<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" xml:lang="de" xml:id="HAB_mss_369-helmst_tei-msDesc_Lesser">
    <teiHeader>
        <fileDesc>
            <titleStmt>
                <title>Beschreibung von Cod. Guelf. 369 Helmst. (Die mittelalterlichen Helmstedter Handschriften der Herzog August Bibliothek. Teil II: Cod. Guelf. 277 bis 370 Helmst. Mit einem Anhang: Die mittelalterlichen Handschriften und Fragmente der Ehemaligen Universitätsbibliothek Helmstedt, beschrieben von Bertram Lesser. Wiesbaden 2022.)</title>
                <respStmt>
                    <resp>Beschrieben von </resp>
                    <name type="person">Bertram Lesser</name>
                </respStmt>
                <funder>Gefördert durch die <orgName key="DFG">Deutsche Forschungsgemeinschaft</orgName> im Rahmen des Programms "Erschließung und Digitalisierung handschriftlicher und gedruckter Überlieferung"</funder>
            </titleStmt>
            <editionStmt>
                <edition>Elektronische Ausgabe nach TEI P5</edition>
                <respStmt>
                    <resp>TEI-P5 konforme Kodierung durch </resp>
                    <name type="person">Bertram Lesser</name>
                    <name type="org">Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel</name>
                </respStmt>
            </editionStmt>
            <publicationStmt>
                <publisher>
                    <name type="org">Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel</name>
                    <ptr target="http://www.hab.de"/>
                </publisher>
                <date type="issued" when="2011"/>
                <date type="digitised" when="2019-02-27"/>
                <distributor>Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel</distributor>
                <availability status="restricted">
                    <licence target="http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/de/">
                        <p>Dieses Dokument steht unter einer Creative Commons Namensnennung-Weitergabe unter gleichen Bedingungen 3.0 Deutschland Lizenz (CC BY-SA).</p>
                        <p>Für die Nutzung weiterer Daten wie Digitalisaten gelten gegebenenfalls andere Lizenzen. Vgl. die <ref target="http://diglib.hab.de/?link=012">Nutzungshinweise</ref> der Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel.</p>
                    </licence>
                </availability>
                <pubPlace>
                    <ptr type="purl" target="http://diglib.hab.de/mss/369-helmst/start.htm"/>
                    <ptr type="thumbnailForPresentations" target="http://diglib.hab.de/mss/369-helmst/thumbs/00001.jpg"/>
                </pubPlace>
            <!--<idno type="URN">urn:nbn:de:gbv:23-mss/369-helmst9</idno>-->
            </publicationStmt>
            <sourceDesc>
                <p>Neu katalogisiert durch <name type="person">Bertram Lesser</name>.</p>
            </sourceDesc>
        </fileDesc>
        <encodingDesc>
            <projectDesc>
                <p>Beschreibung erstellt im Rahmen des Projektes <name type="project" subtype="cataloguing">Katalogisierung der mittelalterlichen Helmstedter Handschriften <name type="project" subtype="part">Teil II</name>
                    </name>.</p>
            </projectDesc>
        </encodingDesc>
        <revisionDesc>
            <change who="schassan" when="2019-08-20">Manuscripta Mediaevalia Objektnummer hinzugefügt.</change>
            <change who="schassan" when="2015-09-04">Normdaten ergänzt bzw. korrigiert.</change>
            <change who="lesser" when="2023-02-04">Überarbeitung abgeschlossen; gleicher Stand wie im gedruckten Katalog.</change>
        </revisionDesc>
    </teiHeader>
    <text>
        <body>
            <msDesc xml:id="mss_369-helmst_tei-msDesc_Lesser" xml:lang="de">
                <msIdentifier>
                    <settlement>Wolfenbüttel</settlement>
                    <repository rend="HAB">Herzog August Bibliothek</repository>
                    <collection>Helmstedter Handschriften</collection>
                    <idno sortKey="wf_hab_helmst-0369">Cod. Guelf. 369 Helmst.</idno>
                    <altIdentifier type="catalog">
                        <collection>Heinemann-Nr.</collection>
                        <idno sortKey="heinemann-0404">404</idno>
                    </altIdentifier>
                    <altIdentifier type="catalog">
                        <collection>Manuscripta Mediaevalia Objektnummer</collection>
                        <idno>32412223,T</idno>
                    </altIdentifier>
                </msIdentifier>
                <head>
                    <title>Theologische Sammelhandschrift</title>
                    <origPlace cert="medium">
                        <placeName type="settlement">Northeim</placeName>, Benediktinerkloster St. Blasius</origPlace>
                    <origDate notBefore="1421" notAfter="1426">1421–1426</origDate>
                </head>
                <msContents>
                    <textLang mainLang="la"/>
                    <msItem n="1">
                        <locus from="1r" to="106r">1ra–106rb</locus>
                        <title>Vocabularius Ex quo</title>
                        <msItem>
                            <locus from="1r">1ra</locus>
                            <title type="sub">Praefatio</title>
                            <rubric xml:lang="la">Incipit Vocabularius</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Ex quo vocabularii auctentici videlicet <sic>Huwicio</sic> Katholicon Brevilogus aliique codices sunt in comparacione preciosi et in collectione prolixii in intellectu obscuri</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Ex quo vocabularii auctentici videlicet Hugutio Catholicon Brevilogus aliique codices sunt in comparatione praetiosi et in collectione prolixii in intellectu obscuri</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">seu cuius partis oracionis quelibet dictio fuerit est annexum</explicit>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="1r" to="106r">1ra–106rb</locus>
                            <title type="sub">Textus</title>
                            <rubric xml:lang="la">Incipit de A</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">A id est sine van preposicio. Ab van preposicio. Abadera id est petra eyn steyn. F. P. Abalienare gud van henden bringhen eder verboren A. P. 9 Abbacus eyn koren deler mit ener mate de dre schepel holt M. F.</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">A id est sine van praepositio. Ab van praepositio. Abadera id est petra eyn steyn. F. P. Abalienare gud van henden bringhen eder verboren A. P. 9 Abbacus eyn koren deler mit ener mate de dre schepel holt M. F.</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">Zonifragium est zonarum fractio N. S. Zonularius est qui facit zonas M. S. Zorobabel est magister Babilonis M. T. Zotica est virtus vitalis F. P</explicit>
                        </msItem>
                        <colophon xml:lang="la">Explicit vocabularius bonus a reverendis magistris compilatus pro utilitate pauperum scolarium completus sub anno domini <date when="1421-07-05">1421<hi rend="sup">o</hi> sequenti die Odolrici</date> Deo laus et gloria per infinita secula seculorum Amen</colophon>
                        <textLang mainLang="la" otherLangs="gml">Die mittelniederdeutschen Lemmata repräsentieren einen Sprachstand zwischen "südöstlichem Westfälisch und südwestlichem Ostfälisch" <note>(<bibl>
                                    <abbr>Vocabularius Ex quo</abbr> 1, 98</bibl>). </note>
                        </textLang>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Schreibsprachen</term>
                            <index>
                                <term>Lemmata</term>
                                <index>
                                    <term>Mittelniederdeutsch</term>
                                    <index>
                                        <term>Ostfälisch</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </index>
                        </index>
                        <filiation>Gehört zur Redaktion P, Textgruppe X3. Mit jeweils anderen Textredaktionen in <ref type="mss" cRef="576-helmst">Cod. Guelf. 576 Helmst.</ref>, 125ra–204va; <ref type="mss" cRef="822-helmst">822 Helmst.</ref>, 1r–187v; <ref type="mss" cRef="864-helmst">864 Helmst.</ref>, 1r–149vb; <ref type="mss" cRef="76-25-aug-2f">76.25 Aug. 2°</ref>, 1ra–115rb; <ref type="mss" cRef="808-novi">808 Novi</ref>, 1r–191v.</filiation>
                        <listBibl>
                            <head>Edition</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Vocabularius Ex quo</abbr> Bde. 2–5 (mit dieser Hs., Sigle Wo 2, Bd. 1, 98 genannt).</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl xml:id="opac_137909179">
                                <author>K. Schiller</author>, <author>A. Lübben</author>, Mittelniederdeutsches Wörterbuch, Bd. 5, Bremen 1880 (XIX Hs. genannt, Sigle 3 voc. W); </bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Borchling 3</abbr>, 10 (Hs. genannt);</bibl>
                            <bibl xml:id="opac_021567018">
                                <author>E. Rooth</author>, Zu den Bezeichnungen für 'Eiszapfen' in den germanischen Sprachen. Historisch-wortgeographische und etymologische Studien, Stockholm 1961 (Kungl. Vitterhets Historie och Antikvitets Akademiens handlingar. Filologisk-Filosofiska serien 8), 75f. (Hs. genannt);</bibl>
                            <bibl>
                                <author>W. Foerste</author>, Wer kennt noch weitere mnd. Vokabularien? In: Korrespondenzblatt des Vereins für niederdeutsche Sprachforschung 69 (1962), 43–45 (45 Nr. 39 Hs. genannt);</bibl>
                            <bibl>
                                <author>G. Dittmann</author>, Stemma und Wortgeographie. Beobachtungen zur Umsetzung der oberdeutschen 'Rechtssumme' Bruder Bertholds ins Niederdeutsche, in: Die 'Rechtssumme' Bruder Bertholds. Eine deutsche abecedarische Bearbeitung der "Summa confessorum" des Johannes von Freiburg, Untersuchungen I, hrsg. von <editor>M. Hamm</editor> und <editor>H. Ulmschneider</editor>, Tübingen 1980 (Texte und Textgeschichte 1), 115–142 (121 Hs. genannt, Sigle Wo 2*);</bibl>
                            <bibl>
                                <author>K. Grubmüller</author>, <hi rend="font-style:italic">Advocatus</hi>: <hi rend="font-style:italic">fürsprech</hi> – <hi rend="font-style:italic">vogt</hi> – <hi rend="font-style:italic">advokat</hi>. Beobachtungen an Vokabularien II, in: Sprache und Recht. Beiträge zur Kulturgeschichte des Mittelalters. Festschrift für Ruth Schmidt-Wiegand zum 60. Geburtstag, Bd. 1, hrsg. von <editor>K. Hauck</editor>, Berlin, New York 1986, 158–171 (167 Hs. genannt, Sigle Wo 2);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Grubmüller</abbr>, 99, 175 (Hs. genannt);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>
                                    <hi rend="sup">2</hi>VL</abbr> 10, 469–473;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Handschriftencensus</abbr> Nr. <ref target="http://www.handschriftencensus.de/6707">6707</ref>.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="2">
                        <locus from="106v" to="129r">106va–129rb</locus>
                        <title>Tabula ex vitis conlationibusque patrum deprompta</title>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Vitas patrum</term>
                            <index>
                                <term>(Ausz.)</term>
                            </index>
                        </index>
                        <index indexName="nasa">
                            <term type="author" ref="#johannes_cassianus">Johannes Cassianus</term>
                            <index>
                                <term type="title">De institutis coenobiorum (Ausz.)</term>
                            </index>
                        </index>
                        <index indexName="nasa">
                            <term type="author" ref="#johannes_cassianus">Johannes Cassianus</term>
                            <index>
                                <term type="title">Conlationes patrum (Ausz.)</term>
                            </index>
                        </index>
                        <msItem>
                            <locus from="106v" to="129r">106va–129ra</locus>
                            <title type="sub">Textus</title>
                            <rubric xml:lang="la">
                                <sic>Abrenunctiacio</sic>
                            </rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Abrenunciare: In collacionibus patrum collacione tercia que est Pafnucii abrenunciaciones tres sunt: Prima est qua corporaliter universas divicias mundi contempnimus</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Abrenuntiare: In collationibus patrum collatione tertia quae est Paphnutii abrenuntiationes tres sunt</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">Ympnus: In vitis patrum dixit abbas <sic>Yppericus</sic>. Ympni spirituales <gap reason="omitted"/> nec laborem permittit itineris sentire</explicit>
                            <finalRubric xml:lang="la">Explicit istud Amen</finalRubric>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="129r">129ra–b</locus>
                            <title type="sub">Index</title>
                            <incipit xml:lang="la">
                                <sic>Abrenunctiare</sic> Abstinencia a viciis et cibis Accidia Activa vita</incipit>
                            <explicit xml:lang="la">Vita solitaria Vocacio Voluntas Christus Christianus Christiani finis Ympnus</explicit>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Buch- und Schriftwesen</term>
                                <index>
                                    <term>Tabula</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <filiation>Titelansetzung nach der bislang einzigen bekannten Parallelüberlieferung in <ref type="altMs">Lüneburg, RB, Ms. Theol. 4° 9</ref>, 8ra–58va (<bibl>
                                <abbr>Lüneburg 3</abbr>, 46</bibl>).</filiation>
                        <note>Der Text enthält alphabetisch geordnete Worterklärungen zu monastischen Grundbegriffen, die den "Vitas patrum" bzw. den beiden Werken des Johannes Cassianus ("De institutis coenobiorum" und "Conlationes patrum") entnommen sind. Ungedruckt.</note>
                    </msItem>
                    <msItem n="3">
                        <locus from="129v" to="138v">129va–138vb</locus>
                        <author ref="#alfonsus_bonihominis">Alfonsus Bonihominis</author>
                        <title>Epistula rabbi Samuel de Fez de adventu messiae</title>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="129v">129va</locus>
                            <title type="sub">Epistula dedicatoria</title>
                            <incipit xml:lang="la">Ego frater Alfonsus Boni hominis Hispanus hunc libellum antiquissimum qui nuper casu venit ad manus meas</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Ego frater Alfonsus Bonihominis Hispanus hunc libellum antiquissimum qui nuper casu venit ad manus meas</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">in nomine domini misericordis miserantis in quo speramus</explicit>
                            <filiation>Die Dedikationsepistel ist gekürzt, vgl. analog z. B. in 
                        <ref type="altMs">Bamberg, SB, Msc. Theol. 202</ref>, 1r–34r (<bibl>
                                    <abbr>Bamberg</abbr>, 773</bibl>); <ref type="altMs">Fulda, HLB, Aa 111</ref>, 176ra–188rb (<bibl>
                                    <abbr>Fulda 1</abbr>, 222</bibl>); <ref type="altMs">München, BSB, Clm 26759</ref>, 106r–116r (<bibl>vgl. unten <author>Marsmann</author>
                                </bibl>); <ref type="altMs">Würzburg, UB, M. ch. f. 141</ref>, 214v–225v (<bibl>
                                    <abbr>Würzburg 2,1</abbr>, 142</bibl>).</filiation>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="129v" to="138v">129va–138vb</locus>
                            <title type="sub">Textus</title>
                            <rubric xml:lang="la">Incipit epistola translata de arabico in latinum per fratrem Alfonsum Boni hominis Hispanum ordinis Predicatorum. Que epistola cuius sit edictive <supplied>sic, recte: editionis</supplied> et ad quid valet prohemium ipsius epistole et narracio eius plenius describunt cum titulo qui talis est: Epistola quam scripsit magister Samuel Israelita de <sic>Phec</sic> civitate oriundus regis Marrochitani ad <sic>rabi</sic> Ysaac magistrum synagoge que est insub in linea <supplied>sic, recte: in Subiulmeta</supplied> in regno predicto.</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Conservet te deus o frater et permanere te faciet usquequo terminetur ista captivitas nostra et congregetur ista dispersio nostra et appropinquet spes nostra</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Conservet te deus o frater et permanere te faciet usquequo terminetur ista captivitas nostra et congregetur ista dispersio nostra et appropinquet spes nostra</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">corruptus homo penitus et ignorans. Et ego frater Alfonsus Boni hominis Hispanus amore et instancia <gap reason="omitted"/> Explicit epistola <sic>rabi</sic> Samuelis missa <sic>rabi</sic> Ysaac sed translata de arabico in latinum per fratrem Alfonsum Boni hominis Hispanum ordinis predicatorum</explicit>
                            <colophon xml:lang="la">Scriptum et completum sub anno domini <date when="1426-09-20">M<hi rend="sup">o</hi> CCCC<hi rend="sup">o</hi> XXVI<hi rend="sup">o</hi> feria sexta quatuor temporum et vigilia beati Mathei apostoli</date> et ewangeliste</colophon>
                        </msItem>
                        <filiation>Auch in <ref type="mss" cRef="203-helmst">Cod. Guelf. 203 Helmst.</ref>, 1ra–13rb; <ref type="mss" cRef="452-helmst">452 Helmst.</ref>, 164va–177ra; <ref type="mss" cRef="702-helmst">702 Helmst.</ref>, 145r–152v (Widmungsepistel und Schluss fehlen); <ref type="mss" cRef="69-17-aug-2f">69.17 Aug. 2°</ref>, 151ra–161rb; <ref type="mss" cRef="71-gud-lat">71 Gud. lat.</ref>, 197ra–208rb; <ref type="mss" cRef="207-2-extrav">207.2 Extrav.</ref>, 61v–80v; ein Auszug in <ref type="mss" cRef="59-9-aug-2f">Cod. Guelf. 59.9 Aug. 2°</ref>, 241va–243ra; die volkssprachliche Übersetzung des <rs type="person" ref="#irmhart_oeser">Irmhart Öser</rs> in <ref type="mss" cRef="86-3-aug-2f">Cod. Guelf. 86.3 Aug. 2°</ref>, 90r–107r; eine weitere oberdeutsche Fassung in <ref type="mss" cRef="36-15-aug-2f">Cod. Guelf. 36.15 Aug. 2°</ref>, 1r–237v.</filiation>
                        <listBibl>
                            <head>Ausgaben</head>
                            <bibl>
                                <abbr>GW</abbr>
                                <ref target="http://gesamtkatalogderwiegendrucke.de/docs/SAMURAB.htm">M39817–M39889</ref>;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>PL</abbr> 149, 335A–368A; </bibl>
                            <bibl xml:id="opac_046576266">
                                <author>M. Marsmann</author>, Die Epistel des Rabbi Samuel an Rabbi Isaak, Siegen 1971, 202–438.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Díaz y Díaz</abbr>, 404f. Nr. 2098 (Hs. genannt);</bibl>
                            <bibl>
                                <author>R. Hernández</author>, Teólogos dominicos españoles pretridentinos, in: Repertorio de historia de las ciencias eclesiásticas en España, Bd. 3: Siglos XIII–XVI, Salamanca 1971 (Instituto de historia de la teologia española. Corpus scriptorum sacrorum Hispaniae. Estudios 2), 179–233, hier 180–188 (184 Hs. genannt);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Robles</abbr>, 90–96 Nr. 31.2 (95 Hs. genannt);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Stegmüller RB</abbr> 1183,1;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Kaeppeli</abbr> 146 (Hs. genannt);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>CALMA</abbr> 1, 183 Nr. 4;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>
                                    <hi rend="sup">2</hi>VL</abbr> 1, 236f. und 7, 85–89.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="4">
                        <locus from="138v" to="139r">138vb–139rb</locus>
                        <title>Sermo in festo nativitatis BMV (S65)</title>
                        <incipit xml:lang="la">
                            <ref type="biblical" cRef="Os_6,3">Quasi diluculum <gap reason="omitted"/>
                            </ref>. Verba predicta licet intelligantur de nativitate salvatoris possunt et convenire nativitati dei genitricis in quibus nobis duo ostenduntur: Gloriose virginis nativitas et nativitatis eius utilitas</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">
                                <ref type="biblical" cRef="Os_6,3">Quasi diluculum</ref>. Verba praedicta licet intelligantur de nativitate salvatoris possunt et convenire nativitati dei genitricis in quibus nobis duo ostenduntur: Gloriosae virginis nativitas et nativitatis eius utilitas</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">valde flexibilis est et flectere non ut iudicem inflexibilem. Flectamus ergo ad nos istam etc</explicit>
                        <note>Bislang nur hier nachgewiesen. </note>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Hagiographica</term>
                            <index>
                                <term>einzelne(r) Heilige(r)</term>
                                <index>
                                    <term>Maria mater Christi</term>
                                    <index>
                                        <term>Nativitas</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </index>
                        </index>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Sermones</term>
                            <index>
                                <term>De sanctis</term>
                                <index>
                                    <term>in festo Nativitatis BMV (S65)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </index>
                    </msItem>
                    <msItem n="5">
                        <locus from="139v" to="178v">139va–178va</locus>
                        <author ref="#peregrinus_de_oppeln">Peregrinus de Oppeln</author>
                        <title>Sermones de sanctis<note> cum sermonibus aliunde adscitis</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">De sancto Andrea apostolo</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">
                            <ref type="biblical" cRef="Iob_23,11">Vestigia illius <gap reason="omitted"/>
                            </ref>. Dominus vocavit Petrum et Andream dixit eis: <ref type="biblical" cRef="Mc_1,17">Venite post me</ref> volens ut venirent post eum non solum gressu corporis sed assimilacione conversacionis</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">
                                <ref type="biblical" cRef="Iob_23,11">Vestigia illius</ref>. Dominus vocavit Petrum et Andream dixit eis: <ref type="biblical" cRef="Mc_1,17">Venite post me</ref> volens ut venirent post eum non solum gressu corporis sed assimilatione conversationis</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">et quia tam digna est anima ideo ei subveniendum est</explicit>
                        <note>Insgesamt 46 Sermones von Andreas (S1) bis <quote type="rubric" xml:lang="la">de animabus</quote> (S80). Nach <bibl>
                                <abbr>Schneyer</abbr> 4, 548–574</bibl>, sind mit Initium nachweisbar: Nr. 106, 107, 110, 111, 113, 121, 125 (mit ergänztem Incipit aus: Legenda aurea cap. 45, <bibl>
                                <abbr>Maggioni LA</abbr>, 281</bibl>, ähnlich in <ref type="mss" cRef="644-helmst">Cod. Guelf. 644 Helmst.</ref>, 43r–45r), 128, 43, 130, 132, 134, 135, 64, 141, 142, 144–148, 150–152, 154–156, 158 (Incipit weicht ab), 287, 162, 164, 165, 167, 174, 181, 177, 169. Die von Schneyer z. T. abweichenden Initien stimmen jedoch weitgehend mit den Drucken und der modernen Ausgabe überein, so dass sie nicht eigens dokumentiert wurden. Hinzugefügt sind: </note>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="142r" to="143r">142rb–143ra</locus>
                            <title type="sub">Sermo 'Parati' in festo nativitatis domini (T6)</title>
                            <filiation>
                                <bibl>
                                    <abbr>Schneyer</abbr> 4, 538 Nr. 180,</bibl> auch in der 'Paratus'-Sammlung <ref type="mss" cRef="324-helmst">Cod. Guelf. 324 Helmst.</ref>, 7vb–8vb. </filiation>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>'Paratus'</term>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Sermones de tempore</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="145v" to="146v">145vb–146va</locus>
                            <quote type="rubric" xml:lang="la">De purificacione beate virginis Marie</quote>
                            <note> (S21). Gekürzt, <bibl>
                                    <abbr>Schneyer</abbr> 9, 889 Nr. 38</bibl> (aus <ref type="mss" cRef="23-26-aug-4f">Cod. Guelf. 23.26 Aug. 4°</ref>, 59r–64r).</note>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Hagiographica</term>
                                <index>
                                    <term>einzelne(r) Heilige(r)</term>
                                    <index>
                                        <term>Maria mater Christi</term>
                                        <index>
                                            <term>Purificatio</term>
                                        </index>
                                    </index>
                                </index>
                            </index>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Sermones</term>
                                <index>
                                    <term>De sanctis</term>
                                    <index>
                                        <term>in festo Purificationis BMV (S21)</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="148r" to="148v">148rb–vb</locus>
                            <author ref="#johannes_nigri">Johannes Nigri</author>
                            <quote type="rubric" xml:lang="la">Dominica in palmis</quote>
                            <note> (T24). </note>
                            <listBibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Schneyer/Hödl</abbr>: Johannes Nigri Nr. 234. </bibl>
                            </listBibl>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#johannes_nigri">Johannes Nigri</term>
                                <index>
                                    <term>Sermo in dominica palmarum (T24)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="152v" to="153v">152vb–153va</locus>
                            <quote type="rubric" xml:lang="la">In rogacionibus</quote>
                            <note> (T34). </note>
                            <incipit type="sermon" xml:lang="la">
                                <ref type="biblical" cRef="Iac_5,16">Multum enim valet <gap/>
                                </ref>. Verba hec sunt beati Gregorii pape. In precedenti dominica lectum est ewangelium beati Iohannis in quo dixit dominus discipulis suis: <ref type="biblical" cRef="Io_16,23">Si quid pecieritis patrem</ref>
                            </incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">
                                    <ref type="biblical" cRef="Iac_5,16">Multum enim valet</ref>. Verba haec sunt beati Gregorii papae. In praecedenti dominica lectum est evangelium beati Iohannis in quo dixit dominus discipulis</term>
                            </index>
                            <note>In dieser Form bislang nur hier nachgewiesen. </note>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Sermones</term>
                                <index>
                                    <term>De tempore</term>
                                    <index>
                                        <term>in Litaniis maioribus et minoribus (T34)</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="154r" to="1534">154rb–vb</locus>
                            <quote type="rubric" xml:lang="la">De spiritu sancto die penthecosten</quote>
                            <note> (T39). </note>
                            <incipit type="sermon" xml:lang="la">
                                <ref type="biblical" cRef="Io_14,23">Si quis diligit <gap reason="omitted"/>
                                </ref>. Hodie sancta ecclesia recolit quomodo apostolorum corda sunt repleta spiritu sancto et quia apostoli Christum dilexerunt ita spiritu sancto repleri meruerunt</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">
                                    <ref type="biblical" cRef="Io_14,23">Si quis diligit</ref>. Hodie sancta ecclesia recolit quomodo apostolorum corda sunt repleta spiritu sancto et quia apostoli Christum dilexerunt ita spiritu sancto repleri meruerunt</term>
                            </index>
                            <note>In dieser Form bislang nur hier nachgewiesen. </note>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Sermones</term>
                                <index>
                                    <term>De tempore</term>
                                    <index>
                                        <term>in festo Pentecostes (T39)</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="174v" to="175v">174vb–175vb</locus>
                            <quote type="rubric" xml:lang="la">De animabus</quote>
                            <note> (S80). 
                        <bibl>
                                    <abbr>Schneyer</abbr> 9, 896 Nr. 148</bibl> (aus <ref type="mss" cRef="23-26-aug-4f">Cod. Guelf. 23.26 Aug. 4°</ref>, 271v–273r), auch in den Peregrinus-Sammlungen <ref type="mss" cRef="395-helmst">Cod. Guelf. 395 Helmst.</ref>, 313ra–314va; <ref type="mss" cRef="644-helmst">644 Helmst.</ref>, 115r–116v.</note>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Sermones</term>
                                <index>
                                    <term>De sanctis</term>
                                    <index>
                                        <term>in festo Commemorationis omnium animarum (S80)</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="176r" to="177r">176rb–177rb</locus>
                            <title type="sub">Sermo II de animabus (S80)</title>
                            <note>
                                <bibl>
                                    <abbr>Schneyer</abbr> 9, 896 Nr. 149</bibl> (aus <ref type="mss" cRef="23-26-aug-4f">Cod. Guelf. 23.26 Aug. 4°</ref>, 273r–274v), auch in den Peregrinus-Sammlungen <ref type="mss" cRef="395-helmst">Cod. Guelf. 395 Helmst.</ref>, 314va–315va; <ref type="mss" cRef="644-helmst">644 Helmst.</ref>, 116v–117v.</note>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Sermones</term>
                                <index>
                                    <term>De sanctis</term>
                                    <index>
                                        <term>in festo Commemorationis omnium animarum (S80)</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="177r" to="178r">177rb–178ra</locus>
                            <title type="sub">Sermo III de animabus (S80)</title>
                            <note>
                                <bibl>
                                    <abbr>Schneyer</abbr> 9, 896 Nr. 150</bibl> (aus <ref type="mss" cRef="23-26-aug-4f">Cod. Guelf. 23.26 Aug. 4°</ref>, 274v–276r), auch in der Peregrinus-Sammlung <ref type="mss" cRef="644-helmst">Cod. Guelf. 644 Helmst.</ref>, 117v–118v.</note>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Sermones</term>
                                <index>
                                    <term>De sanctis</term>
                                    <index>
                                        <term>in festo Commemorationis omnium animarum (S80)</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="178r" to="178v">178ra–va</locus>
                            <title type="sub">Sermo IV de animabus (S80)</title>
                            <rubric xml:lang="la">Iterum de animabus sermo</rubric>
                            <incipit type="sermon" xml:lang="la">
                                <ref type="biblical" cRef="Sir_22,11">Modicum plora <gap reason="omitted"/>
                                </ref>. Quatuor sunt cause quare super mortuos modicum est plorandum: Primo quia omnes sumus morituri et viam mortuorum ingressuri</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">
                                    <ref type="biblical" cRef="Sir_22,11">Modicum plora</ref>. Quattuor sunt causae quare super mortuos modicum est plorandum: Primo quia omnes sumus morituri et viam mortuorum ingressuri</term>
                            </index>
                            <filiation>Auch in der Peregrinus-Sammlung <ref type="mss" cRef="644-helmst">Cod. Guelf. 644 Helmst.</ref>, 118v–119r.</filiation>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Sermones</term>
                                <index>
                                    <term>De sanctis</term>
                                    <index>
                                        <term>in festo Commemorationis omnium animarum (S80)</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <filiation>Die Sammlung mit z. T. abweichendem Textbestand auch in <ref type="mss" cRef="395-helmst">Cod. Guelf. 395 Helmst.</ref>, 246va–323vb; <ref type="mss" cRef="644-helmst">644 Helmst.</ref>, 1r–147vb; <ref type="mss" cRef="23-26-aug-4f">23.26 Aug. 4°</ref>, 1r–302v; <ref type="mss" cRef="811-novi">811 Novi</ref>, 1r–94v.</filiation>
                        <listBibl>
                            <head>Drucke</head>
                            <bibl>
                                <abbr>GW</abbr>
                                <ref target="http://gesamtkatalogderwiegendrucke.de/docs/PEREGRI.htm">M30906–M30917</ref>;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>VD16</abbr>
                                <ref target="http://gateway-bayern.de/VD16+P+1360">P 1360</ref>, <ref target="http://gateway-bayern.de/VD16+P+1361">P 1361</ref>;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Peregrinus <hi rend="normal">Sermones</hi>
                                </abbr>, 307–557.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <author>G. G. Meersseman</author>, Notice bio-bibliographique sur deux frères Précheurs silésiens du XIVe s. nommés "Peregrinus", in: Archivum Fratrum Praedicatorum 19 (1949), 266–274;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Schneyer</abbr> 4, 548–574;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Kaeppeli</abbr> 3194;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>
                                    <hi rend="sup">2</hi>VL</abbr> 7, 402–404;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Tatarzyński</abbr>, 65 Nr. 1.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="6">
                        <locus from="178v" to="183v">178va–183va</locus>
                        <title>Tractatus de confessione et poenitentiis</title>
                        <rubric xml:lang="la">Incipit confessionale</rubric>
                        <quote type="incipit" xml:lang="la">Scribitur Iosue quinto: <ref type="biblical" cRef="Ios_7,19">Da gloriam deo</ref>. Confiteri domino quid fecisti quia per veram confessionem dominus glorificatur</quote>
                        <quote type="explicit" xml:lang="la">nisi pullulaverit ex radice caritatis. Versus: <lg>
                                <l>Non reviviscunt que nunquam viva fuerunt</l>
                                <l>Sed reviviscunt que prius viva fuerunt.</l>
                            </lg> Amen.</quote>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Scribitur Iosuae quinto: Da gloriam deo. Confiteri domino quid fecisti quia per veram confessionem dominus glorificatur</term>
                        </index>
                        <filiation>Mit identischem Textbestand in <ref type="altMs">Mainz, StB, Hs. I 192</ref>, 15r–26r (<bibl>
                                <abbr>Mainz 2</abbr>, 181</bibl>, unter dem Titel "Speculum stultorum").</filiation>
                        <note>Ungedruckt; zu den abschließenden Versus vgl. <bibl>
                                <abbr>Walther II</abbr> 11431, 27261b, 33988</bibl>.</note>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Bloomfield</abbr> 1299;</bibl>
                            <bibl xml:id="gbv_326686193">
                                <author>P. Anciaux</author>, La théologie du sacrement de pénitence au XII<hi rend="sup">e</hi> siècle, Louvain 1949 (Dissertationes ad gradum magistri in Facultate Theologica vel in Facultate Iuris Canonici consequendum conscriptae. Ser. 2, 41), 425f. (mit Teildruck).</bibl>
                        </listBibl>
                        <note> – <locus from="183v">183vb</locus> leer.</note>
                    </msItem>
                    <msItem n="7">
                        <locus from="184r" to="192r">184ra–192ra</locus>
                        <author ref="#thomas_a_kempis">Thomas a Kempis</author>
                        <title>De imitatione Christi<note> (Liber I)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">In nomine domini Amen. De imitacione Christi et contemptu omnium vanitatum mundi. Capitulum I</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">
                            <ref type="biblical" cRef="Io_8,12">Qui sequitur me non ambulabit in tenebris</ref> dicit dominus. Hec sunt verba Christi quibus admonemur quatinus vitam eius et mores imitemur</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">
                                <ref type="biblical" cRef="Io_8,12">Qui sequitur</ref> dicit dominus. Haec sunt verba Christi quibus admonemur quatenus vitam eius et mores imitemur</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">non negligas teipsum tantum proficies quantum tibi ipsi vim intuleris</explicit>
                        <finalRubric xml:lang="la">Et sic explicit liber iste etc</finalRubric>
                        <note>Das Kapitelverzeichnis fehlt. </note>
                        <filiation>Die Wolfenbütteler Parallelüberlieferung (23 Hss., darunter 18 Codices Helmstadienses, drei Codices Augustei, ein Codex Gudianus latinus und ein Codex Novus) vollständig bei <bibl>
                                <abbr>Axters</abbr>, 89–91</bibl>; zur Fassung in fünf Büchern vgl. außerdem <ref type="mss" cRef="419-helmst">Cod. Guelf. 419 Helmst.</ref>, 1ra–48vb.</filiation>
                        <listBibl>
                            <head>Edition</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Pohl <hi rend="normal">Opera</hi>
                                </abbr> 2, 5–56;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Delaisse <hi rend="normal">Manuscrit</hi>
                                </abbr>, 181–222.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Bloomfield</abbr> 4633;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Rep. font.</abbr> 6, 230–232;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Petrus Trudonensis</abbr>, 202–211 Nr. 138, hier 203 Nr. 138.4;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Axters</abbr>, 90 (Hs. genannt);</bibl>
                            <bibl>
                                <author>U. Neddermeyer</author>, <hi rend="font-style:italic">Radix studii et speculum vitae</hi>. Verbreitung und Rezeption der "Imitatio Christi" in Handschriften und Drucken bis zur Reformation, in: Studien zum 15. Jahrhundert. Festschrift für Erich Meuthen zum 65. Geburtstag, hrsg. von <editor>J. Helmrath</editor> u. a., Bd. 1, München 1994, 457–481 (471 Hs. genannt);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>
                                    <hi rend="sup">2</hi>VL</abbr> 9, 467–470.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="8">
                        <locus from="192r" to="212r">192rb–212rb</locus>
                        <author ref="#gerardus_de_zutphania">Gerardus de Zutphania</author>
                        <title>Tractatus devotus de reformatione virium animae</title>
                        <rubric xml:lang="la">Incipit tractatulus de reformacione virium anime</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">
                            <ref type="biblical" cRef="Lc_10,30">Homo quidam descendit <gap/>
                            </ref>. Hiis verbis mistice humani generis lapsus describitur</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">
                                <ref type="biblical" cRef="Lc_10,30">Homo quidam descendit</ref>. Hiis verbis mystice humani generis lapsus describitur</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">multis ornatus virtutibus et sanctis operibus dignus introire gloriam eterne beatitudinis inveniaris Amen</explicit>
                        <finalRubric xml:lang="la">Istum tractatum composuit vir vite venerabilis dominus Gherhardus Zerbolt de Zutfania</finalRubric>
                        <filiation>Auch in <ref type="mss" cRef="589-helmst">Cod. Guelf. 589 Helmst.</ref>, 93r–126v.</filiation>
                        <listBibl>
                            <head>Ausgaben</head>
                            <bibl>
                                <abbr>RETM</abbr> G1640-20/5–20/70;</bibl>
                            <bibl xml:id="opac_50238588X">Gérard Zerbolt de Zutphen, Manuel de la réforme intérieure (= <hi rend="font-style:italic">Tractatus devotus de reformacione virium anime</hi>), éd. critique et trad. par <editor>F. J. Legrand</editor>, Turnhout 2001 (Sous la règle de Saint Augustin 8), 94–326 (mit dieser Hs., 55 genannt, Sigle W2).</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl xml:id="opac_032933983">
                                <author>J. T. M. M. van Rooij</author>, Gerard Zerbolt van Zutphen, Bd. 1: Leven en geschriften, Nijmegen u. a. 1936, 284 und 332f. Nr. 113 (diese Hs.);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Bloomfield</abbr> 2408;</bibl>
                            <bibl>
                                <author>P. Hamblenne</author>, Rezension zu: Manuel de la réforme intérieure. <hi rend="font-style:italic">Tractatus devotus de reformacione virium animae</hi>…, in: Scriptorium 57 (2003) 302–307 (303–305 Hs. genannt);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>CALMA</abbr> 4, 304 Nr. 8.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="9">
                        <locus from="212r" to="212v">212rb–va</locus>
                        <author ref="#johannes_de_schonhavia">Johannes de Schonhavia</author>
                        <title>Epistula II in Eemsteyn de cursu monachi<note> (Excerpta)</note>
                        </title>
                        <incipit xml:lang="la">Que est causa quod nos sumus tam inopes omnis spiritualis boni et tam aridi et indevoti</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Quae est causa quod nos sumus tam inopes omnis spiritualis boni et tam aridi et indevoti</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">miserabiliter in tormentis <sic>evomemus</sic> etc</explicit>
                        <finalRubric xml:lang="la">Explicit etc</finalRubric>
                        <note>Ungedruckt. Identifiziert nach der Überlieferung in <ref type="mss" cRef="615-helmst">Cod. Guelf. 615 Helmst.</ref>, 120r–v; <ref type="mss" cRef="1230-helmst">1230 Helmst.</ref>, 166r–v.</note>
                    </msItem>
                    <msItem n="10">
                        <locus from="212v" to="222r">212va–222ra</locus>
                        <author ref="#johannes_de_schonhavia">Johannes de Schonhavia</author>
                        <title>Epistula I in Eemsteyn seu Exhortatorium spirituale</title>
                        <incipit xml:lang="la">Dilectissimo michi in Christo Symoni nepoti meo frater Iohannes servus inutilis solo nomine et habitu religiosus salutem et de bono semper in melius proficere. Magnam michi leticiam tue dilectionis ingessit epistola</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Magnam mihi laetitiam tuae dilectionis ingessit epistula</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">da veniam lectori quia non docere presumpsi sed amico petenti satisfacere volui valete in deo salutari nostro Amen</explicit>
                        <finalRubric xml:lang="la">Explicit epistola Emsteyn</finalRubric>
                        <filiation>Auch in <ref type="mss" cRef="589-helmst">Cod. Guelf. 589 Helmst.</ref>, 71r–81v (Prolog und Schluss fehlen); <ref type="mss" cRef="703-helmst">703 Helmst.</ref>, 117r–138r; <ref type="mss" cRef="1112-helmst">1112 Helmst.</ref>, 227r–253v (Prolog fehlt); <ref type="mss" cRef="71-22-aug-2f">71.22 Aug. 2°</ref>, 256ra–265rb (Prolog fehlt); <ref type="mss" cRef="68-15-aug-8f">68.15 Aug. 8°</ref>, 50r–79r; <ref type="mss" cRef="658-1-novi">658.1 Novi</ref>, 1r–15r.</filiation>
                        <listBibl>
                            <head>Edition</head>
                            <bibl>
                                <author>V. Becker</author>, Een Brief van Jan van Schoonhoven, in: De Katholiek 86 (1884), 199–210 und 352–361; 87 (1885), 126–141.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Fijałek</abbr> 2, 330 (Hs. genannt);</bibl>
                            <bibl>
                                <author>A. Gruijs</author>, Jean de Schoonhoven (1356–1432). Son interpretation de I Jean 2,15 "N'aimez pas ce monde, ni ce qui est dans ce monde" – 'De contemptu huius mundi'. Texte et études, Nijmegen 1967, 122 (Hs. genannt, Sigle Wo);</bibl>
                            <bibl>
                                <author>A. Gruijs</author>, <author>E. Persoons</author>, Index des manuscrits contenant les œuvres de Jean de Schoonhoven (1356–1432), in: Scriptorium 20 (1966), 75–82 (81 Hs. genannt, Sigle Wo);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Meier <hi rend="normal">Werke</hi>
                                </abbr>, 28 Nr. 25 (Hs. als Werk von Jacobus de Paradiso genannt);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Porębski <hi rend="normal">Opuscula</hi>
                                </abbr>, 94f. Nr. 118 (95 Hs. als Werk von Jacobus de Paradiso genannt);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Mertens</abbr>, 278 Nr. 25,</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Petrus Trudonensis</abbr>, 144 Nr. 92.1 (Hs. genannt);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Tatarzyński <hi rend="normal">Dzieła</hi>
                                </abbr>, 230f. Nr 8 (231 Hs. genannt).</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="11">
                        <locus from="222r" to="227r">222ra–227rb</locus>
                        <author ref="#ambrosius_autpertus">Ambrosius Autpertus</author>
                        <title>De conflictu virtutum et vitiorum</title>
                        <incipit xml:lang="la">Apostolica vox clamat per orbem atque in precinctu fidei positis ne securitate torpeant</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Apostolica vox clamat per orbem atque in praecinctu fidei positis ne securitate torpeant</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">vigilanti studio attende que dico et me adhuc magis stupenda narrante fidem prebeto etc</explicit>
                        <finalRubric xml:lang="la">Explicit conflictus viciorum et virtutum</finalRubric>
                        <note>Endet mit Kapitel 26, die beiden letzten Kapitel fehlen.</note>
                        <filiation>Mit unterschiedlichen Textschlüssen auch in <ref type="mss" cRef="122-helmst">Cod. Guelf. 122 Helmst.</ref>, 337vb-343vb; <ref type="mss" cRef="237-helmst">237 Helmst.</ref>, 102ra–107va; <ref type="mss" cRef="272-helmst">272 Helmst.</ref>, 133va–137rb; <ref type="mss" cRef="83-5-aug-2f">83.5 Aug. 2°</ref>, 209rb–219vb; <ref type="mss" cRef="33-14-aug-4f">33.14 Aug. 4°</ref>,128v–140r; <ref type="mss" cRef="42-1-aug-4f">42.1 Aug. 4°</ref>, 213r–224r; <ref type="mss" cRef="50-6-aug-4f">50.6 Aug. 4°</ref>, 116r–121v; <ref type="mss" cRef="188-gud-lat">188 Gud. lat.</ref>, 44va–54rb; <ref type="mss" cRef="210-gud-lat">210 Gud. lat.</ref>, 66v–79v; <ref type="mss" cRef="17-noviss-12f">17 Noviss. 12°</ref>, 73r–88v; ein Exzerpt in <ref type="mss" cRef="203-helmst">Cod. Guelf. 203 Helmst.</ref>, 22vb-24ra.</filiation>
                        <listBibl>
                            <head>Edition</head>
                     <!--bibl><abbr>PL</abbr> 17, 1054–1074; 40, 1091–1103; 83, 1131–1141; </bibl-->
                            <bibl>
                                <abbr>CC CM</abbr> 27B, 909–931, hier bis 929.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Bloomfield</abbr> 455;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Kurz 5/1</abbr>, 67–71 (70 Nr. 65 Hs. genannt);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>CPPM</abbr> 3009;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>CALMA</abbr> 1, 202 Nr. 3.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="12">
                        <locus from="227r" to="231r">227rb–231rb</locus>
                        <author ref="#henricus_de_calcar">Henricus de Calcar</author>
                        <title>Exercitatorium monachale</title>
                        <rubric xml:lang="la">Incipit exercitatorium monachale</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Volens purgari a peccatis graciam impetrare et indulgenciam consequi salutarem</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Volens purgari a peccatis gratiam impetrare et indulgentiam consequi salutarem</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">viriliter ergo age et confortaberis. Ama deum et amaberis in eternum</explicit>
                        <finalRubric xml:lang="la">Explicit exercitatorium bonum</finalRubric>
                        <filiation>Separat auch in <ref type="mss" cRef="552-helmst">Cod. Guelf. 552 Helmst.</ref>, 215r–221v; <ref type="mss" cRef="657-helmst">657 Helmst.</ref>, 172r–178v; <ref type="mss" cRef="1394-helmst">1394 Helmst.</ref>, 2r–15v, sowie im handschriftlichen, separat foliierten Teil des Mischbandes <ref type="inkunabeln" cRef="e-127-4f-helmst">E 127.4° Helmst.</ref>, 37r–47r. Die Kapitel 8–11 separat auch als Teil eines 1458 für Wöltingerode angefertigten Sammelkonvolutes in <ref type="mss" cRef="667-helmst">Cod. Guelf. 667 Helmst.</ref>, 244r–247r; <ref type="mss" cRef="1234-helmst">1234 Helmst.</ref>, 145r–153r. Eine erheblich gekürzte und modifizierte Fassung in <ref type="mss" cRef="807-helmst">Cod. Guelf. 807 Helmst.</ref>, 96v–101r. Als zusätzliches zweites Buch der "Imitatio Christi" ist der Text zu finden in <ref type="mss" cRef="419-helmst">Cod. Guelf. 419 Helmst.</ref>, 9ra–14rb; <ref type="mss" cRef="808-helmst">808 Helmst.</ref>, 40v–50r; <ref type="mss" cRef="896-helmst">896 Helmst.</ref>, 26r–35v; <ref type="mss" cRef="953-helmst">953 Helmst.</ref>, 16r–22v; <ref type="mss" cRef="42-1-aug-4f">42.1 Aug. 4°</ref>, 18r–25v.</filiation>
                        <listBibl>
                            <head>Edition</head>
                            <bibl>
                                <author>K. Hirsche</author>, Prolegomena zu einer neuen Ausgabe der Imitatio Christi nach dem Autograph des Thomas von Kempen, Bd. 1, Berlin 1873, 464–520, Text 482–504.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Bloomfield</abbr> 6533;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>
                                    <hi rend="sup">2</hi>VL</abbr> 2, 379–384, hier 383 Nr. 3b;</bibl>
                            <bibl>
                                <author>H. Rüthing</author>, Der Kartäuser Heinrich Egher von Kalkar 1328–1408, Göttingen 1967 (Veröffentlichungen des Max-Planck-Instituts für Geschichte 18 = Studien zur Germania sacra 8), 150–154;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Emery <hi rend="normal">Prolegomena</hi>
                                </abbr>, 588–617 (616 Hs. genannt);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>CALMA</abbr> 5, 385 Nr. 4.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="13">
                        <locus from="231r" to="231v">231rb–va</locus>
                        <title>Sermo in festo ss. Trinitatis (T40)</title>
                        <incipit xml:lang="la">Gloria patri et filio et spiritui sancto. Hec verba consuevit sancta mater ecclesia frequenter recitare quia homo ad hoc creatus est ut semper deum laudet</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Gloria patri et filio et spiritui sancto. Haec verba consuevit sancta mater ecclesia frequenter recitare quia homo ad hoc creatus est ut semper deum laudet</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">hiis tribus de causis gloria sit spiritui sancto Amen</explicit>
                        <filiation>Auch in <ref type="altMs">Uppsala, UB, C 387</ref>, 122r–123r (<bibl>
                                <abbr>Uppsala</abbr> 4, 564</bibl>).</filiation>
                        <note>Ähnlich <bibl>
                                <abbr>Schneyer</abbr> 9, 491 Nr. 42.</bibl>
                        </note>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Sermones</term>
                            <index>
                                <term>De tempore</term>
                                <index>
                                    <term>in festo ss. Trinitatis (T40)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </index>
                    </msItem>
                    <msItem n="14">
                        <locus from="231v" to="239r">231vb–239rb</locus>
                        <title>Soliloquium</title>
                        <rubric xml:lang="la">Incipit Soliloquium</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">
                            <ref type="biblical" cRef="Dt_32,28">Gens absque consilio <gap reason="omitted"/>
                            </ref>. Licet multe sciencie sunt homini melior tamen est illa qua homo cognoscit se ipsum</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">
                                <ref type="biblical" cRef="Dt_32,28">Gens absque consilio</ref>. Licet multae scientiae sunt homini melior tamen est illa qua homo cognoscit se ipsum</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">ubi vero recte processi laudetur gracia Christi ad cuius honorem et beatissime matris eius presens opusculum compilavi</explicit>
                        <finalRubric xml:lang="la">Deo gracias. Explicit Soliloquium</finalRubric>
                        <filiation>Bisher nur in <ref type="altMs" target=" http://manuscripta.at/?ID=5050">Wien, ÖNB, Cod. 4546</ref>, 1r–23r (<bibl xml:id="opac_136752071">Tabulae codicum manu scriptorum … in Bibliotheca Palatina Vindobonensi asservatorum, Bd. 3, Wien 1869, 306</bibl>) nachgewiesen. </filiation>
                        <note>Das bislang unbeachtet gebliebene Werk ist weithin aus Zitaten ähnlicher Texte wie den pseudobernhardinischen "Meditationes piissimae" (<bibl>
                                <abbr>PL</abbr> 184, 485A–C</bibl>) oder dem pseudoaugustinischen "Speculum peccatorum" (cap. 6, <bibl>
                                <abbr>PL</abbr> 40, 988</bibl>) kompiliert. Es ist in Kapitel und einen Epilog gegliedert, denen jeweils ein Bibelzitat vorangestellt ist. Ungedruckt. </note>
                        <index indexName="nasa">
                            <term type="author" ref="#ps-bernardus_claraevallensis">Ps.-Bernardus Claraevallensis</term>
                            <index>
                                <term type="title">Meditationes piissimae de cognitione humanae conditionis</term>
                                <index>
                                    <term type="title">(Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </index>
                        <index indexName="nasa">
                            <term type="author" ref="#ps-augustinus_aurelius">Ps.-Augustinus</term>
                            <index>
                                <term type="title">Speculum peccatorum (Ausz.)</term>
                            </index>
                        </index>
                    </msItem>
                    <msItem n="15">
                        <locus from="239r" to="240rb">239rb–240rb</locus>
                        <title>Soliloquium breve</title>
                        <rubric xml:lang="la">Ut sciam et intelligam</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">
                            <ref type="biblical" cRef="Ps_24,4">Vias tuas <gap/>
                            </ref>. Ut videlicet sciam et intelligam ubi et quomodo te queram ubi et quomodo te inveniam</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">
                                <ref type="biblical" cRef="Ps_24,4">Vias tuas</ref>. Ut videlicet sciam et intelligam ubi et quomodo te quaeram ubi et quomodo te inveniam</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">et omnes iniquitates meas dele. Concede michi misericors deus etc</explicit>
                        <note>Der Beginn erinnert an das "Proslogion" des Anselmus Cantuariensis. Ungedruckt und in dieser Form bislang nur hier nachgewiesen. </note>
                        <index indexName="nasa">
                            <term type="author" ref="#anselmus_cantuariensis">Anselmus Cantuariensis</term>
                            <index>
                                <term type="title">Proslogion</term>
                                <index>
                                    <term>(erw.)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </index>
                    </msItem>
                    <msItem n="16">
                        <locus from="240r" to="244v">240rb–244vb</locus>
                        <title>Meditationes de salutatione BMV<note> (ex Stimulo amoris maiori excerptae)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Incipiunt dicta beati Augustini</rubric>
                        <msItem>
                            <locus from="240r" to="243r">240rb–243ra</locus>
                            <title type="sub">Meditatio de 'Salve Regina' (cap. III,19)</title>
                            <incipit xml:lang="la">Ad salutandam virginem gloriosam primo debes considerare eius magnitudinem nec enim circa filium suum amplius potuit elevari</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Ad salutandam virginem gloriosam primo debes considerare eius magnitudinem nec enim circa filium suum amplius potuit elevari</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">dulcis liquefactis O clemens o pia o dulcis virgo Maria</explicit>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Stimulus amoris maior</term>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>(Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="243r" to="244v">243ra–244vb</locus>
                            <title type="sub">Meditatio de salutatione angelica (cap. III,16)</title>
                            <incipit xml:lang="la">
                                <ref type="biblical" cRef="Lc_1,28">Ave Maria <gap/>
                                </ref> etc. Tibi domine deus meus gracias quas possum refero ex intimis precordiis meis qui pro nobis indignis dignatus es naturam nostram assumere</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">
                                    <ref type="biblical" cRef="Lc_1,28">Ave Maria</ref> etc. Tibi domine deus meus gratias quas possum refero ex intimis praecordiis meis qui pro nobis indignis dignatus es naturam nostram assumere</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">obliviscitur homo sui recogitans que sunt matris et filii</explicit>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Stimulus amoris maior</term>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>(Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <finalRubric xml:lang="la">Amen. Expliciunt dicta beati Augustini</finalRubric>
                        <note>Ob die beiden Texte dem <term type="title">Stimulus amoris maior I</term> oder dem <term type="title">Stimulus amoris maior II</term> entnommen wurden, ist aus Textgestalt und -anordnung nicht eindeutig zu erkennen.</note>
                        <filiation>Beide Texte separat auch in <ref type="mss" cRef="552-helmst">Cod. Guelf. 552 Helmst.</ref>, 252r–254v und 258r–262r; der erste Text auch in <ref type="mss" cRef="311-gud-lat">Cod. Guelf. 311 Gud. lat.</ref>, 143r–146v. – Der Stimulus amoris maior I vollständig in <ref type="mss" cRef="83-2-aug-2f">Cod. Guelf. 83.2 Aug. 2°</ref>, 181ra–233vb; <ref type="mss" cRef="18-7-aug-4f">18.7 Aug. 4°</ref>, 1r–108r; Stimulus amoris maior II in <ref type="mss" cRef="568-helmst">Cod. Guelf. 568 Helmst.</ref>, 180r–299v. Die besondere 'Redactio Bursfeldensis' in <ref type="mss" cRef="203-helmst">Cod. Guelf. 203 Helmst.</ref>, 36ra–41vb; <ref type="mss" cRef="552-helmst">552 Helmst.</ref>, 224r–234v. Auszüge in <ref type="mss" cRef="900-helmst">Cod. Guelf. 900 Helmst.</ref>, 345v–364r (keiner Redaktionsstufe zuzuordnen). </filiation>
                        <listBibl>
                            <head>Drucke (nur 'Stimulus amoris maior I')</head>
                            <bibl>
                                <abbr>GW</abbr>
                                <ref target="http://gesamtkatalogderwiegendrucke.de/docs/GW04820.htm">4820</ref>–<ref target="http://gesamtkatalogderwiegendrucke.de/docs/GW04826.htm">4826</ref>;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>VD16</abbr>
                                <ref target="http://gateway-bayern.de/VD16+B+6584">B 6584</ref>, <ref target="http://diglib.hab.de/drucke/e-99-8f-helmst-3s/start.htm?image=00176">
                                    <hi rend="normal">87v</hi>
                                </ref>–<ref target="http://diglib.hab.de/drucke/e-99-8f-helmst-3s/start.htm?image=00185">
                                    <hi rend="normal">93r</hi>
                                </ref> und <ref target="http://diglib.hab.de/drucke/e-99-8f-helmst-3s/start.htm?image=00157">
                                    <hi rend="normal">79r</hi>
                                </ref>–<ref target="http://diglib.hab.de/drucke/e-99-8f-helmst-3s/start.htm?image=00164">
                                    <hi rend="normal">82v</hi>
                                </ref> (in der Abfolge der Hs.);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>PL</abbr> 149, 583B–590D;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Bonaventurae opera Peltier</abbr> 12, 631–703, hier 699–702 und 691–694.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Bloomfield</abbr> 1294;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Mohan</abbr>, 92;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Distelbrink</abbr>, 194f. Nr. 217;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>
                                    <hi rend="sup">2</hi>VL</abbr> 9, 335–341;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Eisermann</abbr>, 200–203;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Kurz 5/1</abbr>, 450 (Hs. genannt als "Excerpta varia Augustini");</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Sicard <hi rend="normal">Iter victorinum</hi>
                                </abbr>, 647–649 (ohne Kenntnis dieser Hs.).</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="17">
                        <locus from="245r" to="245v">245ra–vb</locus>
                        <title>Meditatio in Parasceve<note> (ex Stimulo amoris minori excerpta)</note>
                        </title>
                        <incipit xml:lang="la">
                            <ref type="biblical" cRef="Io,19_25">Stabat iuxta crucem <gap/>
                            </ref>. O domina mea ubi stas numquid iuxta crucem ymmo certe in cruce ibi es cum filio crucifixo</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">
                                <ref type="biblical" cRef="Io,19_25">Stabat iuxta crucem</ref>. O domina mea ubi stas numquid iuxta crucem immo certe in cruce ibi es cum filio crucifixo</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">vulnerabitur tristicia et dolore et sic a te sine vulneribus non recedam</explicit>
                        <finalRubric xml:lang="la">Tu autem domine miserere nobis Amen. <w>De<supplied>o</supplied>
                            </w> gracias</finalRubric>
                        <note>Wie ein Vergleich mit der Parallelüberlieferung und den Ausgaben ergibt, kommt der Text der redactio minor des "Stimulus amoris" am nächsten.</note>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl xml:id="opac_312357044">Stimulus amoris Fr. Iacobi Mediolanensis, secundum codices mss. emendata et denuo ed. a PP. Collegii S. Bonaventurae, Quaracchi 1949 (Bibliotheca Franciscana ascetica medii aevi 4), 1–132, hier 77–81.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Bloomfield</abbr> 4159;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Mohan</abbr>, 18, 299;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Distelbrink</abbr> 196f. Nr. 219;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Seewald</abbr>, 41' (Hs. genannt);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>
                                    <hi rend="sup">2</hi>VL</abbr> 9, 335–341.</bibl>
                        </listBibl>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Stimulus amoris minor</term>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>(Ausz.)</term>
                            </index>
                        </index>
                    </msItem>
                    <msItem n="18">
                        <locus from="245v" to="246r">245vb–246ra</locus>
                        <author ref="#ps-bernardus_claraevallensis">Ps.-Bernardus Claraevallensis</author>
                        <title>De regimine vitae</title>
                        <incipit xml:lang="la">
                            <ref type="biblical" cRef="Mt_19,21">Si vis esse perfectus</ref> hec racionabiliter teneas: Semper habeas pre oculis tuis mala tua et aliorum bona</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">
                                <ref type="biblical" cRef="Mt_19,21">Si vis</ref> haec rationabiliter teneas: Semper habeas prae oculis tuis mala tua et aliorum bona</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">quod facere poteris facias et in nullo te exemptes maxime in ecclesia</explicit>
                        <note>Nachgetragen, ungedruckt.</note>
                        <listBibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Bloomfield</abbr> 5677.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="19">
                        <locus from="246r">246rb</locus>
                        <title>De abstinentia cibi versus VIII</title>
                        <quote type="incipit" xml:lang="la">
                            <lg>
                                <l>Sic tempus pensa cum re quod stet tua mensa</l>
                                <l>Soli frugalis tibi sit paribus sociabis</l>
                            </lg>
                        </quote>
                        <quote type="explicit" xml:lang="la">
                            <lg>
                                <l>Pauper pro Christo quis umquam dicior isto</l>
                                <l>Si Christum bene scis satis est si cetera nescis.</l>
                            </lg>
                        </quote>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Sic tempus pensa cum re quod stet tua mensa | Soli frugalis tibi sit paribus sociabis</term>
                        </index>
                        <note>Acht Verse, nachgetragen, ungedruckt. Vgl. dazu <bibl>
                                <abbr>Walther I</abbr> 18134</bibl> (nach dieser Hs.).</note>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Versus</term>
                            <index>
                                <term>de abstinentia cibi</term>
                            </index>
                        </index>
                        <note> – <locus from="246v">246v</locus> leer.</note>
                    </msItem>
                </msContents>
                <physDesc>
                    <objectDesc form="codex">
                        <supportDesc material="chart">
                            <support>
                                <p>
                                    <material>Papier</material>
                                </p>
                                <p>Wasserzeichen: <watermark>Zwei Schlüssel, gekreuzt, zweikonturiger Schaft, eckiger Griff</watermark>: <bibl>
                                        <abbr>WZIS</abbr>
                                        <ref type="wzis" cRef="EE7185-PO-121059">EE7185-PO-121059</ref>
                                    </bibl> (<date>1421</date>), <bibl>
                                        <ref type="wzis" cRef="DE8085-PO-121079">DE8085-PO-121079</ref>
                                    </bibl> (<date>1418</date>). <watermark>Zwei Schlüssel, gekreuzt, zweikonturiger Schaft, runder Griff</watermark>: <bibl>
                                        <abbr>WZIS</abbr>
                                        <ref type="wzis" cRef="DE1335-PO-120928">DE1335-PO-120928</ref>
                                    </bibl> (<date>1420</date>), <bibl>
                                        <ref type="wzis" cRef="DE1335-PO-120944">DE1335-PO-120944</ref>
                                    </bibl> (<date>1419</date>), <bibl>
                                        <ref type="wzis" cRef="DE3285-PO-120924">DE3285-PO-120924</ref>
                                    </bibl> (<date>1422</date>, weiterer Typ nicht nachweisbar). <watermark>Zwei Schlüssel im Kreis, einkonturiger Schaft</watermark> (nicht nachweisbar). <watermark>Ochsenkopf mit Augen und Nasenlöchern, darüber einkonturige Stange, darüber Blume</watermark>: <bibl>
                                        <abbr>WZMA</abbr>
                                        <ref type="wzma" target="http://www.wzma.at/6483">AT5000-535_96</ref>
                                    </bibl> (<date>um 1425</date>). <watermark>Ochsenkopf mit Augen und Nasenlöchern, darüber einkonturige Stange, darüber Stern</watermark>: <bibl>
                                        <abbr>WZIS</abbr>
                                        <ref type="wzis" cRef="DE2040-PO-76343">DE2040-PO-76343</ref>
                                    </bibl> (<date>1425</date>), <bibl>
                                        <ref type="wzis" cRef="DE4620-PO-76361">DE4620-PO-76361</ref>
                                    </bibl> (<date>1424</date>). <watermark>Ochsenkopf mit Augen, darüber zweikonturige Stange, darüber Blume, daneben Kreis</watermark> (nicht nachweisbar). </p>
                            </support>
                            <extent>
                                <measure type="leavesCount" quantity="246">246 Bl.</measure>
                                <dimensions type="leaf" unit="cm">
                                    <height unit="cm" quantity="29.5">29,5</height>
                                    <width unit="cm" quantity="21.5">21,5</width>
                                </dimensions>
                            </extent>
                            <foliation>Tintenfoliierung modern: <quote>1</quote>–<quote>246</quote>. 
                     </foliation>
                            <collation>
                                <formula>8 VI (96). V (106). 11 VI (238). I+1 (241). II+1 (246).</formula>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Buch- und Schriftwesen</term>
                                    <index>
                                        <term>Kustoden</term>
                                    </index>
                                </index>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Buch- und Schriftwesen</term>
                                    <index>
                                        <term>Reklamanten</term>
                                    </index>
                                </index>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Buch- und Schriftwesen</term>
                                    <index>
                                        <term>Lagensignaturen</term>
                                    </index>
                                </index>
                                <catchwords>Im gesamten Codex Reklamanten, dazu Lage 2–9 mit Kustoden auf der ersten Rectoseite jeder Lage: <hi rend="font-style:italic">primus sexternus – nonus sexternus</hi>, außerdem Lagensignaturen in arabischen Zahlen. </catchwords> Lagenmitte durch Pergamentfalze verstärkt; aus dem gleichen Codex wie der VS.</collation>
                            <condition>
                                <p>Ab <locus from="239">Bl. 239</locus> Lagenverbund durch Restaurierung gestört.</p>
                            </condition>
                        </supportDesc>
                        <layoutDesc>
                            <layout columns="2" writtenLines="38 46" ruledLines="0">
                                <p>
                                    <locus from="1r" to="106r">1ra–106rb</locus>
                                    <dimensions type="written" unit="cm">
                                        <height unit="cm" quantity="23.5">23–23,5</height>
                                        <width unit="cm" quantity="15">15</width>
                                    </dimensions>, zweispaltig (Spalten wechselnd 6–6,5 cm breit), 38–46 Zeilen, Blind- und Tintenliniierung des Textspiegels; </p>
                            </layout>
                            <layout columns="2" writtenLines="44 54" ruledLines="0">
                                <p>
                                    <locus from="106v" to="246r">106va–246rb</locus>
                                    <dimensions type="written" unit="cm">
                                        <height unit="cm" quantity="23.5">23–23,5</height>
                                        <width unit="cm" quantity="17">16–17</width>
                                    </dimensions>,  zweispaltig (Spalten meist 7 cm, vereinzelt auch 7,5–8 cm breit), 44–54 Zeilen, ab <locus from="129v">Bl. 129va</locus> zumeist regelmäßig 44–46 Zeilen, dünne Tintenliniierung des Textspiegels.</p>
                            </layout>
                        </layoutDesc>
                    </objectDesc>
                    <handDesc hands="3">
                        <summary>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Schriftarten</term>
                                <index>
                                    <term>Gotische Schriften</term>
                                    <index>
                                        <term>jüngere gotische Kursive</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </index> Regelmäßige jüngere gotische Kursive von drei Händen, </summary>
                        <handNote script="cursrecent" medium="ink" scope="sole">
                            <p>Hand 1: <locus from="1r" to="106r">1ra–106rb</locus>; </p>
                        </handNote>
                        <handNote script="cursrecent" medium="ink" scope="sole">
                            <p>Hand 2: <locus from="106v" to="245v">106va–245vb</locus>; </p>
                        </handNote>
                        <handNote script="cursrecent" medium="ink" scope="sole">
                            <p>Hand 3: Nachträge <locus from="245v" to="246r">245vb–246rb</locus>.</p>
                        </handNote>
                    </handDesc>
                    <decoDesc>
                        <decoNote type="rubric">
                            <p>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Buchschmuck</term>
                                    <index>
                                        <term>Lombarden</term>
                                    </index>
                                </index> Rubriziert, rote Lombarden.</p>
                        </decoNote>
                    </decoDesc>
                    <additions>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Buch- und Schriftwesen</term>
                            <index>
                                <term>Marginalien</term>
                            </index>
                        </index>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Buch- und Schriftwesen</term>
                            <index>
                                <term>Nota-Vermerke</term>
                            </index>
                        </index>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Buch- und Schriftwesen</term>
                            <index>
                                <term>Notazeichen</term>
                            </index>
                        </index> Im gesamten Codex Marginalien, Notazeichen und Korrekturen der anlegenden und anderer Hände.</additions>
                    <bindingDesc>
                        <binding contemporary="true" notBefore="1401" notAfter="1500">
                            <p>Spätgotischer Holzdeckelband, mit ungefärbtem <material>Schweinsleder</material> überzogen. Streicheisenlinien. Einzelstempel <stamp>Schrift, Buchstabe <hi rend="font-style:italic">G</hi> in Vierpaß</stamp>: <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s008238">s008238</ref>.</bibl>
                                <stamp>Stern, achtstrahlig</stamp>: <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s009032">s009032</ref>
                                </bibl>. <stamp>Stern, Hexagramm</stamp>: <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s003241">s003241</ref>.</bibl> Sämtlich der sonst nicht weiter bekannten Werkstatt "Buchstabe G in Vierpass" (<bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="w001487">w001487</ref>) zugeschrieben.</bibl> Vier Doppelbünde, dazwischen alternierend drei einfache Zierbünde ohne Heftfunktion. Kapital an Kopf und Schwanz mit ungefärbten Lederstreifen umflochten. Zwei Langriemenschließen verloren, Dornen vom VD entfernt, Gegenbleche mit Riemenresten erhalten, von VD und HD jeweils fünf Schonernägel entfernt. Auf der abgeschrägten Oberkante des <locus from="VD">VD</locus> Rest eines Signaturschildchens aus <material>Papier</material> mit dem roten Buchstaben <quote type="rubric">E</quote>. 
                        Die Einbandgestaltung, insbesondere Bünde und Beschläge, ist ungeachtet der abweichenden Stempel mit zahlreichen weiteren Einbänden aus dem Benediktinerkloster St. Blasius in Northeim identisch, vgl. die Liste bei <ref type="mss" cRef="296-helmst">Cod. Guelf. 296 Helmst.</ref> – Zwischen <locus from="22">Bl. 22</locus> und <locus from="23">Bl. 23</locus> ein Leserädchen aus <material>Pergament</material> (Durchmesser mit Halterung 5,5 cm) mit den roten römischen Zahlen <quote type="rubric">I</quote>–<quote type="rubric">IIII</quote>, Halterung durch einfache federgezeichnete Lilien und Eicheln verziert, das zugehörige Registrum fehlt, vgl. <bibl>
                                    <abbr>Lesser <hi rend="normal">Registerknöpfe</hi>
                                    </abbr>, 236.</bibl>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Buch- und Schriftwesen</term>
                                    <index>
                                        <term>Lesezeichen</term>
                                        <index>
                                            <term>Leserädchen</term>
                                        </index>
                                    </index>
                                </index>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Einbände, bemerkenswerte</term>
                                    <index>
                                        <term>gotische Stempeleinbände (Werkstatt nach EBDB)</term>
                                        <index>
                                            <term>Northeim, Benediktinerkloster St. Blasius (?)</term>
                                            <index>
                                                <term>Buchstabe G in Vierpass</term>
                                            </index>
                                        </index>
                                    </index>
                                </index>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Einband</term>
                                    <index>
                                        <term>Kapital, umflochten</term>
                                    </index>
                                </index>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Einband</term>
                                    <index>
                                        <term>Schließen</term>
                                        <index>
                                            <term>Langriemenschließen</term>
                                        </index>
                                    </index>
                                </index>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Einband</term>
                                    <index>
                                        <term>Beschläge</term>
                                        <index>
                                            <term>Schonernägel (entfernt)</term>
                                        </index>
                                    </index>
                                </index>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Einband</term>
                                    <index>
                                        <term>Signaturschild</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </p>
                        </binding>
                    </bindingDesc>
                </physDesc>
                <history>
                    <origin>
                        <p>Der Codex wurde zwischen 1421 und 1426 im südlichen Niedersachsen, nach den Einbandmerkmalen wahrscheinlich im Benediktinerkloster St. Blasius in Northeim, geschrieben. </p>
                    </origin>
                    <provenance>
                        <p>Nach Ausweis des Signaturfragmentes auf dem VD gelangte der Codex wie zwölf weitere Hss. (<ref type="mss" cRef="373-helmst">Cod. Guelf. 373 Helmst.</ref> Teil II, <ref type="mss" cRef="390-helmst">Cod. Guelf. 390 Helmst.</ref>, <ref type="mss" cRef="430-helmst">430 Helmst.</ref>, <ref type="mss" cRef="459-helmst">459 Helmst.</ref>, <ref type="mss" cRef="554-helmst">554 Helmst.</ref>, <ref type="mss" cRef="588-helmst">588 Helmst.</ref>, <ref type="mss" cRef="596-helmst">596 Helmst.</ref>, <ref type="mss" cRef="597-helmst">597 Helmst.</ref>, <ref type="mss" cRef="730-helmst">730 Helmst.</ref>, <ref type="mss" cRef="803-helmst">803 Helmst.</ref>, <ref type="mss" cRef="884-helmst">884 Helmst.</ref> und <ref type="mss" cRef="887-helmst">887 Helmst.</ref>) zu einem unbekannten Zeitpunkt, spätestens vor dem Neubau der Northeimer Konventsbibliothek im Jahre 1517, ins <rs type="corporate" role="owner_previous" ref="#clus_kloster_benediktiner">Benediktinerkloster Clus</rs>. </p>
                    </provenance>
                    <acquisition>
                        <p>
                     Am <date>3.2.1624</date> von dort in die Universitätsbibliothek Helmstedt überführt, <date>1644</date> in deren Handschriftenkatalog (<ref type="mss" cRef="27-2-aug-2f">Cod. Guelf. 27.2 Aug. 2°</ref>, <ref target="http://diglib.hab.de/mss/27-2-aug-2f/start.htm?image=00073">30r</ref>) als <quote xml:lang="la">Dictionarium Latino–Germanicum. Epistola Samuelis Maroccani contra iudeos ex Arabico, latina. Vitae Patrum. De <sic>informatione</sic> virium anime Tractatus Gerhardi Zutphaniensis etc.</quote> unter den <quote xml:lang="la">Miscellanei MSS<hi rend="sup">ti</hi> in folio</quote> verzeichnet; auf dem <locus from="VS">VS</locus> die entsprechende Helmstedter Signatur <quote>Misc. 53.</quote> Im Handschriftenverzeichnis von <date>1797</date> (<ref type="mss" cRef="ba-iii-52">BA III, 52</ref>) unter Nr. <quote>283</quote> ausführlich beschrieben.</p>
                    </acquisition>
                </history>
                <additional>
                    <adminInfo>
                        <recordHist>
                            <source>
                                <bibl>Die mittelalterlichen Helmstedter Handschriften der Herzog August Bibliothek. Teil II: Cod. Guelf. 277 bis 370 Helmst. Mit einem Anhang: Die mittelalterlichen Handschriften und Fragmente der Ehemaligen Universitätsbibliothek Helmstedt, beschrieben von Bertram Lesser. Wiesbaden 2022.</bibl>
                            </source>
                        </recordHist>
                    </adminInfo>
                    <listBibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Heinemann</abbr> Nr. 404.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Kurz 5/2</abbr>, 511.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Tatarzyński</abbr>, 65.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Lesser <hi rend="normal">Bücherverbreitung</hi>
                            </abbr>, 338.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Lesser <hi rend="normal">Clus</hi>
                            </abbr>, 218.</bibl>
                    </listBibl>
                </additional>
                <msPart rend="condensed" xml:id="_369-helmst_1">
                    <msIdentifier>
                        <idno>VS</idno>
                    </msIdentifier>
                    <head>
                        <origDate notBefore="1201" notAfter="1250">13. Jh., 1. Hälfte</origDate>
                        <origPlace>Norddeutschland</origPlace>
                    </head>
                    <msContents>
                        <textLang mainLang="la"/>
                        <msItem n="1">
                            <locus from="VS">VS</locus>
                            <title>Hymnarius</title>
                            <note>Erhalten sind Hymnen in tempore quadragesimae ad nocturnum (<bibl>
                                    <abbr>AH</abbr> 51 Nr. 58</bibl>, Text setzt in Str. 5 ein), ad laudes (<bibl>
                                    <abbr>AH</abbr> 51 Nr. 54</bibl>), <quote type="rubric" xml:lang="la">In passione <supplied>ad vesperas</supplied>
                                </quote> (<bibl>
                                    <abbr>AH</abbr> 50 Nr. 67</bibl> Str. 1, 3–6 und 7–8 im Apparat), <quote type="rubric" xml:lang="la">
                                    <supplied>in dominica I passionis</supplied> ad laudes</quote> (<bibl>
                                    <abbr>AH</abbr> 51 Nr. 72</bibl>) sowie in dominica paschae ad vesperas (<bibl>
                                    <abbr>AH</abbr> 51 Nr. 85</bibl>) und ad laudes (<bibl>
                                    <abbr>AH</abbr> 51 Nr. 83</bibl>, Text bricht in Str. 4 ab).</note>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Liturgische Texte</term>
                                <index>
                                    <term>Fragmente</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                    </msContents>
                    <physDesc>
                        <objectDesc form="fragment">
                            <supportDesc material="perg">
                                <support>
                                    <p>
                                        <material>Pergament</material>
                                    </p>
                                </support>
                                <extent>
                                    <measure type="leavesCount" quantity="1">1 Bl.</measure>
                                    <dimensions type="leaf" unit="cm">
                                        <height unit="cm" quantity="30">30</height>
                                        <width unit="cm" quantity="20">20</width>
                                    </dimensions>
                                </extent>
                                <condition>
                                    <p>Das Bl. ist mitgeheftet und um die erste Lage gehängt.</p>
                                </condition>
                            </supportDesc>
                            <layoutDesc>
                                <layout columns="2" writtenLines="34" ruledLines="34">
                                    <p>
                                        <dimensions type="written" unit="cm">
                                            <height unit="cm" quantity="27">27</height>
                                            <width unit="cm" quantity="15.5">15,5</width>
                                        </dimensions>, zweispaltig (jede Spalte ursprünglich ca. 8,5 cm breit), 34 tintenliniierte Textzeilen (beschnitten), Punkturen marginal sichtbar. 
                           </p>
                                </layout>
                            </layoutDesc>
                        </objectDesc>
                        <handDesc hands="1">
                            <summary/>
                            <handNote script="carolgot" medium="ink" scope="sole">
                                <p>
                                    <index indexName="nasa">
                                        <term>Schriftarten</term>
                                        <index>
                                            <term>Carolino-Gothica</term>
                                        </index>
                                    </index> Späte Carolino-Gothica von einer Hand. </p>
                            </handNote>
                        </handDesc>
                        <musicNotation>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Notation</term>
                                <index>
                                    <term>Neumen, unliniiert</term>
                                </index>
                            </index> Notation über jeder Textzeile mit adiastematischen, sog. "frühdeutschen" Neumen (<bibl>
                                <abbr>Corbin</abbr>, 3.59–66</bibl>).</musicNotation>
                        <decoDesc>
                            <summary/>
                            <decoNote type="rubric">
                                <p>Rubriziert, rote Lombarden und Satzmajuskeln. <index indexName="nasa">
                                        <term>Buchschmuck</term>
                                        <index>
                                            <term>Lombarden</term>
                                        </index>
                                    </index>
                                    <index indexName="nasa">
                                        <term>Buchschmuck</term>
                                        <index>
                                            <term>Satzmajuskeln</term>
                                        </index>
                                    </index>
                                </p>
                            </decoNote>
                        </decoDesc>
                    </physDesc>
                </msPart>
                <msPart rend="condensed" xml:id="_369-helmst_2">
                    <msIdentifier>
                        <idno>HS</idno>
                    </msIdentifier>
                    <head>
                        <origDate notBefore="1001" notAfter="1100">11. Jh.</origDate>
                        <origPlace>Norddeutschland</origPlace>
                    </head>
                    <msContents>
                        <textLang mainLang="la"/>
                        <msItem n="1">
                            <locus from="HS">HS</locus>
                            <title>Biblia sacra</title>
                            <note>Erhalten sind Lc 1,25–35 und Lc 3,17–23. Aufgrund des Erhaltungszustandes ist nicht mehr nachvollziehbar, ob das verlorene Fragment aus einem Evangeliar bzw. Evangelistar oder einem Lektionar entnommen worden ist. </note>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Biblia</term>
                                <index>
                                    <term>Novum Testamentum</term>
                                    <index>
                                        <term>Lc</term>
                                        <index>
                                            <term>(Fragm.)</term>
                                        </index>
                                    </index>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                    </msContents>
                    <physDesc>
                        <objectDesc form="fragment">
                            <supportDesc material="perg">
                                <support>
                                    <p>
                                        <material>Pergament</material>
                                    </p>
                                </support>
                                <extent>
                                    <measure type="leavesCount" quantity="2">1 Doppelbl. (Abklatsch)</measure>
                                    <dimensions type="leaf" unit="cm">
                                        <height unit="cm" quantity="30">30</height>
                                        <width unit="cm" quantity="20">20</width>
                                    </dimensions>
                                </extent>
                                <condition>
                                    <p>Das nicht aus der Lagenmitte stammende Doppelbl. ist nur noch als Abklatsch erhalten. Jedes Einzelbl. maß beschnitten ca. 20 x 14 cm.</p>
                                </condition>
                            </supportDesc>
                            <layoutDesc>
                                <layout columns="1" writtenLines="18" ruledLines="18">
                                    <p>
                                        <dimensions type="written" unit="cm">
                                            <height unit="cm" quantity="16">16</height>
                                            <width unit="cm" quantity="14">14</width>
                                        </dimensions>, einspaltig, 18 tintenliniierte Textzeilen erhalten (beschnitten). 
                           </p>
                                </layout>
                            </layoutDesc>
                        </objectDesc>
                        <handDesc hands="1">
                            <summary/>
                            <handNote script="carolmin" medium="ink" scope="sole">
                                <p>
                                    <index indexName="nasa">
                                        <term>Schriftarten</term>
                                        <index>
                                            <term>Karolingische Minuskel</term>
                                        </index>
                                    </index> Regelmäßige karolingische Minuskel von einer Hand. </p>
                            </handNote>
                        </handDesc>
                    </physDesc>
                </msPart>
            </msDesc>
        </body>
    </text>
</TEI>