<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" xml:lang="de" xml:id="HAB_mss_33-helmst_tei-msDesc_Haertel">
    <teiHeader>
        <fileDesc>
            <titleStmt>
                <title>Beschreibung des Cod. Guelf. 33 Helmst. (Helmar Härtel: Katalog der mittelalterlichen Helmstedter Handschriften. Teil I: Cod. Guelf. 1 bis 276 Helmst. Beschrieben von Helmar Härtel, Christian Heitzmann, Dieter Merzbacher, Bertram Lesser. Wiesbaden: Harrassowitz, 2012. S. 61-64.)</title>
                <respStmt>
                    <resp>Katalogisiert durch </resp>
                    <name type="person">Helmar Härtel</name>
                </respStmt>
            </titleStmt>
            <editionStmt>
                <edition>Elektronische Ausgabe nach TEI P5</edition>
                <respStmt>
                    <resp>TEI-P5 konforme Kodierung durch </resp>
                    <name type="person">Torsten Schaßan</name>
                    <name type="org">Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel</name>
                </respStmt>
            </editionStmt>
            <publicationStmt>
                <publisher>
                    <name type="org">Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel</name>
                    <ptr target="http://www.hab.de"/>
                </publisher>
                <date when="2014-12-17" type="issued">17.12.2014</date>
            <!--<date when="" type="digitised"></date>-->
                <distributor>Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel</distributor>
                <availability status="restricted">
                    <licence target="http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/de/">
                        <p>Dieses Dokument steht unter einer Creative Commons Namensnennung-Weitergabe unter gleichen Bedingungen 3.0 Deutschland Lizenz (CC BY-SA).</p>
                        <p>Für die Nutzung weiterer Daten wie Digitalisaten gelten gegebenenfalls andere Lizenzen. Vgl. die <ref target="http://diglib.hab.de/?link=012">Nutzungshinweise</ref> der Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel.</p>
                    </licence>
                </availability>
                <pubPlace><!--<ptr type="purl" target="http://diglib.hab.de/mss/33-helmst/start.htm"/>--><!--<ptr type="thumbnailForPresentations" target="http://diglib.hab.de/mss/33-helmst/thumbs/00001.jpg"/>--></pubPlace>
            <!--<idno type="URN">urn:nbn:de:gbv:23-mss/33-helmst5</idno>-->
            </publicationStmt>
            <sourceDesc>
                <p>Neukatalogisiert durch <name type="person">Helmar Härtel</name>.</p>
            </sourceDesc>
        </fileDesc>
        <encodingDesc>
            <projectDesc>
                <p>Beschreibung erstellt im Rahmen des Projektes <name type="project" subtype="cataloguing">Katalogisierung der mittelalterlichen Helmstedter Handschriften <name type="project" subtype="part">Teil I</name>
                    </name>.</p>
            </projectDesc>
        </encodingDesc>
        <revisionDesc>
            <change who="schassan" when="2020-04-17">Lizenzangaben korrigiert</change>
            <change who="schassan" when="2019-08-20">Manuscripta Mediaevalia Objektnummer hinzugefügt</change>
        </revisionDesc>
    </teiHeader>
    <text>
        <body>
            <msDesc xml:lang="de" xml:id="mss_33-helmst_tei-msDesc_Haertel">
                <msIdentifier>
                    <settlement>Wolfenbüttel</settlement>
                    <repository key="HAB">Herzog August Bibliothek</repository>
                    <collection>Helmstedter Handschriften</collection>
                    <idno sortKey="wf_hab_helmst-0033">Cod. Guelf. 33 Helmst.</idno>
                    <altIdentifier type="catalog">
                        <collection>Manuscripta Mediaevalia Objektnummer</collection>
                        <idno>32412032,T</idno>
                    </altIdentifier>
                </msIdentifier>
                <head>
                    <title>Decretum Gratiani</title>
                    <origPlace>Frankreich</origPlace>
                    <origDate notBefore="1180-01-01" notAfter="1210-01-01">12. Jh., Ende/13. Jh., Beginn</origDate>
                </head>
                <msContents>
                    <msItem>
                        <locus from="1r" to="267r">1ra–267rb</locus>
                        <title>Decretum Gratiani</title>
                        <msItem>
                            <locus from="1r">1ra</locus>
                            <note>Pars I.</note>
                            <quote>Humanum genus duobus modis regitur naturali videlicet iure et moribus <gap/>
                            </quote>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="52v">52vb</locus>
                            <note>Pars II., Causa 1.</note>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="66v">66va</locus>
                            <note>Causa 2.</note>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="78v">78vb</locus>
                            <note>Causa 3.</note>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="84v">84vb</locus>
                            <note>Causa 4.</note>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="86r">86rb</locus>
                            <note>Causa 5.</note>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="88r">88ra</locus>
                            <note>Causa 6.</note>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="90v">90va</locus>
                            <note>Causa 7.</note>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="95v">95vb</locus>
                            <note>Causa 8.</note>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="98r">98ra</locus>
                            <note>Causa 9.</note>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="100r">100ra</locus>
                            <note>Causa 10.</note>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="102v">102vb</locus>
                            <note>Causa 11.</note>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="112r">112ra</locus>
                            <note>Causa 12.</note>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="120r">120ra</locus>
                            <note>Causa 13.</note>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="123r">123rb</locus>
                            <note>Causa 14.</note>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="125v">125va</locus>
                            <note>Causa 15.</note>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="129r">129ra</locus>
                            <note>Causa 16.</note>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="139r">139ra</locus>
                            <note>Causa 17.</note>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="141v">141vb</locus>
                            <note>Causa 18.</note>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="143v">143vb</locus>
                            <note>Causa 19.</note>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="144v">144va</locus>
                            <note>Causa 20.</note>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="146r">146rb</locus>
                            <note>Causa 21.</note>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="147v">147va</locus>
                            <note>Causa 22.</note>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="153r">153ra</locus>
                            <note>Causa 23.</note>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="169v">169vb</locus>
                            <note>Causa 24.</note>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="178v">178va</locus>
                            <note>Causa 25.</note>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="181v">181va</locus>
                            <note>Causa 26.</note>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="187r">187ra</locus>
                            <note>Causa 27.</note>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="193r">193rb</locus>
                            <note>Causa 28.</note>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="196r">196rb</locus>
                            <note>Causa 29.</note>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="197r">197rb</locus>
                            <note>Causa 30.</note>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="199v">199vb</locus>
                            <note>Causa 31.</note>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="201r">201rb</locus>
                            <note>Causa 32.</note>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="208v">208va</locus>
                            <note>Causa 33 mit Quästio III. (Tractatus de penitentia, distinctio I-VII).</note>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="235v">235vb</locus>
                            <note>Causa 34.</note>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="237v">237va</locus>
                            <note>Causa 35.</note>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="243r">243ra</locus>
                            <note>Causa 36.</note>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="244r">244ra</locus>
                            <note>Pars III.</note>
                            <incipit>De consecratione</incipit>
                            <explicit>nisi quod viderit patrem facientem</explicit>
                        </msItem>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>
                                <abbr>GW</abbr>
                                <ref type="gw" cRef="11351">11351</ref>–<ref type="gw" cRef="11390">11390</ref>;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>PL</abbr> 187, 29–1870;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Friedberg</abbr> 1, 2–1424.</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Coing</abbr> 835–846, hier 836–839;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Kuttner</abbr> 103–115 (diese Hs. S. 105 erwähnt);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Rep. Font.</abbr> 2, 453f.;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>HQL 1</abbr>, 371, 1a;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>DDC</abbr> 2, 216f.;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Schulte</abbr> 2, 83–88;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>LMA</abbr> 1, 1493 und 3, 264–266.</bibl>
                        </listBibl>
                        <filiation>Der Text gehört zur Textgruppe S. Vollständig kommentiert mit Glossae des sogenannten dritten Typus, der aus der Bologneser Schule herrührt und verschiedene Glossenschichten aufweist, aber noch keinen formellen Glossenapparat darstellt (<bibl>vgl. <abbr>Kuttner</abbr> 21</bibl>); die älteste Glossenschicht wurde ausradiert.</filiation>
                        <note>Zum Umfang: am Textanfang zahlreiche Glossen, ab Distinctio 56 nur wenig Material (<locus from="24r">24rb</locus>), ab Causa 1 gleichmäßigere Eintragungen (<locus from="66v">66va</locus>), von Causa 14 quaestio 4 bis Causa 20 bis auf Parallelstellen leer (<locus from="136v" to="146r">136v–146r</locus>). Die folgenden Blätter unterschiedlich stark glossiert. Ab Causa 26, quaestio 6 neben der bisherigen Haupthand weiterer Schreiber mit ergiebigen Einträgen (<locus from="185r">185r</locus>). Glossen zur Tertia pars von der Haupthand (ab <locus from="244r">244r</locus>). Die Glossen bestehen aus Zitaten, Verweisungen, Brocarda, Distinktionen und Erörterungen, außerdem Zitaten aus den Extravaganten. Als Glossatoren werden genannt: Cardinalis, Johannes Faventinus, Gandulphus, Bazianus, Paucapalea.</note>
                        <listBibl>
                            <head>Zum größten Teil ediert in:</head>
                            <bibl>
                                <author>R. Weigand</author>, Die Glossen zum Dekret Gratians, Teil I und II, Rom 1991 (Studia Gratiana 25), 1–392 (weitere Stücke in den u. g. Arbeiten).</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Zur quellenkritischen Diskussion der Glosse vgl.</head>
                            <bibl>
                                <author>J. F. v. Schulte</author>, Die Glosse zum Decret Gratians von ihren Anfängen bis auf die jüngsten Ausgaben, Wien 1872 (Denkschriften der Kaiserlichen Akademie der Wissenschaften, Philosophisch-historische Klasse 21,2), 10f.;</bibl>
                            <bibl>
                                <author>J. Juncker</author>, Summen und Glossen, in: Zeitschrift der Savigny-Stiftung für Rechtsgeschichte. Kanonistische Abteilung 14 (1925) 384–476, 458 (Hs. genannt);</bibl>
                            <bibl>
                                <author>J. Juncker</author>, Die Summa des Simon von Bisignano und seine Glossen, in: Zeitschrift der Savigny-Stiftung für Rechtsgeschichte. Kanonistische Abteilung 15 (1926), 326–500, hier 354–355;</bibl>
                            <bibl>
                                <author>A. M. Stickler</author>, Zur Entstehungsgeschichte und Verbreitung des Dekretapparats ‘Ordinaturus Magister Gratianus’, in: Collectanea Stephan Kuttner II (Studia Gratiana 12), Bologna 1967, 111–141 (130 Hs. genannt);</bibl>
                            <bibl>
                                <author>R. Weigand</author>, Der erste Glossenapparat zum Dekret: ‚Ordinaturus Magister‘, in: Bulletin of Medieval Canon Law 1 (1971) 31–41, hier: 32 Anm. 5;</bibl>
                            <bibl>
                                <author>R. Weigand</author>, Welcher Glossenapparat zum Decretum ist der erste?, in: Archiv für katholisches Kirchenrecht 139 (1970) 459–481, hier 462, ND in <abbr>Weigand <hi rend="normal">Glossatoren</hi>
                                </abbr> 347–369;</bibl>
                            <bibl>
                                <author>R. Weigand</author>, Bazianus- und B.-Glossen zum Dekret Gratians, in: Studia Gratiana 20 (1976) 456–495, ND in <abbr>Weigand <hi rend="normal">Glossatoren</hi>
                                </abbr> 285–325;</bibl>
                            <bibl>
                                <author>R. Weigand</author>, Gandulphusglossem zum Dekret Gratians, in: Bulletin of Medieval Canon Law 7 (1977) 15–48, hier 19–48, ND in <abbr>Weigand <hi rend="normal">Glossatoren</hi>
                                </abbr> 181–214;</bibl>
                            <bibl>
                                <author>R. Weigand</author>, Huguccio und der Glossenapparat ‚Ordinaturus Magister‘, in: Archiv für katholisches Kirchenrecht 154 (1985) 490–520, pass., bes. 492, ND in <abbr>Weigand <hi rend="normal">Glossatoren</hi>
                                </abbr> 371–401;</bibl>
                            <bibl>
                                <author>Ders.</author>, Studien zum kanonistischen Werk Stephans von Tournai, in: Zeitschrift der Savigny-Stiftung für Rechtsgeschichte. Kanonistische Abteilung 72 (1986) 349–361, hier 352–361, ND in <abbr>Weigand <hi rend="normal">Glossatoren</hi>
                                </abbr> 167–179;</bibl>
                            <bibl>
                                <author>R. Weigand</author>, Die Glossen des Johannes Faventinus zur Causa 1 des Dekrets und ihr Vorkommen in späteren Glossenapparaten, in: Archiv für katholisches Kirchenrecht 157 (1988) 73–107, pass., ND in <abbr>Weigand <hi rend="normal">Glossatoren</hi>
                                </abbr> 215–249;</bibl>
                            <bibl>
                                <author>R. Weigand</author>, Bazianus und sein Werk, in: Iuri Canonico Promovendo. Festschrift für Heribert Schmitz zum 65. Geburtstag, hrsg. von <editor>W. Aymans</editor> u. a., Regensburg 1994, 709–727, hier 712–727, ND in <abbr>Weigand <hi rend="normal">Glossatoren</hi>
                                </abbr> 327–345;</bibl>
                            <bibl>
                                <author>R. Weigand</author>, The Development of the ‘Glossa ordinaria’ to Gratian’s ‘Decretum’, in: The History of Medieval Canon Law in the Classical Period, 1140–1234: From Gratian to the Decretals of Pope Gregory IX., hrsg. von <editor>W. Hartmann</editor> and <editor>K. Pennington</editor>, Washington 2008 (History of Medieval Canon Law 6), 55–97 (68f. Hs. genannt).</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locusGrp>
                            <locus from="268v">268va</locus>
                            <locus>268vc</locus>
                        </locusGrp>
                        <title>Papstkatalog</title>
                        <note>Von Petrus bis Coelestin III. (gewählt 1191, gest. 1198).</note>
                        <incipit>Beatus Petrus sedit annos XXV, menses, dies VIIII</incipit>
                        <explicit>Celestinus III. sedit annos</explicit>
                        <note>Auf dem unteren Rand Notizen zu einigen Pontifikaten z. B. <quote>Linus papa et martir ex precepto beati Petri constituit ut mulier velato capite in ecclesia introiret qui sepultus est iuxta corpus beati Petri <gap/> Yginus papa et martir qui composuit clerum et distribuit gradus <gap/>
                            </quote>
                        </note>
                    </msItem>
                    <msItem>
                        <locus from="268v">268vb</locus>
                        <title>Versus de pontificibus Romanis</title>
                        <rubric>Incipiunt versus Nicolai Manuacutii ad incorrecta pontificum nomina conservanda, ne videlicet dicamus Eleutherius pro Eleuter et Ylarius pro Ylar et ad sciendum, qui sunt antiquiores</rubric>
                        <incipit>Si vis pontifices discere sedis</incipit>
                        <explicit>Donec vult vivat demum Sunt centum quinque nec non et septuaginta / Tercius Eugenius implevit presulis actus / Inde senex Anastasius post hunc Adrianus / Hinc et Alexander victo Victore triumphat / In numero cleri quisquis probus optat haberi / Est opus ut scriptis iugiter meditetur in istis</explicit>
                        <bibl>
                            <abbr>Walther I</abbr> 18090.</bibl>
                        <note>Die zwei letzten Schlussverse wie in <bibl>
                                <abbr>MGH SS 28</abbr> (1888), 530 (Ex Arnaldi Cronica Londoniensi)</bibl>, jedoch nicht die vier vorausgehenden, die sich auf die Päpste Eugen III. (1145–1153), Anastasius IV. (1153–1154), Hadrian IV. (1154–1159) und Alexander III. (1159–1181) beziehen. Ebenfalls andere Schlussverse in: <bibl>Monumenta Bambergensia, ed. <editor>P. Jaffé</editor>, Berlin 1869 (Bibliotheca rerum Germanicarum 5), 461–465.</bibl>
                        </note>
                    </msItem>
                </msContents>
                <physDesc>
                    <objectDesc form="codex">
                        <supportDesc material="perg">
                            <support>
                                <p>
                                    <material>Pergament</material>
                                </p>
                            </support>
                            <extent>
                                <measure type="leavesCount" quantity="268">268 Bl.</measure>
                                <dimensions type="leaf" unit="cm">
                                    <height quantity="37">37</height>
                                    <width quantity="24">24</width>
                                </dimensions>
                            </extent>
                            <foliation>Tintenfoliierung.</foliation>
                            <collation>33 IV (264). II (268).</collation>
                        </supportDesc>
                        <layoutDesc>
                            <layout columns="2" writtenLines="53">Schriftraum: <dimensions type="written" unit="cm">
                                    <height quantity="22.8">22,8</height>
                                    <width quantity="14">14</width>
                                </dimensions>, zweispaltig, 53 Zeilen, Vier-Spalten-Klammerform (vgl. <bibl>
                                    <abbr>Powitz</abbr> 84f.</bibl>). <locus from="56v">56v</locus> Reklamante.</layout>
                        </layoutDesc>
                    </objectDesc>
                    <handDesc>
                        <handNote>Frühgotische Minuskel. Glossen hauptsächlich von zwei Händen (<bibl>
                                <abbr>Juncker</abbr> Summen und Glossen, siehe unten, 458</bibl>).</handNote>
                    </handDesc>
                    <decoDesc>
                        <decoNote>Rote Überschriften, rubriziert.</decoNote>
                        <decoNote>Fortlaufende, blau-rote Kolumnentitel recto und verso, gelegentlich von jüngerer Hand auf die Angabe der Quästionen erweitert.</decoNote>
                        <decoNote>Blaue und rote Lombarden mit Fleuronnée in der Gegenfarbe aus dem Schriftraum herausgerückt, desgleichen die Angaben zu den Distinktions-, Causa- und Quästionenzahlen.</decoNote>
                        <decoNote>Zeigehände.</decoNote>
                        <decoNote>Bis auf eine Vorzeichnung (<locus from="193r">193rb</locus>) größere Initialen am Beginn von Pars I, der 36 Causae von Pars II und Pars III nicht ausgeführt.</decoNote>
                        <decoNote>Federzeichnungen: Arbores consanguinitatis zu C.35 q.5 c.6. (<locus from="240r">240r</locus>:) in Form von zwei aneinander stoßenden Parallelogrammen; Typ 7 nach <bibl>
                                <abbr>Schadt</abbr> 382;</bibl> (<locus from="268r">268r</locus>) in Dreieckform, zwei leere Felder für ego bzw. ipse, ipsa. (<locus from="240v">240v</locus>) Arbor affinitatis zu C.35 q.2–3: gotischer Typ nach <bibl>
                                <abbr>Schadt</abbr> 183–185.</bibl>
                        </decoNote>
                    </decoDesc>
                    <bindingDesc>
                        <binding>
                            <p n="bindingDesc">Einband 1977 erneuert. Halblederband mit Buchenholzdeckeln und dunkelbraunem Ziegenlederüberzug. Zuvor in einem Pappdeckelband mit Überzug aus braunem Schafleder aus der Werkstatt von Johann Anton Friedrich Wirck in Helmstedt, zwischen 1763 und 1783 (alter Einband bei den Einbandresten erhalten).</p>
                        </binding>
                    </bindingDesc>
                </physDesc>
                <history>
                    <origin>
                        <p>Der paläographische Befund und die Fassung einer Glosse (<bibl>
                                <abbr>Weigand</abbr> Glossen IV, siehe unten, 1001</bibl>) deuten auf eine Entstehung der Handschrift in <origPlace>Frankreich</origPlace> hin. Während der Text des Dekretum selbst möglicherweise noch im letzten Dezennium des 12. Jahrhunderts geschrieben wurde, könnten die Glossen etwas später, jedoch nicht nach 1210, eingetragen worden sein.</p>
                    </origin>
                    <provenance>
                        <p>Zu einem unbekannten Zeitpunkt in den Besitz von <rs type="person" ref="#flacius_matthias">Matthias Flacius</rs> gelangt; <locus from="1r">1r</locus> von einem der Centuriatorensekretäre geschriebener Titel <quote>Decreta Gratiani</quote>.</p>
                    </provenance>
                    <acquisition>
                        <p>Zusammen mit der übrigen Bibliothek des <rs type="person" ref="#flacius_matthias">Matthias Flacius</rs> am <date>20.4.1597</date> von <rs type="person" ref="#heinrich_julius_braunschweig-wolfenbuettel_herzog">Herzog Heinrich Julius</rs> für die Bibliotheca Julia erworben. <date>1618</date> in die <rs type="corporate" ref="#helmstedt_universitaetsbibliothek">Universitätsbibliothek Helmstedt</rs> überführt. <date>1644</date> im Handschriftenkatalog der Universitätsbibliothek (<ref type="mss" cRef="_27-2-aug-2f">Cod. Guelf. 27.2 Aug. 2°</ref>, <ref type="purl" target="http://diglib.hab.de/mss/27-2-aug-2f/start.htm?image=00061">24r</ref>) unter den <quote>Juridici in folio</quote> als <quote>Decretum Gratiani cum notis marginalibus, in membrana, ohn bandt</quote> beschrieben.</p>
                    </acquisition>
                </history>
                <additional>
                    <adminInfo>
                        <recordHist>
                            <source>
                                <bibl>Helmar Härtel: Katalog der mittelalterlichen Helmstedter Handschriften. Teil I: Cod. Guelf. 1 bis 276 Helmst. Beschrieben von Helmar Härtel, Christian Heitzmann, Dieter Merzbacher, Bertram Lesser. Wiesbaden: Harrassowitz, 2012. S. 61-64.</bibl>
                            </source>
                        </recordHist>
                    </adminInfo>
                    <listBibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Heinemann</abbr> Nr. 36.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Friedberg</abbr> 1, XCVII (Sigle G).</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Kuttner</abbr> 21.</bibl>
                        <bibl>
                            <author>R. Weigand</author>, Die Glossen zum Dekret Gratians, Teil III und IV, Rom 1991 (Studia Gratiana 26), 999–1001.</bibl>
                    </listBibl>
                </additional>
            </msDesc>
        </body>
    </text>
</TEI>