<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" xml:lang="de" xml:id="HAB_mss_32-helmst_tei-msDesc_Haertel">
    <teiHeader>
        <fileDesc>
            <titleStmt>
                <title>Beschreibung des Cod. Guelf. 32 Helmst. (Helmar Härtel: Katalog der mittelalterlichen Helmstedter Handschriften. T. 1: Cod. Guelf. 1 bis 276 Helmst. Beschrieben von Helmar Härtel, Christian Heitzmann, Dieter Merzbacher, Bertram Lesser. Wiesbaden: Harrassowitz, 2012. S. 54-61.)</title>
                <respStmt>
                    <resp>Katalogisiert durch </resp>
                    <name type="person">Helmar Härtel</name>
                </respStmt>
            </titleStmt>
            <editionStmt>
                <edition>Elektronische Ausgabe nach TEI P5</edition>
                <respStmt>
                    <resp>TEI-P5 konforme Kodierung durch </resp>
                    <name type="person">Torsten Schaßan</name>
                    <name type="org">Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel</name>
                </respStmt>
            </editionStmt>
            <publicationStmt>
                <publisher>
                    <name type="org">Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel</name>
                    <ptr target="http://www.hab.de"/>
                </publisher>
                <date when="2014-09-21" type="issued">21.09.2014</date>
                <date when="2018-12-21" type="digitised">21.12.2018</date>
                <distributor>Herzog August Bibliothek</distributor>
                <availability status="restricted">
                    <licence target="http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/de/">
                        <p>Dieses Dokument steht unter einer Creative Commons Namensnennung-Weitergabe unter gleichen Bedingungen 3.0 Deutschland Lizenz (CC BY-SA).</p>
                        <p>Für die Nutzung weiterer Daten wie Digitalisaten gelten gegebenenfalls andere Lizenzen. Vgl. die <ref target="http://diglib.hab.de/?link=012">Nutzungshinweise</ref> der Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel.</p>
                    </licence>
                </availability>
                <pubPlace>
                    <ptr type="purl" target="http://diglib.hab.de/mss/32-helmst/start.htm"/>
                    <ptr type="thumbnailForPresentations" target="http://diglib.hab.de/mss/32-helmst/thumbs/00001.jpg"/>
                </pubPlace>
                <idno type="URN">urn:nbn:de:gbv:23-mss/32-helmst0</idno>
            </publicationStmt>
            <sourceDesc>
                <p>Neukatalogisiert durch <name type="person">Helmar Härtel</name>.</p>
            </sourceDesc>
        </fileDesc>
        <encodingDesc>
            <projectDesc>
                <p>Beschreibung erstellt im Rahmen des Projektes <name type="project" subtype="cataloguing">Katalogisierung der mittelalterlichen Helmstedter Handschriften <name type="project" subtype="part">Teil I</name>
                    </name>.</p>
            </projectDesc>
        </encodingDesc>
        <revisionDesc>
            <change who="schassan" when="2020-04-17">Lizenzangaben korrigiert</change>
            <change who="schassan" when="2019-08-20">Manuscripta Mediaevalia Objektnummer hinzugefügt</change>
            <change who="schassan" when="2015-09-07">Normdaten ergänzt oder korrigiert.</change>
        </revisionDesc>
    </teiHeader>
    <text>
        <body>
            <msDesc xml:lang="de" xml:id="mss_32-helmst_tei-msDesc_Haertel">
                <msIdentifier>
                    <settlement>Wolfenbüttel</settlement>
                    <repository rend="HAB">Herzog August Bibliothek</repository>
                    <collection>Helmstedter Handschriften</collection>
                    <idno sortKey="wf_hab_helmst-0032">Cod. Guelf. 32 Helmst.</idno>
                    <altIdentifier type="catalog">
                        <collection>Manuscripta Mediaevalia Objektnummer</collection>
                        <idno>32412031,T</idno>
                    </altIdentifier>
                </msIdentifier>
                <head>
                    <title>Regino Prumensis. Hrabanus Maurus. Burchardus Wormatiensis. Silvester II papa. Ebo Remensis</title>
                    <origDate notBefore="0991" notAfter="1010">Ende 10./Anfang 11. Jh.</origDate>
                    <origPlace>Hildesheim</origPlace>
                </head>
                <msContents>
                    <msItem>
                        <locus from="1r">1r</locus>
                        <title>Chronicon brevissimum</title>
                        <incipit>Seht filius Adam primus literas formavit</incipit>
                        <explicit>Tempore Mauricii Gregorius Rome papatus honore <gap/> Rome palpatus honorem</explicit>
                        <msItem>
                            <note>Am unteren Rand Inhaltsverzeichnis von der Hand eines Zenturiators:</note>
                            <quote>1 Regino abbatis de disciplina ecclesiastica libri, 2 Synodus Remensis secunda anno 991, 3 Concilium Carthaginense sextum, 4 Depositio et restitutio Ebonis Remensis.</quote>
                        </msItem>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="1v" to="19v">1v–19v</locus>
                        <title>Excerpta ex variis collectionibus canonum</title>
                        <note>Nach <bibl>
                                <abbr>Hoffmann</abbr> 127–129</bibl> kanonistisches Dossier zur Begründung der Zugehörigkeit von Kloster Gandersheim zur Diözese Hildesheim und zur Abwehr der Ansprüche Aribos von Mainz gegenüber Godehard von Hildesheim.</note>
                        <msItem>
                            <locus from="1v">1v</locus>
                            <title>Abgrenzung von Diözesen</title>
                            <rubric>De diocesibus, qualiter eas dividant inter se episcopi tam catholici quam qui ex Donati parte conversi sunt Cap. LXXXV</rubric>
                            <note>(am Rand: <quote>Concilium Melibitanum</quote>)</note>
                            <incipit>Ita sane ut si episcopus ex Donatistis</incipit>
                            <explicit>quando de uno tractaretur loco</explicit>
                            <listBibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>PL</abbr> 67, 219/220 (<author ref="#dionysius_exiguus">Dionysius Exiguus</author>: Codex canonum ecclesiasticorum, cap. CXVIII.).</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>CC SL</abbr> 149, 224 (cap. 118) und 240 (cap. 85).</bibl>
                            </listBibl>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <title>Übernahme eines Geistlichen aus einem fremden Kloster</title>
                            <rubric>Ut de alieno monasterio susceptos nec prepositos monasterii nec clericos liceat ordinare. Cap. XLVII</rubric>
                            <note>(am Rand: <quote>Concilium Cartaginese</quote>)</note>
                            <incipit>Item placuit</incipit>
                            <explicit>praepositus perseveret</explicit>
                            <listBibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>PL</abbr> 67, 206 (<author ref="#dionysius_exiguus">Dionysius Exiguus</author>: Codex canonum ecclesiasticorum, cap. 80).</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>CC SL</abbr> 149, 204 (cap. 80) und 239 (cap. 47).</bibl>
                            </listBibl>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <title>Weihe eines Geistlichen aus einer fremden Diözese</title>
                            <rubric>Ut alienus clericus minime suscipiatur ab alio. Cap. XXI.</rubric>
                            <incipit>Epigonius dixit episcopis</incipit>
                            <explicit>omnibus effici</explicit>
                            <listBibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>PL</abbr> 67, 198 (<author ref="#dionysius_exiguus">Dionysius Exiguus</author>: Codex canonum ecclesiasticorum, cap. 54).</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>CC SL</abbr> 149, 190–191.</bibl>
                            </listBibl>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="2r">2r</locus>
                            <title>Abgrenzung von Diözesen</title>
                            <rubric>Ex concilio Spalensi, capitulo II.</rubric>
                            <incipit>Inter memoratos fratres nostros Fulgentium</incipit>
                            <explicit>mora restituetur</explicit>
                            <listBibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>PL</abbr> 140, 570f. (<author>Burchardus Wormatiensis</author> I 69).</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>PL</abbr> 130, 596–597 (<author>Isidorus mercator</author>: Decretalium collectio).</bibl>
                                <bibl>
                                    <author>J. Vives</author>, Concilios visigóticos e hispano-romanos, Barcelona/Madrid 1963 (España cristiana, Textos 1), 164.</bibl>
                            </listBibl>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <title>Verurteilung eines Abwesenden</title>
                            <rubric>Decretum Felicis pape</rubric>
                            <incipit>Caveant iudices</incipit>
                            <explicit>transibit in confusionem</explicit>
                            <listBibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Mansi</abbr> 1, 1106;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>PL</abbr> 130, 191.</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Hinschius</abbr> 198, 18–26.</bibl>
                            </listBibl>
                            <msItem>
                                <title>Synoden und Dekretalen</title>
                                <note>Gleiche Anordnung und Beschreibung wie bei <bibl>
                                        <author>E. Seckel</author>, Die erste Zeile Pseudoisidors, die Hadriana-Rezension In nomine domini incipit praefatio libri huius und die Geschichte der Invokationen in den Rechtsquellen, hrsg. von <editor>H. Fuhrmann</editor>, Berlin 1959 (Sitzungsberichte der Deutschen Akademie der Wissenschaften zu Berlin, Klasse für Philosophie, Geschichte, Staats-, Rechts- und Wirtschaftswissenschaften, Jg. 1959, Nr. 4), 25–28.</bibl>
                                </note>
                            </msItem>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="2v" to="3r">2v–3r</locus>
                            <incipit>Canon autem Grece</incipit>
                            <explicit>multorum in unum</explicit>
                            <listBibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>PL</abbr> 82, 243–245 (<author ref="#isidorus_hispalensis">Isidorus Hispalensis</author>: Etymologiae, VI, cap. XVI.).</bibl>
                                <bibl>Die Kanonessammlung des Kardinals Deusdedit, neu hrsg. von <editor>V. W. von Glanvell</editor>, Paderborn 1905, repr. Aalen 1967, 621,32–623,11.</bibl>
                            </listBibl>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="3r" to="3v">3r–v</locus>
                            <incipit>Apostolorum canones</incipit>
                            <explicit>translati sunt quinquaginta</explicit>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <incipit>Prima synodus</incipit>
                            <explicit>novem capitula</explicit>
                            <listBibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>PL</abbr> 130, 3–4 (<author>Isidorus mercator</author>: Decretalium collectio. Origo conciliorum decretalium).</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Glanvell</abbr>, a.a.O., 623,15–624,20.</bibl>
                            </listBibl>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="3v" to="4v">3v–4v</locus>
                            <incipit>Item adnotatio libelli eiusdem de sinodis</incipit>
                            <explicit>Lugdunensis episcopus extitit</explicit>
                            <listBibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>PL</abbr> 130, 1045–1046 (<author>Isidorus mercator</author>: Decretalium collectio Annotatio de synodis).</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Lippert</abbr> 25–28.</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Glanvell</abbr>, a.a.O., 624,22–626,19.</bibl>
                            </listBibl>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="5r">5r</locus>
                            <rubric>Item adnotatio eiusdem libelli de decretalibus apostolorum numero</rubric>
                            <incipit>Silvester papa</incipit>
                            <explicit>vinculo alligavit</explicit>
                            <listBibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>PL</abbr> 130, 1044–1045.</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Glanvell</abbr>, a.a.O., 626,21–626,3.</bibl>
                            </listBibl>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="5r" to="5v">5r–v</locus>
                            <incipit>Canones autem grecę</incipit>
                            <explicit>multorum in unum</explicit>
                            <bibl>
                                <abbr>PL</abbr> 130, 7. (<author ref="#isidorus_hispalensis">Isidorus Hispalensis</author>: Etymologiae, VI, cap. XVI etwas verkürzt und verändert).</bibl>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="5r" to="5v">5r–5v</locus>
                            <incipit>Scimus sicut quidam</incipit>
                            <explicit>ut qui in carnali sunt episcopi</explicit>
                            <bibl>
                                <abbr>Lippert</abbr> 23f.</bibl>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="5v" to="6r">5v–6r</locus>
                            <incipit>Prima sinodus in Nicea</incipit>
                            <explicit>anathematizando conscripserunt</explicit>
                            <note>Wiederholung von <locus from="3r" to="3v">3r–3v</locus> = <bibl>
                                    <abbr>PL</abbr> 130, 3–4 (<author>Isidorus mercator</author>: Decretalium collectio. Origo conciliorum decretalium).</bibl>
                            </note>
                            <bibl>
                                <abbr>Glanvell</abbr>, a.a.O. 623,15–624,20.</bibl>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="6r" to="6v">6r–v</locus>
                            <incipit>Temporibus sancti Silvestri pape</incipit>
                            <explicit>infamia uxores et filios habentes et omnino Christum predicantes</explicit>
                            <listBibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>PL</abbr> 130, 609–610 (Ex decretis sancti Silvestri. Auch PL 8, 826–828).</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>John <hi rend="normal">Collectio</hi>
                                    </abbr> 174f.</bibl>
                            </listBibl>
                            <filiation>(Lesarten weitgehend wie <ref type="mss" cRef="454-helmst">Cod. Guelf. 454 Helmst.</ref>).</filiation>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="6v">6v</locus>
                            <incipit>Sive enim iustus</incipit>
                            <explicit>a se ducat aliena</explicit>
                            <listBibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>PL</abbr> 102, 1096 (<author>Remigius Curiensis ep.</author>, Canones pro sua dioecesi, VI et VII).</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>John <hi rend="normal">Collectio</hi>
                                    </abbr> 141f.</bibl>
                            </listBibl>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="7r">7r</locus>
                            <title>Beachtung der Canones</title>
                            <quote>Ut canonum statuta sine praeiudico ab omnibus custodiantur</quote>
                            <note>(= <rs type="person" role="author">Regino Prumensis</rs>: <title>De ecclesiasticis disciplinis</title> I 1 Rubrik bzw. erster Satz)</note>
                            <listBibl>
                                <bibl>Vgl. <abbr>PL</abbr> 140, 564 (<author>Burchardus Wormatiensis</author> I 61).</bibl>
                                <bibl>MGH Conc. 3, 100.</bibl>
                            </listBibl>
                        </msItem>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="7r">7r</locus>
                        <title>Fernbleiben eines Bischofs von der Synode</title>
                        <rubric>De episcopo qui synodo adesse neglexerit</rubric>
                        <note>(am Rand: <quote>Ex concilio Spalensi</quote>).</note>
                        <incipit>Si quis episcoporum synodo adesse</incipit>
                        <explicit>nisi in sequenti fuerit synodo absolutus</explicit>
                        <listBibl>
                            <bibl>
                                <abbr>PL</abbr> 140, 562f. (<author>Burchardus Wormatiensis</author> I 50).</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>CC SL</abbr> 149, 118.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <rubric>De episcopo qui per egritudinem ad synodum venire non potuerit</rubric>
                        <note>(am Rand: <quote>Ex decr. <sic>Felici</sic> papae</quote>).</note>
                        <incipit>Quod si egrotans fuerit episcopus</incipit>
                        <explicit>quicquid synodus statuerit</explicit>
                        <listBibl>
                            <bibl>
                                <abbr>PL</abbr> 140, 563 (<author>Burchardus Wormatiensis</author> I 51).</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Hinschius</abbr> 202, 1f.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <rubric>De episcopis ad synodum vocatis et venire et missos suos mittere dedignantibus</rubric>
                        <note>(am Rand: <quote>De synodo aput Altheim habito</quote>).</note>
                        <incipit>Placuit sanctae synodo episcopis</incipit>
                        <explicit>dignam reddiderint rationem</explicit>
                        <listBibl>
                            <bibl>
                                <abbr>PL</abbr> 140, 563 (<author>Burchardus Wormatiensis</author> I 52).</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>MGH Conc.</abbr> 6/1, 35.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="7r">7r</locus>
                        <title>Streit um eine Diözese</title>
                        <rubric>De contentione parrochiae</rubric>
                        <note>(am Rand: <quote>Ex concilio <sic>Avernensi</sic>
                            </quote>).</note>
                        <incipit>Quicumque episcopus alterius episcopi diocesim</incipit>
                        <explicit>provinciarum termini confundantur</explicit>
                        <bibl>
                            <abbr>PL</abbr> 140, 566 (<author>Burchardus Wormatiensis</author> I 67).</bibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="7r" to="7v">7r–v</locus>
                        <title>Eingriffe in eine fremde Diözese</title>
                        <rubric>Aliud</rubric>
                        <note>(am Rand: <quote>Ex epistola Calisti papae episcopis per Galliam constitutis missa</quote>).</note>
                        <incipit>Nullus primas vel metropolitanus diocesani ecclesiam vel parrochianum</incipit>
                        <explicit>aliarum rerum disposito prohibetur</explicit>
                        <listBibl>
                            <bibl>
                                <abbr>PL</abbr> 140, 565 (Burchardus Wormatiensis I 66).</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Hinschius</abbr> 139, 5–26.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="7v" to="8r">7v–8r</locus>
                        <title>Streit um eine Diözese</title>
                        <rubric>De episcopis qui contendunt de <sic>parrochis</sic> suis</rubric>
                        <note>(am Rand: <quote>Ex concilio Affricano</quote>).</note>
                        <incipit>Placuit ut quicumque episcopi plebes</incipit>
                        <explicit>quos ipsi vicinos ex consensu delegerint</explicit>
                        <listBibl>
                            <bibl>
                                <abbr>PL</abbr> 140, 567 (Burchardus Wormatiensis I 70).</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>CC SL</abbr> 149, 225.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="8r">8r</locus>
                        <title>Eingriffe in eine fremde Diözese</title>
                        <rubric>Ut in altera parrochia clericos alterius diocesis episcopus nullatenus ordinet</rubric>
                        <note>(am Rand: <quote>Ex concilio Antioceno</quote>).</note>
                        <incipit>Episcopus alienam civitatem que</incipit>
                        <explicit>que ipse coerceatur a synodo</explicit>
                        <listBibl>
                            <bibl>
                                <abbr>PL</abbr> 140, 567 (Burchardus Wormatiensis I 71).</bibl>
                            <bibl>Ecclesiae occidentalis monumenta iuris antiquissima: Canonum et conciliorum graecorum interpretationes latinae, ed. <editor>C. H. Turner</editor>, T. 2, Ps. 1, Oxford 1907–1939, 297–299.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="8r">8r</locus>
                        <title>Exceptio spolii</title>
                        <rubric>Ut episcopus non diiudicetur, qui suis rebus est expoliatus</rubric>
                        <note>(am Rand: <quote>Ex decr. <sic>Felici</sic> papae episcopis per Egyptum missis</quote>).</note>
                        <incipit>Nullus enim episcopus qui suis rebus</incipit>
                        <explicit>iudicari aut dampnari potest</explicit>
                        <listBibl>
                            <bibl>
                                <abbr>PL</abbr> 140, 590/591 (Burchardus Wormatiensis I 141).</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Hinschius</abbr> 18, 15–19.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="8r">8r</locus>
                        <title>Exceptio spolii</title>
                        <rubric>Aliud capitulum</rubric>
                        <note>(am Rand: <quote>Ex decr. Stephani papae omnibus episcopis missis</quote>).</note>
                        <incipit>Nullus enim episcoporum dum suis rebus</incipit>
                        <explicit>usque ad condignam</explicit>
                        <quote>satisfactionem.</quote>
                        <listBibl>
                            <bibl>
                                <abbr>PL</abbr> 140, 591 (Burchardus Wormatiensis I 142).</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Hinschius</abbr> 184, 12–24.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus>8rv</locus>
                        <title>Exceptio spolii</title>
                        <rubric>Unde supra aliud</rubric>
                        <note>(am Rand: <quote>Ex decr. Sixti papae Hispanię missis episcopis</quote>)</note>
                        <incipit>His taliter consideratis</incipit>
                        <explicit>dignus est operarius mercede sua</explicit>
                        <listBibl>
                            <bibl>
                                <abbr>PL</abbr> 140, 591f. (Burchardus Wormatiensis I 143).</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Hinschius</abbr> 108,33 - 109,6.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="8v">8v</locus>
                        <title>Bischöfe als Richter über Bischöfe</title>
                        <rubric>Episcopus si ab aliquo pulsatur, per episcopos iudices causa finiatur</rubric>
                        <note>(am Rand: <quote>Ex concilio Spalensi</quote>)</note>
                        <quote>Si quis episcopus a quoquam impetitur quos ipsi vicinos ex consensu elegerint.</quote>
                        <listBibl>
                            <bibl>
                                <abbr>PL</abbr> 140, 592 (Burchardus Wormatiensis I 145).</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>MGH LL 2,2</abbr>, 88, 113.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="8v">8v</locus>
                        <title>Bischöfe als Richter über Bischöfe</title>
                        <rubric>De episcopis iudicibus quos communis consensus elegerit</rubric>
                        <incipit>Iudices autem episcopos</incipit>
                        <explicit>donec obtemperet</explicit>
                        <listBibl>
                            <bibl>
                                <abbr>PL</abbr> 140, 592f. (Burchardus Wormatiensis I 146).</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>CC SL</abbr> 149, 226, <note>dort allerdings mit Initium A <quote>iudicibus autem, quos <gap/>
                                    </quote>
                                </note>
                            </bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="8v">8v</locus>
                        <title>Bischöfe als Richter über Bischöfe. Vernachlässigung der Diözese durch den zuständigen Bischof</title>
                        <rubric>Ex concilio Affricano. Cap. LXXVI</rubric>
                        <note>(am Rand: <quote>Ex concilio Affricano. Cap. LXXVI</quote>)</note>
                        <incipit>Item placuit ut quicumque neglegunt loca ad suam cathedram</incipit>
                        <explicit>sequantur sententiam aut duorum</explicit>
                        <listBibl>
                            <bibl>
                                <abbr>PL</abbr> 140, 566 (Burchardus Wormatiensis I 68).</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>CC SL</abbr> 149, 225f.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="8v">8v</locus>
                        <title>Exceptio spolii</title>
                        <rubric>Ex decretis Marcelli papae</rubric>
                        <note>(am Rand: <quote>Ex decretis Marcelli papae</quote>)</note>
                        <incipit>Si qui episcoporum expulsi fuerint</incipit>
                        <explicit>nocenter ruat</explicit>
                        <listBibl>
                            <bibl>
                                <abbr>PL</abbr> 139, 308.</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Hinschius</abbr> 227, 18–27.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="8v">8v</locus>
                        <title>Exceptio spolii</title>
                        <note>am Rand:</note>
                        <rubric>Ex decretis Eusebii pape</rubric>
                        <incipit>Repperimus quosdam episcopos</incipit>
                        <explicit>eorum redintegrentur</explicit>
                        <listBibl>
                            <bibl>
                                <abbr>PL</abbr> 139,308.</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Hinschius</abbr> 237, 14–19.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="9r" to="10r">9r–10r</locus>
                        <rubric>De lapsu sacerdotis ex epistola Calixti papae</rubric>
                        <incipit>Sed si aliquis lapsus quoquomodo fuerit</incipit>
                        <explicit>menbra vestra arma iusticiae deo</explicit>
                        <listBibl>
                            <bibl>
                                <abbr>PL</abbr> 102, 1109–1110.</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>John <hi rend="normal">Collectio</hi>
                                </abbr> 160–162.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="9v">9v</locus>
                        <title>Unterstützung eines Bischofs durch seinen Amtsbruder</title>
                        <rubric>Ex epistola Alexandri pape, quod scismatici appellentur, qui consacerdotibus non auxiliantur</rubric>
                        <incipit>Qui autem ex vestro</incipit>
                        <explicit>eis pereatis</explicit>
                        <bibl>
                            <abbr>PL</abbr> 102, 1102.</bibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="9v" to="10r">9v–10r</locus>
                        <rubric>De discretione homicidii exempla sancti Augustini</rubric>
                        <incipit>Quod autem quidam homicidium</incipit>
                        <explicit>sediciosum tyrannum</explicit>
                        <bibl>
                            <abbr>PL</abbr> 132, 295 (Regino Prumensis: De ecclesiasticis disciplinis).</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>MGH epistolae Karolini aevi III</abbr>, 464.</bibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="10v" to="11r">10v–11r</locus>
                        <rubric>De inlicita coniunctione consanguineorum sanctus Gregorius ad Felicem Siciliensem episcopum inter alia multa dicit</rubric>
                        <incipit>Progeniem inquiens suam unumquemque</incipit>
                        <explicit>statutum esse legimus</explicit>
                        <bibl>
                            <abbr>PL</abbr> 125, 706 (Hincmarus Rhemensis, De divortio Lotharii et Tetbergae).</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Hinschius</abbr> 751, 28–38.</bibl>
                        <msItem>
                            <incipit>Et in concilio Toletano decretum est. Nam et hec salubriter</incipit>
                            <explicit>habitatur extraneus</explicit>
                            <bibl>
                                <abbr>PL</abbr> 84, 336 (Concilia Hispaniae, Cap. V.).</bibl>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <incipit>Et Gregorius iunior apostolice sedis <gap/> Si quis de propria cognatione</incipit>
                            <explicit>anathema sit</explicit>
                            <bibl>
                                <abbr>PL</abbr> 132, 320 (Regino Prumensis, De ecclesiasticis disciplinis).</bibl>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <incipit>De cuius verbis Agatense concilium ita decrevit dicens. De incestis coniunctionibus</incipit>
                            <explicit>coniugii libertatem</explicit>
                            <bibl>
                                <abbr>PL</abbr> 84, 272 (Concilia Galliae LXI).</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>CC SL</abbr> 149, 227.</bibl>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <incipit>Et Hilardense concilium dicit. De his qui se incesti</incipit>
                            <explicit>iussit oportet</explicit>
                            <bibl>
                                <abbr>PL</abbr> 84, 323 (Concilia Hispaniae, IV).</bibl>
                        </msItem>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="11r" to="11v">11r–11v</locus>
                        <rubric>De septuagesima, sexagesima, quinquagesima, quadragesima</rubric>
                        <incipit>Diversi quidem auctores ecclesiarum</incipit>
                        <explicit>De quinaquagesima unius diei minus habetur et ita septuagesima, sexagesima quinquagesima potest intelligi</explicit>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="11v" to="13r">11v–13r</locus>
                        <rubric>De ieiunio quadragesimę</rubric>
                        <incipit>Ieiuniorum tempora secundum scripturas</incipit>
                        <explicit>temptamenta vincuntur</explicit>
                        <note>(Forts. siehe <locus from="16r">16r</locus>).</note>
                        <bibl>
                            <abbr>PL</abbr> 83, 773–776 (Isidorus Hispaliensis: De ecclesiasticis officiis. De ieiunio, cap. XXXVII-XLIII).</bibl>
                        <msItem>
                            <locus from="13v">13v</locus>
                            <note>leer.</note>
                        </msItem>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus>14ra-15vd</locus>
                        <note>(Einschub, Forts. siehe <locus from="20r">20r</locus>:)</note>
                        <author>Regino Prumensis</author>
                        <title>De ecclesiasticis disciplinis</title>
                        <rubric>Incipiunt capitula libri primi Cap. I.</rubric>
                        <incipit>Ut canonum statuta sine preiudicio ab omnibus custodiantur</incipit>
                        <explicit>De eadem</explicit>
                        <bibl>Vgl. <abbr>PL</abbr> 132, 1115–1123.</bibl>
                        <note>(Forts. <locus from="20r">20r</locus>).</note>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="16r" to="19v">16r–19v</locus>
                        <note>(Forts. von <locus from="13r">13r</locus>)</note>
                        <title>Excerpta ex variis collectionibus canonum</title>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="16r" to="17v">16r–17v</locus>
                        <title>Synodalordo</title>
                        <incipit>Hora diei prima ante solis ortum</incipit>
                        <explicit>cum omni fiducia loqui</explicit>
                        <listBibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Mansi 1</abbr> 10–14.</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>PL</abbr> 130, 11–14 (Isidorus mercator: Ordo de celebrando concilio).</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Schneider <hi rend="normal">Konzilsordines</hi>
                                </abbr> S. 176–186, Ordo 2.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="17v">17v</locus>
                        <rubric>Capitulo secundo kanonis Lugdunensis a Romana ecclesia probati</rubric>
                        <incipit>Id convenit ut testamenta</incipit>
                        <explicit>habeatur alienus</explicit>
                        <bibl>
                            <abbr>PL</abbr> 99, 1033 (Canones selecti).</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Mordek <hi rend="normal">Kirchenrecht</hi>
                            </abbr> 472.</bibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="17v">17v</locus>
                        <title>Urteil über einen Bischof</title>
                        <note>(Am Rand:)</note>
                        <rubric>Ex concilio Tiburensi</rubric>
                        <incipit>Si quis episcopus in aliquibus causationibus</incipit>
                        <explicit>placuerit canonem</explicit>
                        <bibl>
                            <abbr>PL</abbr> 84 576B (Concilia Hispaniae).</bibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="18r">18r</locus>
                        <rubric>Sermo ex capitulis Adriani pape specialiter ad episcopos et sacerdotes</rubric>
                        <incipit>Ne quis vestrum, fratres karissimi</incipit>
                        <explicit>in gaudium domini tui</explicit>
                        <rubric>Item eiusdem ad rectores et principes</rubric>
                        <incipit>Oportet ut rectores et principes regimen suum</incipit>
                        <explicit>ab inicio mundi</explicit>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="18v">18v</locus>
                        <rubric>Item eiusdem</rubric>
                        <incipit>Bannus episcopalis quem summum vocant</incipit>
                        <explicit>ut discat non blasphemare</explicit>
                        <bibl>
                            <author>A. M. Koeniger</author>, Beiträge zu den fränkischen Kapitularien und Synoden, in: Archiv für kath. Kirchenrecht 87 (1907) 400f.</bibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="18v" to="19r">18v–19r</locus>
                        <incipit>Ut episcopus monasterium monachorum et sanctimonialium frequenter introeat</incipit>
                        <explicit>corrumpit</explicit>
                        <bibl>
                            <abbr>PL</abbr> 140, 805–806 (Burchardus Wormatiensis VIII 66).</bibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="19r">19r</locus>
                        <note>(Nachtrag:)</note>
                        <incipit>In nomine sanctę trinitatis Bernvvardus sanctę Hildinishemensis eclesię humilis antistes</incipit>
                        <explicit>paganorum scilicet seu malorum christianorum incursione usquequaque</explicit>
                        <bibl>
                            <abbr>MGH LL 2,2</abbr> p. 2, 172f.;</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>UB des Hochstifts Hildesheim und seiner Bischöfe 1</abbr> (1896), 60f. Nr. 64.</bibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="19r" to="19v">19r–v</locus>
                        <author>Henricus II imperator</author>
                        <title>Sententia Goslariensis de coniugio clericorum servilis conditionis</title>
                        <incipit>Architecti catholicę doctrinę</incipit>
                        <explicit>vegetet sanctę eclesię</explicit>
                        <bibl>M<abbr>GH Leges</abbr>: Capitularia spuria II, p. 2, S. 172–173.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>MGH Const. 1</abbr>, 63f. Nr. 31.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Regesta imperii</abbr> II/4, 1066 Nr. 1942a.</bibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="19v">19v</locus>
                        <rubric>Decretalis constitutio Euticiani pape, quid episcopi in synodo inquirere debeant .XXI <supplied>i.e. XCI.</supplied>
                        </rubric>
                        <note>(am Rand: <quote>Ex decr. Euticiani pp. Cap. VIIII</quote>)</note>
                        <incipit>Episcopus in synodo residens</incipit>
                        <explicit>constringat. Iusiurandum synodale. XCII.</explicit>
                        <msItem>
                            <note>(am Rand: <quote>Unde supra</quote>)</note>
                            <incipit>Amodo inantea quicquid nosti</incipit>
                            <explicit>et iste sanctorum reliquię</explicit>
                        </msItem>
                        <bibl>
                            <abbr>PL</abbr> 140, 572–573 (Burchardus Wormatiensis I 91 und 92).</bibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="19v">19v</locus>
                        <quote rend="dottedBegin">XCII.</quote>
                        <note>(am Rand: <quote>Eiusdem unde supra</quote>) <quote>I <gap/>
                            </quote> (der Rest des Kapitels radiert)</note>
                        <bibl>
                            <abbr>PL</abbr> 140, 573 (Burchardus Wormatiensis I 93).</bibl>
                        <quote>Item eiusdem) V <gap/>
                        </quote>
                        <note>(der Rest des Kapitels radiert)</note>
                        <bibl>
                            <abbr>PL</abbr> 140, 573 (Burchardus Wormatiensis I 94).</bibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="20r" to="117r">20r–117r</locus>
                        <note>(Forts. von <locus from="15v">15v</locus>:)</note>
                        <author>Regino Prumensis</author>
                        <title>De ecclesiasticis disciplinis</title>
                        <rubric>Noticia quid episcopus vel eius ministri in sua synodo diligenter inquirere debeant per vicos puplicos sive villas atque parroechias proprie diocesis</rubric>
                        <incipit>In primis inquirendum</incipit>
                        <explicit>causas discutiunt</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>Reginonis Prumiensis De Disciplina Ecclesiastica Vetervm, Præsertim Germanorum Libri Duo<gap/> Nunc primùm ex vetusto membranaceo MS. Bibliothecae Iuliae typis excusi opera et studio Ioachimi Hildebrandi<gap/>, Helmstedt 1659 (editio princeps nach dieser Hs.);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>PL</abbr> 132, 187–400;</bibl>
                            <bibl>De synodalibus causis et de disciplinis ecclesiasticis Reginonis Abbatis Prumiensis, ed. <editor>F. G. A. Wasserschleben</editor>, Leipzig 1840;</bibl>
                            <bibl>Das Sendhandbuch des Regino von Prüm, hrsg. und übers. von <editor>W. Hartmann</editor>, Darmstadt 2004 (Ausgewählte Quellen zur deutschen Geschichte des Mittelalters 42).</bibl>
                            <bibl>
                                <author>P. Fournier</author>, L'œuvre canonique de Réginon de Prüm, in: Bibliothèque de l'Ecole des Chartes 81 (1920), 5–44;</bibl>
                            <bibl>
                                <author>P. Fournier</author> und <author>G. Le Bras</author>, Histoire des collections canoniques en Occident 1, Paris 1931–1932, repr. Aalen 1972, 245ff.;</bibl>
                            <bibl>
                                <author>H. Fuhrmann</author>, Einfluss und Verbreitung der pseudoisidorischen Fälschungen 2, Stuttgart 1973 (Schriften der Monumenta Germaniae Historica 24,2), 435ff.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="117v" to="122r">117v–122r</locus>
                        <author ref="#hrabanus_maurus">Hrabanus Maurus</author>
                        <title>De institutione clericorum</title>
                        <rubric>Incipit prefacio Hrabani episcopi Mogontiacensis aecclesiae</rubric>
                        <incipit>Domino reverentissimo ac religiosissimo Haistulfo</incipit>
                        <explicit>memorem nostri</explicit>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <rubric>De una dei aecclesia catholica</rubric>
                        <incipit>Aeclesia ergo dei catholica</incipit>
                        <note>Text bricht ab</note>
                        <explicit>
                            <locus from="122r">122r</locus> obtulit patri pro nobis ||</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>Hrabanus Maurus, De institutione clericorum libri tres. Studien und Edition von <author>D. Zimpel</author>, Frankfurt a.M. 1996 (Freiburger Beiträge zur mittelalterlichen Geschichte 7), 281–338 Z. 23 und Fontes Christiani 61,1, Turnhout 2006, 106–236.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="122r" to="122v">122r–122v</locus>
                        <note>Unvermittelter Anschluss ohne Überschrift:</note>
                        <author ref="#gregorius_i_papa">Gregorius I papa</author>
                        <title>Dialogi<note>, IV, 61 (De affligendo corde inter sacra mysteria et de mentis custodia post compunctionem)</note>
                        </title>
                        <incipit>Sed necesse est ut cum haec agimus nosmetipsos in cordis contritione <sic>mactamus</sic>
                        </incipit>
                        <explicit>privata munere quod poposcit</explicit>
                        <listBibl>
                            <bibl>Grégoire le Grand, Dialogues, ed. <editor>A. de Vogüé</editor>, T. 3, Paris 1980 (Sources Chrétiennes 265), 202–204;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>PL</abbr> 77, 428A.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="122v" to="129r">122v–129r</locus>
                        <author>Symphosius Amalarius</author>
                        <title>Eclogae de officio missae</title>
                        <rubric>De Romano ordine et statione in ecclesia</rubric>
                        <incipit>Masculi stant in australem partem</incipit>
                        <explicit>et refer deo gratiarum actiones per os tuum</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>Amalarii episcopi opera liturgica omnia, ed. <editor>I. M. Hanssens</editor>, Tom. 3, Città del Vaticano 1950 (Studi e testi 140), 231–255;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>PL</abbr> 105, 1316C-1330.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="129r">129r</locus>
                        <author>Nicolaus I papa</author>
                        <title>Decreta seu rescripta ex Gratiani volumine. De matrimonio tit. XVIII</title>
                        <rubric>Nicolai pape Quod non liceat marito fornicantem interficere uxorem</rubric>
                        <incipit>Inter hec sanctitas</incipit>
                        <explicit>sed vivificat</explicit>
                        <bibl>
                            <abbr>PL</abbr> 119, 1198D.</bibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="129r" to="129v">129r–v</locus>
                        <author>Burchardus Wormatiensis</author>
                        <title>Libri decretorum, cap. 73</title>
                        <note>(Ex concilio Triburiensi, cap. 46.)</note>
                        <rubric>Si cuius uxor constuprata fuerit et propterea maritus perdere illam machinaverit. Cap. XLVI</rubric>
                        <incipit>Si cuius uxor constuprata</incipit>
                        <explicit>alteram ducat</explicit>
                        <bibl>
                            <abbr>PL</abbr> 140, 827–828.</bibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="129v">129v</locus>
                        <author ref="#augustinus_aurelius">Aurelius Augustinus</author>
                        <title>De sermone domini in monte<note> Auszug</note>
                        </title>
                        <rubric>
                            <gap/> ex dictis sancti Augustini</rubric>
                        <incipit>Vir si dimiserit uxorem</incipit>
                        <explicit>dimisit</explicit>
                        <bibl>Vgl. <abbr>PL</abbr> 16, 1249</bibl>
                        <bibl>und <abbr>PL</abbr> 161, 635 (<author>Ivo Carnotensis</author>
                            <title>Decretum</title> Cap. 237).</bibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="129v">129v</locus>
                        <author>Ivo Carnotensis</author>
                        <title>Panormia<note> Cap. VII.: Causa fornicationis vir dimittat uxorem, non tamen adulteram ducat.</note>
                        </title>
                        <rubric>Hieronymus presbiter unde <gap/> IIII</rubric>
                        <incipit>Ait</incipit>
                        <explicit>crimine sit</explicit>
                        <bibl>
                            <abbr>PL</abbr> 161, 1280D-1281A.</bibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="130r" to="131v">130r–131v</locus>
                        <author ref="#sulicius_severus">Sulpicius Severus</author>
                        <title>Dialogi<note> II, 11 und 12.</note>
                        </title>
                        <incipit>Miles quidam</incipit>
                        <explicit>angeli frequentarint</explicit>
                        <bibl>Sulpice Sévère, Gallus, ed. <editor>J. Fontaine</editor>, Paris 2006 (Sources Chrétiennes 510), 264–274;</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>PL</abbr> 20, 208–210.</bibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="131v">131v</locus>
                        <title>Sententiae ethicae pro quodam milite vel principe</title>
                        <incipit>Hoc est bonum quod non potest invitus amittere</incipit>
                        <explicit>Qui desiderat pacem bellum querat/Qui victoriam cupit, milites imbuat diligenter</explicit>
                        <note>Die letzten Sätze aus <bibl>Flavius Renatus Vegetius, De re militari, lib. III, prologus.</bibl>
                        </note>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="132r" to="176r">132r–176r</locus>
                        <author>Silvester II papa</author>
                        <title>Acta concilii Remensis a. 992</title>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>Decima centuria ecclesiasticae historicae, continens descriptionem amplissimarum rerum <gap/> in civitate Wismaria, per autores contexta, Basel 1567, 457–515;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Mansi</abbr> 9, 107–153;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>MGH SS 3</abbr>, 658–686;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>PL</abbr> 139, 287–344.</bibl>
                            <bibl>Gesonderter Druck des Protokolls der Synode von St-Basle-de-Verzy bei Reims im Jahr 991 in: Autour de Gerbert d'Aurillac, Paris 1996 (Matériaux pour l'histoire 1), 135f.</bibl>
                            <bibl>Vgl. <abbr>CSLG</abbr> Bd. 3, Turnhout 2010, 115 (Hs. genannt).</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="176r" to="188r">176r–188r</locus>
                        <title>Concilium Carthaginense sextum habitum ab episcopis ducentis decem et septem, aera CCCCLVII, ubi actum est ut Nicaenum concilium ab episcopis orientalibus peteretur</title>
                        <rubric>Concilium Cartaginiense Africe VI. gestum era cccclvij, ab episcopis ccvij</rubric>
                        <incipit>In hoc concilium actum est</incipit>
                        <explicit>urbis Romae episcopum</explicit>
                        <bibl>
                            <abbr>PL</abbr> 139, 337–338;</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>MGH SS 3</abbr> 686.</bibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <incipit>Post consulatum gloriosissimorum imperatorum</incipit>
                        <explicit>domine frater</explicit>
                        <bibl>
                            <abbr>PL</abbr> 84, 211–226.</bibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="188r" to="189r">188r–189r</locus>
                        <rubric>Questio s. Augustini</rubric>
                        <incipit>Queritur cur Dominus dicat <ref type="biblical" cRef="Mc_3:29">qui blasphemaverit in spiritum sanctum</ref>
                        </incipit>
                        <explicit>bonis operibus id promeruerunt</explicit>
                        <note>Ungedruckt.</note>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="188v" to="189r">188v–189r</locus>
                        <author ref="#isidorus_hispalensis">Isidorus Hispalensis</author>
                        <title>Quaestiones in vetus testamentum<note>, cap. XIII et XV.</note>
                        </title>
                        <incipit>Non stabit adversus alterum unus testis</incipit>
                        <explicit>omne verbum</explicit>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <note rend="supplied">cap. XV.</note>
                        <incipit>Et homo formidolosus</incipit>
                        <explicit>
                            <note>bricht ab:</note> Tales quippe oportet ||</explicit>
                        <bibl>
                            <abbr>PL</abbr> 83,364, 365, 366A.</bibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="189v">189v</locus>
                        <author>Regino Prumensis</author>
                        <title>De ecclesiasticis disciplinis<note> CCCCXIX. De eo qui bannum episcopi vel presbyteri parvipendet.</note>
                        </title>
                        <rubric>Ex dictis Fructuosi episcopi</rubric>
                        <incipit>Quisquis bannum vel communicationem episcopi</incipit>
                        <explicit>vindicatum est</explicit>
                        <bibl>
                            <abbr>PL</abbr> 132, 364A.</bibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="189v">189v</locus>
                        <author>Burchardus Wormatiensis</author>
                        <title>Libri decretorum<note>, Lib. XI, Cap. 73.</note>
                        </title>
                        <incipit>De his qui contemnunt bannum ab episcopis impositum. Nemo contemnat</incipit>
                        <explicit>aqua</explicit>
                        <bibl>
                            <abbr>PL</abbr> 140, 873.</bibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="190r" to="194r">190r–194r</locus>
                        <author>Ebo Remensis</author>
                        <title>Apologia</title>
                        <note>Auf dem Kopfsteg Überschrift von der Hand des Wolfenbütteler Bibliothekars <rs type="person">Georg Burkhard Lauterbach</rs> (1683–1751):</note>
                        <quote>Ebonis archiepiscopi Remensis per Lotharium Caesarem restituti Apologia.</quote>
                        <rubric>In nomine domini nostri Ihesu Christi dei summi glorioso imperante</rubric>
                        <incipit>Hlodouuico caesare, cuius prima regni tempora</incipit>
                        <explicit>dignis posteris procuravit</explicit>
                        <listBibl>
                            <bibl>Erstmals nach der Hs. ediert von <editor>J. J. Mader</editor>: Ebonis <gap/> Apologia. Cum eiusdem Ebonis ad gentes septentrionales legatione ex codice msto. Bibliothecæ Juliæ, in: M. Adami <supplied>Bremensis</supplied>, Scriptoris Vetusti, Historia Ecclesiastica <gap/> ed. <editor>J. J. Maderus</editor>, Helmstedt 1670, 236–245;</bibl>
                            <bibl>
                                <author>L. d'Achery</author>, Spicilegium sive collectio veterum aliquot scriptorum qui in Galliae bibliothecis delituerant, T. 3, Nova editio, Paris 1723, 335–337;</bibl>
                            <bibl>PL 116, 11–16;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>MGH Conc. 2,2</abbr>, 794–799.</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>CSLG</abbr> Bd. 1, Turnhout 1994, 329f.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="194r" to="195r">194r–195r</locus>
                        <author>Paschalis I papa</author>
                        <title>Epistola ad omnes Christianos ad partes aquilonis</title>
                        <incipit>Paschalis episcopus, servus servorum Dei, universis sanctissimis fratribus coepiscopis <gap/> Cum religiosissimum constet</incipit>
                        <explicit>sorte damnetur</explicit>
                        <bibl>
                            <abbr>PL</abbr> 129, 982D-984A. JL 2553.</bibl>
                        <msItem>
                            <note>Folgt:</note>
                            <incipit>Simili auctoritate huius apostolici privilegii adiunctus est huic legationi Anskarius episcopus cum sociis suis confirmatione Eugenii sequentis pape</incipit>
                            <explicit>caret in omnibus</explicit>
                            <note>Ungedruckt.</note>
                        </msItem>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="195v">195v</locus>
                        <note>Nachträge von Händen des 11. Jh.</note>
                        <msItem n="1">
                            <title>Nomina episcoporum et abbatum <note>(Synodus Francofurtensis 1027 Sept.)</note>
                            </title>
                            <incipit>Aribo Moguntinus, Wicil Strazburgensis</incipit>
                            <explicit>Ruodolf <supplied>Sleswicensis</supplied>. Richart F<supplied>uldensis</supplied>, Arnold H<supplied>ersveldensis</supplied> Hezil</explicit>
                            <listBibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>MGH Const.</abbr> 1, 86 Nr. 41;</bibl>
                                <bibl>
                                    <author>H. Wolter</author>, Die Synoden im Reichsgebiet und in Reichsitalien von 916 bis 1056, Paderborn 1988, 332–338.</bibl>
                            </listBibl>
                        </msItem>
                        <msItem n="2">
                            <title>Nomina excommunicatorum <note>(Mord und Exkommunikation in der Kirche zu Heiningen)</note>
                            </title>
                            <quote>Hi sunt anathematizati pro sacrilegio et homicidio quod fecerunt in ecclesia Heninge Maeingeld, Isac, Godila, Godo, Redulf cum fautoribus et cooperatoribus et etiam communicatoribus eorum in his uillis Kissenbruggi, Bursinum, Acheim, Valeburgum.</quote>
                        </msItem>
                        <msItem n="3">
                            <title>Abtliste</title>
                            <incipit>Richard F<supplied>uldensis</supplied>, Arnoldus H<supplied>ersveld.</supplied>
                            </incipit>
                            <explicit>Hezel. <gap/> Hildolf Mantuanus</explicit>
                            <bibl>
                                <abbr>MGH SS 11</abbr> 190 Anm. c;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>MGH Const.</abbr> 1, 86.</bibl>
                        </msItem>
                    </msItem>
                </msContents>
                <physDesc>
                    <objectDesc form="codex">
                        <supportDesc material="perg">
                            <support>
                                <p>
                                    <material>Pergament</material>
                                </p>
                            </support>
                            <extent>
                                <measure type="leavesCount" quantity="195">195 Bl.</measure>
                                <dimensions type="leaf" unit="cm">
                                    <height quantity="38">38</height>
                                    <width quantity="28.5">28,5</width>
                                </dimensions>
                            </extent>
                            <foliation>Von Hand eines Zenturiators in brauner Tinte arabische Zählung der Reimser Synode 1 (<locus from="132r">132r</locus>) - 45 (<locus from="176r">176r</locus>), außerdem <locus from="1r">1r</locus> Inhaltsverzeichnis (Abb. s. <bibl>
                                    <abbr>Hartmann</abbr> Tafel IV</bibl>) und weitere Bemerkung auf <locus from="190r">190r</locus> unten.</foliation>
                            <collation>
                                <formula>IV (8). II+1 (13). III (19). 13 IV (123). 2 III (135). 3 IV (159). III (165). 3 IV (189). III (195).</formula> Zwei verschiedene römische Lagenzählungen folgen aufeinander: Die erste zunächst auf der ersten Rektoseite der Lage I (14) - XI (92), dann auf der letzten Versoseite XII (107) - XV (129), die zweite auf der letzten Versoseite: II (<locus from="143v">143v</locus>)-VI(<locus from="173v">173v</locus>).</collation>
                        </supportDesc>
                        <layoutDesc>
                            <layout writtenLines="31 32">
                                <dimensions type="written" unit="cm">
                                    <height quantity="29">29</height>
                                    <width quantity="18.5">18,5</width>
                                </dimensions>, 31–32 Zeilen.</layout>
                        </layoutDesc>
                    </objectDesc>
                    <handDesc>
                        <summary>Karolingische Minuskel von verschiedenen Händen.</summary>
                        <handNote>Die Hände A bis W für <locus from="1r">1r</locus> bis <locus from="19v">19v</locus> bei <bibl>
                                <abbr>Hoffmann <hi rend="normal">Burchard</hi>
                                </abbr>, 118–126</bibl> gekennzeichnet. Rote Überschriften in Capitalis rustica.</handNote>
                        <handNote>Von der Hand des <rs type="person" role="scribe" ref="#flacius_matthias">Matthias Flacius Illyricus</rs> in blassroter Tinte Überschriften auf <locus from="132r">132r</locus> und <locus from="190r">190r</locus> und Unterstreichungen.</handNote>
                    </handDesc>
                    <decoDesc>
                        <decoNote>Rubriziert.</decoNote>
                        <decoNote>Rote Initialbuchstaben in Capitalis und Kapitelzahlen.</decoNote>
                        <decoNote type="illustration">Am Rand von <locus from="103r">103r</locus> verwischte Federzeichnung eines Kopfes.</decoNote>
                    </decoDesc>
                    <bindingDesc>
                        <binding>
                            <p n="bindingDesc">Einband 1977 erneuert. Halblederband mit Buchenholzdeckeln und dunkelbraunem Ziegenlederüberzug.</p>
                        </binding>
                        <binding>
                            <p n="bindingDesc">Zuvor in einem Pappdeckelband mit Überzug aus Schafleder (wohl aus der <rs type="corporate">Werkstatt von <rs type="person">Johann Anton Friedrich Wirck</rs> in Helmstedt</rs>, zwischen 1763 und 1783, jetzt in der EInbandrestekiste).</p>
                        </binding>
                    </bindingDesc>
                </physDesc>
                <history>
                    <origin>
                        <p>Ursprüngliche Bibliotheksheimat Hildesheim.</p>
                    </origin>
                    <provenance>
                        <p>Auf <locus from="1r">1r</locus> und <locus from="195v">195v</locus> die Besitzvermerke <quote>Matthias Flacius Illyricus</quote> (nicht von seiner Hand). Gelegentlich Textermittlungsnotizen von <rs type="person">C.P.C. Schönemann</rs>.</p>
                    </provenance>
                </history>
                <additional>
                    <adminInfo>
                        <recordHist>
                            <source>
                                <bibl>
                                    <author>Helmar Härtel</author>: Katalog der mittelalterlichen Helmstedter Handschriften. T. 1: Cod. Guelf. 1 bis 276 Helmst. Beschrieben von Helmar Härtel, Christian Heitzmann, Dieter Merzbacher, Bertram Lesser. Wiesbaden: Harrassowitz, 2012. S. 54-61.</bibl>
                            </source>
                        </recordHist>
                    </adminInfo>
                    <listBibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Schönemann <hi rend="normal">Merkwürdigkeiten</hi> 2</abbr>, 11 Nr. 159.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Heinemann</abbr> Nr. 36.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Zimpel <hi rend="normal">Hrabanus Maurus</hi>
                            </abbr> (siehe unten), 228f.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Hoffmann <hi rend="normal">Burchard</hi>
                            </abbr>, 115–129.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Hartmann</abbr>, 224.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Schneider</abbr>
                            <hi rend="normal">Konzilsordines</hi>, 169.</bibl>
                        <bibl>
                            <author>H. Goetting</author>
                            <author>H. J. Schuffels</author>, in: M. Brandt, A. Eggebrecht (Hrsg.), Bernward von Hildesheim und das Zeitalter der Ottonen, Bd. 2, Hildesheim 1993, 483–485.</bibl>
                        <bibl>
                            <author>W. Hartmann</author>, Kirche und Kirchenrecht um 900. Die Bedeutung der spätkarolingischen Zeit für Tradition und Innovation im kirchlichen Recht, Hannover 2008 (MGH Schriften 58), 159, 189, 301, 310, 333.</bibl>
                    </listBibl>
                </additional>
            </msDesc>
        </body>
    </text>
</TEI>