<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" xml:lang="de" xml:id="HAB_mss_353-helmst_tei-msDesc_Lesser">
    <teiHeader>
        <fileDesc>
            <titleStmt>
                <title>Beschreibung von Cod. Guelf. 353 Helmst. (Katalog der mittelalterlichen Helmstedter Handschriften. Teil II: Cod. Guelf. 277 bis 370 Helmst. Mit einem Anhang: Die mittelalterlichen Handschriften und Fragmente der Ehemaligen Universitätsbibliothek Helmstedt, beschrieben von Bertram Lesser. Wiesbaden 2022.)</title>
                <respStmt>
                    <resp>Beschrieben von </resp>
                    <name type="person">Bertram Lesser</name>
                </respStmt>
                <funder>Gefördert durch die <orgName>Deutsche Forschungsgemeinschaft</orgName> im Rahmen des Programms "Digitalisierung und Erschließung handschriftlicher und gedruckter Überlieferung"</funder>
            </titleStmt>
            <editionStmt>
                <edition>Elektronische Ausgabe nach TEI P5</edition>
                <respStmt>
                    <resp>TEI-P5 konforme Kodierung durch </resp>
                    <name type="person">Bertram Lesser</name>
                    <name type="org">Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel</name>
                </respStmt>
            </editionStmt>
            <publicationStmt>
                <publisher>
                    <name type="org">Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel</name>
                    <ptr target="http://www.hab.de"/>
                </publisher>
                <date type="issued" when="2009"/>
                <date type="digitised" when="2011-01-14"/>
                <distributor>Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel</distributor>
                <availability status="restricted">
                    <licence target="http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/de/">
                        <p>Dieses Dokument steht unter einer Creative Commons Namensnennung-Weitergabe unter gleichen Bedingungen 3.0 Deutschland Lizenz (CC BY-SA).</p>
                        <p>Für die Nutzung weiterer Daten wie Digitalisaten gelten gegebenenfalls andere Lizenzen. Vgl. die <ref target="http://diglib.hab.de/?link=012">Nutzungshinweise</ref> der Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel.</p>
                    </licence>
                </availability>
                <pubPlace>
                    <ptr type="purl" target="http://diglib.hab.de/mss/353-helmst/start.htm"/>
                    <ptr type="thumbnailForPresentations" target="http://diglib.hab.de/mss/353-helmst/thumbs/00001.jpg"/>
                </pubPlace>
                <idno type="URN">urn:nbn:de:gbv:23-mss/353-helmst2</idno>
            </publicationStmt>
            <sourceDesc>
                <p>Neu katalogisiert durch <name type="person">Bertram Lesser</name>.</p>
            </sourceDesc>
        </fileDesc>
        <encodingDesc>
            <projectDesc>
                <p>Beschreibung erstellt im Rahmen des Projektes <name type="project" subtype="cataloguing">Katalogisierung der mittelalterlichen Helmstedter Handschriften <name type="project" subtype="part">Teil II</name>
                    </name>.</p>
            </projectDesc>
        </encodingDesc>
        <revisionDesc>
            <change who="schassan" when="2019-08-20">Manuscripta Mediaevalia Objektnummer hinzugefügt.</change>
            <change who="schassan" when="2015-09-04">Normdaten ergänzt bzw. korrigiert.</change>
            <change who="lesser" when="2023-01-15">Überarbeitung abgeschlossen; gleicher Stand wie im gedruckten Katalog.</change>
        </revisionDesc>
    </teiHeader>
    <text>
        <body>
            <msDesc xml:id="mss_353-helmst_tei-msDesc_Lesser" xml:lang="de">
                <msIdentifier>
                    <settlement>Wolfenbüttel</settlement>
                    <repository key="HAB">Herzog August Bibliothek</repository>
                    <collection>Helmstedter Handschriften</collection>
                    <idno sortKey="wf_hab_helmst-0353">Cod. Guelf. 353 Helmst.</idno>
                    <altIdentifier type="catalog">
                        <collection>Heinemann-Nr.</collection>
                        <idno sortKey="heinemann-0388">388</idno>
                    </altIdentifier>
                    <altIdentifier type="catalog">
                        <collection>Manuscripta Mediaevalia Objektnummer</collection>
                        <idno>32412210,T</idno>
                    </altIdentifier>
                </msIdentifier>
                <head>
                    <title>Theologische Sammelhandschrift</title>
                    <origPlace>Heiningen, Augustiner-Chorfrauenstift</origPlace>
                    <origDate notBefore="1461" notAfter="1490">um 1475</origDate>
                </head>
                <msContents>
                    <textLang mainLang="la"/>
                    <msItem n="1">
                        <locus from="Ir" to="Iv">Ir–v</locus>
                        <note>Lose eingelegtes, modernes Vorsatzbl.</note>
                        <msItem>
                            <locus from="Ir">Ir</locus>
                            <note>Besitzvermerk: <quote xml:lang="la">Liber beatissimorum apostolorum Petri et <sic>Paulli</sic> in Heningen ordinis canonicarum regularium</quote>, vom originalen Vorsatzbl. abgeschrieben durch den Wolfenbütteler Buchhändler und Bibliotheksregistrator H. G. Albrecht (1757–1836); vgl. zu ihm <bibl xml:id="opac_634958135">
                                    <author>P. Raabe</author>, Bücherlust und Lesefreuden in höfischer Welt und bürgerlichem Leben. Leser und Lektüre in Wolfenbüttel im 18. und 19. Jahrhundert, in: Buch und Leser, hrsg. von <editor>H. G. Göpfert</editor>, Hamburg 1977 (Schriften des Wolfenbütteler Arbeitskreises für Geschichte des Buchwesens 1), 11–47, hier 25</bibl>. </note>
                        </msItem>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Buch- und Schriftwesen</term>
                            <index>
                                <term>Besitzvermerk (neuzeitlich)</term>
                            </index>
                        </index>
                        <index indexName="nasa">
                            <term type="person" ref="#albrecht_heinrich_georg">Albrecht, Heinrich Georg</term>
                        </index>
                        <msItem>
                            <locus from="Iv">Iv</locus>
                            <note>Unvollständiger Index mit Blattzählung des Wolfenbütteler Bibliothekars O. von Heinemann.</note>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Buch- und Schriftwesen</term>
                                <index>
                                    <term>Titel- bzw. Inhaltsvermerk (neuzeitlich)</term>
                                </index>
                            </index>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="person" ref="#heinemann_otto_von">Heinemann, Otto von</term>
                            </index>
                        </msItem>
                    </msItem>
                    <msItem n="2">
                        <locus from="1r" to="14v">1ra–14va</locus>
                        <author ref="#humbertus_de_romanis">Humbertus de Romanis</author>
                        <title>Epistula de tribus votis substantialibus religionis</title>
                        <rubric xml:lang="la">Incipit multum notabilis epistola venerabilis patris magistri Humberti sacre theologie professoris necnon et quinti magistri ordinis Predicatorum de tribus substancialibus quibus dissimulatis sive neglectis cuiquam religioso omnino nulla est salus licet infinita alia servet etiam arduissima</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Filiis gracie et coheredibus glorie fratribus carissimis de ordine predicatorum universis frater Humbertus eiusdem ordinis humilis magister et servus. Vitam ducere <supplied>deo</supplied> gratam sibi fructuosam angelis iocundam demonibus terribilem hominibus exemplarem</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Filiis gratiae et coheredibus gloriae fratribus carissimis de ordine Praedicatorum universis frater Humbertus eiusdem ordinis humilis magister et servus. Vitam ducere deo gratam</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">gaudium sine merore requies sine labore regalis dominacio sine fine que nobis prestare dignetur qui est principium sine principio et finis omnium sine fine Amen</explicit>
                        <filiation>Auch in <ref type="mss" cRef="237-helmst">Cod. Guelf. 237 Helmst.</ref>, 81rb–91vb; <ref type="mss" cRef="589-helmst">589 Helmst.</ref>, 55r–70r; <ref type="mss" cRef="59-4-aug-2f">59.4 Aug. 2°</ref>, 203v–221v.</filiation>
                        <listBibl>
                            <head>Drucke</head>
                            <bibl>
                                <abbr>RETM</abbr> H2530-100/5–100/45, benutzt </bibl>
                            <bibl xml:id="gbv_518433897">Beati Humberti de Romanis … Opera de vita regulari, Bd. 1, hrsg. von <editor>J. J. Berthier</editor>, Rom 1888, 1–41.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Kaeppeli</abbr> 2021 (Hs. genannt);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>
                                    <hi rend="sup">2</hi>VL</abbr> 4, 298–301;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>CALMA</abbr> 6, 458f. Nr. 6 (Hs. genannt).</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="3">
                        <locus from="14v" to="70r">14va–70ra</locus>
                        <author ref="#david_de_augusta">David de Augusta</author>
                        <title>De exterioris et interioris hominis compositione<note> (partim)</note>
                        </title>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="14v" to="64r">14va–64ra</locus>
                            <title type="sub">Liber III</title>
                            <rubric xml:lang="la">Incipit liber perutilis de septem profectibus religiosorum</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Profectus religiosi septem distinguuntur processibus licet non ab omnibus attingantur</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Profectus religiosi septem distinguuntur processibus licet non ab omnibus attingantur</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">aut gracias agimus pro acceptis vel promissis que nobis dominus concedere dignetur Amen</explicit>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="64r" to="65r">64ra–65ra</locus>
                            <title type="sub">Tabula partis praecedentis</title>
                            <incipit xml:lang="la">Incipiunt capitula in librum septem profectuum religiosorum prius 16 omissa. Primus profectus de fervore noviciorum 16 B</incipit>
                            <explicit xml:lang="la">Utrum melius sit sepe tardeve communicari 64 D. Octo affectibus trahitur homo ad communicandum 65 C</explicit>
                            <note>Das Inhaltsverzeichnis referenziert auf Paginierung und Kolumnengliederung der Hs. Auf <locus from="14v">14va</locus> findet sich ein dem Incipit entsprechender Vermerk auf dem Fußsteg: <quote xml:lang="la">Tabula seu registrum istius materie ponatur infra LXV</quote> (= <locus from="64r">64ra</locus>).</note>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="65r" to="69v">65ra–69vb</locus>
                            <title type="sub">Liber I pars II</title>
                            <rubric xml:lang="la">Hic incipiunt optimi passus de virtute bonorum religiosorum. Capitulum primum. Tabula ponitur infra 71 D</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Si vis in spiritu proficere et hoc esse propter quod <supplied>ut</supplied> hoc fieres ad scolas virtutum quod est ad religionem venisti</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Si vis in spiritu proficere et hoc esse propter quod <supplied>ut</supplied> hoc fieres ad scholas virtutum quod est ad religionem venisti</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">iustum est non diligi indignum nec ullam ei reverenciam exhiberi</explicit>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="69v" to="70r">69vb–70ra</locus>
                            <title type="sub">Tabula partis praecedentis</title>
                            <incipit xml:lang="la">Tabula prius omissa. Capitulum primum. Quod remissum regimen nutrit vicia in subditis et religionem confundit LXVI E</incipit>
                            <explicit xml:lang="la">velle diligi ab hominibus 71 C</explicit>
                            <listBibl>
                                <head>Druck (ohne Tabulae)</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>David ab Augusta</abbr>, 161–378, 36–57 (XXXIII Hs. genannt).</bibl>
                            </listBibl>
                        </msItem>
                        <filiation>Zum Text und zur Parallelüberlieferung vgl. <ref type="mss" cRef="300-helmst">Cod. Guelf. 300 Helmst.</ref>, 53vb–61rb.</filiation>
                    </msItem>
                    <msItem n="4">
                        <locus from="70r" to="77v">70ra–77va</locus>
                        <author ref="#ps_augustinus_aurelius">Ps.-Augustinus</author>
                        <title>Soliloquium animae ad Deum</title>
                        <rubric xml:lang="la">Incipit soliloquium beati Augustini inter deum et ipsum. De dulcedine dei</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Cognoscam te domine cognitor meus cognoscam te virtus anime mee ostende te michi consolator meus</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Cognoscam te domine cognitor meus cognoscam te virtus animae meae ostende te mihi</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">reviviscere facias ut aquile canos meos. Omnis gloria omnis laus omnis virtus omnis potencia omnis magnificencia omnis beatitudo omnis clementia sit deo patri et filio et spiritui sancto Amen</explicit>
                        <filiation>Auch in <ref type="mss" cRef="1112-helmst">Cod. Guelf. 1112 Helmst.</ref>, 181r–226r; <ref type="mss" cRef="50-6-aug-4f">50.6 Aug. 4°.</ref>, 99r–116r; <ref type="mss" cRef="17-noviss-12f">17 Noviss. 12°</ref>, 13r–56r; <ref type="mss" cRef="188-gud-lat">188 Gud. lat.</ref>, 79ra–102vb (Text bricht ab); <ref type="mss" cRef="311-gud-lat">311 Gud. lat.</ref>, 53r–92r. </filiation>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>
                                <abbr>GW</abbr>
                                <ref target="http://gesamtkatalogderwiegendrucke.de/docs/GW03012.htm">3012</ref>, <ref target="http://gesamtkatalogderwiegendrucke.de/docs/GW03013.htm">3013</ref>;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>PL</abbr> 40, 863–898.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>CPPM</abbr> 3071;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Kurz 5/1</abbr>, 217–220 (219 Nr. 72 Hs. genannt).</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="5">
                        <locus from="77v" to="88r">77va–88ra</locus>
                        <author ref="#ps_bernardus_claraevallensis">Ps.-Bernardus Claraevallensis</author>
                        <title>Meditationes piissimae de cognitione humanae conditionis</title>
                        <rubric xml:lang="la">Incipit Soliloquium beati Bernardi de imagine trinitatis</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Multi multa sciunt et seipsos nesciunt alios inspiciunt et seipsos deserunt</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Multi multa sciunt et seipsos nesciunt alios inspiciunt et seipsos deserunt</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">ut post tempora huius vite videas solem iusticie regem glorie in decore suo qui vivit et regnat in secula seculorum Amen</explicit>
                        <filiation>Auch in <ref type="mss" cRef="217-helmst">Cod. Guelf. 217 Helmst.</ref>, 1ra–17va (ergänzt); <ref type="mss" cRef="237-helmst">237 Helmst.</ref>, 107va–115vb; <ref type="mss" cRef="272-helmst">272 Helmst.</ref>, 17vb–25vb; <ref type="mss" cRef="419-helmst">419 Helmst.</ref>, 201ra–209rb; <ref type="mss" cRef="608-helmst">608 Helmst.</ref>, 170r–180v (unvollständig); <ref type="mss" cRef="615-helmst">615 Helmst.</ref>, 9v–21v; <ref type="mss" cRef="900-helmst">900 Helmst.</ref>, 365r–383r und 389r–398r; <ref type="mss" cRef="953-helmst">953 Helmst.</ref>, 161r–181v; <ref type="mss" cRef="1108-helmst">1108 Helmst.</ref>, 4v–22r (unvollständig) und 84r–101v; <ref type="mss" cRef="1138-helmst">1138 Helmst.</ref>, 97r–132v; <ref type="mss" cRef="83-2-aug-2f">83.2 Aug. 2°</ref>, 246ra–254rb; <ref type="mss" cRef="83-5-aug-2f">83.5 Aug. 2°</ref>, 196rb–207ra; <ref type="mss" cRef="18-7-aug-4f">18.7 Aug. 4°</ref>, 155r–177r; <ref type="mss" cRef="18-8-aug-4f">18.8 Aug. 4°</ref>, 86ra–89vb (unvollständig); <ref type="mss" cRef="29-2-aug-4f">29.2 Aug. 4°</ref>, 56v–61v (unvollständig); <ref type="mss" cRef="50-6-aug-4f">50.6 Aug. 4°</ref>, 89v–99r; <ref type="mss" cRef="188-gud-lat">188 Gud. lat.</ref>, 2ra–13rb; <ref type="mss" cRef="17-noviss-12f">17 Noviss. 12°</ref>, 140r–162v.</filiation>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>
                                <abbr>PL</abbr> 184, 485A–508B.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Bloomfield</abbr> 3126;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Glorieux <hi rend="normal">Pour revaloriser Migne</hi>
                                </abbr>, 71;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>
                                    <hi rend="sup">2</hi>VL</abbr> 1, 754-762, hier 758;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Janauschek</abbr>, VII Nr. 47;</bibl>
                            <bibl>
                                <author>R. Bultot</author>, Les "Meditationes" Pseudo-Bernardines sur la connaissance de la condition humaine, in: Sacris Erudiri 15 (1964), 256–291 und 16 (1965), 425–427;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Sicard <hi rend="normal">Iter victorinum</hi>
                                </abbr>, 483–499 (ohne Kenntnis dieser Hs.).</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="6">
                        <locus from="88r" to="108v">88ra–108va</locus>
                        <author ref="#innocentius_iii_papa">Innocentius III papa</author>
                        <title>De miseria humanae conditionis</title>
                        <rubric xml:lang="la">Prologus domini Lotharii dyaconi cardinalis qui postea dictus est Innocencius tercius in librum de miseria hominis. Tabula habetur infra XCVI</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Domino patri karissimo Petro divina dignacione Portuensi et sancte Rufine episcopo Lotharius indignus dyaconus graciam in presenti et gloriam in futuro. Modicum ocii quod inter multas angustias nuper ea qua novistis occasione captavi non ex toto michi preteriit ociosum</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Modicum otii quod inter multas angustias nuper ea qua novistis occasione captavi</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">frigus et cauma sulphur et ignis ardens in secula seculorum Amen</explicit>
                        <note>Die weitgehend dem Druck entsprechenden Tabulae zu den drei Büchern sind jeweils dem Haupttext nachgestellt, die Kapiteleinteilung selbst weicht an einigen Stellen von den Ausgaben ab.</note>
                        <filiation>Auch in <ref type="mss" cRef="152-helmst">Cod. Guelf. 152 Helmst.</ref>, 190ra-203va; <ref type="mss" cRef="615-helmst">615 Helmst.</ref>, 100r–113r; <ref type="mss" cRef="1230-helmst">1230 Helmst.</ref>, 19r–124r; <ref type="mss" cRef="75-3-aug-2f">75.3 Aug. 2°</ref>, 1r–16r; <ref type="mss" cRef="364-helmst">364 Helmst.</ref>, 51v, und <ref type="mss" cRef="233-gud-lat">233 Gud. lat.</ref>, 2r–v (Exzerpte); <ref type="mss" cRef="404-8-novi-35s">404.8 (35) Novi</ref> (Fragment).</filiation>
                        <listBibl>
                            <head>Ausgaben</head>
                            <bibl>
                                <abbr>PL</abbr> 217, 701B–746C;</bibl>
                            <bibl xml:id="opac_021148066">Lotharii Cardinalis (Innocentii III) De miseria humane conditionis, hrsg. von <editor>M. Maccarrone</editor>, Lucani 1955 (Thesaurus mundi 7), 1–98 (XX Hs. genannt);</bibl>
                            <bibl xml:id="opac_021145377">Lotario dei Segni, De miseria conditionis humanae, hrsg. von <editor>R. E. Lewis</editor>, Athens, Ga. 1978 (The Chaucer Library), 93–233 (252 Hs. genannt).</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Bloomfield</abbr> 1753;</bibl>
                            <bibl>
                                <author>C. Egger</author>, Papst Innocenz III., De missarum mysteriis. Studien und Vorarbeiten zu einer kritischen Edition, mit besonderer Berücksichtigung der schriftstellerischen Persönlichkeit des Papstes, Phil. Diss. Wien 1996, 103–118;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>
                                    <hi rend="sup">2</hi>VL</abbr> 4, 390–392.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="7">
                        <locus from="108v" to="108v">108va–b</locus>
                        <title>Dictamen de presbyteris sive carmen de gallo</title>
                        <quote type="incipit" xml:lang="la">
                            <lg>
                                <l>Multi <supplied>sunt</supplied> presbiteri <supplied>qui</supplied> ignorant quare</l>
                                <l>Super domum domini gallus solet stare</l>
                            </lg>
                        </quote>
                        <quote type="explicit" xml:lang="la">
                            <lg>
                                <l>Tenaci memoria quasi nux muscata</l>
                                <l>Magis dat aromatis bene masticata.</l>
                            </lg>
                        </quote>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Multi sunt presbyteri qui ignorant quare | Super domum domini gallus solet stare</term>
                        </index>
                        <note>Verse nicht abgesetzt, Text fehlerhaft. </note>
                        <filiation>Auch in <ref type="mss" cRef="441-helmst">Cod. Guelf. 441 Helmst.</ref>, HS; <ref type="mss" cRef="1112-helmst">1112 Helmst.</ref>, 1v; <ref type="mss" cRef="1140-helmst">1140 Helmst.</ref>, 139r–140v; <ref type="mss" cRef="33-1-aug-2f">33.1 Aug. 2°</ref>, 486r; <ref type="mss" cRef="38-18-aug-2f">38.18 Aug. 2°</ref>, 216r; <ref type="mss" cRef="789-1-novi">789.1 Novi</ref>, 17r–19r (mit Interlinearkommentar) und als Nachtrag auf dem Vorsatzbl. der Inkunabel <ref type="inkunabeln" cRef="_e-296b-2f-helmst">E 296b.2° Helmst.</ref>
                        </filiation>
                        <listBibl>
                            <head>Druck (zuletzt)</head>
                            <bibl>
                                <abbr>AH</abbr> 33 Nr. 213;</bibl>
                            <bibl>
                                <author>H. Rheinfelder</author>, Materialien zu dem mittelalterlichen Gedicht "Multi sunt presbyteri", in: Zeitschrift für romanische Philologie 67 (1951), 124–130, hier 125f. (in der Hs. Str. 1, 2, 5, 6, 3, 7, 9–12, 22), 128 (Hs. genannt).</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Walther I</abbr> 11388.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="8">
                        <locus from="108v" to="109v">108vb–109va</locus>
                        <author ref="#urbanus_v_papa">Urbanus V papa</author>
                        <title>Bulla 'Ne in vinea domini'<note> (<rs type="place" ref="#rom">Rom</rs>, <date>4.4.1369</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Copia bulle de recepcione monialium et alium religiosorum Urbani quinti</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Urbanus episcopus servus servorum dei ad perpetuam rei memoriam. Ne in vinea domini nostri licet insufficientibus meritis commissa custodie nascentes vepres et spine adeo convalescant</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Urbanus episcopus servus servorum dei ad perpetuam rei memoriam. Ne in vinea domini nostri licet insufficientibus meritis commissa custodiae nascentes vepres et spinae adeo convalescant</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">aut alterius singularis <sic>personis</sic> retineantur illa venire precipimus in communi. Nulli ergo <gap reason="omitted"/> Si quis autem <gap reason="omitted"/> Datum Rome apud Sanctum Petrum II nonas Aprilis pontificatus nostri anno septimo</explicit>
                        <note>Weitgehend textidentisch mit Extravag. com. 5.1.1 vom <date>4.4.1363</date>, vgl. diese in <ref type="mss" cRef="311-helmst">Cod. Guelf. 311 Helmst.</ref>, 115ra–va. Diese Fassung nochmals in <ref type="mss" cRef="599-helmst">Cod. Guelf. 599 Helmst.</ref>, 199v–202v.</note>
                        <listBibl>
                            <head>Druck dieser Fassung</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Raynaldus <hi rend="normal">Annales</hi>
                                </abbr> 16, 482 Nr. 15 ad ann. 1369.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Regest bei</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Lecacheux <hi rend="normal">Urbain V</hi>
                                </abbr> Nr. 2933.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="9">
                        <locus from="109v" to="114v">109va–114vb</locus>
                        <author ref="#jacobus_de_paradiso">Jacobus de Paradiso</author>
                        <title>De receptione monialium<note> approbationibus duorum iurisperitorum adhibitis</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">De recepcione et proventibus monialium et aliorum religiosorum</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Omne quod plurimorum oculis se offert varium consuevit habere iudicium</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Omne quod plurimorum oculis se offert varium consuevit habere iudicium</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">in quorum evidencia hec manu mea propria subscripsi salva correctione saniorum</explicit>
                        <note>Ungedruckt.</note>
                        <filiation>Auch in <ref type="mss" cRef="599-helmst">Cod. Guelf. 599 Helmst.</ref>, 190r–199v; <ref type="mss" cRef="703-helmst">703 Helmst.</ref>, 229r–239v; <ref type="mss" cRef="30-1-aug-2f">30.1 Aug. 2°</ref>, 77va–84va (lat.) und 86v–100v (unikal überlieferte mnd. Übersetzung); <ref type="mss" cRef="14-5-aug-4f">14.5 Aug. 4°</ref>, 163v–170v.</filiation>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Fijałek</abbr> 2, 223–225;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Meier <hi rend="normal">Werke</hi>
                                </abbr>, 47 Nr. 52 (Hs. genannt);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Mertens</abbr>, 38, 112 (Hs. genannt), 281 Nr. 52;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Porębski <hi rend="normal">Opuscula</hi>
                                </abbr>, 74f. Nr. 73 (Hs. genannt);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>
                                    <hi rend="sup">2</hi>VL</abbr> 4, 478–487; hier 482, 484;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Porębski <hi rend="normal">Poglądy</hi>
                                </abbr>, 75 Nr. 40;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Tatarzyński</abbr>, 61 Nr. 1;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Tatarzyński <hi rend="normal">Dzieła</hi>
                                </abbr>, 196 (Hs. genannt);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>CALMA</abbr> 7, 62 Nr. 40.</bibl>
                        </listBibl>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="114v">114vb</locus>
                            <title type="sub">Approbationes iurisperitorum duorum</title>
                            <quote xml:lang="la">Michi quoque Wernero Boldewini utriusque iuris doctori videntur premissa esse veridica et racionabilia ideoque illis consentio et ea approbo in cuius testimonium manu mea propria me subscripsi. Premissam eciam determinacionem approbo ego Hinricus Zankkenstede legum doctor quam cum sic in veridicam et racionabilem diiudico in plenam fidem et evidens testimonium hanc ipsam determinacionem propria manu me subscripsisse protestor. </quote>
                            <note>Wernerus Baldewin aus Einbeck († 1491), nach Rechtsstudien in Erfurt und Ferrara dort 1444 zum Dr. utr. iur. promoviert, Rechtslehrer und Gerichtsassessor in Erfurt, ab 1464 Stadtsyndikus in Braunschweig, verstarb als Donat in der von seinem Bruder geleiteten Kartause Konradsburg bei Ermsleben, vgl. zu ihm <bibl>
                                    <abbr>Gramsch</abbr>, Anhang 119–121 Nr. 34</bibl>. Henricus Sauckenstedt († 1476) aus einer namhaften Lüneburger Patrizierfamilie, nach Rechtsstudien in Erfurt und Padua dort 1454 zum Dr. leg. promoviert, Pfründen u. a. in Halberstadt, Braunschweig und Hildesheim, zahlreiche weitere Stellen. Vgl. zu ihm <bibl>
                                    <abbr>Witzendorff <hi rend="normal">Stammtafeln</hi>
                                    </abbr>, 99</bibl>; <bibl>
                                    <abbr>Gramsch</abbr>, Anhang 1586–1588 Nr. 529</bibl>; <bibl>
                                    <abbr>Voßhall</abbr>, 556f. Nr. 206</bibl>.</note>
                            <listBibl>
                                <head>Druck (nach dieser Hs.)</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>Tatarzyński</abbr>, 61 Nr. 1.</bibl>
                            </listBibl>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#wernerus_baldewin">Wernerus Baldewin</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Approbatio tractatus de receptione monialium Jacobi de Paradiso</term>
                                </index>
                            </index>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#henricus_sauckenstedt">Henricus Sauckenstedt</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Approbatio tractatus de receptione monialium Jacobi de Paradiso</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                    </msItem>
                    <msItem n="10">
                        <locus from="114v" to="115r">114vb–115ra</locus>
                        <title>Casus de receptione monialium</title>
                        <rubric xml:lang="la">Casus quidam et obiectio</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Propter arduitatem istius determinacionis quidam scripsit doctoribus sacre theologie et iuris canonici et quibusdam abbatibus sequentem parvam epistolam. Est de patrie nostre Saxonie more et forte aliarum regionum onerati vel pueris precipue puellis delicatis</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Propter arduitatem istius determinationis quidam scripsit doctoribus sacrae theologiae et iuris canonici et quibusdam abbatibus sequentem parvam epistulam</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">iuristarum de hac materia scribencium salva informacione meliori</explicit>
                        <note>In dieser Form bislang nur hier nachgewiesen und ungedruckt. </note>
                    </msItem>
                    <msItem n="11">
                        <locus from="115r" to="121r">115rb–121rb</locus>
                        <author ref="#bernardus_de_reyda">Bernardus de Reyda</author>
                        <title>Scriptum collectum ad praecavendum in ingressu religionis peccatum simoniacae pravitatis</title>
                        <incipit xml:lang="la">Utrum in aliquo monasterio feminarum non mendicancium liceat recipere aliquam feminam noviciam ultra numerum personarum que de bonis commode monasterii sine penuria possint sustentari</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Utrum in aliquo monasterio feminarum non mendicantium liceat recipere aliquam feminam noviciam ultra numerum personarum</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">
                            <note>
                                <locus from="120v">120vb</locus>
                                <locus/>
                            </note> si quis accepit meritum perdit et beneficio frustratur</explicit>
                        <note>Der Text besteht aus der eigentlichen Quaestio und zehn in marg. gezählten Conclusiones mit einem Corollarium. Anschließend folgen:</note>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="120v" to="121r">120vb–121rb</locus>
                            <title type="sub">Subscriptiones iurisperitorum theologorumque universitatis Coloniensis</title>
                            <incipit xml:lang="la">Michi fratri <rs type="person" ref="#petrus_de_novaecclesia">Petro de Novaecclesia</rs> sacre theologie professori ordinis fratrum beate Marie de Monte Carmeli apparet quod supradicte decem conclusiones cum uno corollario consonant et sunt conformes sacre scripture <gap/> ego <rs type="person" ref="#arnoldus_de_clotingen">Arnoldus de Cloetinghe</rs> humilis sacre theologie professor <gap/> michi Bernardo de Reyda sacre theologie professori <gap/> michi <rs type="person" ref="#gerardus_de_monte">Gherardo de Monte</rs> professori sacre theologie <gap/> ego <rs type="person" ref="#johannes_tinctoris">Johannes Tinctoris</rs>
                                <gap/> sacre pagine professor <gap/> michi <rs type="person" ref="#jacobus_seger">Jacobo proprie Zegher</rs> legum doctori <gap/> michi fratri <rs type="person" ref="#henricus_de_piro">Hinrico de Piro</rs> Carthusiensi in Colonia <gap/>
                                <rs type="person" ref="#henricus_de_bemel">Hinricus de Bemel</rs> inter decretorum doctores minimus <gap/>
                                <rs type="person" ref="#guilelmus_de_leydis">Wilhelmo de Leydis</rs> decretorum doctori</incipit>
                            <explicit xml:lang="la">videntur michi <rs type="person" ref="#henricus_rether">Henrico Rether</rs> legum doctori minimo approbanda ea quoque approbo teste scriptura manus mee proprie</explicit>
                            <note>Beinhaltet die einzeln subskribierten Stellungnahmen von zehn Kölner Theologie- und Juraprofessoren. </note>
                        </msItem>
                        <filiation>Auch in <ref type="mss" cRef="599-helmst">Cod. Guelf. 599 Helmst.</ref>, 136r–152v; eine bislang unbekannte niederdeutsche Übersetzung des Textes ohne Subskriptionen in <ref type="mss" cRef="30-1-aug-2f">Cod. Guelf. 30.1 Aug. 2°</ref>, 86r–100r. </filiation>
                        <listBibl>
                            <head>Druck (teilweise)</head>
                            <bibl xml:id="gbv_033662282">Doctoris ecstatici D. Dionysii Cartusiani Opera omnia in unum corpus digesta…, Bd. 39: Opera minora 7, Tournai 1910, 308A–310D;</bibl>
                            <bibl xml:id="gbv_144485532">Geert Grote: De simonia ad beguttas. De Middelnederlandsche tekst opnieuw uitgeven met inleiding en aanteekenningen door <editor>W. de Vreese</editor>, 's-Gravenhage 1940, 67–84 (68–72 zu den subskribierenden Kölner Gelehrten, 72–84 Teilabdruck des Textes);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Tatarzyński</abbr>, 61–63 Nr. 2 (nach dieser Hs., fälschlich als Text des <rs type="person" ref="#jacobus_de_paradiso">Jacobus de Paradiso</rs>, Textauszüge, Subskriptionen der Juristen vollständig, z. T. fehlerhaft wiedergegeben).</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Emery <hi rend="normal">Prolegomena</hi>
                                </abbr>, 207–217;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>CALMA</abbr> 2, 354 Nr. 3.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="12">
                        <locus from="121r" to="124v">121rb–124vb</locus>
                        <author ref="#henricus_toke">Henricus Toke</author>
                        <title>De reformatione monialium<note> (prima pars)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Tractatus magistri Henrici Taken canonici Magdeburgensis de virginibus reformatis in Woltingerode apud Goslariam</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">In nomine domini nostri Ihesu Christi Amen. Videns inter ceteras ecclesie deformitates nimium defecisse a religionis observancia moniales</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">In nomine domini nostri Iesu Christi Amen. Videns inter ceteras ecclesiae deformitates nimium defecisse a religionis observantia moniales</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">et in hac miseria confortati hoc cibo celesti preservamur a peccatis etc</explicit>
                        <finalRubric xml:lang="la">Cetera quere infra 251 B</finalRubric>
                        <note>Den Schluss des Textes vgl. <locus from="248v" to="252v">248va–252vb</locus>. Warum die Abschrift vom Schreiber zweigeteilt wurde, ist unklar; ein Bindefehler liegt nicht vor. Da der Text große Ähnlichkeit mit der gleichnamigen Schrift des Jacobus de Paradiso aufweist (s. oben, 109va–114vb) und auch unter dessen Namen überliefert ist (vgl. Cod. Guelf. 561 Helmst., 305r–317v), sind der genaue Zusammenhang, die zeitliche Abfolge und die Autorschaft beider Texte in der Forschung umstritten, vgl. dazu <listBibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Hölzel <hi rend="normal">Heinrich Toke</hi>
                                    </abbr>, 22 und 93f. (Hs. genannt);</bibl>
                                <bibl>
                                    <author>C. Fasbender</author>, Ein dämonologisches Exempel Jakobs von Paradies im Nürnberger Katharinenkloster, in: Oxford German Studies 28 (1999), 1–21 (15 Anm. 25 Hs. genannt).</bibl>
                            </listBibl>
                        </note>
                        <filiation>Auch in <ref type="mss" cRef="561-helmst">Cod. Guelf. 561 Helmst.</ref>, 305r–317v; <ref type="mss" cRef="693-novi">693 Novi</ref>, 69r–91r (ausgelöst aus <ref type="drucke" cRef="66-3-theol">66.3 Theol.</ref>). Eine weitere Abschrift besaß der Helmstedter Universitätsbibliothekar und Orientalistikprofessor Hermann von der Hardt in seiner Privatbibliothek; sie wurde mit dieser 1786 versteigert, vgl. <bibl>
                                <abbr>Hardt <hi rend="normal">Catalogus</hi>
                                </abbr>, <ref target="http://diglib.hab.de/drucke/q-40a-8f-helmst/start.htm?image=00042">32</ref> Nr. 144.</bibl>
                        </filiation>
                        <note>Als Ganzes ungedruckt; das dehortative Exemplum über einen reformunwilligen Erfurter Benediktiner, hier <locus from="123r" to="123v">123ra–va</locus>, gedruckt bei <bibl>
                                <abbr>Frank <hi rend="normal">Peterskloster</hi>
                                </abbr>, 343–345</bibl>. </note>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>
                                    <hi rend="sup">2</hi>VL</abbr> 9, 964–971;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Kleineidam</abbr>1, 289–292 (291 Hs. genannt);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Wentz/Schwineköper</abbr> 1,1, 532 (Hs. genannt);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Meier <hi rend="normal">Werke</hi>
                                </abbr>, 87 Nr. 126 (Hs. genannt);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Mertens</abbr>, 112 (Hs. genannt), 285 Nr. 126;</bibl>
                            <bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Eisermann </abbr>, 203 Anm. 253 (Hs. genannt);</bibl>
                                <abbr>Rüthing</abbr>, 194, 202, 213 (Hs. zitiert);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Germania Benedictina</abbr> 12, 808 und 830 Anm. 62 (Hs. genannt);</bibl>
                            <bibl>
                                <author>F. Eisermann</author>, Carissima soror Agnes. Zur Rezeption einer päpstlichen Simonie-Konstitution in spätmittelalterlichen Frauenklöstern. Mit Edition, in: Studien und Texte zur literarischen und materiellen Kultur der Frauenklöster im späten Mittelalter. Ergebnisse eines Arbeitsgesprächs in der Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel, 24.–26. Febr. 1999, hrsg. von <editor>Dems.</editor>, <editor>E. Schlotheuber</editor> und <editor>V. Honemann</editor>, Leiden, Boston 2004 (Studies in medieval and reformation thought 99), 119–167 (128 Hs. genannt);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Hotchin <hi rend="normal">Reformatrices</hi>
                                </abbr>, 273, 288 (Hs. genannt);</bibl>
                            <bibl>
                                <author>J. Hotchin</author>, Meditations for a nun’s coronation from Wöltingerode, in: <abbr>Rosenkränze und Seelengärten</abbr>, 117–124 (122 Hs. genannt);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Tatarzyński <hi rend="normal">Dzieła</hi>
                                </abbr>, 228–230 Nr. 7 (Hs. genannt);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>CALMA</abbr> 5, 521 Nr. 13 (Hs. genannt).</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="13">
                        <locus from="124v" to="125r">124vb–125rb</locus>
                        <author ref="#bonifatius_viii_papa">Bonifatius VIII papa</author>
                        <title>Bulla 'Periculoso et detestabili'<note> (VI 3.16.un.)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Sequitur decretalis Bonifacii octavi de perpetua clausura monialium ex libro sexto sub rubrica de statu regularium</rubric>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Friedberg</abbr> 2, 1053f.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literaut</head>
                            <bibl>
                                <abbr>CALMA</abbr> 2, 477 Nr. 2.</bibl>
                        </listBibl>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Juristische Texte</term>
                            <index>
                                <term>Corpus iuris canonici</term>
                                <index>
                                    <term>Liber Sextus Decretalium Bonifatii VIII</term>
                                    <index>
                                        <term>VI 3.16.un.</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </index>
                        </index>
                    </msItem>
                    <msItem n="14">
                        <locus from="125r" to="139v">125rb–139vb</locus>
                        <author ref="#jacobus_de_paradiso">Jacobus de Paradiso</author>
                        <title>Tractatus de indulgentiis</title>
                        <note>Der Traktat ist offenbar aufgrund eines Schreiberfehlers zweigeteilt: </note>
                        <msItem>
                            <locus from="125r" to="126r">125rb–126ra</locus>
                            <title type="sub">Epitome de plena remissione peccatorum (cap. 52–53 Mitte)</title>
                            <rubric xml:lang="la">Istud debet inponi infra CXXXVIII</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Nota quod plena remissio peccatorum contingit sex modis prout elici potest ex diversis dictis doctorum</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Nota quod plena remissio peccatorum contingit sex modis prout elici potest ex diversis dictis doctorum</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">quia tunc illi gracia in nullo suffragaretur quas litteras pluries vidi et eorum transsumpta</explicit>
                            <note>Der Auszug wurde nachträglich durch die Rubrik an die passende Stelle im Text eingefügt, dort (<locus from="137r">fol. 137rb</locus>) Verweis und Auslassungszeichen: <quote xml:lang="la">quod plena remissio peccatorum fit sex modis etc. ut patet prius quod debet hic imponi CXXVI H. Quo finito in latere sequenti verso folio continuetur.</quote>
                            </note>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="126r" to="139v">126ra–139vb</locus>
                            <title type="sub">Textus</title>
                            <rubric xml:lang="la">De indulgenciis</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Utrum indulgencie a Romanis pontificibus et ab aliis auctoritatem habentibus ymmo a sancta ecclesia racionabiliter sunt institute et licite sunt concesse</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Utrum indulgentiae a Romanis pontificibus et ab aliis auctoritatem habentibus immo a sancta ecclesia rationabiliter sunt institutae et licite sunt concessae</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">pro quibus laboribus meis precium oracionum devotarum flagito invicem recompensacionis et tantum de isto pro quo deus sit <sic>sit</sic> in secula benedictus Amen</explicit>
                        </msItem>
                        <note>Der Prolog fehlt. Warum die Abschrift des Traktats zweigeteilt wurde, ist unbekannt; vermutlich war zunächst nur der vorangestellte Auszug geplant, der anschließend vervollständigt wurde. </note>
                        <filiation>Auch in <ref type="mss" cRef="870-helmst">Cod. Guelf. 870 Helmst.</ref>, 196r–249v; <ref type="mss" cRef="30-1-aug-2f">30.1 Aug. 2°</ref>, 50ra–77rb.</filiation>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl xml:id="opac_14668396X">Monimenta medii aevi. Ex Bibliotheca regia Hanoverana produxit et praefatus est <editor>C. G. F. Walchius</editor>…, Bd. 2,2, Göttingen 1764, 163–270 (hier ab 169), die vorangestellte Epitome auf 249–254.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Fijałek</abbr> 2, 173;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Meier <hi rend="normal">Werke</hi>
                                </abbr>, 15 Nr. 3;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Mertens</abbr>, 276 Nr. 3;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Porębski <hi rend="normal">Opuscula</hi>
                                </abbr>, 91 Nr. 116 (Hs. genannt);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Porębski <hi rend="normal">Poglądy</hi>
                                </abbr>, 76f. Nr. 56;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Tatarzyński <hi rend="normal">Dzieła</hi>
                                </abbr>, 216.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="15">
                        <locus from="139v" to="144v">139vb–144va</locus>
                        <author ref="#petrus_de_bruxellis">Petrus de Bruxellis</author>
                        <title>Sermo de calamitatibus ecclesiae concilio Constantiensi habitus</title>
                        <rubric xml:lang="la">Incipit tractatus de defectuoso regimine ecclesiasticorum et de tribulacionibus adhuc ecclesie proventuris et de signis earundem ex sentencia provinciali de concepcione beate virginis a cancellario Parisiensi Iohanne de <sic>Garsona</sic> doctore theologie eximio et devoto in concilio Constanciensi pronunciatus</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">
                            <ref type="biblical" cRef="Is_7,14">Dominus ipse <gap reason="omitted"/>
                            </ref> recitatum nunc ad sensum. Reverendissimi patres et domini restat ostendere quomodo signum omnipotentis et summe clemencie sue sit signum contradictionis et ruine</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">
                                <ref type="biblical" cRef="Is_7,14">Dominus ipse</ref> recitatum nunc ad sensum. Reverendissimi patres et domini restat ostendere quomodo signum omnipotentis et summae clementiae suae sit signum contradictionis</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">deputemur ad <sic>iehenna</sic> de qua nobis custodiat qui suo preciosissimo sanguine nos redemit dominus noster Iesus Christus in secula seculorum benedictus Amen</explicit>
                        <note>Im Codex und in den älteren Drucken meist <rs type="person" ref="#johannes_gerson">Johannes Gerson</rs> zugeschrieben. </note>
                        <filiation>Auszüge in <ref type="mss" cRef="431-helmst">Cod. Guelf. 431 Helmst.</ref>, 20ra–21ra; <ref type="mss" cRef="602-helmst">602 Helmst.</ref>, 169r–172v. </filiation>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Gerson <hi rend="normal">Opera</hi>
                                </abbr> 2, 309–313.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Finke <hi rend="normal">Acta</hi>
                                </abbr>2, 529;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Glorieux <hi rend="normal">Jean Gerson</hi>
                                </abbr> 6, XVII;</bibl>
                            <bibl>
                                <author>J. B. Schneyer</author>, Konstanzer Konzilspredigten. Eine Ergänzung zu H. Finke’s Sermones- und Handschriftenliste, in: Zeitschrift für die Geschichte des Oberrheins 113 (1965), 361–388, hier 367.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="16">
                        <locus from="144v" to="148r">144va–148ra</locus>
                        <author ref="#johannes_gerson">Johannes Gerson</author>
                        <title>De probatione spirituum</title>
                        <rubric xml:lang="la">Idem Iohannes de probacione spirituum</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">
                            <ref type="biblical" cRef="I_Io_4,1">Probate spiritus <gap/>
                            </ref>. Inter discipulos ille quem diligebat Ihesus neque enim nesciebat</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">
                                <ref type="biblical" cRef="I_Io_4,1">Probate spiritus</ref>. Inter discipulos ille quem diligebat Iesus neque enim nesciebat</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">qui plures et in pluribus personis huius temporis datum est experiri et practicare omnia que dicta sunt</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Edition</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Glorieux <hi rend="normal">Jean Gerson</hi>
                                </abbr> 9, 177–185 Nr. 448 (XIII Hs. genannt).</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Bloomfield</abbr> 4280.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="17">
                        <locus from="148r" to="149v">148ra–149vb</locus>
                        <rubric xml:lang="la">De detestacione indiscreti fervoris</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Ad detestacionem indiscreti fervoris possunt valere primo testimonia scripturarum Romanos 12: <ref type="biblical" cRef="Rm_12,1">Racionabile sit obsequium vestrum</ref>. Tria igitur sunt que exigunt ut homo cum discrecione et racionabiliter serviat deo</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Ad detestationem indiscreti fervoris possunt valere primo testimonia scripturarum Romanos 12: Rationabile sit obsequium vestrum. Tria igitur sunt quae exigunt ut homo cum discretione et rationabiliter serviat deo</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">locus relinquendus est gracie dei et libertati arbitrii. Hec Wilhelmus Parisiensis in summa viciorum in fine tractatus de accidia</explicit>
                        <note>Der Kurztraktat entstammt weitgehend wörtlich Guilelmus Peraldus: Summa de vitiis, lib. V, cap. 4,1–5.</note>
                        <filiation>Der Auszug in Umfang und Wortlaut identisch in <ref type="mss" cRef="71-22-aug-2f">Cod. Guelf. 71.22 Aug. 2°</ref>, 179v–181r; der vollständige Text in <ref type="mss" cRef="954-helmst">Cod. Guelf. 954 Helmst.</ref>, 63r–206v; <ref type="mss" cRef="48-gud-lat">48 Gud. lat.</ref>, 1r–91v.</filiation>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>
                                <abbr>GW</abbr>
                                <ref target="http://gesamtkatalogderwiegendrucke.de/docs/GW12051.htm">12051</ref>, ungez.;</bibl>
                            <bibl>Guilelmus Peraldus, Summa virtutum ac vitiorum studio Rodolphi Clutii, Paris 1668, 209–213.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Bloomfield</abbr> 1628;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Kaeppeli</abbr> 1622;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>CALMA</abbr> 5, 144 Nr. 6.</bibl>
                        </listBibl>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Theologische Texte</term>
                            <index>
                                <term>Nota</term>
                                <index>
                                    <term>de detestatione indiscreti fervoris</term>
                                </index>
                            </index>
                        </index>
                        <index indexName="nasa">
                            <term type="author" ref="#guilelmus_peraldus">Guilelmus Peraldus</term>
                            <index>
                                <term type="title">Summa de vitiis (Ausz.)</term>
                            </index>
                        </index>
                    </msItem>
                    <msItem n="18">
                        <locus from="149v" to="158r">149vb–158rb</locus>
                        <author ref="#johannes_gerson">Johannes Gerson</author>
                        <title>De variis diaboli temptationibus</title>
                        <rubric xml:lang="la">Tractatus eiusdem Iohannis de impulsibus temptacionum maligni spiritus</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Ad nos sub dei manu humiliandos atque cognoscendam utrumque generali noticia materiam in virtutum itinere per grandem ignoranciam</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Ad nos sub dei manu humiliandos atque cognoscendam utrumque generali notitia materiam in virtutum itinere per grandem ignorantiam</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">meritis et intercessionibus beatissime semper virginis Marie omniumque sanctorum largiri dignetur pater et filius et spiritus sanctus unus deus benedictus et gloriosus in secula seculorum</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>
                                <abbr>GW</abbr>
                                <ref target="http://gesamtkatalogderwiegendrucke.de/docs/GW10843.htm">10843</ref>;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Gerson <hi rend="normal">Opera</hi>
                                </abbr> 3, 589–602;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Glorieux <hi rend="normal">Jean Gerson</hi>
                                </abbr> 7/1, 343–360 Nr. 324 (frz. Originaltext).</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Bloomfield</abbr> 269.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="19">
                        <locus from="158r" to="165r">158rb–165rb</locus>
                        <author ref="#ps_augustinus_aurelius">Ps.-Augustinus</author>
                        <title>De diligendo deo</title>
                        <rubric xml:lang="la">Meditaciones beati Augustini</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Vigili cura mente sollicita et sollicitudine continua decet inquirere et addiscere quomodo et qua via possimus infernale supplicium evadere seu vitare et celeste gaudium acquirere</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Vigili cura mente sollicita et sollicitudine continua decet inquirere et addiscere quomodo et qua via possimus infernale supplicium evadere seu vitare et caeleste gaudium acquirere</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">incorruptibilis sanitas obtinebit propterea ibi erunt et differentibus meritis ab invicem distabunt</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>
                                <abbr>PL</abbr> 40, 847–864.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>CPPM</abbr> 3070;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Kurz 5/1</abbr>, 83f. (84 Nr. 43 Hs. genannt).</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="20">
                        <locus from="165r" to="168r">165rb–168ra</locus>
                        <author ref="#johannes_gerson">Johannes Gerson</author>
                        <title>Quae veritates sint de necessitate salutis credendae</title>
                        <incipit xml:lang="la">Declaracio compendiosa que veritates de necessitate salutis credende sunt que de sola probabilitate tenende</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Declaratio compendiosa quae veritates de necessitate salutis credendae sunt quae de sola probabilitate tenendae</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">quod non possit vel debeat racionabiliter negari quamvis non sit de fide</explicit>
                        <filiation>Ein Auszug auch in <ref type="mss" cRef="653-helmst">Cod. Guelf. 653 Helmst.</ref>, 237v–238r. </filiation>
                        <listBibl>
                            <head>Edition</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Glorieux <hi rend="normal">Jean Gerson</hi>
                                </abbr> 6, 181–189 Nr. 280 (XIV Hs. genannt).</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="21">
                        <locus from="168r" to="169v">168ra–169vb</locus>
                        <author ref="#johannes_gerson">Johannes Gerson</author>
                        <title>De necessaria communione laicorum sub utraque specie<note> (partim)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Tractatus concernens expugnacionem heresium</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Oblaturus iuxta seniorum huius sacri concilii Constanciensis monicionem generalem nonnulla que concernunt expugnacionem heresium et hereticorum nostri temporis nominatorum secte noviter exorte</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Oblaturus iuxta seniorum huius sacri concilii Constantiensis monitionem generalem nonnulla quae concernunt expugnationem haeresium et haereticorum nostri temporis</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">si poterint formam sacramentorum et quod Christus instituit aquam alias miscuit aquam in vino quando consecravit et ita de plurimis. Deo gracias</explicit>
                        <filiation>Auch in <ref type="mss" cRef="473-helmst">Cod. Guelf. 473 Helmst.</ref>, 1ra–7vb (Anfang fehlt, mit Zusätzen). </filiation>
                        <listBibl>
                            <head>Edition</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Glorieux <hi rend="normal">Jean Gerson</hi>
                                </abbr> 10, 55–68 Nr. 498, hier bis 59.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl xml:id="opac_1666869481">
                                <author>O. Marin</author>, La patience ou le zèle. Les Français devant le hussitisme (années 1400 – années 1510), Paris, Turnhout 2020 (Collection des études augustiniennes. Série Moyen âge et temps modernes 56), 236 und 457 Nr. 11* (Hs. genannt).</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="22">
                        <locus from="169v" to="213r">169vb–213rb</locus>
                        <author ref="#johannes_nider">Johannes Nider</author>
                        <title>Consolatorium conscientiae timoratae</title>
                        <rubric xml:lang="la">Consolatorium consciencie</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Apud disciplinas reperimus phizicas diversis morbis corporum medicos tradidisse antidota diversa variis sub tractatibus</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Apud disciplinas reperimus physicas diversis morbis corporum medicos tradidisse antidota diversa variis sub tractatibus</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">
                            <note>
                                <locus from="212v">212va</locus>
                            </note> dicta sufficiat. A cuiusmodi compilacione si quisque quod suum est recipere velit nichil aut modicum autori remanebit ad dei laudem</explicit>
                        <finalRubric xml:lang="la">Explicit consolatorium consciencie timorate editum a Iohanne Nyder ordinis Predicatorum doctore eximio</finalRubric>
                        <note>Die Kapitel 3,20 und 21 sind zusammengezogen. Nach dem Text folgt (<locus from="212v" to="213r">212va–213rb</locus>) <quote type="rubric" xml:lang="la">Sequitur registrum seu tabula istius materie supradicte</quote>, wobei die gez. Kapitel Verweise auf die entsprechende Blattzählung enthalten. </note>
                        <filiation>Auch in <ref type="mss" cRef="653-helmst">Cod. Guelf. 653 Helmst.</ref>, 144r–188v, und im handschriftlichen Teil des Mischbandes <ref type="drucke" cRef="_462-1-theol-2f">462.1 Theol. 2°</ref>, 1ra–48va.</filiation>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>
                                <abbr>GW</abbr>
                                <ref target="http://gesamtkatalogderwiegendrucke.de/docs/NIDEJOH.htm">M26809–M26831</ref> (vergl. mit <ref target="http://gesamtkatalogderwiegendrucke.de/docs/M26811.htm">M26811</ref>).</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Bloomfield</abbr> 465;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>
                                    <hi rend="sup">2</hi>VL</abbr> 6, 971–977;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Kaeppeli</abbr>2535 (Hs. genannt).</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="23">
                        <locus from="213v" to="248v">213va–248va</locus>
                        <title>Gesta Romanorum<note> (partim)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Romanorum quedam gesta moralisata. Et primo de virgine quadam quinque custodibus commissa per quam intelligitur anima humana</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Pompeius rex dives valde ac potens unicam filiam pulcherrimam habebat quam tenerrime diligebat</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Pompeius rex dives valde ac potens unicam filiam pulcherrimam habebat</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">sed canem id est carnem subiugatam habeamus et sic obtinebimus vitam eternam quod nobis concedat</explicit>
                        <note>Die Sammlung umfasst 104 Kapitel, im einzelnen beschrieben in: <bibl>
                                <abbr>Gesta Romanorum</abbr>, 47–52</bibl>, dort auch die zugehörigen Seitenangaben des Drucks. In der Liste fehlen allerdings nach Nr. 48 zwei Kapitel, die in der Hs. <locus from="227v" to="227v">fol. 227va–b</locus> stehen: <quote type="rubric" xml:lang="la">De consuetudine</quote>. <quote xml:lang="la">Rex quidam habuit tres filios primogenito suo suam dedit hereditatem <gap/> per annulum Christus christianos sibi desponsavit</quote> (<bibl>
                                <abbr>Gesta Romanorum</abbr>, 416f. Nr. 89, hier Moralisation umfangreicher</bibl>); <quote type="rubric" xml:lang="la">De obtentu misericordie</quote>. <quote xml:lang="la">Narrat Eusebius in cronicis de quadam imperatore <gap/> et ipse nobis graciam obtinebit</quote> (<bibl>
                                <abbr>Gesta Romanorum</abbr>, 492 Nr. 137</bibl>). </note>
                        <filiation>Mit jeweils abweichendem Textbestand auch in <ref type="mss" cRef="693-helmst">Cod. Guelf. 693 Helmst.</ref>, 205r–224r und 229r–285r; <ref type="mss" cRef="30-1-aug-2f">30.1 Aug. 2°</ref>, 286ra–293rb; <ref type="mss" cRef="76-27-aug-2f">76.27 Aug. 2°</ref>, 176ra–220vb; <ref type="mss" cRef="14-5-aug-4f">14.5 Aug. 4°</ref>, 354ra–362ra; <ref type="mss" cRef="24-5-aug-4f">24.5 Aug. 4°</ref>, 119r–173v; <ref type="mss" cRef="41-1-aug-4f">41.1 Aug. 4°</ref>, 1ra–64vb; <ref type="mss" cRef="48-24-aug-4f">48.24 Aug. 4°</ref>, 220r–231v, sowie im handschriftlichen Teil des Mischbandes <ref type="drucke" cRef="495-4-theol-2f">495.4 Theol. 2°</ref>, 63ra–96vb. Einzelne Stücke auch in <ref type="mss" cRef="615-helmst">Cod. Guelf. 615 Helmst.</ref>, 140v.</filiation>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Gesta Romanorum</abbr>(mit dieser Hs.);</bibl>
                            <bibl xml:id="opac_328925519">
                                <author>H. Suchier</author>, Les trois versions de la nouvelle des Gesta Romanorum, in: P. de Remi de Beaumanoir: Œuvres poétiques, publ. par Hermann Suchier, T. 2, Paris 1885, 35–38 (mit dieser Hs., fol. 221va–222rb).</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <author>W. Röll</author>, Zur Überlieferungsgeschichte der "Gesta Romanorum", in: Mittellateinisches Jahrbuch 21 (1986), 208–229 (217 Hs. genannt);</bibl>
                            <bibl xml:id="opac_124426964">
                                <author>B. Weiske</author>, Gesta Romanorum, Bd. 1: Untersuchungen zu Konzeption und Überlieferung, Tübingen 1992 (Fortuna vitrea 3), 143 (Hs. genannt);</bibl>
                            <bibl xml:id="opac_229599699">
                                <author>G. Kompatscher</author>, Die Gesta-Romanorum-Handschriften der Universitätsbibliothek Innsbruck Cod. 667, Cod. 509 und Cod. 433: Ihre Beziehungen zueinander und zu den anderen Gesta-Romanorum-Handschriften der Universitätsbibliothek Innsbruck, Innsbruck 1997 (Commentationes Aenipontanae 31 = Tirolensia Latina 1), 145 (Hs. genannt);</bibl>
                            <bibl xml:id="opac_476884667">
                                <author>D. Roth</author>, "Historia septem sapientum". Überlieferung und textgeschichtliche Edition, Bd. 1: Untersuchung und Edition der Redaktionen I und II, Tübingen 2004 (<abbr>MTU</abbr> 126), 118 (Hs. genannt).</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="24">
                        <locus from="248v" to="252v">248va–252vb</locus>
                        <author ref="#henricus_toke">Henricus Toke</author>
                        <title>De reformatione monialium<note> (ultima pars)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Sequuntur ergo omissa prius CXXIIII F de tractatu Token capituli quinti quod sic incipit</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Recepta sanctimonialis studeat summopere tria cuiuslibet religionis substancialia reservare</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Recepta sanctimonialis studeat summopere tria cuiuslibet religionis substantialia reservare</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">ut perpetuo non velata sed facie revelata eum clare conspicere possitis dominum nostrum Iesum Christum deum et hominem qui cum patre et spiritu sancto vivit et regnat trinus et unus deus eternaliter benedictus Amen</explicit>
                        <note>Den Beginn des Textes s. oben, <locus from="121r" to="124v">121rb–124vb</locus>. Die Abschrift setzt jedoch, wie auch die genaue Spaltenangabe in der Rubrik zeigt, nicht unmittelbar an der abgebrochenen Stelle wieder ein, sondern schon vorher, so dass die Textpassage <locus from="123r" to="124v">123ra–124vb</locus> auf Bl. <locus from="248v" to="249r">248va–249ra</locus> wiederholt wird. </note>
                    </msItem>
                    <msItem n="25">
                        <locus from="253r" to="261v">253ra–261va</locus>
                        <title>Themata vel gesta evangeliorum per circulum anni</title>
                        <incipit xml:lang="la">Sequuntur continuaciones et gesta evangeliorum iuxta determinacionem historie quam prosequitur magister Vincencius in Speculo historiali et Petrus Comestor in Historia scolastica. Et primo dominicalium secundo eorum que leguntur de sanctis tercio quorum que leguntur in feriis. <ref type="biblical" cRef="Mt_21,2">Cum appropinquasset <gap/>
                            </ref> secundum quod legitur in ecclesia sed per concordanciam scribitur Marci XI Luce XIX Johannis XII et factum est secundum magistrum Vincencium</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">
                                <ref type="biblical" cRef="Mt_21,2">Cum appropinquassent</ref> secundum quod legitur in ecclesia sed per concordantiam scribitur Marci XI Lucae XIX Johannis XII et factum est secundum magistrum Vincentium</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">qui erat sextus dies ante <sic>pasche</sic> si numeremus ipsum et diem pasche cum quatuor intermediis</explicit>
                        <note>Entsprechend der Ankündigung enthält der Text zunächst (<locus from="253r" to="258r">253ra–258rb</locus>) die kommentierten Evangelienperikopen der Sonntage des Kirchenjahrs und einiger wichtiger Feiertage; es folgen <locus from="258r" to="260v">258rb–260va</locus> Perikopen zu Heiligenfesten (<quote xml:lang="la">Sequuntur aliqua evangelia de sanctis</quote>) und schließlich <locus from="260v" to="261v">260va–261va</locus> Lesungen zu Wochentagen (<quote xml:lang="la">Sequuntur evangelia ferialia</quote>), beginnend feria IV hebd. I quadragesimae bis feria II hebd. VI quadragesimae. Die beiden Hauptquellen für den Kommentar, das "Speculum historiale" des Vinzenz von Beauvais und die "Historia scholastica" des Petrus Comestor, sind eingangs genannt.</note>
                        <filiation>Auch in <ref type="altMs">Bamberg, SB, Msc. Theol. 96</ref>, 286r–302v (<bibl>
                                <abbr>Bamberg</abbr> 1, 649</bibl>); <ref type="altMs">Dresden, SLUB, App. 2293</ref>, 118r–138r (<bibl>
                                <abbr>Dresden</abbr>, 22f.</bibl>); <ref type="altMs">Leipzig, UB, Ms 365</ref>, 170r–186v (<bibl>
                                <abbr>Leipzig 1,1</abbr>, 544</bibl>).</filiation>
                        <note>Ungedruckt.</note>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Biblia</term>
                            <index>
                                <term>Kommentare</term>
                                <index>
                                    <term>Themata vel gesta evangeliorum per circulum anni</term>
                                </index>
                            </index>
                        </index>
                        <index indexName="nasa">
                            <term type="author" ref="#vincentius_bellovacensis">Vincentius Bellovacensis</term>
                            <index>
                                <term type="title">Speculum historiale (zit.)</term>
                            </index>
                        </index>
                        <index indexName="nasa">
                            <term type="author" ref="#petrus_comestor">Petrus Comestor</term>
                            <index>
                                <term type="title">Historia scholastica (zit.)</term>
                            </index>
                        </index>
                    </msItem>
                    <msItem n="26">
                        <locus from="261v" to="275v">261va–275vb</locus>
                        <author ref="#thangmarus_hildesheimensis">Thangmarus Hildesheimensis</author>
                        <title>Vita Bernwardi episcopi Hildesheimensis</title>
                        <rubric xml:lang="la">Incipit vita beati Bernwardi episcopi Hildensemensis in crastino Elizabeth</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Ortus igitur egregie indolis puer Bernwardus claro nostre gentis sanguine ex filia Athelberonis palatini comitis traditur domino Osdago</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Ortus igitur egregiae indolis puer Bernwardus claro nostrae gentis sanguine ex filia Athelberonis palatini comitis traditur domino Osdago</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">Felix hanc vitam mutat in angelicam</explicit>
                        <note>Die Datumsangabe der Rubrik bezeichnet den Festtag Bernwards (20.11.). </note>
                        <filiation>Zur gleichen Redaktionsgruppe, der sog. Proto-Siegfried-Fassung, gehört (mit abweichendem Textbestand) <ref type="mss" cRef="19-26-7-aug-4f">Cod. Guelf. 19.26.7 Aug. 4°</ref>, 18r–67v.</filiation>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Leibniz <hi rend="normal">Scriptores</hi>
                                </abbr> 1, <ref target="http://diglib.hab.de/drucke/gn-4f-1572-1b/start.htm?image=00489">441</ref>–<ref target="http://diglib.hab.de/drucke/gn-4f-1572-1b/start.htm?image=00512">464</ref> Nr. XXXI;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>MGH SS</abbr> 4, <ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_SS_4_S._758">758</ref>–<ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_SS_4_S._782">782</ref> (mit dieser Hs., <ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_SS_4_S._757">757</ref> genannt).</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Potthast <hi rend="normal">Wegweiser</hi>
                                </abbr>, 1210f.;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Rep. font.</abbr> 11, 123f.;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>BHL</abbr> 1253;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>
                                    <hi rend="sup">2</hi>VL</abbr> 11, 1512–1522 (1517 Hs. genannt);</bibl>
                            <bibl xml:id="opac_330896024">
                                <author>B. Gerlach</author>, Thangmars Lebensbeschreibung des hl. Bischofs Bernward, in: Unsere Diözese in Vergangenheit und Gegenwart 15 (1941), 3–66 (56 Hs. genannt);</bibl>
                            <bibl>
                                <author>M. Stumpf</author>, Zum Quellenwert von Thangmars Vita Bernwardi, in: <abbr>DA</abbr> 53 (1997), 461–496 (464 Hs. genannt);</bibl>
                            <bibl xml:id="opac_514186631">
                                <author>M. Giese</author>, Die Textfassungen der Lebensbeschreibung Bischof Bernwards von Hildesheim, Hannover 2006 (MGH Studien und Texte 40), 22f. (Hs. genannt, dort auch zur weiteren Wolfenbütteler Parallelüberlieferung).</bibl>
                        </listBibl>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Hagiographica</term>
                            <index>
                                <term>einzelne(r) Heilige(r)</term>
                                <index>
                                    <term>Bernwardus ep. Hild.</term>
                                </index>
                            </index>
                        </index>
                    </msItem>
                    <msItem n="27">
                        <locus from="275v" to="278av">275vb–278ava</locus>
                        <title>Collectio miraculorum sancti Bernwardi</title>
                        <incipit xml:lang="la">Quantis post hec miraculorum insigniis confessorem suum dominus glorificaverit non est nostre parvitatis explanare</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Quantis post haec miraculorum insigniis confessorem suum dominus glorificaverit non est nostrae parvitatis explanare</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">suffragantibus meritis beati Bernwardi a variis languoribus et calamitatibus sunt liberati</explicit>
                        <note>Die als Anhang zur vorstehenden Vita angelegte Auswahl enthält insgesamt 29 Mirakel in folgender Anordnung: (<locus from="275v" to="276r">275vb–276rb</locus>) Prolog und die ersten sieben Miracula des Hauptcorpus entsprechend der Ausgabe <bibl>
                                <abbr>MGH SS</abbr> 4, <ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_SS_4_S._782">782f.</ref>, Nr. 1–7 (mit dieser Hs.).</bibl> Folgt (<locus from="276r" to="276v">276rb–vb</locus>) De transitu Bernwardi (<quote xml:lang="la">Quadam die cum homo dei Bernwardus epulis divinis et dapibus in divino officio esset celitus recreatus <gap/> quando archiepiscopus Coloniensis in canone salutis nostre hostiam immolavit</quote>). Ungedruckt und offenbar sonst nicht überliefert, entspricht aber inhaltlich <bibl>
                                <abbr>Leibniz <hi rend="normal">Scriptores</hi>
                                </abbr> 1, <ref target="http://diglib.hab.de/drucke/gn-4f-1572-1b/start.htm?image=00511">
                                    <hi rend="normal">463f. Nr. XXXI.48.</hi>
                                </ref>
                            </bibl> Danach (<locus from="276v" to="277r">276vb–277ra</locus>) ein weiteres Mirakel (<quote xml:lang="la">Veteranus quidam veneranda canicie <gap/> anno domini 1314 ob hoc compediti eum implerent</quote>), entspricht inhaltlich <bibl>
                                <abbr>Leibniz <hi rend="normal">Scriptores</hi>
                                </abbr> 1, <ref target="http://diglib.hab.de/drucke/gn-4f-1572-1b/start.htm?image=00527">
                                    <hi rend="normal">479f. Nr. XXXII.37.</hi>
                                </ref>
                            </bibl> (<locus from="277r" to="277r">277ra–b</locus>) <quote type="rubric" xml:lang="la">De caduco curato</quote> (<quote xml:lang="la">In honore adhuc vivens commoratur Bernhardus dictus de Herverden <gap/> qui filium suum sanaverat matrem eciam fecit sanam</quote>). In dieser Form ungedruckt, wesentlich kürzer bei <bibl>
                                <abbr>Leibniz <hi rend="normal">Scriptores</hi>
                                </abbr> 1, <ref target="http://diglib.hab.de/drucke/gn-4f-1572-1b/start.htm?image=00528">480 Nr. XXXII.38</ref>.</bibl> Es folgt (<locus from="277r">277rb</locus>) ein weiteres Stück (<quote xml:lang="la">Iohannes dictus Grube civis Brunsvicensis <gap/> ob sui confessionis gloriosi merita et virtutes Iohannis ceci <gap reason="omitted"/>
                            </quote>, Rest unleserlich), das weitgehend <bibl>
                                <abbr>Leibniz <hi rend="normal">Scriptores</hi>
                                </abbr> 1, <ref target="http://diglib.hab.de/drucke/gn-4f-1572-1b/start.htm?image=00528">480 Nr. XXXII.40</ref>
                            </bibl> entspricht. (<locus from="277r" to="277v">277rb–vb</locus>) folgt ein weiteres Stück (<quote xml:lang="la">Anno domini 1305 nobilis vir dominus Otto de Wohldenberghe <gap/> casula in qua tot annis sepultus extitit integra permanente</quote>). Ungedruckt. (<locus from="277v">277vb</locus>) schließlich fünf weitere Mirakel, die in der Parallelüberlieferung stets im Kontext der "Historia de canonisatione et translatione sancti Bernwardi" erscheinen (<quote xml:lang="la">Anno domini 1323 dominus Ludolphus de Bortvelde miles habitans in Brunswic <gap/> per beatum Bernwardum plenissime est curatus</quote>). Ungedruckt. (<locus from="277v" to="278ar">277vb–278ara</locus>) folgen die übrigen Miracula des Hauptcorpus (<quote xml:lang="la">Iuvenis quidem in Bohemia in sacratissima nocte nativitatis dominice cum duobus fratribus suis ceterisque coevis ludis quibusdam invigilans dirissimo demoni vexandus est traditus <gap/> puella vero eodem die ad sua incolumis reversa est</quote>), Druck: <bibl>
                                <abbr>MGH SS</abbr> 4, <ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_SS_4_S._783">783</ref>–<ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_SS_4_S._785">785</ref> Nr. 8–11, 12 mit Anhang, 13–15, 17, 16, 18 und 19 (mit dieser Hs.).</bibl> Vgl. dazu <bibl>
                                <abbr>BHL</abbr> 1256</bibl>. (<locus from="278ar" to="278av">278ara–va</locus>) Continuatio I miraculorum. Vier weitere Mirakel der ersten Fortsetzungsreihe (<quote xml:lang="la">Vir quidam de civitate Lubek Adelwardus nomine ita paralisis morbo longo tempore dissolutus iacebat <gap/> a variis languoribus et calamitatibus sunt liberati</quote>), Druck: <bibl>
                                <abbr>MGH SS</abbr> 4, <ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_SS_4_S._785">785f.</ref> Nr. 20–23 (mit dieser Hs.).</bibl> Vgl. dazu <bibl>
                                <abbr>BHL</abbr> 1257</bibl>. </note>
                        <filiation>Eine kürzere Fassung in <ref type="mss" cRef="324-helmst">Cod. Guelf. 324 Helmst.</ref>, 161rb–162ra.</filiation>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Hagiographica</term>
                            <index>
                                <term>einzelne(r) Heilige(r)</term>
                                <index>
                                    <term>Bernwardus ep. Hild.</term>
                                    <index>
                                        <term>Translatio</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </index>
                        </index>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Miracula sancti Bernwardi</term>
                            <index>
                                <term>(Ausz.)</term>
                            </index>
                        </index>
                    </msItem>
                    <msItem n="28">
                        <locus from="278av" to="284r">278ava–284rb</locus>
                        <title>Narratio de canonisatione et translatione sancti Bernwardi</title>
                        <rubric xml:lang="la">In translacione sancti Bernwardi episcopi <sic>Hidenesheymensis</sic>
                        </rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Cum ad laudem et gloriam creatoris et reparatoris universorum et ad proximorum profectum quilibet quod potest in domo domini iubeatur offerre cavendum est</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Cum ad laudem et gloriam creatoris et reparatoris universorum et ad proximorum profectum quilibet quod potest in domo domini iubeatur offerre cavendum est</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">qui rem voverunt ad medium deductis eorum testimonio plenius sunt certificati</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Leibniz <hi rend="normal">Scriptores</hi>
                                </abbr> 1, <ref target="http://diglib.hab.de/drucke/gn-4f-1572-1b/start.htm?image=00517">469</ref>–<ref target="http://diglib.hab.de/drucke/gn-4f-1572-1b/start.htm?image=00525">477 Nr. XXXII (cap. I–XVIII).</ref>
                            </bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>AA SS</abbr> Oct. 11, 1024–1034.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>BHL</abbr> 1259;</bibl>
                            <bibl>
                                <author>M. Giese</author>, Die schriftliche Pflege des Bernward-Kultes im Wandel der Zeit vom 11. bis zum 18. Jahrhundert, in: Einen Platz im Himmel erwerben. Bücher und Bilder im Dienste mittelalterlicher Jenseitsfürsorge. Vorträge zur Ausstellung "Schätze im Himmel – Bücher auf Erden", hrsg. von <editor>M. E. Müller</editor> und <editor>C. Heitzmann</editor>, Wiesbaden 2012 (Wolfenbütteler Hefte 32), 15–54, hier 21 und 35 mit Abb. 2 (Hs. genannt).</bibl>
                        </listBibl>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Hagiographica</term>
                            <index>
                                <term>einzelne(r) Heilige(r)</term>
                                <index>
                                    <term>Bernwardus ep. Hild.</term>
                                    <index>
                                        <term>Translatio</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </index>
                        </index>
                    </msItem>
                    <msItem n="29">
                        <locus from="284v" to="287r">284va–287ra</locus>
                        <title>Sermo de defunctis</title>
                        <incipit xml:lang="la">
                            <ref type="biblical" cRef="Apc_14,13">Beati mortui <gap/>
                            </ref>. Notandum quod peccatum facit animam multo ignobiliorem corpore suo mortuo. Item sex honores fiunt corpori mortuo</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">
                                <ref type="biblical" cRef="Apc_14,13">Beati mortui</ref>. Notandum quod peccatum facit animam multo ignobiliorem corpore suo mortuo. Item sex honores fiunt corpori mortuo</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">dignum esse a summo papa Christo id est eterne damnacionis</explicit>
                        <note>Ungedruckt. </note>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Sermones</term>
                            <index>
                                <term>Unbestimmt</term>
                                <index>
                                    <term>de defunctis</term>
                                </index>
                            </index>
                        </index>
                    </msItem>
                    <msItem n="30">
                        <locus from="287r" to="294v">287ra–294va</locus>
                        <title>Vita sancti Godehardi</title>
                        <incipit xml:lang="la">Quia desideratam et gaudiis celebrem beati patris nostri venerandi pontificis diem qua ex mundi huius pressura in gaudium domini sui intravit recolimus</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Quia desideratam et gaudiis celebrem beati patris nostri venerandi pontificis diem qua ex mundi huius pressura in gaudium domini sui intravit recolimus</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">obsecrat eam celerius meritis suis suffragantibus impetrare</explicit>
                        <filiation>Nicht wie bislang angenommen aus der "Vita posterior" des Wolfherius Hildesheimemsis, sondern eine vermutlich im Hildesheimer Raum entstandene späte Bearbeitung, die bislang nur im Codex <ref type="altMs">Trier, Bistumsarchiv, Abt. 95 Nr. 100</ref> (olim Trier, Dombibliothek, cod. 100), 39r–40v (ohne Prolog) als Ergänzung der Legenda aurea nachgewiesen ist.</filiation>
                        <note>Ungedruckt.</note>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>Catalogus codicum hagiographorum latinorum seminarii et ecclesiae cathedralis Treverensis, in: Analecta Bollandiana 49 (1931), 241–275, hier 271;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>BHL <hi rend="font-style:normal">Novum Suppl.</hi>
                                </abbr> 3590d.</bibl>
                        </listBibl>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Hagiographica</term>
                            <index>
                                <term>einzelne(r) Heilige(r)</term>
                                <index>
                                    <term>Godehardus ep. Hild. cf.</term>
                                </index>
                            </index>
                        </index>
                        <index indexName="nasa">
                            <term type="author" ref="#wolfherius_hildesheimensis">Wolfherius Hildesheimemsis</term>
                            <index>
                                <term type="title">Vita posterior sancti Godehardi episcopi Hidesheimensis (erw.)</term>
                            </index>
                        </index>
                    </msItem>
                    <msItem n="28">
                        <locus from="294v" to="297v">294va–297vb</locus>
                        <title>Passio sanctorum Alexandri papae Eventii et Theoduli martyrum</title>
                        <rubric xml:lang="la">Vita sanctorum Alexandri Theodori et Evencii incipit</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Quinto loco a beato Petro apostolo Romane urbis ecclesie cathedre presedit Alexander sanctitate incomparabilis 'neenghelick' iuvenis quidem etate sed fide senior</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Quinto loco a beato Petro apostolo Romanae urbis ecclesiae cathedrae praesedit Alexander sanctitate incomparabilis</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">sacerdotem usque in hodiernum diem. Sanctorum autem ipsorum est natalicia <sic>quinto</sic> nonas Maii</explicit>
                        <note>Weshalb die mnd. Übersetzung von <quote>incomparabilis</quote> in den laufenden Text eingefügt wurde, bleibt unklar. </note>
                        <filiation>Abweichende Fassung in <ref type="mss" cRef="275-helmst">Cod. Guelf. 275 Helmst.</ref>, 120vb–121r. </filiation>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Mombritius</abbr> 1, 44–49.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>BHL</abbr> 266.</bibl>
                        </listBibl>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Hagiographica</term>
                            <index>
                                <term>Heiligengruppe</term>
                                <index>
                                    <term>Alexander pp. m. Eventius et Theodulus m.</term>
                                </index>
                            </index>
                        </index>
                    </msItem>
                    <msItem n="29">
                        <locus from="298r" to="300r">298ra–300rb</locus>
                        <title>Passio Nerei et Achillei martyrum</title>
                        <incipit xml:lang="la">Ad edificacionem omnium quorum est studium placendi deo sumamus Domicellam nobilissimam virginem neptem Domiciani imperatoris</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Ad aedificationem omnium quorum est studium placendi deo sumamus Domicellam nobilissimam virginem neptem Domitiani imperatoris</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">ut possint ab eorum fallaciis liberari. Gracia domini nostri Ihesu Christi sit tecum</explicit>
                        <finalRubric xml:lang="la">Finiunt scripta Nerei et Achillei</finalRubric>
                        <note>Der Prolog fehlt. </note>
                        <filiation>Mit der Vorrede auch in <ref type="mss" cRef="475-helmst">Cod. Guelf. 475 Helmst.</ref>, 121v–124v; <ref type="mss" cRef="38-weiss">38 Weiss.</ref>, 85vb–87va.</filiation>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>BHL</abbr> 6058;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>CPL</abbr> 2214.</bibl>
                        </listBibl>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Hagiographica</term>
                            <index>
                                <term>Heiligengruppe</term>
                                <index>
                                    <term>Nereus et Achilleus m.</term>
                                </index>
                            </index>
                        </index>
                    </msItem>
                    <msItem n="30">
                        <locus from="300r" to="301r">300rb–301rb</locus>
                        <title>Rescriptum Marcelli</title>
                        <rubric xml:lang="la">Incipiunt scripta Marcelli</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Marcellus servus Christi sanctis confessoribus Nereo et Achilleo. Lectis litteris vestris gaudio sum repletus cognovi enim vos esse constantes et fide et opere</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Marcellus servus Christi sanctis confessoribus Nereo et Achilleo. Lectis litteris vestris gaudio sum repletus cognovi enim vos esse constantes et fide et opere</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">omnem textum passionis eorum ad ecclesias orientales scripsit</explicit>
                        <filiation>Auch in <ref type="mss" cRef="475-helmst">Cod. Guelf. 475 Helmst.</ref>, 124v–125v; <ref type="mss" cRef="38-weiss">38 Weiss.</ref>, 87va–88rb.</filiation>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>BHL</abbr> 6059;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>CPL</abbr> 2214.</bibl>
                        </listBibl>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Hagiographica</term>
                            <index>
                                <term>einzelne(r) Heilige(r)</term>
                                <index>
                                    <term>Marcellus pp. m.</term>
                                </index>
                            </index>
                        </index>
                    </msItem>
                    <msItem n="31">
                        <locus from="301r" to="303r">301rb–303ra</locus>
                        <title>Passio sanctorum Cantii Cantiani et Cantianillae</title>
                        <incipit xml:lang="la">Agones sanctissimorum describere martirum et eorum pro domino narrare supplicium illius est adorandum et laudare suffragium</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Agones sanctissimorum describere martyrum et eorum pro domino narrare supplicium illius est adorandum et laudare suffragium</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">sacerdos venerandus cognomine Zoilus sancta collegit corpora replens aromatibus sicque demum illis apto locavit in loculo</explicit>
                        <filiation>Bislang nur in <ref type="altMs">München, BSB, Clm 22241</ref>, 97v–99v nachgewiesen.</filiation>
                        <note>Ungedruckt.</note>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>BHL</abbr> 1548;</bibl>
                            <bibl>
                                <author>A. Poncelet</author>, De Legendario Windbergensi, in: Analecta Bollandiana 17 (1898), 97–122, hier 109.</bibl>
                        </listBibl>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Hagiographica</term>
                            <index>
                                <term>Heiligengruppe</term>
                                <index>
                                    <term>Cantius Cantianus et Cantianilla m.</term>
                                </index>
                            </index>
                        </index>
                    </msItem>
                    <msItem n="32">
                        <locus from="303r" to="306r">303ra–306rb</locus>
                        <title>Passio sanctorum Marcellini et Petri</title>
                        <rubric xml:lang="la">Vita sancti Marcellini</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Benignitas salvatoris nostri martirum perseverancia comprobata eo usque processit ut et fidei amicos coronaret</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Benignitas salvatoris nostri martyrum perseverantia comprobata eo usque processit</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">et per bonam conversacionem pervenit ad misericordiam salvatoris. Cui est honor et gloria et potestas in secula seculorum Amen</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Druck (abweichend)</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Mombritius</abbr> 2, 179–181.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>BHL</abbr> 5230.</bibl>
                        </listBibl>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Hagiographica</term>
                            <index>
                                <term>Heiligengruppe</term>
                                <index>
                                    <term>Marcellinus et Petrus m.</term>
                                </index>
                            </index>
                        </index>
                    </msItem>
                    <msItem n="33">
                        <locus from="306r" to="310v">306rb–310va</locus>
                        <author ref="#willibaldus_moguntinensis">Willibaldus Moguntinensis</author>
                        <title>Vita sancti Bonifatii<note> (versio epitomata)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Vita sancti Bonifacii</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Illustrem igitur ac vere beatam sancti Bonifacii summi pontificis vitam moresque eius sanctorum magnopere imitacione sacratos</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Illustrem igitur ac vere beatam sancti Bonifatii summi pontificis vitam moresque eius sanctorum magnopere imitatione sacratos</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">in ordine supradicto die nonarum Junii martyrii triumpho remuneratus migravit ad dominum. Cui est laus honor et gloria etc</explicit>
                        <note>Die Kurzfassung enthält die Kapitel I und VIII. </note>
                        <listBibl>
                            <head>Ausgaben</head>
                            <bibl>
                                <abbr>PL</abbr> 89, 603B–634B, hier 604C–606B und 624B–632B (abweichende Kapitelzählung);</bibl>
                            <bibl xml:id="opac_146731247">Vitae sancti Bonifatii archiepiscopi Moguntini, hrsg. von <editor>W. Levison</editor>, Hannover 1905 (<abbr>MGH SS <hi rend="normal">rer. Germ.</hi>
                                </abbr> 57), <ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_SS_rer._Germ._57_S._1">1</ref>–<ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_SS_rer._Germ._57_S._58">58</ref>, hier <ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_SS_rer._Germ._57_S._4">4</ref>–<ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_SS_rer._Germ._57_S._7">7</ref>, <ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_SS_rer._Germ._57_S._41">41</ref>–<ref target="http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_SS_rer._Germ._57_S._56">56</ref> (XXVI Hs. genannt).</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Potthast <hi rend="normal">Wegweiser</hi>
                                </abbr> 2, 1217–1220;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Rep. font.</abbr> 11, 472f.;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>
                                    <hi rend="sup">2</hi>VL</abbr> 10, 1154–1156;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>BHL</abbr> 1409.</bibl>
                        </listBibl>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Hagiographica</term>
                            <index>
                                <term>Heiligengruppe</term>
                                <index>
                                    <term>Bonifatius ep. et soc. m.</term>
                                </index>
                            </index>
                        </index>
                        <note> – <locus from="310v" to="316v">310vb–316v</locus> leer.</note>
                    </msItem>
                    <msItem n="34">
                        <locus from="317r" to="322v">317ra–322va</locus>
                        <author ref="#clemens_vi_papa">Clemens VI papa</author>
                        <title>Sermo in festo assumptionis BMV (S59)</title>
                        <incipit xml:lang="la">
                            <ref type="biblical" cRef="Ct_4,8">Veni de Libano <gap reason="omitted"/>
                            </ref>. Videmus manifeste quod aliqua mulier invitatur ad coronam regis et thalamum quandoque racione nimie speciositatis sue sicut Hester</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">
                                <ref type="biblical" cRef="Ct_4,8">Veni de Libano</ref>. Videmus manifeste quod aliqua mulier invitatur ad coronam regis et thalamum quandoque ratione nimiae speciositatis suae sicut Hester</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">et infirmitatis nostre te quoque intercedente nos participes faciat glorie et beatitudinis sue quam nobis concedat qui sine fine vivit et regnat</explicit>
                        <note>Einige Spalten mit Kolumnentitel (<locus from="317r">317ra</locus>: <quote xml:lang="la">Maria excellit tres mulieres</quote>; <locus from="317r">317rb</locus>: <quote xml:lang="la">Ascendere faciunt 4</quote>; <locus from="317v">317va</locus>: <quote xml:lang="la">Castitas conservatur per 7</quote> usf.) auf Kopf- bzw. Fußsteg. Ungedruckt. </note>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Schneyer</abbr> 4, 767 Nr. 96;</bibl>
                            <bibl>
                                <author>P. Schmitz</author>, Les sermons et discours de Clément VI., OSB, in: Revue Bénédictine 41 (1929), 15–34, hier 33 Nr. 82;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>CALMA</abbr> 2, 641 Nr. 33.</bibl>
                        </listBibl>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Hagiographica</term>
                            <index>
                                <term>einzelne(r) Heilige(r)</term>
                                <index>
                                    <term>Maria mater Christi</term>
                                    <index>
                                        <term>Assumptio</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </index>
                        </index>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Buch- und Schriftwesen</term>
                            <index>
                                <term>Kolumnentitel</term>
                            </index>
                        </index>
                    </msItem>
                    <msItem n="35">
                        <locus from="322v" to="323v">322va–323va</locus>
                        <title>Sermo in festo visitationis BMV (S145)</title>
                        <incipit xml:lang="la">
                            <ref type="biblical" cRef="Lc_1,39">Exurgens Maria <gap reason="omitted"/>
                            </ref>. <ref type="medieval" cRef="Ambr._in_Luc._2,19">Ambrosius in omelia: Abiit non incredula de oraculo id est revelacione non incerta de nuncio non dubitans de Christo</ref>
                        </incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">
                                <ref type="biblical" cRef="Lc_1,39">Exsurgens Maria</ref>. Ambrosius in homilia: Abiit non incredula de oraculo id est revelatione non incerta de nuntio non dubitans de Christo</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">et imperator apostolicus delectabitur in servicio dei et gaudio ingenti replebatur</explicit>
                        <note>Ungedruckt. Die bislang nicht näher bekannte anonyme Predigt enthält u.a. einen Auszug aus Thietmarus Magister: Liber peregrinationis, cap. 22 und 23:</note>
                        <listBibl>
                            <bibl>Magistri Thietmari Peregrinatio ad fidem codicis Hamburgensis…, hrsg. von <editor>J. C. M. Laurent</editor>, Hamburg 1857, 46f.</bibl>
                        </listBibl>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Hagiographica</term>
                            <index>
                                <term>einzelne(r) Heilige(r)</term>
                                <index>
                                    <term>Maria mater Christi</term>
                                    <index>
                                        <term>Visitatio</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </index>
                        </index>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Sermones</term>
                            <index>
                                <term>De sanctis</term>
                                <index>
                                    <term>in festo Visitationis BMV (S145)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </index>
                        <index indexName="nasa">
                            <term type="author" ref="#thietmarus_magister">Thietmarus Magister</term>
                            <index>
                                <term type="title">Liber peregrinationis (Ausz.)</term>
                            </index>
                        </index>
                        <note> – <locus from="323v">323vb</locus> und <locus from="I*r" to="VI*v">I*r–VI*v</locus> leer. </note>
                    </msItem>
                    <msItem n="35">
                        <locus from="VII*r">VII*r</locus>
                        <title>Tabula</title>
                        <incipit xml:lang="la">In isto volumine continentur ista notata. Primo vocabularius <sic>Egghelhusen</sic>. Passio et vita sancti Wenslai. Epistola Humberti de tribus substancialibus religiosorum folio primo post predicta</incipit>
                        <explicit xml:lang="la">beati mortui qui in domino moriuntur 288. Vita beati Bernwardi episcopi Hildensheymensis 264 C</explicit>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Buch- und Schriftwesen</term>
                            <index>
                                <term>Tabula</term>
                            </index>
                        </index>
                        <index indexName="nasa">
                            <term type="author" ref="#theodoricus_engelhusius">Theodoricus Engelhusius</term>
                            <index>
                                <term>Vocabularius quadriidiomaticus (erw.)</term>
                            </index>
                        </index>
                    </msItem>
                </msContents>
                <physDesc>
                    <objectDesc form="codex">
                        <supportDesc material="perg_chart">
                            <support>
                                <p>
                                    <material>Papier</material>
                                    <material>Pergament</material>
                                </p>
                                <p>Papier, in den ersten beiden Lagen das jeweils äußerste und innerste Doppelbl. Pergament, in der letzten Lage das äußerste Doppelbl. und ein hinzugefügtes Bl. Pergament.</p>
                                <p>Wasserzeichen: <watermark>Ochsenkopf mit Augen, Nase und weiteren Gesichtsmerkmalen, darüber einkonturige Stange, darüber Stern, Kontur der Nase unten geschlossen</watermark>: <bibl>
                                        <abbr>WZIS</abbr>
                                        <ref type="wzis" cRef="NL0360-PO-80069">NL0360-PO-80069</ref>
                                    </bibl> (<date>1464</date>), <bibl>
                                        <ref type="wzis" cRef="NL0360-PO-80305">NL0360-PO-80305</ref>, <ref type="wzis" cRef="NL0360-PO-80316">NL0360-PO-80316</ref>
                                    </bibl> (beide <date>1466</date>), <bibl>
                                        <ref type="wzis" cRef="NL8370-PO-80561">NL8370-PO-80561</ref>
                                    </bibl> (<date>1464</date>). <watermark>Buchstabe Y, zweikonturig, gebrochen, darüber einkonturiges Kreuz</watermark>: <bibl>
                                        <abbr>WZIS</abbr>
                                        <ref type="wzis" cRef="NL0360-PO-30379">NL0360-PO-30379</ref>, <ref type="wzis" cRef="NL0360-PO-30471">NL0360-PO-30471</ref>
                                    </bibl> (beide <date>1475</date>), <bibl>
                                        <ref type="wzis" cRef="DE4500-PO-30501">DE4500-PO-30501</ref>, <ref type="wzis" cRef="NL8370-PO-30543">NL8370-PO-30543</ref>
                                    </bibl> (beide <date>1476</date>). </p>
                            </support>
                            <extent>
                                <measure type="leavesCount" quantity="323">323, VII Bl.</measure>
                                <dimensions type="leaf" unit="cm">
                                    <height unit="cm" quantity="29.5">29,5</height>
                                    <width unit="cm" quantity="21.5">21,5</width>
                                </dimensions>
                            </extent>
                            <foliation>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Buch- und Schriftwesen</term>
                                    <index>
                                        <term>Foliierung (original)</term>
                                    </index>
                                </index>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Buch- und Schriftwesen</term>
                                    <index>
                                        <term>Kolumnenzählung</term>
                                    </index>
                                </index> Bl. <locus from="1r" to="310v">1r–310v</locus> zweifache Tintenfoliierung von anlegender Hand: Bl. <locus from="1r">1r</locus> als Nr. <quote>2</quote> gez., dann ab Bl. <locus from="1v">1v</locus> auf jeder Versoseite in arabischen Zahlen gez. (<quote>2</quote>–<quote>313</quote>), ab <locus from="2r">Bl. 2r</locus> auf jeder Rectoseite in römischen Zahlen gez. (<quote>III</quote>–<quote>CCCXIII</quote>). Dazu Bleistiftfoliierung modern: <quote>1</quote>–<quote>323</quote>, Zählfehler: <locus from="278">Bl. 278</locus> doppelt gez., <locus from="305">Bl. 305</locus> übersprungen, die letzten sieben Bl. ungez. Marginale Kolumnengliederung mit Großbuchstaben <quote>A–H</quote> von anlegender Hand, nicht konsequent durchgeführt. </foliation>
                            <collation>
                                <formula>2 VIII (32). 23 VI (308). IV (316). VII–1+1 (323).</formula>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Buch- und Schriftwesen</term>
                                    <index>
                                        <term>Reklamanten</term>
                                    </index>
                                </index> Mit Ausnahme der ersten und letzten beiden Lagen <catchwords>Reklamanten</catchwords>, z. T. durch Beschnitt verloren. </collation>
                            <condition>
                                <p>Am Beginn des Codex fehlen ca. vier Lagen, die nach Auskunft des Inhaltsverzeichnisses (<locus from="VII*r">VII*r</locus>) eine vermutlich abbreviierte Fassung des lateinisch-niederdeutschen "Vocabularius quadriidiomaticus" des Theodoricus Engelhusius sowie eine <quote xml:lang="la">Passio et vita sancti Wenslai</quote> enthielten. Vorn ein Bl. (<date>19. Jh.</date>) mit Besitzvermerk lose eingelegt. Beginnender Tintenfraß.</p>
                            </condition>
                        </supportDesc>
                        <layoutDesc>
                            <layout columns="2" writtenLines="42 55" ruledLines="0">
                                <p>
                                    <dimensions type="written" unit="cm">
                                        <height unit="cm" quantity="23">23</height>
                                        <width unit="cm" quantity="17">16,5–17</width>
                                    </dimensions>, zweispaltig (Spalten unregelmäßig 7,5–8 cm breit), 42–55 Zeilen.</p>
                            </layout>
                        </layoutDesc>
                    </objectDesc>
                    <handDesc hands="1">
                        <handNote scribeRef="#elerus_swarten" script="bastarda" medium="black_ink" scope="sole">
                            <p>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Schriftarten</term>
                                    <index>
                                        <term>Gotische Schriften</term>
                                        <index>
                                            <term>Bastarda</term>
                                        </index>
                                    </index>
                                </index> Unregelmäßig wirkende Bastarda mit Merkmalen der Kursive von der Hand des Priesters Elerus Swarten wie in Cod. Guelf. 158–163 Helmst., 237 Helmst., 257 Helmst., 368 Helmst. und 388 Helmst., dazu <bibl>
                                    <abbr>Kruse/Lesser <hi rend="normal">Privatbibliothek</hi>
                                    </abbr>, 52–54 mit Abb. 3 und 4</bibl>. </p>
                        </handNote>
                    </handDesc>
                    <decoDesc>
                        <decoNote type="rubric">
                            <p>Rubriziert, rote Lombarden, z. T. mit silbernen Zierstrichen, Repräsentaten zumeist noch erkennbar, an manchen Stellen vom Rubrikator falsche Buchstaben eingefügt. <index indexName="nasa">
                                    <term>Buch- und Schriftwesen</term>
                                    <index>
                                        <term>Repräsentanten</term>
                                    </index>
                                </index>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Buchschmuck</term>
                                    <index>
                                        <term>Lombarden</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </p>
                        </decoNote>
                    </decoDesc>
                    <additions>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Buch- und Schriftwesen</term>
                            <index>
                                <term>Marginalien</term>
                            </index>
                        </index>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Buch- und Schriftwesen</term>
                            <index>
                                <term>Titel- bzw. Inhaltsvermerk (neuzeitlich)</term>
                            </index>
                        </index> Im gesamten Codex Marginalien der anlegenden Hand. <locus from="1r">1r</locus>, <locus from="261v">261v</locus> und <locus from="287r">287ra</locus> Anmerkungen zu Werktiteln und -ausgaben von <rs type="person" ref="#heinemann_otto_von">O. von Heinemann</rs>; <locus from="1r">1r</locus> auf dem Fußsteg außerdem ein Verweis von <rs type="person" ref="#lonicerus_johann_adam">J. A. Lonicerus</rs> auf die Tabula: <quote xml:lang="la">Contenta vide folio ultimo.</quote>
                    </additions>
                    <bindingDesc>
                        <binding contemporary="true" notBefore="1451" notAfter="1500">
                            <p>Spätgotischer Holzdeckelband, mit ungefärbtem, gepreßtem <material>Schafsleder</material> überzogen. Streicheisenlinien. Einzelstempel <stamp>Blüte, Vierblatt mit Zwischenblättern</stamp>: <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s001875">s001875</ref>.</bibl>
                                <stamp>Granatapfel mit Hüllblättern</stamp>: <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s004840">s004840</ref>.</bibl>
                                <stamp>Herz, von Pfeil durchbohrt</stamp>: <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s005079">s005079</ref>.</bibl>
                                <stamp>Lilie, Mittelblatt sternförmig, unterer Abschluss lilienförmig</stamp>: <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s002265">s002265</ref>.</bibl>
                                <stamp>Löwe schreitend</stamp>: <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s002834">s002834</ref>.</bibl>
                                <stamp>Rosette, ein Blattkranz, fünfblättrig</stamp>: <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s006678">s006678</ref>.</bibl>
                                <stamp>Rosette, ein Blattkranz, sechsblättrig</stamp>: <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s007865">s007865</ref>.</bibl>
                                <stamp>Rosette, zwei Blattkränze, fünfblättrig</stamp>: <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s007000">s007000</ref>.</bibl>
                                <stamp>Stern, sechsstrahlig</stamp>: <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s009023">s009023</ref>.</bibl>
                                <stamp>Wirbelfigur, Rosettenwirbel</stamp>: <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s004670">s004670</ref>.</bibl> Sämtlich der vermutlich nach Braunschweig zu lokalisierenden Werkstatt "Dorstadt/Heiningen" (<bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="w001401">w001401</ref>) zugeschrieben.</bibl> Fünf Doppelbünde. Zwei Riemenschließen mit Stiftlager in Gabelform, bis auf das untere Schließenlager entfernt. Zwei umgreifende Eckbeschläge vorn. Auf dem <locus from="VD">VD</locus> die Heininger Bibliothekssignatur <quote>K 4</quote>. <index indexName="nasa">
                                    <term>Einbände, bemerkenswerte</term>
                                    <index>
                                        <term>gotische Stempeleinbände (Werkstatt nach EBDB)</term>
                                        <index>
                                            <term>Braunschweig (?)</term>
                                            <index>
                                                <term>Dorstadt/Heiningen</term>
                                            </index>
                                        </index>
                                    </index>
                                </index>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Einband</term>
                                    <index>
                                        <term>Beschläge</term>
                                        <index>
                                            <term>Eckbeschläge</term>
                                        </index>
                                    </index>
                                </index>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Einband</term>
                                    <index>
                                        <term>Schließen</term>
                                        <index>
                                            <term>Riemenschließen mit Stiftlager (Gabelform)</term>
                                        </index>
                                    </index>
                                </index>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Einband</term>
                                    <index>
                                        <term>Signaturaufschrift</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </p>
                        </binding>
                    </bindingDesc>
                </physDesc>
                <history>
                    <origin>
                        <p>Der Codex wurde zusammen mit dem Sermoneszyklus <ref type="mss" cRef="158-helmst">Cod. Guelf. 158 Helmst.</ref>, <ref type="mss" cRef="159-helmst">159 Helmst.</ref>, <ref type="mss" cRef="160-helmst">160 Helmst.</ref>, <ref type="mss" cRef="161-helmst">161 Helmst.</ref>, <ref type="mss" cRef="162-helmst">162 Helmst.</ref>, <ref type="mss" cRef="163-helmst">163 Helmst.</ref> und <ref type="mss" cRef="257-helmst">257 Helmst.</ref>, dem Kommentar von Robertus Holcot in <ref type="mss" cRef="368-helmst">Cod. Guelf. 368 Helmst.</ref> sowie den Sammelhandschriften <ref type="mss" cRef="237-helmst">Cod. Guelf. 237 Helmst.</ref> und <ref type="mss" cRef="388-helmst">388 Helmst.</ref> von Elerus Swarten geschrieben. Alle Codices sind identisch ausgestattet, rubriziert und mit einheitlichen Paginierungen versehen. Verweise zwischen Cod. Guelf. 388 Helmst. (s. dort) und Cod. Guelf. 257 Helmst. zeigen, dass der gesamten Kollektion ein einheitliches Konzept zugrunde lag. Ergänzt wurde die Sammlung durch den älteren Band <ref type="mss" cRef="410-helmst">Cod. Guelf. 410 Helmst.</ref>, der nachträglich mit einer identischen Paginierung versehen wurde. Alle genannten Codices wurden in Hamburg angefertigt, dies legen zumindest die Fragmente in <ref type="mss" cRef="162-helmst">Cod. Guelf. 162 Helmst.</ref>, der Inhalt von Cod. Guelf. 257 Helmst. und der Verkaufsvermerk in Cod. Guelf. 410 Helmst. nahe. Im Gegensatz zu den übrigen Bänden der Gruppe ist Cod. Guelf. 353 Helmst. durch die planvolle Auswahl der normativen Texte und Heiligenviten auf die geistliche Betreuung eines Frauenkonvents in der Diözese Hildesheim ausgerichtet. Dieser jüngste Codex der gesamten Gruppe besitzt nicht nur einen Einband mit einer in Südniedersachsen verbreiteten Stempelverzierung, sondern stimmt auch inhaltlich weitgehend mit <ref type="mss" cRef="30-1-aug-2f">Cod. Guelf. 30.1 Aug. 2°</ref> aus dem Augustiner-Chorfrauenstift Marienberg überein. Nach Südniedersachsen weist außerdem die enthaltene Textfassung von "De exterioris et interioris hominis compositione" des David von Augsburg, die mit einer Abschrift aus dem Benediktinerkloster St. Blasius in Northeim übereinstimmt (<ref type="mss" cRef="596-helmst">Cod. Guelf. 596 Helmst.</ref>, später im Benediktinerkloster Clus). Daher dürfte Elerus Swarten diesen Band nicht wie die übrigen genannten Codices in Hamburg, sondern erst nach seiner Ankunft im Stift Heiningen eigens für die Konventsbibliothek angefertigt haben. </p>
                    </origin>
                    <provenance>
                        <p>Swarten schenkte die Hs. mit den oben genannten Codices dem <rs type="corporate" role="owner_previous" ref="#heiningen_stift_augustiner-chorfrauen">Augustiner-Chorfrauenstift Heiningen</rs>, vgl. den kopierten Besitzvermerk <locus from="Ir">Ir</locus> und zur Stiftung oben bei <ref type="mss" cRef="345-helmst">Cod. Guelf. 345 Helmst.</ref>
                        </p>
                    </provenance>
                    <acquisition>
                        <p>Seit dem <date>12.4.1572</date> mit der übrigen Konventsbibliothek in der Wolfenbütteler Hofbibliothek, 1614 in deren Gesamtkatalog von Liborius Otho (<ref type="mss" cRef="a-extrav">Cod. Guelf. A Extrav.</ref>, <ref target="http://diglib.hab.de/mss/a-extrav/start.htm?image=00288">p. 286</ref> [281]) unter den <quote xml:lang="la">Papalia Miscellanea</quote> mit der Signatur <quote>V 16</quote> als <quote xml:lang="la">Humberti Magistri Ordinis Praedicatorum ad fratres eiusdem ordinis Epistula de tribus substantialibus Religionis, quibus dissimulatis seu neglectis cuiquam religioso omnino nulla est salus. Manuscripta</quote> nachgewiesen. — <date>1618</date> aus Wolfenbüttel in die Universitätsbibliothek Helmstedt überführt; <date>1644</date> in deren Handschriftenkatalog (<ref type="mss" cRef="27-2-aug-2f">Cod. Guelf. 27.2 Aug. 2°</ref>, <ref target="http://diglib.hab.de/mss/27-2-aug-2f/start.htm?image=00023">7r</ref>) als <quote xml:lang="la">Humberti epistola de tribus substantialibus religiosorum cum multis aliis opusculis quorum catalogum vide in calce libri</quote> unter den <quote xml:lang="la">Theologici <supplied>MSS<hi rend="sup">ti</hi>
                                </supplied> in folio</quote> nachgewiesen; im Handschriftenverzeichnis von <date>1797</date> (<ref type="mss" cRef="ba-3-52">BA III, 52</ref>) unter Nr. <quote>173</quote> ausführlich beschrieben. </p>
                    </acquisition>
                </history>
                <additional>
                    <adminInfo>
                        <recordHist>
                            <source>
                                <bibl>Katalog der mittelalterlichen Helmstedter Handschriften. Teil II: Cod. Guelf. 277 bis 370 Helmst. Mit einem Anhang: Die mittelalterlichen Handschriften und Fragmente der Ehemaligen Universitätsbibliothek Helmstedt, beschrieben von Bertram Lesser. Wiesbaden 2022.</bibl>
                            </source>
                        </recordHist>
                    </adminInfo>
                    <listBibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Schönemann</abbr>, 76 Nr. 6.9.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Heinemann</abbr> Nr. 388.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Levison</abbr>, 592 Nr. 239.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Kurz 5/2</abbr>, 510.</bibl>
                        <bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Härtel <hi rend="normal">Untersuchungen</hi>
                                </abbr>, 25f.</bibl>
                            <abbr>Krämer</abbr>, 341.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Germania Benedictina</abbr> 12, 808 und 830.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Tatarzyński</abbr>, 61–63.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Kruse/Lesser <hi rend="normal">Büchersammlungen</hi>
                            </abbr>, 106, 110f.</bibl>
                        <bibl xml:id="opac_657393193">
                            <author>E. C. Lutz</author>, Lesen, Verstehen und Vermitteln im Kompendium des Rektors eines reformierten Chorfrauenstifts (HAB, Cod. Guelf. 217 Helmst.: Heiningen, 1461–66), in: Lesevorgänge. Prozesse des Erkennens in mittelalterlichen Texten, Bildern und Handschriften, hrsg. von <editor>Dems.</editor>, <editor>M. Backes</editor> und <editor>S. Matter</editor>, Zürich 2010 (Medienwandel, Medienwechsel, Medienwissen 11), 205–235, hier 221.</bibl>
                        <bibl xml:id="opac_623781441">
                            <author>E. C. Lutz</author>, Arbeiten an der Identität. Zur Medialität der <hi rend="font-style:italic">cura monialium</hi> im Kompendium des Rektors eines reformierten Chorfrauenstifts, Berlin, New York 2010 (Scrinium Friburgense 27), 70–72.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Kruse/Lesser <hi rend="normal">Privatbibliothek</hi>
                            </abbr>, 53f.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Kruse <hi rend="normal">Stiftsbibliotheken</hi>
                            </abbr>, 291, 295, 298f., 428.</bibl>
                        <bibl>
                            <author>K. Schnabel</author>, Frauenwelten – Bücherwelten, in: Frauenwelten. Die Klöster Heiningen und Dorstadt, hrsg. von <editor>C. Höhl</editor>, Regensburg 2021, 34–54, hier 44f. mit Abb 3 und 53.</bibl>
                    </listBibl>
                </additional>
            </msDesc>
        </body>
    </text>
</TEI>