<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" xml:lang="de" xml:id="HAB_mss_314-helmst_tei-msDesc_Lesser">
    <teiHeader>
        <fileDesc>
            <titleStmt>
                <title>Beschreibung von Cod. Guelf. 314 Helmst. (Die mittelalterlichen Helmstedter Handschriften der Herzog August Bibliothek. Teil II: Cod. Guelf. 277 bis 370 Helmst. Mit einem Anhang: Die mittelalterlichen Handschriften und Fragmente der Ehemaligen Universitätsbibliothek Helmstedt, beschrieben von Bertram Lesser. Wiesbaden 2022.)</title>
                <respStmt>
                    <resp>Beschrieben von </resp>
                    <name type="person">Bertram Lesser</name>
                </respStmt>
                <funder>Gefördert durch die <orgName key="DFG">Deutsche Forschungsgemeinschaft</orgName> im Rahmen des Programms "Erschließung und Digitalisierung handschriftlicher und gedruckter Überlieferung"</funder>
            </titleStmt>
            <editionStmt>
                <edition>Elektronische Ausgabe nach TEI P5</edition>
                <respStmt>
                    <resp>TEI-P5 konforme Kodierung durch </resp>
                    <name type="person">Bertram Lesser</name>
                    <name type="org">Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel</name>
                </respStmt>
            </editionStmt>
            <publicationStmt>
                <publisher>
                    <name type="org">Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel</name>
                    <ptr target="http://www.hab.de"/>
                </publisher>
                <date type="issued" when="2009"/>
            <!--<date type="digitised" when=""/>-->
                <distributor>Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel</distributor>
                <availability status="restricted">
                    <licence target="http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/de/">
                        <p>Dieses Dokument steht unter einer Creative Commons Namensnennung-Weitergabe unter gleichen Bedingungen 3.0 Deutschland Lizenz (CC BY-SA).</p>
                        <p>Für die Nutzung weiterer Daten wie Digitalisaten gelten gegebenenfalls andere Lizenzen. Vgl. die <ref target="http://diglib.hab.de/?link=012">Nutzungshinweise</ref> der Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel.</p>
                    </licence>
                </availability>
                <pubPlace>
<!--<ptr type="purl" target="http://diglib.hab.de/mss/314-helmst/start.htm"/>-->
<!--<ptr type="thumbnailForPresentations" target="http://diglib.hab.de/mss/314-helmst/thumbs/00001.jpg"/>-->
                </pubPlace>
            <!--<idno type="URN">urn:nbn:de:gbv:23-mss/314-helmst8</idno>-->
            </publicationStmt>
            <sourceDesc>
                <p>Neu katalogisiert durch <name type="person">Bertram Lesser</name>.</p>
            </sourceDesc>
        </fileDesc>
        <encodingDesc>
            <projectDesc>
                <p>Beschreibung erstellt im Rahmen des Projektes <name type="project" subtype="cataloguing">Katalogisierung der mittelalterlichen Helmstedter Handschriften <name type="project" subtype="part">Teil II</name>
                    </name>.</p>
            </projectDesc>
        </encodingDesc>
        <revisionDesc>
            <change who="schassan" when="2019-08-20">Manuscripta Mediaevalia Objektnummer hinzugefügt.</change>
            <change who="schassan" when="2015-09-04">Normdaten ergänzt bzw. korrigiert.</change>
            <change who="lesser" when="2023-01-15">Überarbeitung abgeschlossen; gleicher Stand wie im gedruckten Katalog.</change>
        </revisionDesc>
    </teiHeader>
    <text>
        <body>
            <msDesc xml:id="mss_314-helmst_tei-msDesc_Lesser" xml:lang="de">
                <msIdentifier>
                    <settlement>Wolfenbüttel</settlement>
                    <repository rend="HAB">Herzog August Bibliothek</repository>
                    <collection>Helmstedter Handschriften</collection>
                    <idno sortKey="wf_hab_helmst-0314">Cod. Guelf. 314 Helmst.</idno>
                    <altIdentifier type="catalog">
                        <collection>Heinemann-Nr.</collection>
                        <idno sortKey="heinemann-0348">348</idno>
                    </altIdentifier>
                    <altIdentifier type="catalog">
                        <collection>Manuscripta Mediaevalia Objektnummer</collection>
                        <idno>32412179,T</idno>
                    </altIdentifier>
                </msIdentifier>
                <head>
                    <title>Adamus magister. Stephanus Fliscus</title>
                    <note type="caption">Papier — 78 Bl. — 29,5 x 20,5 cm — Norddeutschland — um 1475</note>
                </head>
                <physDesc>
                    <objectDesc form="codex">
                        <supportDesc material="chart">
                            <support>
                                <p>
                                    <material>Papier</material>
                                </p>
                                <p>Aus zwei Teilen zusammengesetzt: I <locus from="1r" to="59v">1r–59v</locus>, II <locus from="60r" to="78v">60ra–78vb</locus>. </p>
                            </support>
                            <extent>
                                <measure type="leavesCount" quantity="78">78 Bl.</measure>
                                <dimensions type="leaf" unit="cm">
                                    <height unit="cm" quantity="29.5">29,5</height>
                                    <width unit="cm" quantity="20.5">20,5</width>
                                </dimensions>
                            </extent>
                            <foliation>Bleistiftfoliierung modern: <quote>1</quote>–<quote>78</quote>. </foliation>
                            <collation>
                                <formula>VII (14). VI+1 (26)! 2 VI (50). V–1 (59). VI (71). III+1 (78). </formula>
                            </collation>
                            <condition> Bei der Neubindung wurde der gesamte Buchblock vor allem am oberen Rand beschnitten, die einleitende Rubrik ist daher fragmentiert. </condition>
                        </supportDesc>
                    </objectDesc>
                    <bindingDesc>
                        <binding contemporary="false" notBefore="1785" notAfter="1810">
                            <p>
                                <material>Pappband mit gebrochenem Rücken</material>, die Deckel sind mit hellrotbraunem, fein marmoriertem <material>Kiebitzpapier</material> kaschiert. Alle derartigen Einbände wurden zwischen 1785 und 1810 in der Werkstatt des Buchbinders <rs type="person" ref="#wirck_anton_friedrich">Anton Friedrich Wirck</rs> in Helmstedt angefertigt, vgl. <bibl>
                                    <abbr>Lesser <hi rend="normal">Geschichte</hi>
                                    </abbr>, LII.</bibl> Rotschnitt. <index indexName="nasa">
                                    <term>Einband</term>
                                    <index>
                                        <term>Farbschnitt</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </p>
                        </binding>
                    </bindingDesc>
                </physDesc>
                <history>
                    <origin>
                        <p>Der Sprachstand der mittelniederdeutschen Synonyma in Teil II läßt auf eine Entstehung im norddeutschen Raum schließen.</p>
                    </origin>
                    <acquisition>
                        <p>Wann die Hs. in die Universitätsbibliothek Helmstedt gelangte, ist unbekannt; möglicherweise könnte sie auch zu einem nachträglich aufgelösten Mischband gehört haben. Sie wird erstmals <date>1797</date> im Handschriftenkatalog von P. J. Bruns (<ref type="mss" cRef="ba-iii-52">BA III, 52</ref>) unter Nr. <quote>974</quote> beschrieben: <quote xml:lang="la">Summula de summa Raymundi prodijt ista. Ita incipit carmen hexametron compendium iuris canonici comprehendens. Extat et in aliis codicibus huius bibliothecae. Carmine additus est commentarius satis prolixus. b) Sententiae germanice latino sermone expressae. chart. fol.</quote>
                        </p>
                    </acquisition>
                </history>
                <additional>
                    <adminInfo>
                        <recordHist>
                            <source>
                                <bibl>Die mittelalterlichen Helmstedter Handschriften der Herzog August Bibliothek. Teil II: Cod. Guelf. 277 bis 370 Helmst. Mit einem Anhang: Die mittelalterlichen Handschriften und Fragmente der Ehemaligen Universitätsbibliothek Helmstedt, beschrieben von Bertram Lesser. Wiesbaden 2022.</bibl>
                            </source>
                        </recordHist>
                    </adminInfo>
                    <listBibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Heinemann</abbr> Nr. 348.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Polak <hi rend="normal">Treatises 3</hi>
                            </abbr>, 566.</bibl>
                    </listBibl>
                </additional>
                <msPart xml:id="_314-helmst-I">
                    <msIdentifier>
                        <idno>I</idno>
                    </msIdentifier>
                    <head>
                        <origPlace>Norddeutschland</origPlace>
                        <origDate notBefore="1456" notAfter="1490">um 1475</origDate>
                    </head>
                    <msContents>
                        <textLang mainLang="la"/>
                        <msItem n="1">
                            <locus from="1r" to="59v">1r–59v</locus>
                            <author ref="#adamus_magister">Adamus magister</author>
                            <title>Summula metrica ex Raimundi de Pennaforti 'Summa de casibus conscientiae'<note> cum commento (partim)</note>
                            </title>
                            <msItem rend="break">
                                <locus from="1r" to="59v">1r–59v</locus>
                                <title type="sub">Commentum</title>
                                <rubric xml:lang="la">INCIPIT RAYMVNDVS</rubric>
                                <incipit xml:lang="la">Rogo vos <sic>disite</sic> sacram scripturam quia dulcior est melle et sublimior auro <gap/> Hec sunt verba beati Augustini qui fecerat ad laudem sacre scripture quia valde utile est presbitero ut sciat sacram scripturam</incipit>
                                <index indexName="initien">
                                    <term xml:lang="la">Rogo vos discite sacram scripturam quia dulcior est melle et sublimior auro</term>
                                </index>
                                <explicit xml:lang="la">propter iusticiam secundo causa necessitatis et illa est duplex videlicet enim est evitabilis ab <w>omi<supplied>cidio</supplied>
                                    </w>
                                    <gap/>
                                    <note>Text bricht ab</note>.</explicit>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term type="author" ref="#adamus_magister">Adamus magister</term>
                                    <index>
                                        <term type="title">Summula metrica ex Raimundi de Pennaforti 'Summa de casibus conscientiae'</term>
                                        <index>
                                            <term>Commentum</term>
                                        </index>
                                    </index>
                                </index>
                            </msItem>
                            <msItem rend="break">
                                <locus from="2r" to="59v">2r–59v</locus>
                                <title type="sub">Textus<note> (redactio II)</note>
                                </title>
                                <quote type="incipit" xml:lang="la">
                                    <lg>
                                        <l>Summula de summa Ragimundi prodiit ista</l>
                                        <l>Non ex subtili sed vili scribimus istam</l>
                                        <l>Eloquio placet <sic>hic</sic> sociis quam magna studendi</l>
                                    </lg>
                                </quote>
                                <quote type="explicit" xml:lang="la">
                                    <lg>
                                        <l>Virgo si rapitur a pluribus et violatur</l>
                                        <l>Unus noscat eam quivis totam luat in se</l>
                                        <l>Sic est in reliquis casibus omnibus istis</l>
                                    </lg>
                                    <gap/>
                                    <note>Text bricht ab</note>.</quote>
                                <index indexName="initien">
                                    <term xml:lang="la">Summula de summa Raimundi prodiit ista | Non ex subtili sed vili scribimus istam | Eloquio placet haec sociis quam magna studendi</term>
                                </index>
                            </msItem>
                            <note>Der Text gehört zur zweiten Redaktionsstufe (<locus from="3r">3r</locus>: <quote xml:lang="la">In summis festis ad missam dicitur una</quote>). Beim Kommentar handelt es sich nach Ausweis des eigentlichen Textbeginns (<locus from="2r">2r</locus>: <quote xml:lang="la">Iste liber de cuius subiecto visum est quod est ius canonicum a sanctis patribus institutum in se et in suis partibus per modum introductionis consideratum</quote>), wie vielfach auch bei anderen Überlieferungsträgern, um eine erheblich modifizierte Fassung des gedruckten Kommentars. Die Abschrift ist durch den Verlust einer Lage am Schluss fragmentiert, <locus from="9v" to="10r">9v–10r</locus> sowie <locus from="44v">44v</locus> wurden freigelassen. Im laufenden Text besteht außerdem eine Lücke durch Auslassung: <locus from="44r">44r</locus> Text bricht ab: <quote xml:lang="la">Patri presbitero puerum succedere nolo <gap reason="omitted"/> Horum consensu querat si ut alienum</quote>
                                <gap reason="omitted"/>, Kommentar bricht ab: <quote xml:lang="la">nullus licet dispensare cum eis nisi dominus apostolicus</quote>
                                <gap reason="omitted"/> (<bibl>
                                    <abbr>GW</abbr> 213, <ref target="http://daten.digitale-sammlungen.de/bsb00024862/image_197">XCVIIIr</ref>–<ref target="http://daten.digitale-sammlungen.de/bsb00024862/image_198">v</ref>
                                </bibl>). <locus from="44v">44v</locus> leer. <locus from="45r">45r</locus> Kommentar setzt ein: <gap reason="omitted"/>
                                <quote xml:lang="la">et revelare possum sic autem non est de confessione</quote>, <locus from="45v">45v</locus> Text setzt ein <gap reason="omitted"/>
                                <quote xml:lang="la">
                                    <lg>
                                        <l>Si dominus servo sua non det et ille laboris</l>
                                        <l>Furetur precium fur est nec furta tenetur</l>
                                    </lg>
                                </quote> (<bibl>
                                    <abbr>GW</abbr> 213, <ref target="http://daten.digitale-sammlungen.de/bsb00024862/image_203">CIr</ref>–<ref target="http://daten.digitale-sammlungen.de/bsb00024862/image_204">v</ref>
                                </bibl>).</note>
                            <filiation>Mit wechselndem Text- und Kommentarbestand auch in <ref type="mss" cRef="231-helmst">Cod. Guelf. 231 Helmst.</ref>, 1ra–62vb; <ref type="mss" cRef="390-helmst">390 Helmst.</ref>, 253ra–340va; <ref type="mss" cRef="626-helmst">626 Helmst.</ref>, 1r–127v; <ref type="mss" cRef="651-helmst">651 Helmst.</ref>, 130r–170v; <ref type="mss" cRef="674-helmst">674 Helmst.</ref>, 1r–169r; <ref type="mss" cRef="693-helmst">693 Helmst.</ref>, 1r–204v; <ref type="mss" cRef="710-helmst">710 Helmst.</ref>, 1r–77v; <ref type="mss" cRef="711-helmst">711 Helmst.</ref>, 166v–252v; <ref type="mss" cRef="808-helmst">808 Helmst.</ref>, 221r–255v; <ref type="mss" cRef="69-21-aug-2f">69.21 Aug. 2°</ref>, 1ra–212rb; <ref type="mss" cRef="81-1-aug-2f">81.1 Aug. 2°</ref>, 1r–33v; <ref type="mss" cRef="15-7-aug-4f">15.7 Aug. 4°</ref>, 1r–161v; <ref type="mss" cRef="18-29-aug-4f">18.29 Aug. 4°</ref>, 362v–385r. Auszüge in <ref type="mss" cRef="78-weiss">78 Weiss.</ref>, 34v.</filiation>
                            <listBibl>
                                <head>Drucke</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>RETM</abbr> M1030-10/5–45;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>GW</abbr>
                                    <ref target="http://gesamtkatalogderwiegendrucke.de/docs/GW00213.htm">213</ref>, <ref target="http://daten.digitale-sammlungen.de/bsb00024862/image_15">Ir</ref>–<ref target="http://daten.digitale-sammlungen.de/bsb00024862/image_312">CLVv</ref>, vergl. hier bis <ref target="http://daten.digitale-sammlungen.de/bsb00024862/image_274">CXXXVIv</ref> (Text) bzw. <ref target="http://daten.digitale-sammlungen.de/bsb00024862/image_275">CXXXVIIr</ref> (Kommentar, z. T. abweichend);</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>VD16</abbr>
                                    <ref target="http://gateway-bayern.de/VD16+R+168">R 168</ref>–<ref target="http://gateway-bayern.de/VD16+R+172">172</ref> und <ref target="http://gateway-bayern.de/VD16+ZV+12930">ZV 12930</ref>.</bibl>
                            </listBibl>
                            <listBibl>
                                <head>Literatur</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>Stintzing</abbr>, 502f.;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Schulte</abbr> 2, 427f. Nr. 14;</bibl>
                                <bibl>
                                    <author>F. Valls Taberner</author>, La "Summula pauperum" de Adam de Aldersbach, in: Spanische Forschungen der Görres-Gesellschaft, Reihe 1: Gesammelte Aufsätze zur Kulturgeschichte Spaniens 7 (1938), 69–83 (77 Hs. genannt);</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Robles</abbr>, 12–53 Nr. 1, hier 14–34 Nr. 1.3;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Walther I</abbr> 18795;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Bloomfield</abbr> 5852;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Michaud-Quantin</abbr>, 41f.;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Kaeppeli</abbr> 3;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>
                                        <hi rend="sup">2</hi>VL</abbr> 1, 47–50;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>CALMA</abbr> 1, 20 Nr. 1.</bibl>
                            </listBibl>
                        </msItem>
                    </msContents>
                    <physDesc>
                        <objectDesc form="codex">
                            <supportDesc material="chart">
                                <support>
                                    <p>
                                        <material>Papier</material>
                                    </p>
                                    <p>Wasserzeichen: <watermark>Ochsenkopf mit Augen und Nasenlöchern, darüber einkonturige Stange, darüber Buchstabe T</watermark>: <bibl>
                                            <abbr>WZIS</abbr>
                                            <ref type="wzis" cRef="DE3285-PO-72276">DE3285-PO-72276</ref>
                                        </bibl>, <bibl>
                                            <ref type="wzis" cRef="DE3285-PO-72411">DE3285-PO-72411</ref>
                                        </bibl> (beide <date>1479</date>), <bibl>
                                            <abbr>WILC</abbr>
                                            <ref type="WILC" cRef="WM_i_55231">WM I 55231</ref>
                                        </bibl>, <bibl>
                                            <ref type="WILC" cRef="WM_i_55232">WM I 55232</ref>
                                        </bibl> (beide <date>1477–1479</date>). <watermark>Ochsenkopf mit Augen, darüber einkonturige Stange, darüber Blume, darunter Beizeichen – zweikonturiges Kreuz</watermark>: <bibl>
                                            <abbr>WZIS</abbr>
                                            <ref type="wzis" cRef="DE7320-PO-65907">DE7320-PO-65907</ref>
                                        </bibl> (<date>1478</date>, weiterer Typ nicht nachweisbar). </p>
                                </support>
                                <extent>
                                    <measure type="leavesCount" quantity="59">59 Bl.</measure>
                                    <dimensions type="leaf" unit="cm">
                                        <height unit="cm" quantity="29.5">29,5</height>
                                        <width unit="cm" quantity="20.5">20,5</width>
                                    </dimensions>
                                </extent>
                                <collation>
                                    <formula>VII (14). VI+1 (26)! 2 VI (50). IV+1 (59). </formula>
                                </collation>
                                <condition>Zwischen Bl. 18 und 19 ein ungez. Schaltzettel mit Textnachtrag (misst 7 × 20,5 cm) eingebunden, der als Bl. 55 gez. Schaltzettel misst 6 × 20,5 cm. Am Schluss des Buchblocks fehlt eine Lage, Textverlust. </condition>
                            </supportDesc>
                            <layoutDesc>
                                <layout columns="2" writtenLines="54 64" ruledLines="0">
                                    <p>
                                        <dimensions type="written" unit="cm">
                                            <height unit="cm" quantity="27">26–27</height>
                                            <width unit="cm" quantity="17">16–17</width>
                                        </dimensions>, Zwei-Spalten-Klammerform (<bibl>
                                            <abbr>Powitz</abbr>, 65f.</bibl>), Spaltenbreite variiert, 54–64 Zeilen.</p>
                                </layout>
                            </layoutDesc>
                        </objectDesc>
                        <handDesc hands="1">
                            <handNote script="cursrecent bastarda textualis" medium="ink" scope="sole">
                                <p>Text in regelmäßiger, rundlicher Bastarda, Kommentar in jüngerer gotischer Kursive von einer Hand, dazu Textualis als Auszeichnungsschrift. <index indexName="nasa">
                                        <term>Schriftarten</term>
                                        <index>
                                            <term>Auszeichnungsschrift</term>
                                            <index>
                                                <term>Textualis</term>
                                            </index>
                                        </index>
                                    </index>
                                    <index indexName="nasa">
                                        <term>Schriftarten</term>
                                        <index>
                                            <term>Gotische Schriften</term>
                                            <index>
                                                <term>Bastarda</term>
                                            </index>
                                        </index>
                                    </index>
                                    <index indexName="nasa">
                                        <term>Schriftarten</term>
                                        <index>
                                            <term>Gotische Schriften</term>
                                            <index>
                                                <term>jüngere gotische Kursive</term>
                                            </index>
                                        </index>
                                    </index>
                                </p>
                            </handNote>
                        </handDesc>
                        <decoDesc>
                            <decoNote type="rubric">
                                <p>
                                    <locus from="1r" to="4r">1r–4r</locus> rubriziert. </p>
                            </decoNote>
                            <decoNote type="initial">
                                <p>
                                    <locus from="1r">1r</locus> federgezeichnete Fleuronnéeinitiale <quote>R</quote> über 8 Zeilen, Buchstabenkörper rot, schwarz konturiert, Stamm mit schwarz gefüllter Schaftaussparung, im Binnenfeld vegetabile Formen wie gefiederte Blätter und Dreipässe. Der Buchstabe ist von einem rot-schwarzen Rahmen umgeben, der mit Perlen und Fibrillen besetzt ist. <index indexName="nasa">
                                        <term>Buchschmuck</term>
                                        <index>
                                            <term>Initialen</term>
                                            <index>
                                                <term>Fleuronnée-Initiale</term>
                                                <index>
                                                    <term>littera duplex</term>
                                                </index>
                                            </index>
                                        </index>
                                    </index>
                                </p>
                            </decoNote>
                            <decoNote type="initial">
                                <p>
                                    <locus from="2r">2r</locus> rote federgezeichnete Initiale <quote>Q</quote> über fünf Zeilen mit schwarzen Schaftaussparungen, Fleuronnée nicht ausgeführt. <index indexName="nasa">
                                        <term>Buchschmuck</term>
                                        <index>
                                            <term>Initialen</term>
                                            <index>
                                                <term>Fleuronnée-Initiale</term>
                                                <index>
                                                    <term>littera duplex</term>
                                                </index>
                                            </index>
                                        </index>
                                    </index>
                                </p>
                            </decoNote>
                        </decoDesc>
                    </physDesc>
                </msPart>
                <msPart xml:id="_314-helmst-II">
                    <msIdentifier>
                        <idno>II</idno>
                    </msIdentifier>
                    <head>
                        <origPlace>Norddeutschland</origPlace>
                        <origDate notBefore="1456" notAfter="1490">um 1475</origDate>
                    </head>
                    <msContents>
                        <textLang mainLang="la"/>
                        <msItem n="1">
                            <locus from="60r" to="78r">60ra–78ra</locus>
                            <author ref="#stephanus_fliscus">Stephanus Fliscus</author>
                            <title>Sententiarum variationes sive Synonyma<note> (recensio selecta abbreviataque)</note>
                            </title>
                            <msItem>
                                <locus from="60r">60ra</locus>
                                <title type="sub">Epistula dedicatoria</title>
                                <rubric xml:lang="la">Steffanus Fliscus de Sontino iuveni peritissimo Joanni in eloquencia ornatissimo civi Vincentino cancellario Paduano salutem plurimum dicit</rubric>
                                <incipit xml:lang="la">Cum superiorum verborum sinonima tibi breviter absolvissem michi in mente venit non esse incommodum</incipit>
                                <index indexName="initien">
                                    <term xml:lang="la">Cum superiorum verborum synonyma tibi breviter absolvissem mihi in mente venit</term>
                                </index>
                                <explicit xml:lang="la">de hinc verborum et sentenciarum libellus subsequitur</explicit>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <locus from="60r" to="60r">60ra–b</locus>
                                <title type="sub">Prologus</title>
                                <incipit xml:lang="la">Cum mi studiosissime Iohannes quociens a nobis dicendum est hoc in primis potissimum desideramus ut auditores se prebeant nobis promptissimos ad audiendum</incipit>
                                <index indexName="initien">
                                    <term xml:lang="la">Cum mi studiosissime Iohannes quotiens a nobis dicendum est hoc in primis potissimum desideramus ut auditores se praebeant nobis promptissimos ad audiendum</term>
                                </index>
                                <explicit xml:lang="la">a me tibi explicata faciliter invenire poteris</explicit>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <locus from="60r" to="78r">60rb–78ra</locus>
                                <title type="sub">Textus</title>
                                <rubric xml:lang="la">Dicta conveniencia exordio incipiunt feliciter</rubric>
                                <incipit xml:lang="gml">God help uns. Deus sit nobis adiumento. <gap reason="omitted"/> Ik wolde dat du haddest mi alzo leff als ik di. Vellem ita fortuna tulisset ut mutuo me diligeres. <gap reason="omitted"/> Dat is unse leve. Hoc nostri amoris esse puto</incipit>
                                <index indexName="initien">
                                    <term xml:lang="gml">God help uns. Deus sit nobis adiumento. <gap reason="omitted"/> Ik wolde dat du haddest mi alzo leff als ik di. Vellem ita fortuna tulisset ut mutuo me diligeres. <gap reason="omitted"/> Dat is unse leve. Hoc nostri amoris esse puto</term>
                                </index>
                                <explicit xml:lang="gml">Ik scrive mer wen de tyd uch wesen. Scribere tibi alia <supplied>si</supplied> tempus adesset <gap reason="omitted"/> Ik scrive dy korter wen <gap reason="omitted"/> ad my nicht behagende <gap/>
                                    <note>Text bricht ab</note>.</explicit>
                                <textLang mainLang="la" otherLangs="gml">Lateinischer Text mit nordmittelniederdeutschen Synonymen. </textLang>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Schreibsprachen</term>
                                    <index>
                                        <term>Lemmata</term>
                                        <index>
                                            <term>Mittelniederdeutsch</term>
                                            <index>
                                                <term>Nordmittelniederdeutsch</term>
                                            </index>
                                        </index>
                                    </index>
                                </index>
                            </msItem>
                            <note>Vergl. mit <bibl>
                                    <abbr>GW</abbr>
                                    <ref target="http://gesamtkatalogderwiegendrucke.de/docs/GW10012.htm">10012</ref>
                                </bibl>, zahlreiche Abweichungen vom gedruckten Text, etwa ein Viertel der Synonyma weggelassen, die lateinischen Überschriften zwischen den einzelnen Synonyma fehlen. </note>
                            <listBibl>
                                <head>Druck</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>GW</abbr>
                                    <ref target="http://gesamtkatalogderwiegendrucke.de/docs/GW10000.htm">10000</ref>–<ref target="http://gesamtkatalogderwiegendrucke.de/docs/GW10037.htm">10037</ref>, mit niederdeutschen Synonymen <ref target="http://gesamtkatalogderwiegendrucke.de/docs/GW10010.htm">10010</ref>–<ref target="http://gesamtkatalogderwiegendrucke.de/docs/GW10012.htm">10012</ref>;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>VD16</abbr>
                                    <ref target="http://gateway-bayern.de/VD16+F+1635">F 1635</ref>–<ref target="http://gateway-bayern.de/VD16+F+1637">1637</ref>;</bibl>
                                <bibl xml:id="BV022260063">A. und <author>G. Colón</author>, La enseñanza del latín en la Baja Edad Media. Estudio y edición sinóptica de las Variationes de Fliscus, con sus correspondencias en italiano, español, catalán y francés, Madrid 2003 (Biblioteca románica hispánica 4. Textos 27), 89–490.</bibl>
                            </listBibl>
                            <listBibl>
                                <head>Literatur</head>
                                <bibl>
                                    <author>G. L. Bursill-Hall</author>, A census of medieval latin grammatical manuscripts, Stuttgart-Bad Cannstatt 1981 (Grammatica speculativa 4), 280 Nr. 310.1 (Hs. genannt);</bibl>
                                <bibl>
                                    <author>D. Mazzuconi</author>, Stefano Fieschi da Soncino: un allievo di Gasparino Barzizza, in: Italia medioevale e umanistica 24 (1981), 257–285 (277 Hs. genannt).</bibl>
                            </listBibl>
                            <note> – <locus from="78r">78rb</locus> leer.</note>
                        </msItem>
                        <msItem n="2">
                            <locus from="78v" to="78v">78va–b</locus>
                            <title>Probationes pennae</title>
                            <note>Durch Beschnitt des Bl. fragmentiert. Nicht näher identifizierbare Text- und Satzfragmente wie <quote xml:lang="la">homo quidam fecit porro</quote>; außerdem Verse: <quote xml:lang="la">
                                    <lg type="hexameter">
                                        <l>Oderunt hilarem tristes tristemque iocosi</l>
                                    </lg>
                                </quote> (<bibl>
                                    <abbr>Walther II</abbr> 19716</bibl>). <quote xml:lang="la">Unde versus <gap reason="omitted"/>
                                    <lg>
                                        <l>Stix odium flegeton ardens oblivio letes</l>
                                        <l>Cochitus luctus ageron ab salute.</l>
                                    </lg> Item quatuor sunt fluvii infernales et quidam unum superaddunt. Unde versus: <lg type="distichon">
                                        <l>Stix ageron letes cochitus cum <sic>plegetonte</sic>
                                        </l>
                                        <l>hic de pestifero sumunt exordium fonte.</l>
                                    </lg>
                                </quote> Vgl. z. B. <bibl xml:id="opac_423967495">Walter Map, De nugis curialium – Courtier’s Trifles, hrsg. von <editor>M. R. James</editor> u. a., Oxford 1983 (Oxford Medieval Texts), 500,</bibl> oder den "Mythographus Vaticanus III" in: <bibl xml:id="opac_151638799">Classicorum auctorum e Vaticanis codicibus editorum tomus III complectens mythographos tres…, hrsg. von <editor>A. Mai</editor>, Rom 1831, 188</bibl>. </note>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Buch- und Schriftwesen</term>
                                <index>
                                    <term>Federproben</term>
                                </index>
                            </index>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Probationes pennae</term>
                                <index>
                                    <term>lat.</term>
                                    <index>
                                        <term>Satzfragmente</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </index>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Probationes pennae</term>
                                <index>
                                    <term>lat.</term>
                                    <index>
                                        <term>Einzelvers</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </index>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Probationes pennae</term>
                                <index>
                                    <term>lat.</term>
                                    <index>
                                        <term>De IV fluviis infernalibus versus</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </index>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Versus</term>
                                <index>
                                    <term>de IV fluviis infernalibus</term>
                                </index>
                            </index>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author&gt;" ref="#walter_map">Walter Map</term>
                                <index>
                                    <term type="title">De nugis curialium (zit.)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                    </msContents>
                    <physDesc>
                        <objectDesc form="codex">
                            <supportDesc material="chart">
                                <support>
                                    <p>
                                        <material>Papier</material>
                                    </p>
                                    <p>Wasserzeichen: <watermark>Ochsenkopf mit Augen, darüber zweikonturige Stange, darüber zweikonturiges Kreuz, darüber Blume</watermark>: <bibl>
                                            <abbr>WZIS</abbr>
                                            <ref type="wzis" cRef="DE1335-PO-68967">DE1335-PO-68967</ref>
                                        </bibl>, <bibl>
                                            <ref type="wzis" cRef="DE1335-PO-68979">DE1335-PO-68979</ref>
                                        </bibl> (beide <date>1477</date>). <watermark>Ochsenkopf mit Augen, darüber einkonturige Stange, darüber Blume, darunter Marke aus Schaft, zwei Kreuzsprossen und Dreieck</watermark> (nicht nachweisbar). </p>
                                </support>
                                <extent>
                                    <measure type="leavesCount" quantity="19">19 Bl.</measure>
                                    <dimensions type="leaf" unit="cm">
                                        <height unit="cm" quantity="29.5">29,5</height>
                                        <width unit="cm" quantity="20.5">20,5</width>
                                    </dimensions>
                                </extent>
                                <collation>
                                    <formula> VI (71). IV–1 (78).</formula>
                                </collation>
                                <condition>
                                    <p>Bl. 78 mit angefasertem Papier restauriert. Am oberen Rand z. T. bis in die erste Textzeile hinein beschnitten.</p>
                                </condition>
                            </supportDesc>
                            <layoutDesc>
                                <layout>
                                    <p>
                                        <dimensions type="written" unit="cm">
                                            <height unit="cm" quantity="27">25–27</height>
                                            <width unit="cm" quantity="17">17</width>
                                        </dimensions>, zweispaltig (Spalten ca. 7,5 cm breit), 55–75 Zeilen.</p>
                                </layout>
                            </layoutDesc>
                        </objectDesc>
                        <handDesc hands="2">
                            <handNote script="bastarda" medium="ink" scope="sole">
                                <p>
                                    <locus from="60r" to="78r">60ra–78ra</locus>
                                    <term type="script">Bastarda</term> von einer Hand; <index indexName="nasa">
                                        <term>Schriftarten</term>
                                        <index>
                                            <term>Gotische Schriften</term>
                                            <index>
                                                <term>Bastarda</term>
                                            </index>
                                        </index>
                                    </index>
                                </p>
                            </handNote>
                            <handNote script="cursrecent" medium="ink" scope="sole">
                                <p>
                                    <locus from="78v">78va–b</locus>
                                    <term type="script">jüngere gotische Kursive</term> einer weiteren Hand. <index indexName="nasa">
                                        <term>Schriftarten</term>
                                        <index>
                                            <term>Gotische Schriften</term>
                                            <index>
                                                <term>jüngere gotische Kursive</term>
                                            </index>
                                        </index>
                                    </index>
                                </p>
                            </handNote>
                        </handDesc>
                        <decoDesc>
                            <decoNote type="initial">
                                <p>Allein Bl. <locus from="60r" to="60r">60ra–b</locus> rubriziert, dort auch einfache schwarz konturierte Initialmajuskeln mit rot gefülltem Buchstabenstamm, <index indexName="nasa">
                                        <term>Buchschmuck</term>
                                        <index>
                                            <term>Initialmajuskeln</term>
                                        </index>
                                    </index>
                                </p>
                            </decoNote>
                            <decoNote type="initial">
                                <p>am Beginn der einzelnen Synonyma Cadellen. <index indexName="nasa">
                                        <term>Buchschmuck</term>
                                        <index>
                                            <term>Cadellen</term>
                                        </index>
                                    </index>
                                </p>
                            </decoNote>
                        </decoDesc>
                    </physDesc>
                </msPart>
            </msDesc>
        </body>
    </text>
</TEI>