 1958, 163–209 (abweichender Beginn; allein der Text 263v–275v, Rubrik: ›<hi rend="font-style:italic">Argumentacio ad partes an expediant exemptos</hi>‹, stimmt in Wortlaut und Gliederung mit der Edition überein).</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <author>N. Valois</author>, Jacques de Thérines, Cistercien, in: Histoire littéraire de la France, Bd. 34, Paris 1914, 179–219, bes. 201–203 (201 Hs. genannt);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Glorieux <hi rend="normal">Répertoire</hi>
                                </abbr> 2, 262 Nr. 367c (Hs. genannt);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Rep. font.</abbr> 6, 133;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>CALMA</abbr> 7, 131 Nr. 2.</bibl>
                        </listBibl>
                        <note> – <locus from="276r" to="277v">276r–277v</locus> leer.</note>
                    </msItem>
                </msContents>
                <physDesc>
                    <objectDesc form="codex">
                        <supportDesc material="chart">
                            <support>
                                <p>
                                    <material>Papier</material>
                                </p>
                                <p>Wasserzeichen: <watermark>Mühlrad mit Kurbel</watermark>: <bibl>
                                        <abbr>WZIS</abbr>
                                        <ref type="wzis" cRef="DE2730-PO-122862">DE2730-PO-122862</ref>
                                    </bibl> (<date>1438</date>), <bibl>
                                        <ref type="wzis" cRef="DE2730-PO-122863">DE2730-PO-122863</ref>
                                    </bibl> (<date>1439</date>), <bibl>
                                        <ref type="wzis" cRef="DE2730-PO-122899">DE2730-PO-122899</ref>
                                    </bibl>, <bibl>
                                        <abbr>WZMA</abbr>
                                        <ref target="http://www.wzma.at/11363">AT8500-4148_75</ref>
                                    </bibl> (beide <date>1437</date>, drei weitere Typen nicht nachweisbar). </p>
                            </support>
                            <extent>
                                <measure type="leavesCount" quantity="271">I, 271 Bl.</measure>
                                <dimensions type="leaf" unit="cm">
                                    <height unit="cm" quantity="29">29</height>
                                    <width unit="cm" quantity="21.5">21,5</width>
                                </dimensions>
                            </extent>
                            <foliation>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Buch- und Schriftwesen</term>
                                    <index>
                                        <term>Foliierung (original)</term>
                                    </index>
                                </index>Zeitgenössische Tintenfoliierung in arabischen Zahlen <hi rend="font-style:italic">1</hi>–<hi rend="font-style:italic">261</hi>, nach Bl. 211 sind 6 gez. Bl. entfernt, Zählung springt daher von Bl. 211 auf Bl. 218. Zuletzt Bleistiftfoliierung modern: <hi rend="font-style:italic">262</hi>–<hi rend="font-style:italic">277</hi>.</foliation>
                            <collation>
                                <formula>VI+1 (12)! 2 VI (36). VI+1 (49). 13 VI (205). VI–6 (211). 5 VI (277)! </formula>
                                <catchwords>Reklamanten. </catchwords>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Buch- und Schriftwesen</term>
                                    <index>
                                        <term>Reklamanten</term>
                                    </index>
                                </index> Lagenmitte hin und wieder mit Pergamentfalzen verstärkt.</collation>
                        </supportDesc>
                        <layoutDesc>
                            <layout columns="1" writtenLines="40 52" ruledLines="0">
                                <p>
                                    <dimensions type="written" unit="cm">
                                        <height unit="cm" quantity="21">20–21</height>
                                        <width unit="cm" quantity="15">14–15</width>
                                    </dimensions>, einspaltig, je nach Hand 40–52 Zeilen. </p>
                            </layout>
                        </layoutDesc>
                    </objectDesc>
                    <handDesc hands="4">
                        <summary>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Schriftarten</term>
                                <index>
                                    <term>Gotische Schriften</term>
                                    <index>
                                        <term>jüngere gotische Kursive</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </index>Regelmäßige jüngere gotische Kursive von vier Händen, </summary>
                        <handNote script="cursrecent" medium="ink" scope="sole">
                            <p>Hand 1: <locus from="1r" to="49v">1r–49v</locus>; </p>
                        </handNote>
                        <handNote script="cursrecent" medium="ink" scope="sole">
                            <p>Hand 2: <locus from="50r" to="202v">50r–202v</locus>; </p>
                        </handNote>
                        <handNote script="cursrecent" medium="ink" scope="sole">
                            <p>Hand 3: <locus from="203r" to="211v">203r–211v</locus>. </p>
                        </handNote>
                        <handNote scribeRef="#martinus_de_senging" script="cursrecent" medium="ink" scope="sole">
                            <p>Den vierten Schreiber (<locus from="218r" to="275v">218r–275v</locus>), der sich selbst als <quote xml:lang="la">frater N</quote> bezeichnet, identifizierte bereits der Melker Historiker <rs type="person" ref="#kropf_martin">Martin Kropf</rs> nach einem Vergleich der Kolophone zu Recht mit dem Melker Prior und Konzilsgesandten Martin von Senging, der noch zahlreiche weitere Codices ganz oder teilweise kopierte, vgl. <bibl>
                                    <author>Kropf</author> Bibliotheca Mellicensis (s. unten), 449–467, cap. LXXII</bibl>, hier 466 (zum Kolophon auf Bl. <locus from="258v">258v</locus>): <quote xml:lang="la">Quibus verbis Martinum designari, tum ex hucusque dictis, tum ex aliis manu ejus descriptis Codicibus certissimum est.</quote> Vgl. zu ihm noch <bibl>
                                    <author>O. Holzer</author>, Die geschichtlichen Handschriften der Melker Bibliothek, in: Sechsundvierzigster Jahresbericht des k. k. Stiftsgymnasiums der Benediktiner zu Melk, Melk 1896, 3–54, hier 15, 37f. und 40.</bibl> Der paläographische Befund bestätigt die Identifizierung des Schreibers (mündl. Hinweis von Mag. Dr. Christine Glassner, ÖAW ASBW, der ich für den Hinweis herzlich danke). Die in einer Annotation des 19. Jh. auf <locus from="275v">Bl. 275v</locus> formulierte und im Katalog Heinemanns wiederholte Annahme, hinter dem Kürzel <quote>N</quote> verberge sich der Melker Mönch und spätere erste Melker Reformabt (1418–1428) des Wiener Schottenklosters, <rs type="person" ref="#nicolaus_de_respiz">Nicolaus de Respiz</rs> (<quote xml:lang="la">N. fortasse Nicol. de Respiz, qui commemoratur in Mart. Kropffii Bibliotheca Mellicensi, Vindob. 1747 4<hi rend="sup">to</hi>, pg. 191</quote>, vgl. <bibl>
                                    <author>Kropf</author> Bibliotheca Mellicensis, s. unten, 191</bibl>), ist demnach irrig.</p>
                        </handNote>
                    </handDesc>
                    <decoDesc>
                        <decoNote type="rubric">
                            <p>Rubriziert, meist rote Lombarden, davon einige mit anspruchslos gestaltetem konturbegleitenden Knospenfleuronnée, am Beginn einiger Texte sowie von einzelnen Abschnitten Cadellen. <index indexName="nasa">
                                    <term>Buchschmuck</term>
                                    <index>
                                        <term>Fleuronnéelombarden</term>
                                    </index>
                                </index>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Buchschmuck</term>
                                    <index>
                                        <term>Lombarden</term>
                                    </index>
                                </index>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Buchschmuck</term>
                                    <index>
                                        <term>Cadellen</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </p>
                        </decoNote>
                    </decoDesc>
                    <bindingDesc>
                        <binding contemporary="true" notBefore="1436" notAfter="1500">
                            <p>Der ursprüngliche spätgotische Einband, vermutlich ein Holzdeckelband, ist verloren. An <locus from="50r" to="50v">Bl. 50</locus>, <locus from="88r" to="88v">88</locus> und <locus from="103r" to="103v">103</locus> schmale ungefärbte Registerzungen aus Pergament als Blattweiser. <index indexName="nasa">
                                    <term>Buch- und Schriftwesen</term>
                                    <index>
                                        <term>Blattweiser</term>
                                        <index>
                                            <term>Registerzungen</term>
                                        </index>
                                    </index>
                                </index>
                            </p>
                        </binding>
                        <binding contemporary="false" notBefore="1763" notAfter="1785">
                            <p>Halbledereinband des 18. Jh., Pappdeckel wie bei <ref type="mss" cRef="277-helmst">Cod. Guelf. 277 Helmst.</ref> mit dunkelbraun marmoriertem Kiebitzpapier kaschiert, aus der Werkstatt des Buchbinders <rs type="person" ref="#wirck_anton_friedrich">Anton Friedrich Wirck</rs> in Helmstedt.</p>
                        </binding>
                    </bindingDesc>
                </physDesc>
                <history>
                    <origin>
                        <p>Der Codex ist nach Auskunft der Kolophone zwischen 1436 und 1438 sukzessive auf dem Basler Konzil für den Prior des Benediktinerklosters Melk, Martin von Senging, angefertigt worden, der als Botschafter seiner Abtei auf dem Konzil weilte. Den letzten Teil der Hs. schrieb der Prior eigenhändig (s. oben). </p>
                    </origin>
                    <provenance>
                        <p>Der Codex wurde nach der Rückkehr der Gesandten der Bibliothek des <rs type="corporate" role="owner_previous" ref="#melk_kloster_benediktiner">Benediktinerklosters Melk</rs> einverleibt, Besitzvermerk <locus from="Ir">Ir</locus>: <quote xml:lang="la">Iste liber est Monasterii Mellicensis</quote>, und im Bibliothekskatalog unter der Signatur <quote>E 63</quote> ausführlich beschrieben (<bibl>
                                <abbr>MBÖ 1</abbr>, 228f.</bibl>). <index indexName="nasa">
                                <term>Buch- und Schriftwesen</term>
                                <index>
                                    <term>Besitzvermerk (zeitgenössisch)</term>
                                </index>
                            </index> — </p>
                    </provenance>
                    <provenance>
                        <p>Am 7.9.1552 entlieh der kaiserliche Rat <rs type="person" ref="#nidbruck_caspar_von">Caspar von Nidbruck</rs> den Codex in Melk, vgl. <ref type="altMs" target="http://data.onb.ac.at/rec/AL00174402">Wien, ÖNB, Cod. 9737i</ref>, 379r, hrsg. in <bibl>
                                <abbr>Bollbuck</abbr>, 527 Nr. 520907</bibl>, online mit ausführlichem Kommentar in <bibl>
                                <abbr>Bollbuck <hi rend="normal">Methode</hi>
                                </abbr> Nr. 520907</bibl>). Ab September 1554 deponierte Nidbruck einen Teil seiner Sammlung, darunter auch diesen Codex, in Regensburg für die Benutzung durch die Centuriatoren, vgl. dazu <bibl>
                                <abbr>Schottenloher</abbr>, 65–70;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Hartmann</abbr>, 60 und 107;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Bollbuck <hi rend="normal">Methode</hi>
                                </abbr> Nr. 570618</bibl>. Flacius' Mitarbeiter <rs type="person" ref="#wagner_marcus">Marcus Wagner</rs> ließ diesen und andere Codices am 18.6.1557 in Regensburg bei <rs type="person" ref="#gallus_nikolaus">Nikolaus Gallus</rs> abholen und nach Magdeburg bringen (<bibl>
                                <abbr>Bollbuck <hi rend="normal">Methode</hi>
                                </abbr> Nr. 550308</bibl>). Da Nidbruck die entliehenen Codices wohl aufgrund seines frühen Todes nicht mehr zurückgeben konnte, blieb die Hs. schließlich im persönlichen Besitz von <rs type="person" role="owner_previous" ref="#flacius_matthias">Matthias Flacius Illyricus</rs>. Die Inhaltsangabe auf dem Fußsteg von Bl. <locus from="1r">1r</locus> (<quote xml:lang="la">1. Gerson de Ecclesiastica potestate, de Origine Juris et legum in concilio et de ruina Ecclesiae. 2. Bulla aurea Caroli IIII. 3. Chronica de translatione Imperii</quote>) stammt jedoch nicht von ihm, sondern wie in <ref type="mss" cRef="277-helmst">Cod. Guelf. 277 Helmst.</ref> von der Hand eines Mitarbeiters oder Sekretärs der Centuriatoren. <index indexName="nasa">
                                <term>Buch- und Schriftwesen</term>
                                <index>
                                    <term>Titel- bzw. Inhaltsvermerk (neuzeitlich)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </p>
                    </provenance>
                    <acquisition>
                        <p>Zusammen mit der übrigen Bibliothek des Matthias Flacius Illyricus am <date>20.4.1597</date> von Herzog Heinrich Julius von Braunschweig-Lüneburg erworben, 1614 im Gesamtkatalog der Wolfenbütteler Hofbibliothek von Liborius Otho nicht eindeutig identifizierbar, vermutlich unter den <quote xml:lang="la">Manuscripta absque titulo</quote> (<ref type="mss" cRef="a-extrav">Cod. Guelf. A Extrav.</ref>, <ref target="http://diglib.hab.de/mss/a-extrav/start.htm?image=00312">p. 310</ref> [307]) subsumiert. <date>1618</date> aus Wolfenbüttel in die Universitätsbibliothek Helmstedt überführt; <date>1644</date> in deren Handschriftenkatalog (<ref type="mss" cRef="27-2-aug-2f">Cod. Guelf. 27.2 Aug. 2°</ref>, <ref target="http://diglib.hab.de/mss/27-2-aug-2f/start.htm?image=00021">6ar</ref>) unter den <quote xml:lang="la">Theologici <supplied>MSS<hi rend="sup">ti</hi>
                                </supplied> in folio</quote> ausführlich beschrieben, im Handschriftenverzeichnis von <date>1797</date> (<ref type="mss" cRef="ba-3-52">BA III, 52</ref>) unter Nr. <quote>182</quote> aufgeführt. </p>
                    </acquisition>
                </history>
                <additional>
                    <adminInfo>
                        <recordHist>
                            <source>
                                <bibl>Katalog der mittelalterlichen Helmstedter Handschriften. Teil II: Cod. Guelf. 277 bis 370 Helmst. Mit einem Anhang: Die mittelalterlichen Handschriften und Fragmente der Ehemaligen Universitätsbibliothek Helmstedt, beschrieben von Bertram Lesser. Wiesbaden 2022.</bibl>
                            </source>
                        </recordHist>
                    </adminInfo>
                    <listBibl>
                        <bibl>
                            <author>B. Pez</author>, Bibliotheca Ascetica Antiquo-Nova…, Bd. VIII, Ratisbonae 1725, XXXVIII–XXXIX.</bibl>
                        <bibl xml:id="opac_136882838">
                            <author>M. Kropf</author>, Bibliotheca Mellicensis sive vitae et scripta inde a sexcentis et eo amplius annis Benedictinorum Mellicensium, Wien 1747, 466.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Pertz <hi rend="normal">Handschriften</hi>
                            </abbr>, 222 Nr. 182.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Heinemann</abbr> Nr. 347.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Waitz/Holder-Egger</abbr>, 418.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>MBÖ 1</abbr>, 140.</bibl>
                        <bibl>
                            <author>P. Lehmann</author>, Konstanz und Basel als Büchermärkte während der großen Kirchenversammlungen, hier nach dem ND in: <author>Ders.</author>, Erforschung des Mittelalters. Ausgewählte Abhandlungen und Aufsätze Bd. 1, Stuttgart 1959, 253–280, hier 275.</bibl>
                        <bibl>
                            <author>K. Schreiner</author>, Erneuerung durch Erinnerung. Reformstreben, Geschichtsbewußtsein und Geschichtsschreibung im benediktinischen Mönchtum Südwestdeutschlands an der Wende vom 15. zum 16. Jahrhundert, in: Historiographie am Oberrhein im späten Mittelalter und in der frühen Neuzeit, hrsg. von <editor>K. Andermann</editor>, Sigmaringen 1988 (Oberrheinische Studien 7), 35–87, hier 61.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Hartmann <hi rend="normal">Quellen</hi>
                            </abbr>, 40.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Hartmann</abbr>, 60, 107, 177 und 248.</bibl>
                        <bibl>
                            <author>C. Glassner</author>, "Schreiben ist lesen und studiern, der sel speis und des herczen jubiliern." Zu den mittelalterlichen Handschriften des Benediktinerstiftes Melk, in: Studien und Mitteilungen zur Geschichte des Benediktinerordens und seiner Zweige 108 (1997), 283–320, hier 315.</bibl>
                        <bibl>
                            <author>J. Fohlen</author>, Le pontificat d'Eugène IV (1431–1447) vu par les copistes de manuscrits, in: Scriptorium 57 (2003), 109–136, hier 118f. Nr. 47.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Bollbuck</abbr>, 28, 135, 153, 199, 216, 260.</bibl>
                    </listBibl>
                </additional>
                <msPart rend="condensed" xml:id="_313-helmst_1">
                    <msIdentifier>
                        <idno>Bl. Ia</idno>
                    </msIdentifier>
                    <head>
                        <origPlace>Süddeutschland</origPlace>
                        <origDate notBefore="1301" notAfter="1400">14. Jh.</origDate>
                    </head>
                    <msContents>
                        <textLang mainLang="la"/>
                        <msItem n="1">
                            <locus from="Iar" to="Iav">Iar–v</locus>
                            <title>Missale<note> (Proprium de sanctis)</note>
                            </title>
                            <note>Messformular mit <quote type="rubric" xml:lang="la">Sequencia</quote> (<bibl>
                                    <abbr>AH</abbr> 54 Nr. 191</bibl> Str. 1–4, 6, 5, 7–11), Evangelienlesung (Lc 1,26–38), <quote type="rubric" xml:lang="la">Offertorium</quote> (<bibl>
                                    <abbr>CANTUS</abbr>
                                    <ref target="http://cantusindex.org/id/g00533">g00533</ref>
                                </bibl>), insgesamt sieben Secreta (meist erheblich beschnitten, noch zu erkennen sind <bibl>
                                    <abbr>Deshusses</abbr> 142 und 50</bibl>), <quote type="rubric" xml:lang="la">Communio</quote> (<bibl>
                                    <abbr>CANTUS</abbr>
                                    <ref target="http://cantusindex.org/id/503007">503007</ref>
                                </bibl>) <quote type="rubric" xml:lang="la">
                                    <sic>Conplenda</sic>
                                </quote> (<bibl>
                                    <abbr>Deshusses</abbr> 143</bibl>) Collectae (erhalten ist die Collecta <quote type="rubric" xml:lang="la">De omnibus sanctis</quote>
                                <bibl>
                                    <abbr>Deshusses</abbr> 3652</bibl>), <quote type="rubric" xml:lang="la">Epistola. Lectio Ysaye prophete</quote> (Is 11,1–5), Gradualresponsorium mit Versikel und Alleluiaversikel (<bibl>
                                    <abbr>CANTUS</abbr>
                                    <ref target="http://cantusindex.org/id/g02220">g02220</ref>
                                </bibl> mit <bibl>
                                    <ref target="http://cantusindex.org/id/g02220a">g02220a</ref>
                                </bibl> und <bibl>
                                    <ref target="http://cantusindex.org/id/g01417">g01417</ref>
                                </bibl>), sowie <quote type="rubric" xml:lang="la">In LXX Tractus</quote> mit Versikel (<bibl>
                                    <abbr>CANTUS</abbr>
                                    <ref target="http://cantusindex.org/id/g00119">g00119</ref>
                                </bibl> mit <bibl>
                                    <ref target="http://cantusindex.org/id/g00119d">g00119d</ref>
                                </bibl>) in Annuntiatione BMV. </note>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Missale</term>
                                <index>
                                    <term>unbestimmt</term>
                                    <index>
                                        <term>Proprium de sanctis (Fragm.)</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </index>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Liturgische Texte</term>
                                <index>
                                    <term>Fragmente</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                    </msContents>
                    <physDesc>
                        <objectDesc form="fragment">
                            <supportDesc material="perg">
                                <support>
                                    <p>
                                        <material>Pergament</material>
                                    </p>
                                </support>
                                <extent>
                                    <measure type="leavesCount" quantity="2">1 Doppelbl.</measure>
                                    <dimensions type="leaf" unit="cm">
                                        <height unit="cm" quantity="15.5">15,5</height>
                                        <width unit="cm" quantity="20.5">20,5</width>
                                    </dimensions>
                                </extent>
                                <condition>
                                    <p>Mit dem Fragment Ib verklebt, ehem. VS, jetzt abgelöst und kopfständig mitgeheftet. </p>
                                </condition>
                            </supportDesc>
                            <layoutDesc>
                                <layout columns="1" writtenLines="26" ruledLines="0">
                                    <p>
                                        <dimensions type="written" unit="cm">
                                            <height unit="cm" quantity="14">14</height>
                                            <width unit="cm" quantity="10.5">10,5</width>
                                        </dimensions>, einspaltig, 26 Zeilen. </p>
                                </layout>
                            </layoutDesc>
                        </objectDesc>
                        <handDesc hands="1">
                            <summary/>
                            <handNote script="textualis" medium="ink" scope="sole">
                                <p>
                                    <index indexName="nasa">
                                        <term>Schriftarten</term>
                                        <index>
                                            <term>Gotische Schriften</term>
                                            <index>
                                                <term>Textualis</term>
                                            </index>
                                        </index>
                                    </index>Regelmäßige Textualis von einer Hand. </p>
                            </handNote>
                        </handDesc>
                        <decoDesc>
                            <summary/>
                            <decoNote type="rubric">
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Buchschmuck</term>
                                    <index>
                                        <term>Lombarden</term>
                                    </index>
                                </index>Rubriziert, rote Lombarden. </decoNote>
                        </decoDesc>
                    </physDesc>
                </msPart>
                <msPart rend="condensed" xml:id="_313-helmst_2">
                    <msIdentifier>
                        <idno>Bl. Ib</idno>
                    </msIdentifier>
                    <head>
                        <origPlace>Süddeutschland</origPlace>
                        <origDate notBefore="1301" notAfter="1400">14. Jh.</origDate>
                    </head>
                    <msContents>
                        <textLang mainLang="la"/>
                        <msItem n="1">
                            <locus from="Ibra" to="Ibvb">Ibra–vb</locus>
                            <author ref="#petrus_de_isolellis">Petrus de Isolellis</author>
                            <title>Summa grammaticae</title>
                            <note>Erhalten sind der Schluss des ersten sowie der größte Teil des 2. Kapitels, vergl. mit der Ausgabe: <bibl xml:id="gbv_137798032">Une Grammaire Latine inédite du XIII<hi rend="sup">e</hi> siècle. Extraite des manuscrits N° 465 de Laon et N° 15462 (Fonds Latin) de la Bibliothèque Nationale, hrsg. von <editor>Ch. Fierville</editor>, Paris 1886, 7–173, hier 16–24</bibl>.</note>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Grammatische Texte</term>
                                <index>
                                    <term>Fragmente</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                    </msContents>
                    <physDesc>
                        <objectDesc form="fragment">
                            <supportDesc material="perg">
                                <support>
                                    <p>
                                        <material>Pergament</material>
                                    </p>
                                </support>
                                <extent>
                                    <measure type="leavesCount" quantity="2">1 Doppelbl.</measure>
                                    <dimensions type="leaf" unit="cm">
                                        <height unit="cm" quantity="20.5">20,5</height>
                                        <width unit="cm" quantity="14.5">14,5</width>
                                    </dimensions>
                                </extent>
                                <condition>
                                    <p>Mit dem Fragment Ia verklebt, ehem. VS, jetzt abgelöst und kopfständig mitgeheftet. </p>
                                </condition>
                            </supportDesc>
                            <layoutDesc>
                                <layout columns="2" writtenLines="28" ruledLines="0">
                                    <p>
                                        <dimensions type="written" unit="cm">
                                            <height unit="cm" quantity="10">10</height>
                                            <width unit="cm" quantity="9">9</width>
                                        </dimensions>, zweispaltig (jede Spalte 4 cm breit), noch 28 Zeilen (beschnitten). </p>
                                </layout>
                            </layoutDesc>
                        </objectDesc>
                        <handDesc hands="1">
                            <summary/>
                            <handNote script="semitextualis" medium="ink" scope="sole">
                                <p>
                                    <index indexName="nasa">
                                        <term>Schriftarten</term>
                                        <index>
                                            <term>Gotische Schriften</term>
                                            <index>
                                                <term>Semitextualis</term>
                                            </index>
                                        </index>
                                    </index>Kleine, stark abgekürzte Semitextualis von einer Hand. </p>
                            </handNote>
                        </handDesc>
                        <decoDesc>
                            <summary/>
                            <decoNote type="rubric">
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Buchschmuck</term>
                                    <index>
                                        <term>Lombarden</term>
                                    </index>
                                </index>Rubriziert, rote Lombarden. </decoNote>
                        </decoDesc>
                    </physDesc>
                </msPart>
            </msDesc>
        </body>
    </text>
</TEI>