<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" xml:lang="de" xml:id="HAB_mss_322-helmst_tei-msDesc_Lesser">
    <teiHeader>
        <fileDesc>
            <titleStmt>
                <title>Beschreibung von Cod. Guelf. 322 Helmst. (Die mittelalterlichen Helmstedter Handschriften der Herzog August Bibliothek. Teil II: Cod. Guelf. 277 bis 370 Helmst. Mit einem Anhang: Die mittelalterlichen Handschriften und Fragmente der Ehemaligen Universitätsbibliothek Helmstedt, beschrieben von Bertram Lesser. Wiesbaden 2022.)</title>
                <respStmt>
                    <resp>Beschrieben von </resp>
                    <name type="person">Bertram Lesser</name>
                </respStmt>
                <funder>Gefördert durch die <orgName key="DFG">Deutsche Forschungsgemeinschaft</orgName> im Rahmen des Programms "Erschließung und Digitalisierung handschriftlicher und gedruckter Überlieferung"</funder>
            </titleStmt>
            <editionStmt>
                <edition>Elektronische Ausgabe nach TEI P5</edition>
                <respStmt>
                    <resp>TEI-P5 konforme Kodierung durch </resp>
                    <name type="person">Bertram Lesser</name>
                    <name type="org">Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel</name>
                </respStmt>
            </editionStmt>
            <publicationStmt>
                <publisher>
                    <name type="org">Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel</name>
                    <ptr target="http://www.hab.de"/>
                </publisher>
                <date type="issued" when="2011"/>
            <!--<date type="digitised" when=""/>-->
                <distributor>Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel</distributor>
                <availability status="restricted">
                    <licence target="http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/de/">
                        <p>Dieses Dokument steht unter einer Creative Commons Namensnennung-Weitergabe unter gleichen Bedingungen 3.0 Deutschland Lizenz (CC BY-SA).</p>
                        <p>Für die Nutzung weiterer Daten wie Digitalisaten gelten gegebenenfalls andere Lizenzen. Vgl. die <ref target="http://diglib.hab.de/?link=012">Nutzungshinweise</ref> der Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel.</p>
                    </licence>
                </availability>
                <pubPlace>
<!--<ptr type="purl" target="http://diglib.hab.de/mss/322-helmst/start.htm"/>-->
<!--<ptr type="thumbnailForPresentations" target="http://diglib.hab.de/mss/322-helmst/thumbs/00001.jpg"/>-->
                </pubPlace>
            <!--<idno type="URN">urn:nbn:de:gbv:23-mss/322-helmst3</idno>-->
            </publicationStmt>
            <sourceDesc>
                <p>Neu katalogisiert durch <name type="person">Bertram Lesser</name>.</p>
            </sourceDesc>
        </fileDesc>
        <encodingDesc>
            <projectDesc>
                <p>Beschreibung erstellt im Rahmen des Projektes <name type="project" subtype="cataloguing">Katalogisierung der mittelalterlichen Helmstedter Handschriften <name type="project" subtype="part">Teil II</name>
                    </name>.</p>
            </projectDesc>
        </encodingDesc>
        <revisionDesc>
            <change who="schassan" when="2019-08-20">Manuscripta Mediaevalia Objektnummer hinzugefügt.</change>
            <change who="schassan" when="2015-09-04">Normdaten ergänzt bzw. korrigiert.</change>
            <change who="lesser" when="2023-01-15">Überarbeitung abgeschlossen; gleicher Stand wie im gedruckten Katalog.</change>
        </revisionDesc>
    </teiHeader>
    <text>
        <body>
            <msDesc xml:id="mss_322-helmst_tei-msDesc_Lesser" xml:lang="de">
                <msIdentifier>
                    <settlement>Wolfenbüttel</settlement>
                    <repository rend="HAB">Herzog August Bibliothek</repository>
                    <collection>Helmstedter Handschriften</collection>
                    <idno sortKey="wf_hab_helmst-0322">Cod. Guelf. 322 Helmst.</idno>
                    <altIdentifier type="catalog">
                        <collection>Heinemann-Nr.</collection>
                        <idno sortKey="heinemann-0357">357</idno>
                    </altIdentifier>
                    <altIdentifier type="catalog">
                        <collection>Manuscripta Mediaevalia Objektnummer</collection>
                        <idno>32412187,T</idno>
                    </altIdentifier>
                </msIdentifier>
                <head>
                    <title>Vitas patrum</title>
                    <origPlace>
                        <placeName type="settlement">Clus</placeName>, Benediktinerkloster</origPlace>
                    <origDate notBefore="1440" notAfter="1480">1440–1480</origDate>
                </head>
                <msContents>
                    <textLang mainLang="la"/>
                    <msItem n="1">
                        <locus from="Ir" to="Iv">Ir–v</locus>
                        <title>Tabula</title>
                        <incipit xml:lang="la">Vita sancti Pauli primi heremite 1. Vita sancti Anthonii abbatis 3. Vita sancti Hilarionis monachi 20</incipit>
                        <explicit xml:lang="la">De illacione sancti Benedicti 338. De sancto Furseo confessore 343. Exemplum de <sic>desploliacione</sic> monasteriorum 344</explicit>
                        <note>Das Bl. wurde gemäß Wasserzeichendatierung beim Einbinden hinzugefügt; der Schreiber der Tabula dürfte den Codex auch foliiert haben.</note>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Buch- und Schriftwesen</term>
                            <index>
                                <term>Tabula</term>
                            </index>
                        </index>
                    </msItem>
                    <msItem n="2">
                        <locus from="1r" to="3v">1r–3v</locus>
                        <author ref="#hieronymus_sophronius_eusebius">Sophronius Eusebius Hieronymus</author>
                        <title>Vita Pauli primi eremitae</title>
                        <rubric xml:lang="la">Prologus Iheronimi in vitam Pauli primi heremite</rubric>
                        <filiation>Auch in <ref type="mss" cRef="196-helmst">Cod. Guelf. 196 Helmst.</ref>, 17ra–va und 135vb–136vb; <ref type="mss" cRef="257-helmst">257 Helmst.</ref>, 360rb–362va; ein Fragment in <ref type="mss" cRef="404-2-novi-8s">Cod. Guelf. 404.2 Novi (8)</ref>, 8ar–v.</filiation>
                        <listBibl>
                            <head>Edition</head>
                            <bibl>
                                <abbr>PL</abbr> 23, 17A–28C;</bibl>
                            <bibl xml:id="opac_523473591">Jérôme, Trois vies de moines (Paul, Malchus, Hilarion), Texte critique par <editor>E. M. Morales</editor> et al., Paris 2007 (Sources chrétiennes 508), 144–182.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>BHL</abbr> 6596;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>BHM</abbr> 261;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>CPL</abbr> 617.</bibl>
                        </listBibl>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Hagiographica</term>
                            <index>
                                <term>einzelne(r) Heilige(r)</term>
                                <index>
                                    <term>Paulus primus erem. cf.</term>
                                </index>
                            </index>
                        </index>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Vitas patrum</term>
                            <index>
                                <term>Liber I</term>
                                <index>
                                    <term>Hieronymus: Vita Pauli primi eremitae</term>
                                </index>
                            </index>
                        </index>
                    </msItem>
                    <msItem n="3">
                        <locus from="3v" to="20r">3v–20r</locus>
                        <author ref="#athanasius_alexandrinus">Athanasius Alexandrinus</author>
                        <title>Vita beati Antonii<note> interprete <rs type="person" role="translator" ref="#evagrius_antiochenus">Evagrio Antiocheno</rs>
                            </note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Prefacio in vitam sancti Antonii</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Presbiter Evagrius Innocencio carissimo filio in domino salutem. Ex alia in aliam lingwam ad verbum expressa translacio sensus operit</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Presbyter Evagrius Innocentio carissimo filio in domino salutem. Ex alia in aliam linguam ad verbum expressa translatio sensus operit</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">conculcent atque eiciant deceptores scilicet hominum et tocius corrupcionis artifices</explicit>
                        <note>Text und Kapitelteilung weichen geringfügig vom Druck ab; der Epilog des Evagrius fehlt.</note>
                        <filiation>Auch in <ref type="mss" cRef="257-helmst">Cod. Guelf. 257 Helmst.</ref>, 346va–360rb; Auszüge in <ref type="mss" cRef="196-helmst">Cod. Guelf. 196 Helmst.</ref>, 101ra–104vb.</filiation>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>
                                <abbr>PL</abbr> 73, 125C–170A.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>BHL</abbr> 609;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>CPG</abbr> 2101.</bibl>
                        </listBibl>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Hagiographica</term>
                            <index>
                                <term>einzelne(r) Heilige(r)</term>
                                <index>
                                    <term>Antonius abb. cf.</term>
                                </index>
                            </index>
                        </index>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Vitas patrum</term>
                            <index>
                                <term>Liber I</term>
                                <index>
                                    <term>Athanasius Alexandrinus: Vita beati Antonii</term>
                                </index>
                            </index>
                        </index>
                    </msItem>
                    <msItem n="4">
                        <locus from="20r" to="26v">20r–26v</locus>
                        <author ref="#hieronymus_sophronius_eusebius">Sophronius Eusebius Hieronymus</author>
                        <title>Vita sancti Hilarionis</title>
                        <rubric xml:lang="la">Prologus sancti Iheronimi in vitam Hylarionis monachi</rubric>
                        <filiation>Auszüge in <ref type="mss" cRef="196-helmst">Cod. Guelf. 196 Helmst.</ref>, 105ra–vb.</filiation>
                        <listBibl>
                            <head>Edition</head>
                            <bibl>
                                <abbr>PL</abbr> 23, 29A–54A;</bibl>
                            <bibl>Jérôme, Trois vies de moines (s. oben), 212–298.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>BHL</abbr> 3879;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>BHM</abbr> 263;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>CPL</abbr> 618.</bibl>
                        </listBibl>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Hagiographica</term>
                            <index>
                                <term>einzelne(r) Heilige(r)</term>
                                <index>
                                    <term>Hilarius abb. cf.</term>
                                </index>
                            </index>
                        </index>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Vitas patrum</term>
                            <index>
                                <term>Liber I</term>
                                <index>
                                    <term>Hieronymus: Vita sancti Hilarionis</term>
                                </index>
                            </index>
                        </index>
                    </msItem>
                    <msItem n="5">
                        <locus from="26v" to="44r">26v–44r</locus>
                        <title>Vita sancti Pachomii<note> interprete <rs type="person" role="translator" ref="#dionysius_exiguus">Dionysio Exiguo</rs>
                            </note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Prologus Dyonisii in vitam sancti Pachumii monachi</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Domino venerabili <sic>miche</sic> et in Christo quoque magnificentissimo Nycolao Dyonisius salutem. Pio veneracionis vestre proposito quam valui facultate respondi</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Domino venerabili mihi et in Christo quoque magnificentissimo Nicolao Dionysius salutem. Pio venerationis vestrae proposito quam valui facultate respondi</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">glorificatur iugiter et collaudatur quia ipsi debetur omnis laus et gloria in secula seculorum</explicit>
                        <finalRubric xml:lang="la">Sequitur vita beati Iheronimi presbiteri et monachi et habetur alibi</finalRubric>
                        <note>Der Text ist nur sporadisch in Kapitel gegliedert, die nicht mit den Ausgaben übereinstimmen.</note>
                        <filiation>Auch in <ref type="mss" cRef="69-weiss">Cod. Guelf. 69 Weiss.</ref>, 24v–57r.</filiation>
                        <listBibl>
                            <head>Edition</head>
                            <bibl>
                                <abbr>PL</abbr> 73, 227B–272C;</bibl>
                            <bibl xml:id="opac_247125261">La vie latine de Saint Pachome, traduite du grec par Denys le Petit, hrsg. von <editor>H. van Cranenburgh</editor>, Bruxelles 1969 (Subsidia Hagiographica 46), 77–232 (55 Hs. genannt).</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>BHL</abbr> 6410;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>CALMA</abbr> 3, 95 Nr. 8.</bibl>
                        </listBibl>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Hagiographica</term>
                            <index>
                                <term>einzelne(r) Heilige(r)</term>
                                <index>
                                    <term>Pachomius abb. cf.</term>
                                </index>
                            </index>
                        </index>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Vitas patrum</term>
                            <index>
                                <term>Liber I</term>
                                <index>
                                    <term>Vita sancti Pachomii</term>
                                </index>
                            </index>
                        </index>
                    </msItem>
                    <msItem n="6">
                        <locus from="44v" to="50v">44v–50v</locus>
                        <author ref="#sophronius_hierosolymitanus">Sophronius Hierosolymitanus</author>
                        <title>Vita Mariae Aegyptiacae<note> (versio mixta)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Incipit vita Sancte Marie Egyptiace</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Fuit quidam senex in Palestine monasterio vir vite venerabilis moribus et verbo decoratus qui ex ipsis cunabulis monachicis nutritus est moribus Zosimas nomine</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Fuit quidam senex in Palaestinae monasterio vir vitae venerabilis moribus et verbo decoratus qui ex ipsis cunabulis monachicis nutritus est moribus Zosimas nomine</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">et tunc migravit ad dominum in pace. Gracia domini Ihesu Christi cum quo patri honor et gloria et imperium una cum sancto et vivificatore et adorando spiritu nunc et semper et in secula seculorum Amen</explicit>
                        <filiation>Der Text gehört zur weit verbreiteten Mischfassung MLA, der Prolog fehlt. Auch in <ref type="mss" cRef="152-extrav">Cod. Guelf. 152 Extrav.</ref>, 19r–28v; ein Fragment in <ref type="mss" cRef="404-2-novi-8s">Cod. Guelf. 404.2 Novi (8)</ref>, 8br–v.</filiation>
                        <listBibl>
                            <head>Druck dieser Fassung</head>
                            <bibl>In den meisten Inkunabeldrucken der "Vitas patrum", hier <abbr>GW</abbr>
                                <ref target="http://gesamtkatalogderwiegendrucke.de/docs/M50882.htm">M50882</ref>, <ref target="http://daten.digitale-sammlungen.de/bsb00038506/image_188">
                                    <hi rend="normal">LXXXIIIv</hi>
                                </ref>–<ref target="http://daten.digitale-sammlungen.de/bsb00038506/image_205">
                                    <hi rend="normal">XCIIr</hi>
                                </ref> (vergl.);</bibl>
                            <bibl xml:id="gbv_385283660">Sanctorum priscorum patrum vitae…, Bd. 2, hrsg. von <editor>A. Lipomanus</editor>, Venedig 1553, 284v–291v (modifiziert).</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>BHL</abbr> 5417;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>BHL <hi rend="normal">Novum Suppl.</hi>
                                </abbr> 5417c;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>CPG</abbr> 7675;</bibl>
                            <bibl>
                                <author>K. Kunze</author>, Studien zur Legende der heiligen Maria Aegyptiaca im deutschen Sprachgebiet, Berlin 1969 (Philologische Studien und Quellen 49), zur Redaktionsstufe 32–39, 189 Hs. genannt.</bibl>
                        </listBibl>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Hagiographica</term>
                            <index>
                                <term>einzelne(r) Heilige(r)</term>
                                <index>
                                    <term>Maria Aegyptiaca</term>
                                </index>
                            </index>
                        </index>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Vitas patrum</term>
                            <index>
                                <term>Liber I</term>
                                <index>
                                    <term>Sophronius Hierosolymitanus: Vita Mariae Aegyptiacae</term>
                                </index>
                            </index>
                        </index>
                    </msItem>
                    <msItem n="7">
                        <locus from="50v" to="62v">50v–62v</locus>
                        <author ref="#odo_glannafoliensis">Odo Glannafoliensis</author>
                        <title>Vita sancti Mauri</title>
                        <rubric xml:lang="la">Incipit prefacio Fausti monachi in vitam sancti Mauri abbatis</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Faustus famulorum Christi famulus omnibus monachis qui sunt in oriente et occidente <gap/> atque ab spiritu sancto illuminatore et vivificatore animarum nostrarum. Cum a parentibus meis omnipotentis dei servicio nutriendus</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Faustus famulorum Christi famulus omnibus monachis qui sunt in oriente et occidente</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">qui simul fiunt anni septuaginta duo et dies XIIII per omnia benedictus deus qui vivit et regnat per omnia secula seculorum Amen</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl xml:id="opac_150799284">Acta sanctorum ordinis S. Benedicti in saeculorum classes distributa, saec. I… edidit <editor>J. Mabillon</editor>, Venedig 1733, 260–282.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>BHL</abbr> 5773.</bibl>
                        </listBibl>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Hagiographica</term>
                            <index>
                                <term>einzelne(r) Heilige(r)</term>
                                <index>
                                    <term>Maurus abb. cf.</term>
                                </index>
                            </index>
                        </index>
                    </msItem>
                    <msItem n="8">
                        <locus from="62v" to="66v">62v–66v</locus>
                        <title>Vita sancti Aegidii</title>
                        <rubric xml:lang="la">Incipit prologus in vitam sancti Egidii confessoris</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Sanctorum quidem propensiori cultu reverencie venerandorum patrum gesta cauta deliberacione prisci fideles docuerunt</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Sanctorum quidem propensiori cultu reverentiae venerandorum patrum gesta cauta deliberatione prisci fideles docuerunt</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">tua sancta merita pater Egidi apud dominum deum nostrum qui cum deo patre et spiritu sancto vivit et regnat deus per omnia secula seculorum Amen</explicit>
                        <finalRubric xml:lang="la">Explicit vita sancti Egidii abbatis</finalRubric>
                        <filiation>Auch in <ref type="mss" cRef="1049-helmst">Cod. Guelf 1049 Helmst.</ref>, 44r–51r (ohne Prolog); <ref type="mss" cRef="4-3-aug-4f">4.3 Aug. 4°</ref>, 1v–10r; <ref type="mss" cRef="11-2-aug-4f">11.2 Aug. 4°</ref>, 13va–18rb; <ref type="mss" cRef="38-weiss">Cod. Guelf. 38 Weiss.</ref>, 1ra–4vb.</filiation>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>
                                <abbr>AA SS</abbr> Sept. 1, 299–303.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>BHL</abbr> 93.</bibl>
                        </listBibl>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Hagiographica</term>
                            <index>
                                <term>einzelne(r) Heilige(r)</term>
                                <index>
                                    <term>Aegidius abb. cf.</term>
                                </index>
                            </index>
                        </index>
                    </msItem>
                    <msItem n="9">
                        <locus from="66v" to="73r">66v–73r</locus>
                        <title>Vita sancti Carileffi abbatis <rs type="corporate" ref="#saint-calais_kloster_benediktiner">Anisolensis</rs>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Incipit vita beatissimi Karilefi presbiteri. Kalendas Iulii</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Quia largiente domino commemorare aliqua cupimus in laudem domini nostri Ihesu Christi de sanctorum miraculis</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Quia largiente domino commemorare aliqua cupimus in laudem domini nostri Iesu Christi de sanctorum miraculis</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">
                            <sic>quitquid</sic> boni gessit cui est cum eterno patre et spiritui sancto honor et gloria et potestas et imperium semper et ubique per cuncta secula seculorum Amen</explicit>
                        <finalRubric xml:lang="la">Explicit vita sancti Karilefi presbiteri</finalRubric>
                        <filiation>Gehört zur sonst nur aus Frankreich bekannten Textgruppe C; ungedruckt.</filiation>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl xml:id="opac_140164294">
                                <abbr>MGH</abbr> SS rer. Merov. 3, <ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_SS_rer._Merov._3_S._388">388</ref>;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>BHL</abbr> 1571.</bibl>
                        </listBibl>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Hagiographica</term>
                            <index>
                                <term>einzelne(r) Heilige(r)</term>
                                <index>
                                    <term>Carileffus pb.</term>
                                </index>
                            </index>
                        </index>
                    </msItem>
                    <msItem n="10">
                        <locus from="73r" to="79r">73r–79r</locus>
                        <author ref="#walahfridus_strabo">Walahfridus Strabo</author>
                        <title>Vita sancti Otmari</title>
                        <rubric xml:lang="la">Incipit prologus Walaphridi in vitam beati Otmari abbatis</rubric>
                        <finalRubric xml:lang="la">Explicit de vita Otmari abbatis liber primus</finalRubric>
                        <note>Die Kapitelgliederung entspricht der Ausgabe.</note>
                        <filiation>Auch in <ref type="mss" cRef="17-5-aug-4f">Cod. Guelf. 17.5 Aug. 4°</ref>, 108v–115v, 100r–107v und 116r–v (verbunden); <ref type="mss" cRef="38-weiss">38 Weiss.</ref>, 162va–164va (ohne Prolog und cap. 16).</filiation>
                        <listBibl>
                            <head>Edition</head>
                            <bibl>
                                <abbr>PL</abbr> 114, 1031D–1042C;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>MGH SS</abbr> 2, <ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_SS_2_S._41">41</ref>–<ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_SS_2_S._47">47</ref>.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>BHL</abbr> 6386;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Rep. font.</abbr> 11, 423f.;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>
                                    <hi rend="sup">2</hi>VL</abbr> 10, 591f.;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Te.Tra.</abbr> 7, 478–480 (480 Hs. genannt). </bibl>
                        </listBibl>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Hagiographica</term>
                            <index>
                                <term>einzelne(r) Heilige(r)</term>
                                <index>
                                    <term>Otmarus abb. cf.</term>
                                </index>
                            </index>
                        </index>
                    </msItem>
                    <msItem n="11">
                        <locus from="79r" to="89r">79r–89r</locus>
                        <author ref="#iso_sangallensis">Iso Sangallensis</author>
                        <title>Relatio de miraculis sancti Otmari</title>
                        <rubric xml:lang="la">Prefacio Ysonis de subsequentibus miraculis</rubric>
                        <finalRubric xml:lang="la">Explicit vita Otmari abbatis</finalRubric>
                        <note>Mit der vorausgegangenen Vita zu einem Werk zusammengefasst.</note>
                        <filiation>Auch in <ref type="mss" cRef="17-5-aug-4f">Cod. Guelf. 17.5 Aug. 4°</ref>, 116v–139r (Textlücken im 1. und 2. Kapitel).</filiation>
                        <listBibl>
                            <head>Edition</head>
                            <bibl>
                                <abbr>PL</abbr> 121, 779B–796A;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>MGH SS</abbr> 2, <ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_SS_2_S._47">47</ref>–<ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_SS_2_S._56">56</ref>.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>BHL</abbr> 6387;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Rep. font.</abbr> 6, 463;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>
                                    <hi rend="sup">2</hi>VL</abbr> 4, 425–427.</bibl>
                        </listBibl>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Hagiographica</term>
                            <index>
                                <term>einzelne(r) Heilige(r)</term>
                                <index>
                                    <term>Otmarus abb. cf.</term>
                                </index>
                            </index>
                        </index>
                    </msItem>
                    <msItem n="12">
                        <locus from="89r" to="95r">89r–95r</locus>
                        <title>Vita sanctae Euphrosynae</title>
                        <rubric xml:lang="la">Incipit vita sanctissime Eufrosine virginis</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">
                            <w>
                                <supplied>F</supplied>uit</w> vir in Alexandria Pafnutius nomine honorabilis omnibus et custodiens mandata dei hic accepit coniugem dignam genere suo</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Fuit vir in Alexandria Paphnutius nomine honorabilis omnibus et custodiens mandata dei</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">celebratur in eodem monasterio usque in presentem diem propiciante deo patre et filio eius Ihesu Christo una cum spiritu sancto cui est honor laus et gloria in secula seculorum Amen</explicit>
                        <finalRubric xml:lang="la">Explicit vita sancte Eufrosine virginis</finalRubric>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>
                                <abbr>PL</abbr> 73, 643B–652B.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>BHL</abbr> 2723.</bibl>
                        </listBibl>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Hagiographica</term>
                            <index>
                                <term>einzelne(r) Heilige(r)</term>
                                <index>
                                    <term>Euphrosyna v.</term>
                                </index>
                            </index>
                        </index>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Vitas patrum</term>
                            <index>
                                <term>Liber I</term>
                                <index>
                                    <term>Vita sanctae Euphrosynae</term>
                                </index>
                            </index>
                        </index>
                    </msItem>
                    <msItem n="13">
                        <locus from="95r" to="118r">95r–118r</locus>
                        <author ref="#jonas_bobiensis">Jonas Bobiensis</author>
                        <title>Vita sancti Columbani<note> (lib. I tantum)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Incipit prologus in vitam sancti Columbani</rubric>
                        <note>Gehört zur Textgruppe A. Die Widmungsepistel und die Kapitelübersicht fehlen, die Kapitelgliederung entspricht der Ausgabe. </note>
                        <filiation>Zwei Fragmente in <ref type="mss" cRef="404-2-novi-5s">Cod. Guelf. 404.2 Novi (5)</ref> und <ref type="mss" cRef="404-2-novi-7s">404.2 Novi (7)</ref>. </filiation>
                        <listBibl>
                            <head>Edition</head>
                            <bibl xml:id="opac_146731239">Ionae vitae sanctorum Columbani, Vedastis, Iohannis, hrsg. von <editor>B. Krusch</editor>, Hannover, Leipzig 1905 (MGH SS rer. Germ. 37), <ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_SS_rer._Germ._37_S._1">1</ref>–<ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_SS_rer._Germ._37_S._294">294</ref>, hier <ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_SS_rer._Germ._37_S._151">151</ref>–<ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_SS_rer._Germ._37_S._224">224</ref> (<ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_SS_rer._Germ._37_S._78">78f.</ref> Hs. genannt).</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>BHL</abbr> 1898;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Rep. font.</abbr> 6, 433;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>CPL</abbr> 1115;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>CLH</abbr>, 447–451 Nr. 339;</bibl>
                            <bibl>
                                <author>A. O'Hara</author>, Jonas of Bobbio and the legacy of Columbanus. Sanctity and community in the seventh century, New York 2018 (Oxford studies in late Antiquity), 272 (Hs. genannt).</bibl>
                        </listBibl>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Hagiographica</term>
                            <index>
                                <term>einzelne(r) Heilige(r)</term>
                                <index>
                                    <term>Columbanus abb. cf.</term>
                                </index>
                            </index>
                        </index>
                    </msItem>
                    <msItem n="14">
                        <locus from="118r" to="118v">118r–v</locus>
                        <title>Relatio de visione Johannis inclusi Gotowicensis</title>
                        <incipit xml:lang="la">Res est nostris temporibus gesta memorie non immerito commendanda. <rs type="person" ref="#engelbert_von_sponheim">Marchio Engelbertus Carrentinorum</rs> vir lubricus et perfidus ut fertur fuit</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Res est nostris temporibus gesta memoriae non immerito commendanda. Marchio Engelbertus Carantinorum vir lubricus et perfidus ut fertur fuit</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">et in vacuas disparuit ocius auras</explicit>
                        <note>Der bislang unbekannte, direkt an die vorhergehende Vita angehängte Text berichtet von einer dem irischen Einsiedler Johannes zugeschriebenen Vision, der um die Wende vom 11. zum 12. Jahrhundert als Inkluse nahe dem Benediktinerkloster Göttweig lebte (vgl. z. B. <bibl>
                                <abbr>BHL</abbr> 313</bibl>). Gegenstand der Vision war offenbar Engelbert I von Spanheim, Markgraf von Istrien († 1096), dessen hier beschriebene Verfehlungen allerdings nirgends sonst derart drastisch geschildert sind; möglicherweise wurde er auch mit seinem gleichnamigen Sohn oder Enkel verwechselt. Eine kritische Ausgabe des Textes wird von D. Ó Riain (Dublin) vorbereitet.</note>
                        <index indexName="nasa">
                            <term ref="#johannes">Johannes, irischer Einsiedler nahe Göttweig</term>
                        </index>
                    </msItem>
                    <msItem n="15">
                        <locus from="118v" to="142v">118v–142v</locus>
                        <author ref="#walahfridus_strabo">Walahfridus Strabo</author>
                        <title>Vita sancti Galli</title>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Hagiographica</term>
                            <index>
                                <term>einzelne(r) Heilige(r)</term>
                                <index>
                                    <term>Gallus abb. cf.</term>
                                </index>
                            </index>
                        </index>
                        <msItem>
                            <locus from="118v" to="133r">118v–133r</locus>
                            <title type="sub">Liber I</title>
                            <rubric xml:lang="la">Incipit prefacio Walafridi Augiensis cenobii abbatis de vita sancti Galli confessoris</rubric>
                            <finalRubric xml:lang="la">Explicit liber primus de vita et actibus beatissimi Galli scriptus finaliter per fratrem <rs type="person" ref="#andreas_soteflesch">Andream <w>Sote<supplied>flesch</supplied>
                                    </w>
                                </rs> oretur pro eo. <date when="1471-01-13">Anno domini M<hi rend="sup">o</hi> CCCCLXXI<hi rend="sup">o</hi> in octava Epiphanie domini</date> in Clusa</finalRubric>
                            <note> – (<locus from="133v">133v</locus>) leer.</note>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="134r" to="142v">134r–142v</locus>
                            <title type="sub">Liber II</title>
                            <rubric xml:lang="la">Incipit liber secundus de miraculis que post obitum beati Galli dominus ob ipsius meritis dignatus est declarare</rubric>
                            <finalRubric xml:lang="la">Finitur secundus liber de miraculis beatissimi Gallis per fratrem <rs type="person" ref="#andreas_soteflesch">Andream <w>Sote<supplied>flesch</supplied>
                                    </w>
                                </rs> in Clusa monachum inutilem. <date when="1471-01-18">Anno domini M<hi rend="sup">o</hi> CCCCLXXI<hi rend="sup">o</hi> in die Prisce virginis</date> oretur pro eo ad dominum</finalRubric>
                        </msItem>
                        <note>Die an den Prolog anschließenden Verse und beide Kapitelverzeichnisse fehlen, die Kapitelgliederung entspricht der Ausgabe; die Kolophone sind nicht in <bibl>
                                <abbr>Colophons</abbr>
                            </bibl> nachgewiesen. </note>
                        <filiation>Der gesamte Text auch in <ref type="mss" cRef="17-5-aug-4f">Cod. Guelf. 17.5 Aug. 4°</ref>, 1v–52v (verbunden).</filiation>
                        <listBibl>
                            <head>Edition</head>
                            <bibl>
                                <abbr>PL</abbr> 114, 975C–1030C;</bibl>
                            <bibl xml:id="opac_140164316">
                                <abbr>MGH SS <hi rend="normal">rer. Merov.</hi>
                                </abbr> 4, <ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_SS_rer._Merov._4_S._280">280</ref>–<ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_SS_rer._Merov._4_S._337">337</ref> (<ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_SS_rer._Merov._4_S._243">243</ref> Hs. genannt).</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>BHL</abbr> 3247–3249;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Rep. font.</abbr> 11, 423f.;</bibl>
                            <bibl>
                                <author>W. Berschin</author>, La "Vita S. Galli", in: Le origini dell'Abbazia di Moggio e i suoi rapporti con l'Abbazia svizzera di San Gallo. Atti del convegno internazoniale Moggio 5 dicembre 1992, Udine 1994, 79–84 (84 Hs. genannt);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>
                                    <hi rend="sup">2</hi>VL</abbr> 10, 591.;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Te.Tra.</abbr> 7, 471–477 (477 Hs. genannt). </bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="16">
                        <locus from="143r" to="145v">143r–145v</locus>
                        <author ref="#lupus_ferrariensis">Lupus Ferrariensis</author>
                        <title>Vita sancti Wigberti</title>
                        <rubric xml:lang="la">Incipit vita sancti Wigberti confessoris. Incipit prologus</rubric>
                        <colophon xml:lang="la">
                            <note>
                                <locus from="145v">145v</locus>
                            </note> Explicit vita beati Wigberti in <date when="1471-01-25">die conversionis Pauli per fratrem <rs type="person" ref="#andreas_soteflesch">Andream <w>Sote<supplied>flesch</supplied>
                                    </w>
                                </rs> anno LXXI</date> in Clusa oretur pro eo</colophon>
                        <filiation>Kapitelgliederung und Kapitelverzeichnis fehlen; ein modifizierter Auszug auch in <ref type="mss" cRef="289-helmst">Cod. Guelf. 289 Helmst.</ref>, 140vb–141rb.</filiation>
                        <listBibl>
                            <head>Edition</head>
                            <bibl>
                                <abbr>PL</abbr> 119, 679C–694A;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>MGH SS</abbr> 15,1, <ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_SS_15,1_S._37">37</ref>–<ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_SS_15,1_S._43">43</ref> (mit dieser Hs., <ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_SS_15,1_S._37">37</ref> genannt);</bibl>
                            <bibl>Leben und Wundertaten des heiligen Wigbert, hrsg., eingel., übers. und mit Anm. vers. von <editor>M. Fleck</editor>, Marburg 2010 (Veröffentlichungen der Historischen Kommission für Hessen 67. Kleine Texte mit Übersetzungen 4), 54–82;</bibl>
                            <bibl xml:id="opac_021029660">Servati Lupi Epistulae, hrsg. von <editor>P. K. Marshall</editor>, Leipzig 1984, 120–122 (nur Widmungsepistel, mit dieser Hs., VIII genannt).</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>BHL</abbr> 8879;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Te.Tra.</abbr> 3, 452–454 Nr. 9 (452 Hs. genannt).</bibl>
                        </listBibl>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Hagiographica</term>
                            <index>
                                <term>einzelne(r) Heilige(r)</term>
                                <index>
                                    <term>Wigbertus prep. cf.</term>
                                </index>
                            </index>
                        </index>
                    </msItem>
                    <msItem n="17">
                        <locus from="146r" to="152v">146r–152v</locus>
                        <author ref="#rudolfus_fuldensis">Rudolfus Fuldensis</author>
                        <title>Vita sanctae Leobae</title>
                        <rubric xml:lang="la">Incipit vita sancte Liobe virginis</rubric>
                        <colophon xml:lang="la">
                            <note>
                                <locus from="152v">152v</locus>
                            </note> Explicit vita et obitus sancte ac deo dilecte Liobe virginis per fratrem <rs type="person" ref="#andreas_soteflesch">Andream <w>Sote<supplied>flesch</supplied>
                                </w>
                            </rs> monachum indignum in Clusa <date when="1471-02-01">in vigilia purificacionis gloriose virginis Marie</date> oretur pro eo ad eam et filium eius</colophon>
                        <note>Im Gegensatz zur Ausgabe die Praefatio vor dem Kapitelverzeichnis, Text und Gliederung weitgehend übereinstimmend.</note>
                        <listBibl>
                            <head>Edition</head>
                            <bibl>
                                <abbr>MGH SS</abbr> 15,1, <ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_SS_15,1_S._118">118</ref>–<ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_SS_15,1_S._131">131</ref> (<ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_SS_15,1_S._120">120</ref> Hs. genannt).</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>BHL</abbr> 4845;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Rep. font.</abbr> 10, 225f.;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>
                                    <hi rend="sup">2</hi>VL</abbr> 8, 352f.</bibl>
                        </listBibl>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Hagiographica</term>
                            <index>
                                <term>einzelne(r) Heilige(r)</term>
                                <index>
                                    <term>Leoba v.</term>
                                </index>
                            </index>
                        </index>
                    </msItem>
                    <msItem n="18">
                        <locus from="152v" to="153v">152v–153v</locus>
                        <author ref="#athanasius_alexandrinus">Athanasius Alexandrinus</author>
                        <title>Narratio de cruce seu imagine Berytensi</title>
                        <rubric xml:lang="la">Incipit iterata passio I idus novembri. Prefacio</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Audituri miracula Christi reserate corda sensus vestri universi sancte christiane religionis fratres et patres et considerate hanc novam ammiracionem</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Audituri miracula Christi reserate corda sensus vestri universi sanctae christianae religionis fratres et patres et considerate hanc novam admirationem</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">hec facta sunt ad laudem domini nostri Ihesu Christi qui vivit et regnat cum deo patre in unitate spiritus sancti deus per omnia secula seculorum Amen</explicit>
                        <colophon xml:lang="la">Explicit iterata passio Christi per fratrem <rs type="person" ref="#andreas_soteflesch">Andream <w>Sote<supplied>flesch</supplied>
                                </w>
                            </rs> oretur pro eo ut ei dominica passio in remissionem criminum proficiat in evum</colophon>
                        <note>Der Beginn des Prologs weicht ab. </note>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>
                                <abbr>PG</abbr> 28, 819D–824A.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>BHL</abbr> 4227;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>CPG</abbr> 2262.</bibl>
                        </listBibl>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Hagiographica</term>
                            <index>
                                <term>einzelne(r) Heilige(r)</term>
                                <index>
                                    <term>Crux</term>
                                </index>
                            </index>
                        </index>
                    </msItem>
                    <msItem n="19">
                        <locus from="153v" to="154v">153v–154v</locus>
                        <title>Passio sanctarum Florae Lucillaeque et sociorum earum</title>
                        <rubric xml:lang="la">Incipit vita et passio sanctarum Flore et <sic>Luceie</sic> virginum et martirum</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">
                            <w>
                                <supplied>F</supplied>lora</w> virgo sanctimonialis civis urbis Rome capta est una cum beatissima <sic>Luceia</sic> a ferocissimo barbarorum rege <sic>Eugegio</sic> nomine</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Flora virgo sanctimonialis civis urbis Romae capta est una cum beatissima Lucilla a ferocissimo barbarorum rege Eugenio nomine</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">labore brevi gaudia longa mercati sunt. Passe sunt virgines hee Christi quarto kalendas Augusti regnante eodem domino nostro cum patre et spiritu sancto cuius regnum est regnum omnium seculorum</explicit>
                        <colophon xml:lang="la">
                            <note>
                                <locus from="154v">154v</locus>
                            </note> Explicit vita et passio sanctarum Flore et <sic>Luceie</sic> virginum per fratrem <rs type="person" ref="#andreas_soteflesch">Andream <w>Sote<supplied>flesch</supplied>
                                </w>
                            </rs>. Oretur pro eo ut per intercessionem earundem virginum mereatur sequi Christum in alba veste per portam clarissimam <date when="1471-02-03">M<hi rend="sup">o</hi> CCCC<hi rend="sup">o</hi> LXXI<hi rend="sup">o</hi> in die Blasii</date> sancti martiris in Clusa</colophon>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>
                                <abbr>AA SS</abbr> Juli 7, 23f.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>BHL</abbr> 5017.</bibl>
                        </listBibl>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Hagiographica</term>
                            <index>
                                <term>Heiligengruppe</term>
                                <index>
                                    <term>Flora et Lucilla v. m.</term>
                                </index>
                            </index>
                        </index>
                    </msItem>
                    <msItem n="20">
                        <locus from="154v" to="155v">154v–155v</locus>
                        <title>Passio sanctae Feliculae</title>
                        <rubric xml:lang="la">Incipit vita sancte Felicule</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Merito christianus festive colit quod festive colendum pariterque imitandum esse intelligit</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Merito christianus festive colit quod festive colendum pariterque imitandum esse intelligit</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">et fidenter dico cum Felicula sortiemur eterna si cum ipsa nunc despicimus transitoria</explicit>
                        <colophon xml:lang="la">Explicit vita et passio beate Felicule virginis ac martiris per fratrem <rs type="person" ref="#andreas_soteflesch">Andream <w>Sote<supplied>flesch</supplied>
                                </w>
                            </rs> Anno domini M<hi rend="sup">o</hi> CCCCLXXI<hi rend="sup">o</hi> in Clusa. Oretur pro eo</colophon>
                        <note>Das in dieser Form sonst nicht nachweisbare Stück kombiniert u. a. einen unbekannten Prolog, eine Marienhomilie (Nr. 28) des Hrabanus Maurus (<bibl>
                                <abbr>PL</abbr> 110, 72A–C</bibl>) und die auf Felicula bezüglichen Passagen der "Vita sanctarum Petronillae et Feliculae" (<bibl>
                                <abbr>AA SS</abbr> Mai 3, 10f.</bibl>, vgl. <bibl>
                                <abbr>BHL</abbr> 6061</bibl>) zu einem neuen Text.</note>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Hagiographica</term>
                            <index>
                                <term>einzelne(r) Heilige(r)</term>
                                <index>
                                    <term>Felicula v. m.</term>
                                </index>
                            </index>
                        </index>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Vita sanctarum Petronillae et Feliculae (zit.)</term>
                        </index>
                        <index indexName="nasa">
                            <term type="author" ref="#hrabanus_maurus">Hrabanus Maurus</term>
                            <index>
                                <term type="title">Homiliae de festis praecipuis (zit.)</term>
                            </index>
                        </index>
                        <note> – <locus from="156r" to="157v">156r–157v</locus> leer.</note>
                    </msItem>
                    <msItem n="21">
                        <locus from="158r" to="189v">158r–189v</locus>
                        <author ref="#rufinus_aquileiensis">Rufinus Aquileiensis</author>
                        <title>Historia monachorum<note> (= Vitas patrum liber II)</note>
                        </title>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Vitas patrum</term>
                            <index>
                                <term>Liber II</term>
                                <index>
                                    <term>Rufinus Aquileiensis: Historia monachorum</term>
                                </index>
                            </index>
                        </index>
                        <rubric xml:lang="la">Incipit prologus in librum quem de monachis egipciis ab Evagrio grece scriptum Rufinus in latinum transtulit qui a multis falso dicitur Iheronimi itinerarius</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">
                            <ref type="biblical" cRef="I_Tim_2,3">Benedictus deus qui vult omnes homines salvos fieri et in agnicionem veritatis venire</ref> qui eciam nostrum iter direxit ad Egiptum et ostendit nobis mirabilia magna</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">
                                <ref type="biblical" cRef="I_Tim_2,3">Benedictus deus</ref> qui etiam nostrum iter direxit ad Aegyptum et ostendit nobis mirabilia magna</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">et tanta nobis ostendit mirabilia ipsi honor et gloria in secula seculorum Amen</explicit>
                        <note>Der Text gehört zur Familie ε (vgl. <bibl>Tyrannius Rufinus, s. unten, 176</bibl>), wurde allerdings um die dort fehlenden Kapitel und ein Zusatzstück ergänzt. Im einzelnen sind enthalten: Prolog, I (ohne § 3,5–6 und § 3,7–26), XV, XVI, XII, XIII, XIV, VII (im Gegensatz zur sonstigen Fassung ε hier vollständig), VIII (§ 1–3 modifiziert), IX, XI, VI, XX, II, V, XVIII, XIX, XXI, XXII, XXIII (ohne § 3,6–10), XXIV, XXVII (nur § 8,1–2), XXX (ohne § 3,1–8), XXXI, XXXII, III, IV, X, XVII, XXVI, XXVII (vollständig), XXVIII, XXIX, XXXIII mit Epilog. Zwischen Kapitel XXIX und XXXIII ist folgendes Zusatzstück (Verba seniorum, cap. 29; Druck: <bibl>
                                <abbr>PL</abbr> 73, 756C–757C</bibl>) eingefügt: </note>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="188v" to="189r">188v–189r</locus>
                            <rubric xml:lang="la">De sancto Eulalio</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Fuit quidam frater in monasterio nomine Eulalius magna gracia humilitatis ornatus</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Fuit quidam frater in monasterio nomine Eulalius magna gratia humilitatis ornatus</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">sed celestem gloriam a deo in futuro percipere seculo</explicit>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Hagiographica</term>
                                <index>
                                    <term>einzelne(r) Heilige(r)</term>
                                    <index>
                                        <term>Eulalius cf.</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <filiation>Der Gesamttext auch in <ref type="mss" cRef="32-11-aug-2f">Cod. Guelf. 32.11 Aug. 2°</ref>, 3vb–32ra; Auszüge in <ref type="mss" cRef="257-helmst">Cod. Guelf. 257 Helmst.</ref>, 300ra–310rb; <ref type="mss" cRef="552-helmst">552 Helmst.</ref>, 269r–270v und 271v. </filiation>
                        <listBibl>
                            <head>Edition</head>
                            <bibl>
                                <abbr>PL</abbr> 21, 391A–462B;</bibl>
                            <bibl>Tyrannius Rufinus, Historia monachorum sive de vita sanctorum patrum, hrsg. von <author>E. Schulz-Flügel</author>, Berlin 1990 (Patristische Texte und Studien 34), 243–387. (37, 103 Nr. 360 Hs. genannt).</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>BHL</abbr> 6524;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>CPG</abbr> 5620;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>CPL</abbr> 198p (Prologus).</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="22">
                        <locus from="189v" to="223v">189v–223v</locus>
                        <title>Verba seniorum<note> ex libris Vitas patrum III–VI et ex Appendice deprompta</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Incipit liber conscriptus a <sic>Jhohanne</sic> qui et Cassianus de moribus egipciorum monachorum</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Sunt quedam in ipso egypciorum habitu non tantum ad curam corporis quantum ad morum formulam congruencia cucullis namque perparvis indesinenter utuntur</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Sunt quaedam in ipso Aegyptiorum habitu non tantum ad curam corporis quantum ad morum formulam congruentia cucullis namque perparvis indesinenter utuntur</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">in corde tuo <sic>puplicani</sic> illius sermonem in evangelio legitur et ita poteris salvus esse</explicit>
                        <note>Zahlreiche Exzerpte aus mehreren Teilen der Vitas patrum, zu einem Buch zusammengefasst. Im einzelnen sind enthalten: Vitas patrum IV, cap. 15–43; Palladius Helenopolitanus: Historia Lausiaca, cap. 1–8, 9 (Anfangsteil), 10, 14, 15, 16 (Beginn gekürzt), 17, 11, 9 (Schlussteil); Vitas patrum III, cap. 26, 37, 38, 44, 58, 67, 73, 76, 78, 83, 90, 93, 100, 101, 107, 111, 119, 127, 130, 138, 146, 148, 176, 200, 204, 217; Vitas patrum V: Libellus II cap. 10, 11; Libellus IV cap. 27; Libellus X cap. 93; Libellus III cap. 20, 55; Vitas patrum VI: Libellus IV cap. 27; Vitas patrum V: Libellus V cap. 30; Libellus VI cap. 22, Libellus XVI cap. 6; Libellus V cap. 27, 40; Libellus XI cap. 35, Libellus VII cap. 18; Libellus X cap. 13, 2; Libellus VII cap. 24; Libellus IV cap. 8; Libellus XXIV cap. 8, 7; Libellus X cap. 16. Druck (in der Abfolge der Hs.): <bibl>
                                <abbr>PL</abbr> 73, 825–841; <abbr>PL</abbr> 74, 343–356C, 359C–365, 268–276, 365, 358–359; <abbr>PL</abbr> 73, 754f., 762–764, 766, 769, 772–774, 776, 779–785, 787, 789–791, 798, 804f., 808f., 859, 868, 929, 863, 871, 1019, 881, 897, 970, 900, 902f., 938, 896, 924, 912, 897–900, 865, 949, 915.</bibl>
                        </note>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Vitas patrum</term>
                            <index>
                                <term>Liber III</term>
                                <index>
                                    <term>Verba seniorum  (Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </index>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Vitas patrum</term>
                            <index>
                                <term>Liber IV</term>
                                <index>
                                    <term>Excerpta ex libris Sulpicii Severi et Johannis Cassiani (Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </index>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Vitas patrum</term>
                            <index>
                                <term>Liber V</term>
                                <index>
                                    <term>Verba seniorum interprete Pelagio diacono (Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </index>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Vitas patrum</term>
                            <index>
                                <term>Liber VI</term>
                                <index>
                                    <term>Verba seniorum interprete Johanne subdiacono (Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </index>
                        <index indexName="nasa">
                            <term type="author" ref="#palladius_helenopolitanus">Palladius Helenopolitanus</term>
                            <index>
                                <term type="title">Historia Lausiaca (Ausz.)</term>
                            </index>
                        </index>
                        <note>Außerdem ist eingefügt: </note>
                        <msItem>
                            <locus from="221r">221r</locus>
                            <note>Smaragdus sancti Michaelis: Diadema monachorum (cap. XL, ultima pars). <quote xml:lang="la">Dixit senex: Dormiente te aut surgente vel aliud quid faciente si fuerit deus ante oculos tuos <gap/> eciam Dei virtus manet in eo.</quote>
                            </note>
                            <listBibl>
                                <head>Druck</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>PL</abbr> 102, 636.</bibl>
                            </listBibl>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#smaragdus_sancti_michaelis">Smaragdus sancti Michaelis</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Diadema monachorum (Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <filiation>Kürzere derartige Exzerpte auch in <ref type="mss" cRef="257-helmst">Cod. Guelf. 257 Helmst.</ref>, 310rb–314rb und 338rb–346va; <ref type="mss" cRef="480-helmst">480 Helmst.</ref>, 12v–24v; <ref type="mss" cRef="552-helmst">552 Helmst.</ref>, 274v–281v.</filiation>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>BHL</abbr> 6525–6529;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>CPL</abbr> 512, 513;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>CPG</abbr> 6036;</bibl>
                            <bibl xml:id="opac_368632474">Die lateinische Übersetzung der Historia Lausiaca des Palladius. Textausgabe mit Einleitung von <editor>A. Wellhausen</editor>, Berlin, New York 2003 (Patristische Texte und Studien 51), XIII Nr. 179 und 184 Hs. genannt (zu Palladius).</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="23">
                        <locus from="223v" to="269v">223v–269v</locus>
                        <title>Verba seniorum<note> interprete <rs type="person" role="translator" ref="#pelagius_diaconus">Pelagio diacono</rs> (= Vitas patrum liber V)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Liber secundus translatus a Pelagio dyacono</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Interrogavit quidam abbatem Anthonium dicens: Quid custodiens placebo deo</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Interrogavit quidam abbatem Antonium dicens: Quid custodiens placebo deo</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">quia nolo mortem peccatoris sed magis ut convertatur et vivat</explicit>
                        <note>Der Prolog und zahlreiche Kapitel fehlen. Im einzelnen sind enthalten: Libellus I cap. 1–3, 8, 9, 12, 14, 15, 23; Libellus II cap. 1–3, 7, 8, 12, 16; Libellus III cap. 2, 3, 15, 16, 22, 26; Libellus IV cap. 1, 9, 11, 13, 14, 25, 28, 30, 33, 40–51, 56, 58, 61, 63, 67; Libellus V cap. 1, 3–5, 9–14, 16–20, 22–26, 28, 31–35, 37, 41; Libellus VI cap. 1, 5, 6, 12, 15–17, 20, 22; Libellus VII cap. 1, 3, 6, 10, 12, 15–17, 25, 30, 32, 33, 35–39, 41, 42, 45; Libellus VIII 1–3, 9, 11, 19, 20, 22; Libellus IX cap. 1, 3–6, 8–10, 12; Libellus X 1, 2, 8, 10, 11, 15, 18, 20, 21, 27, 31, 33–35, 37, 40–43, 45, 47, 50, 51, 53–55, 58, 67, 70, 72, 87, 91, 101, 108, 115; Libellus XI cap. 1, 4, 9–11, 13–15, 18, 23, 25, 31, 33, 34, 37, 44–46, 51–54; Libellus XII cap. 1, 2, 4, 5, 9–15; Libellus XIII cap. 1–5, 7, 8, 10, 12, 13, 15; Libellus XIV cap. 2–6, 11–13, 15–19 (Beginn); Libellus XV cap. 1–3, 5, 6, 9 (Schluss), 10, 11, 13, 14, 16, 17, 28, 30, 25, 26, 31, 32, 52–56, 60, 63–70, 73–78, 80, 82–84, 86, 88, 89; Libellus XVI cap. 1, 5, 9, 10, 12, 13, 17–19; Libellus XVII cap. 1–7, 9–15, 18–25; Libellus XVIII cap. 1, 3, 4–9, 12–14, 17–20. Hinzugefügt sind: <locus from="226r">226r</locus> nach Libellus IV cap. 4 drei zusätzliche Dicta, gedruckt in: <bibl>
                                <author>C. M. Battle</author>, "Vetera nova". Vorläufige kritische Ausgabe bei Rosweyde fehlender Vätersprüche, in: Festschrift Bernhard Bischoff zu seinem 65. Geburtstag, hrsg. von <editor>J. Autenrieth</editor> und <editor>F. Brunhölzl</editor>, Stuttgart 1971, 32–42, hier 37 Nr. IX,31c–e;</bibl>
                            <locus from="241v">241v</locus> nach Libellus X cap. 70 ein zusätzliches Dictum, gedruckt in <bibl>
                                <author>Battle</author> "Vetera nova (s. oben), 39 Nr. X,71a</bibl>; <locus from="242v">242v</locus> nach Libellus XI cap. 14 ein zusätzliches Dictum aus Vitas patrum III, cap. 208 (<bibl>
                                <abbr>PL</abbr> 73, 806B</bibl>); <locus from="245r">245r</locus> nach Libellus XII cap. 10 ein zusätzliches Dictum aus Vitas patrum IV, cap. 55 (Schluss, <bibl>
                                <abbr>PL</abbr> 73, 848D</bibl>).</note>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>
                                <abbr>PL</abbr> 73, 855A–988A.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>BHL</abbr> 6527;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>BHM</abbr> 570;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>CPG</abbr> 5570.</bibl>
                        </listBibl>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Vitas patrum</term>
                            <index>
                                <term>Liber V</term>
                                <index>
                                    <term>Verba seniorum interprete Pelagio diacono (Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </index>
                    </msItem>
                    <msItem n="24">
                        <locus from="269v" to="286r">269v–286r</locus>
                        <title>Verba seniorum<note> ex variis fontibus hausta</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Geronticon usque huc de greco in latinum transtulit Pelagius dyaconus et deorsum Iohannes subdyaconus</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Abiit aliquando Zacharias abbatem suum Silvanum et invenit eum in excessu mentis</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Abiit aliquando Zacharias abbatem suum Silvanum et invenit eum in excessu mentis</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">si concupiscenciam vero non recipit nunquam cadet opitulante gracia Christi</explicit>
                        <note>Ähnlich wie die vorigen Bücher aus zahlreichen Einzeltexten zusammengefügt. Im einzelnen sind enthalten: Vitas patrum VI: Libellus I cap. 1–3, 8–11, 13–17; Libellus II cap.1–4, 7–13, 15, 16; Libellus III komplett; Libellus IV cap.1–8, 10–15, 18, 23–28, 32, 33, 35, 36. Vitas Patrum  V: Libellus VII cap. 31; Libellus I cap. 21, 22; Libellus XI cap. 46. Druck in dieser Abfolge: <bibl>
                                <abbr>PL</abbr> 73, 993A–1022B, 900D–901A, 857B–D, 939C.</bibl> Dazu <listBibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>BHL</abbr> 6529;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>BHM</abbr> 570;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>CPG</abbr> 5570.</bibl>
                            </listBibl> – (284v–285v) Vitas patrum V cap. 93 primae editionis, verglichener Druck: 
                     <bibl>
                                <abbr>GW</abbr>
                                <ref target="http://gesamtkatalogderwiegendrucke.de/docs/M50865.htm">M50865</ref>, <ref target="https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ink/content/pageview/3278277">
                                    <hi rend="normal">C86vb</hi>
                                </ref>–<ref target="https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ink/content/pageview/3278279">
                                    <hi rend="normal">C87va</hi>
                                </ref>
                            </bibl>; dazu  <bibl>
                                <abbr>BHL</abbr> 6538.</bibl>
                        </note>
                        <filiation>Kurze Exzerpte daraus auch in <ref type="mss" cRef="257-helmst">Cod. Guelf. 257 Helmst.</ref>, 330rb–334rb.</filiation>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Vitas patrum</term>
                            <index>
                                <term>Liber V</term>
                                <index>
                                    <term>Verba seniorum interprete Pelagio diacono (Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </index>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Vitas patrum</term>
                            <index>
                                <term>Liber VI</term>
                                <index>
                                    <term>Verba seniorum interprete Johanne subdiacono (Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </index>
                        <note>Außerdem ist eingefügt: 
                  </note>
                        <msItem>
                            <locus from="285v" to="286r">285v–286r</locus>
                            <note>Smaragdus sancti Michaelis: Diadema monachorum (cap. L, partim). <quote xml:lang="la">
                                    <w>
                                        <supplied>D</supplied>uo</w> fratres vicini erant unus peregrinus et unus incola erat autem peregrinus ille modicum negligencior <gap/> sed ingemiscens flevit et deus consolatus est eum.</quote>
                            </note>
                            <listBibl>
                                <head>Druck</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>PL</abbr> 102, 648A–C.</bibl>
                            </listBibl>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#smaragdus_sancti_michaelis">Smaragdus sancti Michaelis</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Diadema monachorum (Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                    </msItem>
                    <msItem n="25">
                        <locus from="286r" to="287r">286r–287r</locus>
                        <title>Vita sanctae Thais</title>
                        <incipit xml:lang="la">
                            <w>
                                <supplied>F</supplied>uit</w> quedam meretrix nomine Thais tante pulcritudinis ut pene multi propter eam venditis substanciis suis ad ultimam pervenerint paupertatem</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Fuit quaedam meretrix nomine Thais tantae pulchritudinis ut pene multi propter eam venditis substantiis suis ad ultimam pervenerint paupertatem</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">quindecim dies supervixit tantum et pausavit in pace</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>
                                <abbr>PL</abbr> 73, 661A–662C.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>BHL</abbr> 8012.</bibl>
                        </listBibl>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Hagiographica</term>
                            <index>
                                <term>einzelne(r) Heilige(r)</term>
                                <index>
                                    <term>Thais v.</term>
                                </index>
                            </index>
                        </index>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Vitas patrum</term>
                            <index>
                                <term>Liber I</term>
                                <index>
                                    <term>Vita sanctae Thais</term>
                                </index>
                            </index>
                        </index>
                    </msItem>
                    <msItem n="26">
                        <locus from="287r" to="289r">287r–289r</locus>
                        <author ref="#heraclides_nyssenus">Heraclides Nyssenus</author>
                        <title>Historia Lausiaca<note> (recensio B, partim)</note>
                        </title>
                        <incipit xml:lang="la">
                            <w>
                                <supplied>T</supplied>habenensis</w> nomine in Thebaida provincia dicitur locus in quo Pachumius quidam fuit vir iustus et totus deo deditus</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Tabennensis nomine in Thebaida provincia dicitur locus in quo Pachomius quidam fuit vir iustus et totus deo deditus</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">pro causa iusticie sustinere ut ad eterna beatitudinis gloriam pervenire possimus</explicit>
                        <note>Der Auszug enthält cap. XIX und XXVI sowie (<locus from="288v" to="289r">288v–289r</locus>) ein sonst nicht nachweisbare Zusatzstück de humilitate.</note>
                        <filiation>Der erste Teil auch separat in der Vitas-patrum-Sammlung <ref type="mss" cRef="59-6-aug-2f">Cod. Guelf. 59.6 Aug. 2°</ref>, 78vb–80va. </filiation>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>
                                <abbr>PL</abbr> 74, 296A–298C und 312D–313A.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>BHL</abbr> 6534;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>CPG</abbr> 6036, 6039.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="27">
                        <locus from="289r" to="293v">289r–293v</locus>
                        <title>Verba seniorum<note> ex libro Vitas patrum III deprompta</note>
                        </title>
                        <incipit xml:lang="la">
                            <w>
                                <supplied>Q</supplied>uidam</w> senior patrum interrogantibus se monachis de causa abstinencie dixit: Oportet filioli ut odio habeamus omnem requiem presentis vite</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Quidam senior patrum interrogantibus se monachis de causa abstinentiae dixit: Oportet filioli ut odio habeamus omnem requiem praesentis vitae</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">per hanc artem spirituali patre procurante adolescens superata libidine salvatus est</explicit>
                        <note>Entnommen aus: Vitas patrum III, 1–3, 6, 24, 34, 35, 32, 103, 219 und 220. </note>
                        <filiation>Dieser Teil der 'Vitas patrum'-Überlieferung vollständig in <ref type="mss" cRef="32-11-aug-2f">Cod. Guelf. 32.11 Aug. 2°</ref>, 32rb–69rb; <ref type="mss" cRef="59-6-aug-2f">59.6 Aug. 2°</ref>, 1ra–35rb; <ref type="mss" cRef="85-3-aug-12f">85.3 Aug. 12°</ref>, 39v–147r; Auszüge in Cod. Guelf. 51.11 Aug. 4°, 189rb–200va (mit anderen Stücken); Fragmente einer Hs. (8 Bl.) sind <ref type="mss" cRef="404-8-4-novi-7s">Cod. Guelf. 404.8.4 Novi (7)</ref>. </filiation>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>
                                <abbr>PL</abbr> 73, 739A–742C, 753a–D, 760B–762C, 759B–760B, 780A–B, 810A–C.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>BHL</abbr> 6525;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>CPG</abbr> 5574.</bibl>
                        </listBibl>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Vitas patrum</term>
                            <index>
                                <term>Liber III</term>
                                <index>
                                    <term>Verba seniorum  (Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </index>
                    </msItem>
                    <msItem n="28">
                        <locus from="293v" to="298v">293v–298v</locus>
                        <title>Relatio de visionibus quibusdam<note> e Historia ecclesiastica gentis Anglorum Bedae Venerabilis deprompta</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Sequitur de ecclesiastica Anglorum historia Bede presbiteri libro V<hi rend="sup">o</hi> capitulo XII<hi rend="sup">o</hi>
                        </rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Post decessum beati pape Gregorii Anglorum apostoli viri in Christo et Christi ecclesia magne glorie processu temporum factum est miraculum memorabile et antiquorum simile</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Post decessum beati papae Gregorii Anglorum apostoli viri in Christo et Christi ecclesia magnae gloriae processu temporum factum est miraculum memorabile et antiquorum simile</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">quia sacrificium salutare ad redemptionem valeret et anime et corporis sempiternam</explicit>
                        <note>Die Kompilation enthält Abschnitte aus Beda Venerabilis: Historia ecclesiastica gentis Anglorum, und zwar (<locus from="293v" to="297v">293v–297v</locus>) aus 5,12; (<locus from="297v" to="298r">297v–298r</locus>) aus 5,13 sowie (<locus from="298r" to="298v">298r–v</locus>) aus 4,20. </note>
                        <filiation>In dieser Zusammenstellung und Abfolge auch in der Vitas-patrum-Sammlung <ref type="mss" cRef="59-6-aug-2f">Cod. Guelf. 59.6 Aug. 2°</ref>, 67va–72rb.</filiation>
                        <listBibl>
                            <head>Edition (in der Abfolge der Hs.)</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Histoire ecclésiastique</abbr> 3, 68–94; 2, 310–316.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Laistner/King</abbr>, 108 (Hs. genannt);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Rep. font.</abbr> 2, 471f.;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>CPL</abbr> 1375;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Sharpe</abbr>, 73 Nr. 152.42;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>CALMA</abbr> 2, 177 Nr. 40.</bibl>
                        </listBibl>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Prophetien / Visionstexte</term>
                            <index>
                                <term>Relatio de visionibus quibusdam</term>
                            </index>
                        </index>
                        <index indexName="nasa">
                            <term type="author" ref="#beda_venerabilis">Beda Venerabilis</term>
                            <index>
                                <term type="title">Historia ecclesiastica gentis Anglorum (Ausz.)</term>
                            </index>
                        </index>
                    </msItem>
                    <msItem n="29">
                        <locus from="298v" to="304v">298v–304v</locus>
                        <author ref="#ephraem_syrus">Ephraem Syrus</author>
                        <title>Vita sancti Abrahae heremitae<note> (versio latina)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Vita beati Abraham monachi</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Fratres mei cupio vobis enarrare conversacionem bonam perfecti viri atque ammirabilis</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Fratres mei cupio vobis enarrare conversationem bonam perfecti viri atque admirabilis</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">et caritate circa deum et proximum valde sincera per institutum spiritale complevit bonorum omnium perfectorum</explicit>
                        <note>Der Text besteht aus der (im Druck zweigeteilten) Vita des Eremiten Abraham (Prolog und cap. 1–18) und einem Teil der Vita seiner Nichte Maria (cap. 2–11).</note>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>
                                <abbr>PL</abbr> 73, 281D–292C, 651D–658D.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>BHL</abbr> 12;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>CPG</abbr> 393.</bibl>
                        </listBibl>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Hagiographica</term>
                            <index>
                                <term>einzelne(r) Heilige(r)</term>
                                <index>
                                    <term>Abraham cf.</term>
                                </index>
                            </index>
                        </index>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Vitas patrum</term>
                            <index>
                                <term>Liber I</term>
                                <index>
                                    <term>Ephraem Syrus: Vita sancti Abrahae heremitae</term>
                                </index>
                            </index>
                        </index>
                    </msItem>
                    <msItem n="30">
                        <locus from="304v" to="309r">304v–309r</locus>
                        <author ref="#jacobus_diaconus">Jacobus Diaconus</author>
                        <title>Vita sanctae Pelagiae<note> interprete <rs type="person" role="translator" ref="#eustochius">Eustochio</rs> (redactio B)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Incipit conversio sancte Pelagie</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Verba sacerdotis tanti celata latinis Eustochius Christi transtulit auxilio sed vos lectores nostrum pensate laborem</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Verba sacerdotis tanti celata latinis Eustochius Christi transtulit auxilio sed vos lectores nostrum pensate laborem</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">cum qua nos omnipotens deus faciat invenire misericordiam in illa die qua pro nobis natus homo est ei gloria in secula seculorum Amen</explicit>
                        <filiation>Gehört zu einer ursprünglich aus Épinal stammenden Untergruppe der Textfassung B, die auch aus den niedersächsischen Reformabteien Bursfelde (<ref type="altMs">Brüssel, Bibliothèque des Bollandistes, Ms. 209</ref>, 84v–88r) und St. Michael in Hildesheim (<ref type="altMs">Hirzenhain, Forstverwaltung Fürst zu Stolberg-Wernigerode, Za 86</ref> (olim Halle, ULB, Stolb.-Wernig. Za 86), 86r–90v, vgl. <bibl>
                                <abbr>Handschriftencensus östliche Bundesländer</abbr>, 182f. Nr. 330</bibl>) ebenfalls im Kontext der "Vitas patrum" überliefert ist. </filiation>
                        <listBibl>
                            <head>Edition dieser Fassung</head>
                            <bibl xml:id="gbv_125115873">Pélagie la pénitente. Métamorphoses d'une légende, Bd. 1: Les textes et leur histoire, hrsg. von <editor>P. Petitmengin</editor> u.a., Paris 1981, 231–249.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>BHL</abbr> 6607;</bibl>
                            <bibl>
                                <author>P. Petitmengin</author> u. a., Les vies latines de sainte Pélagie, I: Inventaire des textes publiés et inédits, in: Recherches Augustiniennes 12 (1977), 279–305 (300 Nr. 169 Hs. genannt), II: Compléments a l'inventaire et classement des amnuscrits du texte B, in: Recherches Augustiniennes 15 (1980), 265–304, hier 280f. Nr. 169 (Hs. genannt).</bibl>
                        </listBibl>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Hagiographica</term>
                            <index>
                                <term>einzelne(r) Heilige(r)</term>
                                <index>
                                    <term>Pelagia v. m.</term>
                                </index>
                            </index>
                        </index>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Vitas patrum</term>
                            <index>
                                <term>Liber I</term>
                                <index>
                                    <term>Jacobus Diaconus: Vita sanctae Pelagiae</term>
                                </index>
                            </index>
                        </index>
                    </msItem>
                    <msItem n="31">
                        <locus from="309r" to="310v">309r–310v</locus>
                        <title>Vita sanctae Marinae</title>
                        <rubric xml:lang="la">Incipit vita sancte Marine virginis</rubric>
                        <filiation>Auch in <ref type="mss" cRef="552-helmst">Cod. Guelf. 552 Helmst.</ref>, 281v–283r. </filiation>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>
                                <abbr>PL</abbr> 73, 691A–694B.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>BHL</abbr> 5528.</bibl>
                        </listBibl>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Hagiographica</term>
                            <index>
                                <term>einzelne(r) Heilige(r)</term>
                                <index>
                                    <term>Marina v. m.</term>
                                </index>
                            </index>
                        </index>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Vitas patrum</term>
                            <index>
                                <term>Liber I</term>
                                <index>
                                    <term>Vita sanctae Marinae</term>
                                </index>
                            </index>
                        </index>
                    </msItem>
                    <msItem n="32">
                        <locus from="310v" to="313v">310v–313v</locus>
                        <author ref="#hieronymus_sophronius_eusebius">Sophronius Eusebius Hieronymus</author>
                        <title>Vita Malchi monachi captivi</title>
                        <rubric xml:lang="la">Incipiunt scripta beati Ieronimi De captivo monacho</rubric>
                        <filiation>Ein Auszug in <ref type="mss" cRef="196-helmst">Cod. Guelf. 196 Helmst.</ref>, 134va–135va.</filiation>
                        <listBibl>
                            <head>Edition</head>
                            <bibl>
                                <abbr>PL</abbr> 23, 53B–60B;</bibl>
                            <bibl>Jérôme, Trois vies de moines (s. oben), 184–210.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>BHL</abbr> 5190;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>BHM</abbr> 263;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>CPL</abbr> 619.</bibl>
                        </listBibl>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Hagiographica</term>
                            <index>
                                <term>einzelne(r) Heilige(r)</term>
                                <index>
                                    <term>Malchus mon. capt.</term>
                                </index>
                            </index>
                        </index>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Vitas patrum</term>
                            <index>
                                <term>Liber I</term>
                                <index>
                                    <term>Hieronymus: Vita Malchi monachi captivi</term>
                                </index>
                            </index>
                        </index>
                    </msItem>
                    <msItem n="33">
                        <locus from="313v" to="314v">313v–314v</locus>
                        <title>Vita sancti Mitriae</title>
                        <rubric xml:lang="la">Incipit vita sancti Mitrie confessoris</rubric>
                        <listBibl>
                            <head>Edition</head>
                            <bibl>Vita s. Mitriae confessoris Aquensis, in: Analecta Bollandiana 8 (1889), 10–15.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>BHL</abbr> 5973.</bibl>
                        </listBibl>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Hagiographica</term>
                            <index>
                                <term>einzelne(r) Heilige(r)</term>
                                <index>
                                    <term>Mitrias cf.</term>
                                </index>
                            </index>
                        </index>
                    </msItem>
                    <msItem n="34">
                        <locus from="314v" to="316r">314v–316r</locus>
                        <author ref="#ps-athanasius_alexandrinus">Ps.-Athanasius Alexandrinus</author>
                        <title>De observationibus monachorum</title>
                        <rubric xml:lang="la">Incipit libellus sancti Athanasii episcopi et monachi de conversacione monachorum</rubric>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>
                                <abbr>PL</abbr> 18, 71A–78A; 103, 665A–672B.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>BHL <hi rend="normal">Novum Suppl.</hi>
                                </abbr> 3192b;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>CPG</abbr> 2308;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>CPL</abbr> 1155.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="35">
                        <locus from="316r" to="317v">316r–317v</locus>
                        <title>Relatio de duobus ducibus altercantibus</title>
                        <rubric xml:lang="la">De duobus ducibus altercantibus et per ammirabilem animarum ostensionem in pace convenientibus</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Rem refero vobis fratres quam fideli ac probabili relacione audivi modernis accidisse temporibus que nos elemosinarum virtutem doceat</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Rem refero vobis fratres quam fideli ac probabili relatione audivi modernis accidisse temporibus quae nos elemosynarum virtutem doceat</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">pocius quam mortem carnis illorum deflere ut una cum eis quemadmodum credimus bona domini videntes in terra vivencium participes ipso concedente esse mereamur in eterna felicitate cum eo gaudencium Amen</explicit>
                        <filiation>Auch in den Vitaspatrum-Kollektionen <ref type="altMs">Berlin, SBBPK, Ms. theol. lat. fol. 86</ref>, 80v–82r (<bibl>
                                <abbr>Berlin 13,2,2</abbr>, 813 Nr. 782</bibl> ausführlich beschrieben); <ref type="altMs">Nürnberg, GNM, Hs 34740</ref>, 207va–209rb (<bibl>
                                <abbr>Nürnberg GNM 2,2</abbr>, 75</bibl>); <ref type="altMs">Koblenz, LHA, Best. 701 Nr. 146</ref>, 151vb–153vb (<bibl>
                                <abbr>Koblenz 1</abbr>, 251</bibl>).</filiation>
                        <note>Ungedruckt. </note>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Hagiographica</term>
                            <index>
                                <term>Relatio de duobus ducibus altercantibus</term>
                            </index>
                        </index>
                    </msItem>
                    <msItem n="36">
                        <locus from="317v" to="338v">317v–338v</locus>
                        <author ref="#adamnanus_de_iona">Adamnanus de Iona</author>
                        <title>Vita sancti Columbae<note> (recensio brevior)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Incipit prefacio Adamnani abbatis de vita sancti Columbe abbatis</rubric>
                        <note>Textgliederung in Prolog und drei Bücher entspricht der Ausgabe, ebenso weitgehend die Kapitelteilung. Ausnahmen: In Buch I fehlen die Kapitel 16 und 17, in Buch II sind Kapitel 16 und ein Teil von 17 sowie der Rest von 17 und 18 jeweils zusammengezogen, ebenso in Buch III die Kapitel 27–32; das Kapitel III 14 ist in zwei Abschnitte geteilt.</note>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>
                                <abbr>PL</abbr> 88, 725D–776B (recensio brevior);</bibl>
                            <bibl xml:id="gbv_489996809">Adomnán's Life of Columba, ed. and transl. by <editor>A. O. Anderson</editor> and <editor>M. O. Anderson</editor>, rev. edition, Oxford 1991, ND 2002 (recensio longior).</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>BHL</abbr> 1887;</bibl>
                            <bibl xml:id="opac_23875197X">
                                <author>G. Brüning</author>, Adamnans Vita Columbae und ihre Ableitungen. Phil. Diss. Bonn 1916, in: Zeitschrift für celtische Philologie 11 (1916), 214–304 (221 Hs. genannt);</bibl>
                            <bibl>
                                <author>L. Bieler</author>, Review of: Adomnán's Life of Columba…, in: Irish Historical Studies 13 (1962), 175–184, seitenident. ND in: <author>Ders.</author>, Ireland and the Culture of Early Medieval Europe, ed. by <editor>R. Sharpe</editor>, London 1987 (178 Hs. genannt);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>CPL</abbr> 1134;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>BCLL</abbr> 305;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Sharpe</abbr> 25 Nr. 49.2;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>CALMA</abbr> 1, 37 Nr. 3;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>CLH</abbr>, 280–290 Nr. 230 (281 Hs. genannt).</bibl>
                        </listBibl>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Hagiographica</term>
                            <index>
                                <term>einzelne(r) Heilige(r)</term>
                                <index>
                                    <term>Columba abb. cf.</term>
                                </index>
                            </index>
                        </index>
                    </msItem>
                    <msItem n="37">
                        <locus from="338v" to="343r">338v–343r</locus>
                        <author ref="#theodoricus_floriacensis">Theodoricus Floriacensis</author>
                        <title>Illatio sancti Benedicti Floriacum</title>
                        <rubric xml:lang="la">Scriptum Theoderici monachi ad Richardum <sic>Amarbacensem</sic> abbatem de illacione sancti Benedicti abbatis</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Cum celestium sacramentorum limpidissimus speculator propheta David nullo revelacionis accessu attingere se posse divinorum iudiciorum alta pervidisset</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Cum caelestium sacramentorum limpidissimus speculator propheta David nullo revelationis accessu attingere se posse divinorum iudiciorum alta pervidisset</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">omnimode infirmitatis retinaculis tam diu nexi in ipsa missarum celebracione ab omni incommoditate liberati ad propria sunt regressi laudantes et benedicentes dominum qui vivit et regnat in secula seculorum Amen</explicit>
                        <note>Der Widmungsprolog fehlt.</note>
                        <listBibl>
                            <head>Druck mit Überschneidungen</head>
                            <bibl xml:id="opac_24526535X">Acta sanctorum ordinis S. Benedicti in saeculorum classes distributa, saec. IV, pars II… edidit <editor>J. Mabillon</editor>, Venedig 1738, 362–367 (Beginn);</bibl>
                            <bibl xml:id="opac_386978433">Catalogus codicum hagiographicorum Bibliothecae regiae Bruxellensis. Pars I: Codices latini membranei, tom. II, Bruxelles 1889, 258–261 (Schluss);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Dümmler</abbr>, 6f., 21 (Hs. genannt), 23–28 (Teildruck).</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>BHL</abbr> 1122;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>
                                    <hi rend="sup">2</hi>VL</abbr> 9, 750.</bibl>
                        </listBibl>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Hagiographica</term>
                            <index>
                                <term>einzelne(r) Heilige(r)</term>
                                <index>
                                    <term>Benedictus abb. cf.</term>
                                    <index>
                                        <term>Translatio</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </index>
                        </index>
                    </msItem>
                    <msItem n="38">
                        <locus from="343r" to="344r">343r–344r</locus>
                        <title>Narratio de sancto Furseo<note> e Historia ecclesiastica gentis Anglorum Bedae Venerabilis deprompta</note>
                        </title>
                        <incipit xml:lang="la">Fuit vir quidam sanctus nomine Furseus verbo et actibus clarus sed et egregiis insignis virtutibus</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Fuit vir quidam sanctus nomine Furseus verbo et actibus clarus sed et egregiis insignis virtutibus</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">ibidem digno cum honore translatum est ubi merita illius multis sepe constat deo operante claruisse virtutibus</explicit>
                        <note>Modifiziertes Exzerpt aus Beda Venerabilis: Historia ecclesiastica gentis Anglorum 3,19 (<bibl>
                                <abbr>Histoire ecclésiastique</abbr> 2, 102–114</bibl>), dazu <bibl>
                                <abbr>BHL</abbr> 3212.</bibl>
                        </note>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Hagiographica</term>
                            <index>
                                <term>einzelne(r) Heilige(r)</term>
                                <index>
                                    <term>Furseus ep. cf.</term>
                                </index>
                            </index>
                        </index>
                        <index indexName="nasa">
                            <term type="author" ref="#beda_venerabilis">Beda Venerabilis</term>
                            <index>
                                <term type="title">Historia ecclesiastica gentis Anglorum (Ausz.)</term>
                            </index>
                        </index>
                    </msItem>
                    <msItem n="39">
                        <locus from="344r" to="345r">344r–345r</locus>
                        <author ref="#otloh_de_sancto_emmeramo">Otloh de Sancto Emmeramo</author>
                        <title>Liber visionum<note> (Excerpta)</note>
                        </title>
                        <note>Folgende Abschnitte sind enthalten: </note>
                        <incipit xml:lang="la">Beatus Leo papa cum in Germaniam venisset in loco quodam missas celebrans fecit sermonem de varia cenobiorum destructione</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Beatus Leo papa cum in Germaniam venisset in loco quodam missas celebrans fecit sermonem de varia coenobiorum destructione</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">qui et se et sibi subditos tam pauperes quam divites et regere velint et possint Amen</explicit>
                        <note>Enthält leicht modifizierte Fassungen der Visionen VII (<locus from="344r" to="344v">344r–v</locus>) und XV (<locus from="344v" to="345r">344v–345r</locus>).</note>
                        <listBibl>
                            <head>Edition des Originaltextes</head>
                            <bibl xml:id="opac_026851156">Otloh von St. Emmeram, Liber visionum, hrsg. von <editor>P. G. Schmidt</editor>, Weimar 1989 (MGH Quellen zur Geistesgeschichte des Mittelalters 13), <ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_QQ_zur_Geistesgesch._13_S._67">67</ref>–<ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_QQ_zur_Geistesgesch._13_S._69">69</ref>, <ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_QQ_zur_Geistesgesch._13_S._86">86</ref>–<ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_QQ_zur_Geistesgesch._13_S._88">88</ref>.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Rep. font.</abbr> 8, 427;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>
                                    <hi rend="sup">2</hi>VL</abbr> 11, 1130–1132.</bibl>
                        </listBibl>
                        <note> – <locus from="345v">345v</locus> leer.</note>
                    </msItem>
                </msContents>
                <physDesc>
                    <objectDesc form="codex">
                        <supportDesc material="chart">
                            <support>
                                <p>
                                    <material>Papier</material>
                                </p>
                                <p>Wasserzeichen: <watermark>Dreiberg, darüber zweikonturige Stange, darüber Dreiblatt</watermark>: <bibl>
                                        <abbr>WZIS</abbr>
                                        <ref type="wzis" cRef="DE3285-PO-152148">DE3285-PO-152148</ref>
                                    </bibl> (<date>1479</date>, Vorsatz). <watermark>Ochsenkopf mit Augen und Nasenlöchern, darüber einkonturige Stange, darüber Stern</watermark>: <bibl>
                                        <abbr>WZIS</abbr>
                                        <ref type="wzis" cRef="DE7710-PO-74804">DE7710-PO-74804</ref>
                                    </bibl> (<date>1447</date>), <bibl>
                                        <ref type="wzis" cRef="DE4620-PO-74883">DE4620-PO-74883</ref>
                                    </bibl>, <bibl>
                                        <ref type="wzis" cRef="CH0780-PO-75113">CH0780-PO-75113</ref>
                                    </bibl> (beide <date>1449</date>), <bibl>
                                        <ref type="wzis" cRef="DE4620-PO-75393">DE4620-PO-75393</ref>
                                    </bibl> (<date>1453</date>), <bibl>
                                        <ref type="wzis" cRef="DE4620-PO-76117">DE4620-PO-76117</ref>
                                    </bibl> (<date>1448</date>), <bibl>
                                        <ref type="wzis" cRef="CH0780-PO-75549">CH0780-PO-75549</ref>
                                    </bibl>, <bibl>
                                        <ref type="wzis" cRef="DE4620-PO-75552">DE4620-PO-75552</ref>
                                    </bibl>, <bibl>
                                        <ref type="wzis" cRef="CH0780-PO-774775">CH0780-PO-774775</ref>
                                    </bibl> (sämtlich <date>1451</date>), <bibl>
                                        <ref type="wzis" cRef="DE2040-PO-74803">DE2040-PO-74803</ref>
                                    </bibl> (<date>1447</date>), <bibl>
                                        <ref type="wzis" cRef="DE2040-PO-75280">DE2040-PO-75280</ref>
                                    </bibl>, <bibl>
                                        <ref type="wzis" cRef="DE8730-PO-75088">DE8730-PO-75088</ref>
                                    </bibl> (beide <date>1448</date>), <bibl>
                                        <ref type="wzis" cRef="DE2610-PO-76846">DE2610-PO-76846</ref>
                                    </bibl> (<date>1450</date>), <bibl>
                                        <ref type="wzis" cRef="CH7740-PO-74419">CH7740-PO-74419</ref>
                                    </bibl>, <bibl>
                                        <ref type="wzis" cRef="CH7740-PO-74425">CH7740-PO-74425</ref>
                                    </bibl> (beide <date>1473</date>), <bibl>
                                        <ref type="wzis" cRef="DE8100-PO-75425">DE8100-PO-75425</ref>
                                    </bibl> (<date>1470</date>), <bibl>
                                        <ref type="wzis" cRef="DE8100-PO-75296">DE8100-PO-75296</ref>
                                    </bibl> (<date>1472</date>, fünf weitere Typen nicht nachweisbar). <watermark>Ochsenkopf mit Augen und Nasenlöchern, darüber einkonturige Stange, darüber Stern, Stange über Kreis im Kopf</watermark>: <bibl>
                                        <abbr>WZIS</abbr>
                                        <ref type="wzis" cRef="DE4620-PO-76833">DE4620-PO-76833</ref>
                                    </bibl> (<date>1451</date>), <bibl>
                                        <ref type="wzis" cRef="DE2730-PO-77003">DE2730-PO-77003</ref>
                                    </bibl> (<date>1470</date>), <bibl>
                                        <ref type="wzis" cRef="DE2925-PO-77010">DE2925-PO-77010</ref>
                                    </bibl> (<date>1471</date>). <watermark>Ochse, zweikonturige Hörner</watermark>: <bibl>
                                        <abbr>WZIS</abbr>
                                        <ref type="wzis" cRef="CH7740-PO-86196">CH7740-PO-86196</ref>
                                    </bibl> (<date>1446</date>), <bibl>
                                        <ref type="wzis" cRef="CH0780-PO-86214">CH0780-PO-86214</ref>
                                    </bibl> (<date>1448</date>). <watermark>Traube mit zweikonturigem Stiel</watermark> (nicht nachweisbar). </p>
                            </support>
                            <extent>
                                <measure type="leavesCount" quantity="344">I, 344 Bl.</measure>
                                <dimensions type="leaf" unit="cm">
                                    <height unit="cm" quantity="28.5">28,5</height>
                                    <width unit="cm" quantity="21">21</width>
                                </dimensions>
                            </extent>
                            <foliation>Tintenfoliierung aus dem letzten Viertel des 15. Jh.: <quote>1</quote>–<quote>345</quote>, Zählfehler: Bl. 217–219 übersprungen, nach <locus from="242">Bl. 242</locus> ein Bl. ungez., ebenso das Vorsatzbl. und ein Schaltzettel mit Nachträgen zwischen Bl. <locus from="214">214</locus> und <locus from="215">215</locus>. <index indexName="nasa">
                                    <term>Buch- und Schriftwesen</term>
                                    <index>
                                        <term>Foliierung (original)</term>
                                    </index>
                                </index> Von der gleichen Hand wie die Foliierung in den ebenfalls aus Clus stammenden Bänden <ref type="mss" cRef="373-helmst">Cod. Guelf. 373 Helmst.</ref>, <ref type="mss" cRef="450-helmst">450 Helmst.</ref>, <ref type="mss" cRef="542-helmst">542 Helmst.</ref>, <ref type="mss" cRef="615-helmst">615 Helmst.</ref>, <ref type="mss" cRef="646-helmst">646 Helmst.</ref>, <ref type="mss" cRef="1070-helmst">1070 Helmst.</ref>, <ref type="mss" cRef="1161-helmst">1161 Helmst.</ref>, <ref type="altMs">Gandersheim, StiB, Hs. 242</ref> und <ref type="altMs">Hildesheim, DB, J 24</ref>.</foliation>
                            <collation>
                                <formula>VI+1 (12)! 4 VI (60). II–1 (63). 5 VI (123). V (133). 5 VI (193). V (203). VI+1 (215)! V (228)! 2 VI (251)! V (261). VI (273). V (283). 4 VI (331). VII (345).</formula>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Buch- und Schriftwesen</term>
                                    <index>
                                        <term>Kustoden</term>
                                    </index>
                                </index>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Buch- und Schriftwesen</term>
                                    <index>
                                        <term>Lagensignaturen</term>
                                    </index>
                                </index>
                                <catchwords>Kustoden in arabischen Zahlen und teilweise auch Lagensignaturen, vielfach durch Beschnitt verloren.</catchwords>
                            </collation>
                            <condition>
                                <p>Ein Schaltzettel mit Nachträgen zwischen Bl. <locus from="214">214</locus> und <locus from="215">215</locus>, mißt nur 13 x 17 cm. </p>
                            </condition>
                        </supportDesc>
                        <layoutDesc>
                            <layout columns="1" writtenLines="29 52" ruledLines="0">
                                <p>
                                    <dimensions type="written" unit="cm">
                                        <height unit="cm" quantity="25">22,5–25</height>
                                        <width unit="cm" quantity="16">13–16</width>
                                    </dimensions>, einspaltig, je nach Hand 29–52 Zeilen.
					</p>
                            </layout>
                        </layoutDesc>
                    </objectDesc>
                    <handDesc hands="4">
                        <summary>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Schriftarten</term>
                                <index>
                                    <term>Gotische Schriften</term>
                                    <index>
                                        <term>Bastarda</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </index>Bastarda von vier Händen, </summary>
                        <handNote script="bastarda" medium="ink" scope="sole">
                            <p>Hand 1: <locus from="1r" to="131r">1r–131r</locus>; </p>
                        </handNote>
                        <handNote scribeRef="#andreas_soteflesch" script="bastarda" medium="ink" scope="sole">
                            <p>Hand 2: <locus from="131r" to="157v">131r–157v</locus>, <locus from="296r" to="305v">296r–305v</locus> und <locus from="313r" to="323r">313r–323r</locus> (Schreiber Andreas Soteflesch, sehr regelmäßig); </p>
                        </handNote>
                        <handNote script="bastarda" medium="ink" scope="sole">
                            <p>Hand 3: <locus from="158r" to="131r">158r–295v</locus> (unregelmäßig wirkend, Schriftgröße schwankt stark); </p>
                        </handNote>
                        <handNote script="bastarda" medium="ink" scope="sole">
                            <p>Hand 4: <locus from="305v" to="312v">305v–312v</locus> und  <locus from="323r" to="345r">323r–345r</locus>. </p>
                        </handNote>
                    </handDesc>
                    <decoDesc>
                        <decoNote type="rubric">
                            <p>Nur einzelne Bl. rubriziert, sonst entweder federgezeichnete Initialmajuskeln und Lombarden in Tintenfarbe eingetragen oder Raum dafür ausgespart. Repräsentanten, auch in marg., vielfach durch Beschnitt verloren, Hinweise zur Rubrizierung (<quote xml:lang="la">Rubrica</quote>). <index indexName="nasa">
                                    <term>Buch- und Schriftwesen</term>
                                    <index>
                                        <term>Repräsentanten</term>
                                    </index>
                                </index>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Buchschmuck</term>
                                    <index>
                                        <term>Lombarden</term>
                                    </index>
                                </index>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Buchschmuck</term>
                                    <index>
                                        <term>Initialmajuskeln</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </p>
                        </decoNote>
                        <decoNote type="initial">
                            <p>
                                <locus from="1r">1r</locus> schlichte rote Fleuronnée-nitiale <quote>I</quote> in Unzialform über 5 Zeilen mit roter Kontur, Binnenfeld knospenförmig ausgespart, weiß mit einfachen federgezeichneten Mustern. <index indexName="nasa">
                                    <term>Buchschmuck</term>
                                    <index>
                                        <term>Initialen</term>
                                        <index>
                                            <term>Fleuronnée-Initiale</term>
                                        </index>
                                    </index>
                                </index>
                            </p>
                        </decoNote>
                    </decoDesc>
                    <additions>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Buch- und Schriftwesen</term>
                            <index>
                                <term>Zeigehände (Maniculae)</term>
                            </index>
                        </index>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Buch- und Schriftwesen</term>
                            <index>
                                <term>Nota-Vermerke</term>
                            </index>
                        </index>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Buch- und Schriftwesen</term>
                            <index>
                                <term>Marginalien</term>
                            </index>
                        </index>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Buch- und Schriftwesen</term>
                            <index>
                                <term>Interpunktion</term>
                            </index>
                        </index> Insbesondere <locus from="158r" to="131r">158r–295v</locus> zahlreiche Nota-Vermerke, Zeigehände und Marginalien, meist von anlegender Hand. Der gesamte Codex ist sorgfältig interpungiert und diente vermutlich zur Tischlesung.</additions>
                    <bindingDesc>
                        <binding contemporary="true" notBefore="1501" notAfter="1525">
                            <p>Spätgotischer Holzdeckelband mit braunem <material>Kalbslederbezug</material>. Streicheisenlinien. Einzelstempel <stamp>Blatt, Dreiblatt mit Zwischenblättern</stamp>: <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s001613">s001613</ref>.</bibl>
                                <stamp>Blatt, Laubwerk gelappt</stamp>: <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s000437">s000437</ref>.</bibl>
                                <stamp>Blattwerk</stamp>: <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s000845">s000845</ref>, </bibl>
                                <bibl>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s000884">s000884</ref>, </bibl>
                                <bibl>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s000852">s000852</ref>.</bibl>
                                <stamp>Laubstab ohne Astgabel</stamp>: <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s005672">s005672</ref>.</bibl>
                                <stamp>Lilie, Mittelblatt rhombisch, unterer Abschluss lilienförmig</stamp>: <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s002077">s002077</ref>, </bibl>
                                <bibl>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s006012">s006012</ref>.</bibl>
                                <stamp>Ornament Punkte</stamp>: <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s003483">s003483</ref>
                                </bibl>, <bibl>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s003491">s003491</ref>, </bibl>
                                <bibl>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s003623">s003623</ref>.</bibl>
                                <stamp>Ornament Sonderform</stamp>: <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s003260">s003260</ref>.</bibl>
                                <stamp>Rosette, ein Blattkranz, fünfblättrig</stamp>: <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s008054">s008054</ref>.</bibl>
                                <stamp>Rosette, ein Blattkranz, sechsblättrig</stamp>: <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s007888">s007888</ref>.</bibl>
                                <stamp>Rosette, ein Blattkranz, siebenblättrig</stamp>: <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s008048">s008048</ref>.</bibl>
                                <stamp>Schrift, einzelne Buchstaben</stamp>: <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s008258">s008258</ref>.</bibl> Sämtlich aus der Werkstatt "Johannes von Brakel" (<bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="w000352">w000352</ref>
                                </bibl>), gehört vermutlich in die späte Schaffensphase des Cluser Buchbinders. Vier Doppelbünde. Eine Riemenschließe mit Stiftlager in schlicht geschwungener Gabelform. Auf dem VD Signaturschild der Konventsbibliothek Clus (Papier, ca. 4 × 2 cm) mit der roten Aufschrift: <quote type="rubric">I XX</quote>. Vgl. auch <bibl>
                                    <author>M. M. Foot</author>, Some Bookbindings in the Herzog August Bibliothek, in: Treasures of the Herzog August Library. Rare Books and Manuscripts, Wolfenbüttel 1984, 87–130, hier 91.</bibl>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Einbände, bemerkenswerte</term>
                                    <index>
                                        <term>gotische Stempeleinbände (Werkstatt nach EBDB)</term>
                                        <index>
                                            <term>Clus</term>
                                            <index>
                                                <term>Johannes von Brakel</term>
                                            </index>
                                        </index>
                                    </index>
                                </index>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Einband</term>
                                    <index>
                                        <term>Schließen</term>
                                        <index>
                                            <term>Riemenschließen mit Stiftlager (Gabelform)</term>
                                        </index>
                                    </index>
                                </index>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Einband</term>
                                    <index>
                                        <term>Signaturschild</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </p>
                        </binding>
                    </bindingDesc>
                </physDesc>
                <history>
                    <origin>
                        <p>Nach Ausweis der Wasserzeichen und Kolophone wurde der Codex über einen längeren Zeitraum hinweg im Kloster Clus geschrieben, wobei zwei ältere Teile (<locus from="1r" to="133v">1r–133v</locus> und <locus from="158r" to="293v">158r–293v</locus>) später durch zwei weitere Kompartimente ergänzt wurden. Die Texte reichen über die Grenzen der kodikologischen Teile hinweg, was auf eine geschlossene Konzeption hindeutet. Wahrscheinlich wurde der Codex von einer einzigen Vorlage kopiert (vgl. den Vermerk <locus from="134r">134r</locus> auf dem Kopfsteg: <quote xml:lang="la">Ex primo libro vitaspatrum</quote>), die nach Ausweis der enthaltenen Texte aus dem französischen oder belgischen Raum stammen und vielleicht mit dem Metzer Graduale <ref type="mss" cRef="73-helmst">Cod. Guelf. 73 Helmst.</ref> nach Clus gelangt sein dürfte. </p>
                    </origin>
                    <acquisition>
                        <p>
                     Am <date>3.2.1624</date> wurde der Codex von Clus in die Universitätsbibliothek Helmstedt überführt und ist <date>1644</date> in deren Handschriftenkatalog (<ref type="mss" cRef="27-2-aug-2f">Cod. Guelf. 27.2 Aug. 2°</ref>, <ref target="http://diglib.hab.de/mss/27-2-aug-2f/start.htm?image=00029">10r</ref>–<ref target="http://diglib.hab.de/mss/27-2-aug-2f/start.htm?image=00030">v</ref>) unter den <quote xml:lang="la">Theologici <supplied>MSS<hi rend="sup">ti</hi>
                                </supplied> in folio</quote> ausführlich beschrieben; im Handschriftenverzeichnis von <date>1797</date> (<ref type="mss" cRef="ba-iii-51">BA III, 51</ref>) unter Nr. <quote>93</quote> genannt.</p>
                    </acquisition>
                </history>
                <additional>
                    <adminInfo>
                        <recordHist>
                            <source>
                                <bibl>Die mittelalterlichen Helmstedter Handschriften der Herzog August Bibliothek. Teil II: Cod. Guelf. 277 bis 370 Helmst. Mit einem Anhang: Die mittelalterlichen Handschriften und Fragmente der Ehemaligen Universitätsbibliothek Helmstedt, beschrieben von Bertram Lesser. Wiesbaden 2022.</bibl>
                            </source>
                        </recordHist>
                    </adminInfo>
                    <listBibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Pertz <hi rend="normal">Handschriften</hi>
                            </abbr>, 221 Nr. 93.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Heinemann</abbr> Nr. 357.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Waitz/Holder-Egger</abbr>, 418.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Levison</abbr>, 592 Nr. 238.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Herbst <hi rend="normal">Johannes von Brakel</hi>
                            </abbr>, 43 Nr. 3, 45.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Herbst <hi rend="normal">Klus</hi>
                            </abbr>, 83, 94.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Meier <hi rend="normal">Lakmann</hi>
                            </abbr>, 170.</bibl>
                        <bibl xml:id="gbv_146641388">
                            <author>J. F. Cherf</author> u.a., Studies in the text tradition of St. Jerome's <hi rend="font-style:italic">Vitae Patrum</hi>, ed. by <editor>W. A. Oldfather</editor>, Urbana 1943, 35.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Goetting 2</abbr>, 187, 281.</bibl>
                        <bibl>
                            <author>C. M. Batlle</author>, Die "Adhortationes sanctorum patrum" ("Verba seniorum") im lateinischen Mittelalter, Münster/Westf. 1972 (Beiträge zur Geschichte des alten Mönchtums und des Benediktinerordens 31), 67f. Nr. 110.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Krämer</abbr>, 287.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Lesser <hi rend="normal">Bücherverbreitung</hi>
                            </abbr>, 352.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Lesser <hi rend="normal">Johannes von Brakel</hi>
                            </abbr>, 94, 120.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Lesser <hi rend="normal">Clus</hi>
                            </abbr>, 183f., 204, 218.</bibl>
                    </listBibl>
                </additional>
                <msPart rend="condensed" xml:id="_322-helmst_1">
                    <msIdentifier>
                        <idno>VS und HS</idno>
                    </msIdentifier>
                    <head>
                        <origPlace cert="medium">
                            <placeName type="settlement">Clus</placeName>, Benediktinerkloster</origPlace>
                        <origDate notBefore="1351" notAfter="1450"> 14./15. Jh.</origDate>
                    </head>
                    <msContents>
                        <textLang mainLang="la"/>
                        <msItem n="1">
                            <locusGrp>
                                <locus from="VS">VS</locus>
                                <locus from="HS">HS</locus>
                            </locusGrp>
                            <title>Lectionarium plenarium</title>
                            <note>Enthält auf dem <locus from="VS"> VS</locus> Epistel- und Evangelienlesungen in festo Philippi et Iacobi apostolorum (1. 5., Io 14,6–13), in inventione sanctae Crucis (3. 5., Gal 5,10–12 und 6,12–14) und in dominica IV post pascha (Iac 1,17); auf dem <locus from="HS">HS</locus> Epistel- und Evangelienlesungen zu dominica IV post pentecosten (Lc 15,7–10) und dominica V post pentecosten (Rm 8,18–23 und Lc 6,36–38). Temporale und Sanktorale sind ineinandergeschoben. </note>
                            <filiation> Fragmente aus diesem Codex auch in der in der gleichen Werkstatt gebundenen Inkunabel <ref type="inkunabeln" cRef="b-117b-2f-helmst">B 117b.2° Helmst.</ref>
                            </filiation>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Hagiographica</term>
                                <index>
                                    <term>Heiligengruppe</term>
                                    <index>
                                        <term>Philippus et Jacobus minor ap.</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </index>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Hagiographica</term>
                                <index>
                                    <term>einzelne(r) Heilige(r)</term>
                                    <index>
                                        <term>Crux</term>
                                        <index>
                                            <term>Inventio</term>
                                        </index>
                                    </index>
                                </index>
                            </index>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Liturgische Texte</term>
                                <index>
                                    <term>Fragmente</term>
                                </index>
                            </index>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Lectionarium plenarium</term>
                                <index>
                                    <term>unbestimmt</term>
                                    <index>
                                        <term>Proprium de tempore et de sanctis (Fragm.)</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                    </msContents>
                    <physDesc>
                        <objectDesc form="fragment">
                            <supportDesc material="perg">
                                <support>
                                    <p>
                                        <material>Pergament</material>
                                    </p>
                                </support>
                                <extent>
                                    <measure type="leavesCount" quantity="2">2 Bl.</measure>
                                    <dimensions type="leaf" unit="cm">
                                        <height unit="cm" quantity="28.5">28,5</height>
                                        <width unit="cm" quantity="20">20</width>
                                    </dimensions>
                                </extent>
                            </supportDesc>
                            <layoutDesc>
                                <layout columns="1" writtenLines="32" ruledLines="0">
                                    <p>
                                        <dimensions type="written" unit="cm">
                                            <height unit="cm" quantity="23.5">23,5</height>
                                            <width unit="cm" quantity="15">15</width>
                                        </dimensions>, einspaltig, 32 Zeilen. 
                           </p>
                                </layout>
                            </layoutDesc>
                        </objectDesc>
                        <handDesc hands="1">
                            <summary/>
                            <handNote script="textualis" medium="ink" scope="sole">
                                <p>
                                    <index indexName="nasa">
                                        <term>Schriftarten</term>
                                        <index>
                                            <term>Gotische Schriften</term>
                                            <index>
                                                <term>Textualis</term>
                                            </index>
                                        </index>
                                    </index>Textualis von einer Hand. </p>
                            </handNote>
                        </handDesc>
                        <decoDesc>
                            <summary/>
                            <decoNote type="rubric">
                                <p>Rubriziert.</p>
                            </decoNote>
                        </decoDesc>
                    </physDesc>
                </msPart>
            </msDesc>
        </body>
    </text>
</TEI>