<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" xml:lang="de" xml:id="HAB_mss_577-helmst_tei-msDesc_Lesser">
    <teiHeader>
        <fileDesc>
            <titleStmt>
                <title>Beschreibung von Cod. Guelf. 577 Helmst. (Katalog der mittelalterlichen Helmstedter Handschriften. Teil IV: Cod. Guelf. 462 bis 615 Helmst., beschrieben von Bertram Lesser (in Vorbereitung).)</title>
                <respStmt>
                    <resp>Beschrieben von </resp>
                    <name type="person">Bertram Lesser</name>
                </respStmt>
                <funder>Gefördert durch die <orgName>Deutsche Forschungsgemeinschaft</orgName> im Rahmen des Programms "Digitalisierung und Erschließung handschriftlicher und gedruckter Überlieferung"</funder>
            </titleStmt>
            <editionStmt>
                <edition>Elektronische Ausgabe nach TEI P5</edition>
                <respStmt>
                    <resp>TEI-P5 konforme Kodierung durch </resp>
                    <name type="person">Bertram Lesser</name>
                    <name type="org">Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel</name>
                </respStmt>
            </editionStmt>
            <publicationStmt>
                <publisher>
                    <name type="org">Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel</name>
                    <ptr target="http://www.hab.de"/>
                </publisher>
                <date type="issued" when="2015-02-25"/>
                <date type="digitised" when="2018-08-29"/>
                <distributor>Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel</distributor>
                <availability status="restricted">
                    <licence target="http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/de/">
                        <p>Dieses Dokument steht unter einer Creative Commons Namensnennung-Weitergabe unter gleichen Bedingungen 3.0 Deutschland Lizenz (CC BY-SA).</p>
                        <p>Für die Nutzung weiterer Daten wie Digitalisaten gelten gegebenenfalls andere Lizenzen. Vgl. die <ref target="http://diglib.hab.de/?link=012">Nutzungshinweise</ref> der Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel.</p>
                    </licence>
                </availability>
                <pubPlace>
                    <ptr type="purl" target="http://diglib.hab.de/mss/577-helmst/start.htm"/>
                    <ptr type="thumbnailForPresentations" target="http://diglib.hab.de/mss/577-helmst/thumbs/00001.jpg"/>
                </pubPlace>
                <idno type="URN">urn:nbn:de:gbv:23-mss/577-helmst0</idno>
            </publicationStmt>
            <sourceDesc>
                <p>Neu katalogisiert durch <name type="person">Bertram Lesser</name>.</p>
            </sourceDesc>
        </fileDesc>
        <encodingDesc>
            <projectDesc>
                <p>Beschreibung erstellt im Rahmen des Projektes <name type="project" subtype="cataloguing">Katalogisierung der mittelalterlichen Helmstedter Handschriften <name type="project" subtype="part">Teil III</name>
                    </name>.</p>
            </projectDesc>
        </encodingDesc>
        <revisionDesc>
            <change who="schassan" when="2019-08-20">Manuscripta Mediaevalia Objektnummer hinzugefügt</change>
            <change who="schassan" when="2015-09-04">Normdaten ergänzt bzw. korrigiert.</change>
        </revisionDesc>
    </teiHeader>
    <text>
        <body>
            <msDesc xml:id="mss_577-helmst_tei-msDesc_Lesser" xml:lang="de">
                <msIdentifier>
                    <settlement>Wolfenbüttel</settlement>
                    <repository key="HAB">Herzog August Bibliothek</repository>
                    <collection>Helmstedter Handschriften</collection>
                    <idno sortKey="wf_hab_helmst-0577">Cod. Guelf. 577 Helmst.</idno>
                    <altIdentifier type="catalog">
                        <collection>Heinemann-Nr.</collection>
                        <idno sortKey="heinemann-0625">625</idno>
                    </altIdentifier>
                    <altIdentifier type="catalog">
                        <collection>Manuscripta Mediaevalia Objektnummer</collection>
                        <idno>32412370,T</idno>
                    </altIdentifier>
                </msIdentifier>
                <head>
                    <title>Guilelmus Peraldus. Boethius. Aristoteles. Nicolaus Damascenus. Qusṭā Ibn-Lūqā. Petrus de Vinea</title>
                    <origPlace>Frankreich</origPlace>
                    <origDate notBefore="1251" notAfter="1325">13. Jh., 2. Hälfte – 14. Jh., 1. Hälfte</origDate>
                </head>
                <physDesc>
                    <objectDesc form="codex">
                        <supportDesc material="perg">
                            <support>
                                <p>
                                    <material>Pergament</material>
                                </p>
                                <p>Aus fünf Teilen zusammengesetzt: I <locus from="1r" to="1v">1ra–vb</locus>, II <locus from="2r" to="2v">2ra–2vb</locus> und <locus from="239r" to="239v">239ra–vb</locus>, III <locus from="3r" to="151v">3r–151v</locus>, IV <locus from="152r" to="227v">152r–227v</locus>, V <locus from="228r" to="238v">228ra–238v</locus>. </p>
                            </support>
                            <extent>
                                <measure type="leavesCount" quantity="239">239 Bl.</measure>
                                <dimensions type="leaf" unit="cm">
                                    <height unit="cm" quantity="21.5">21,5</height>
                                    <width unit="cm" quantity="16">16</width>
                                </dimensions>
                            </extent>
                            <foliation>Bleistiftfoliierung modern: <hi rend="font-style:italic">1</hi>–<hi rend="font-style:italic">239</hi>. </foliation>
                            <collation>
                                <formula>IV+2 (10). IV (18). VI (30). 6 IV (78). VI+1 (91). IV (99). III (105). IV (113). I (115). 4 IV (147). II (151). 9 IV (223). II (227). I (229). IV+2 (239). </formula>
                            </collation>
                            <condition>
                                <p>Der gesamte Codex wurde bei der Neubindung an den Rändern um z. T. mehrere Zentimeter beschnitten, daher vor allem im marginalen Kommentar sowie in den Rubriken und Seitentiteln, an einigen Stellen sogar im Haupttext Textverlust. </p>
                            </condition>
                        </supportDesc>
                    </objectDesc>
                    <bindingDesc>
                        <binding contemporary="false" notBefore="1551" notAfter="1575">
                            <p>Renaissanceeinband (Mitte 16. Jh.) aus dünnen, mit Pergamentmakulatur (siehe unten) überzogenen Buchenholzdeckeln ohne Beschläge. 3 Doppelbünde, Kapitalbünde verloren, der Rückenüberzug fehlt fast völlig. </p>
                        </binding>
                    </bindingDesc>
                    <accMat type="Fragment">Fragment (Einbandüberzug <locus from="VD">VD</locus> und <locus from="HD">HD</locus>): <material>Pergament</material>, <measure type="dimensions">ein Doppelbl., misst pro Deckel noch ca. 24,5 × 17 cm.</measure> Schriftraum identisch, beschnitten, noch 9 Zeilen. <notatedMusic>
                            <desc>Über jeder Zeile ein Notensystem; Mischform aus Metzer und Hufnagelnotation auf fünf Linien, c-Linie rot, f-Linie gelb.</desc>
                        </notatedMusic>
                        <term type="script">Textura</term>, <origDate notBefore="1301" notAfter="1400">
                     14. Jh. </origDate> Rubriziert, rote und blaue Lombarden sowie schwarz-rote Cadellen. <title>Antiphonale officii<note> (Temporale)</note>
                        </title>
                        <locus from="VD"> VD</locus>: Responsorien und Versikel <bibl>
                            <abbr>CAO</abbr> 7392, 7392a und 7028</bibl> zu Ascensio Domini. <locus from="HD">HD</locus>: Antiphonen, Responsorien und Versikel <bibl>
                            <abbr>CAO</abbr> 3634, 7320, 3941, 7234a und 7233</bibl> zu Dominica Pentecostes. </accMat>
                </physDesc>
                <history>
                    <provenance>
                        <p>Auf Bl. <locus from="3r">3r</locus> Besitzvermerk: <quote xml:lang="la">
                                <rs type="person" role="owner_previous" ref="#flacius_matthias">Matthias Flacius Illyricus</rs>
                            </quote>. Wann und auf welchem Wege die Teile der Hs. in seinen Besitz gelangten, ist unbekannt. Er muss sie jedoch mindestens seit 1550 besessen haben, denn nach den Inhaltsangaben auf dem Kopfsteg von <locus from="2r">Bl. 2r</locus> (<quote xml:lang="la">1. Physica Aristotelis (ni fallor) 2. Epistolæ Friderici II Imperatoris editæ per Petrum de Vineis</quote>) – die von der gleichen Hand wie in <ref type="mss" cRef="442-helmst">Cod. Guelf. 442 Helmst.</ref>, 1r, und damit von einem Mitarbeiter oder Schreiber der "Magdeburger Centurien" stammen – hatte Flacius seinen Codex den Centuriatoren zur Auswertung zur Verfügung gestellt. Inhalt und Einband lassen den Schluss zu, dass die Teile der Hs. in Norddeutschland (Magdeburg?) für Flacius in den gegenwärtigen Überlieferungsverbund gebracht wurden (vgl. auch <ref type="mss" cRef="488-helmst">Cod. Guelf. 488 Helmst.</ref>). </p>
                    </provenance>
                    <acquisition>
                        <p>Zusammen mit der übrigen Bibliothek des Matthias Flacius am <date>20.4.1597</date> von Herzog Heinrich Julius von Braunschweig-Lüneburg für die Wolfenbütteler Hofbibliothek erworben. 1614 im Gesamtkatalog des Liborius Otho (<ref type="mss" cRef="a-extrav">Cod. Guelf. A Extrav.</ref>, <ref target="http://diglib.hab.de/mss/a-extrav/start.htm?image=00280">p. 278</ref> [273]) als Nr. <quote>3</quote> der separat eingeordneten <quote xml:lang="la">In Fasciculo colligati libri</quote> (Briefsammlungsbände aus der Bibliotheca Flaciana) folgendermaßen verzeichnet: <quote xml:lang="la">Physica Aristotelis. Ibidem Epistolæ Friderici secundi Imperatoris editæ per Petrum de Vineis.</quote> — <date>1618</date> in die Universitätsbibliothek Helmstedt überführt, <date>1644</date> in deren Handschriftenkatalog (<ref type="mss" cRef="27-2-aug-2f">Cod. Guelf. 27.2 Aug. 2°</ref>, <ref target="http://diglib.hab.de/mss/27-2-aug-2f/start.htm?image=00074">30v</ref>) unter den <quote xml:lang="la">Miscellanei MSS<hi rend="sup">ti</hi> in quarto</quote> als <quote xml:lang="la">Physica Aristotelis, Latinè, in membrana. Epistolæ Friderici II Imperatoris in membrana</quote> beschrieben, auf dem Fußsteg von <locus from="1r">Bl. 1r</locus> die entsprechende Helmstedter Signatur <quote>Misc. 4<hi rend="sup">to</hi> 5</quote>. Im Handschriftenverzeichnis von <date>1797</date> (<ref type="mss" cRef="ba-3-52">BA III, 52</ref>) ausführlich unter Nr. <quote>560</quote> beschrieben. </p>
                    </acquisition>
                </history>
                <additional>
                    <adminInfo>
                        <recordHist>
                            <source>
                                <bibl>Katalog der mittelalterlichen Helmstedter Handschriften. Teil IV: Cod. Guelf. 462 bis 615 Helmst., beschrieben von Bertram Lesser (in Vorbereitung).</bibl>
                            </source>
                        </recordHist>
                    </adminInfo>
                    <listBibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Ebert</abbr> Nr. 63.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Ebert <hi rend="normal">Handschriften</hi>
                            </abbr>, 30.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Heinemann</abbr> Nr. 625.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Aristoteles Latinus <hi rend="normal">Codices 1</hi>
                            </abbr>, 686 Nr. 942.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Keller <hi rend="normal">Textgemeinschaften</hi>
                            </abbr>, 176.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Hartmann</abbr>, 164, 237.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Markowski</abbr> 286f.</bibl>
                    </listBibl>
                </additional>
                <msPart xml:id="_577-helmst_I">
                    <msIdentifier>
                        <idno>I</idno>
                    </msIdentifier>
                    <head>
                        <origPlace>Frankreich</origPlace>
                        <origDate notBefore="1276" notAfter="1300">13. Jh., 4. Viertel</origDate>
                    </head>
                    <msContents>
                        <textLang mainLang="la"/>
                        <msItem n="1">
                            <locus from="1r" to="1v">1ra–vb</locus>
                            <author ref="#guilelmus_peraldus">Guilelmus Peraldus</author>
                            <title>Sermones de tempore<note> (Fragmenta)</note>
                            </title>
                            <msItem>
                                <locus from="1r">1ra–b</locus>
                                <title type="sub">Sermo in dominica I passionis (T23)</title>
                                <incipit xml:lang="la">
                                    <note>Text setzt ein</note>
                                    <gap/> per multas tribulationes oportet nos intrare in regnum dei et Mt XI Regnum celorum vim patitur et violenti rapiunt illud. Vix ingreditur aliquis regnum dei</incipit>
                                <explicit xml:lang="la">quod pro Christi amore sustinemus Proverbiorum XII Qui negligit dampnum propter amicum iustus est</explicit>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <locus from="1r" to="1v">1rb–vb</locus>
                                <title type="sub">Sermo in dominica Palmarum (T24)</title>
                                <rubric xml:lang="la">De eodem</rubric>
                                <incipit xml:lang="la">Ad Philippenses II Hoc sentite in vobis <gap/> . Ecclesia in hodierno officio duo intendit ostendere fidelibus scilicet gloriam mundi esse contempnendam</incipit>
                                <explicit xml:lang="la">viam esse ad gloriam cognoscamus unde Bernardus: Nobis karissimi tamquam spiritualibus spiritualia operantes in processione celestis patris <gap/>
                                    <note>Text bricht ab</note>.</explicit>
                            </msItem>
                            <listBibl>
                                <head>Druck</head>
                                <bibl xml:id="gbv_583361374">Guilielmi Alverni Episcopi Parisiensis… Opera omnia …, Bd. 2, Paris 1674, 55b–56b.</bibl>
                            </listBibl>
                            <listBibl>
                                <head>Literatur</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>Schneyer</abbr> 2, 546 Nr. 169 und 170;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Kaeppeli</abbr> 1623;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>CALMA</abbr> 5, 143 Nr. 4.</bibl>
                            </listBibl>
                        </msItem>
                    </msContents>
                    <physDesc>
                        <objectDesc form="codex">
                            <supportDesc material="perg">
                                <support>
                                    <p>
                                        <material>Pergament</material>
                                    </p>
                                </support>
                                <extent>
                                    <measure type="leavesCount" quantity="1">1 Bl.</measure>
                                    <dimensions type="leaf" unit="cm">
                                        <height unit="cm" quantity="21.5">21,5</height>
                                        <width unit="cm" quantity="16">16</width>
                                    </dimensions>
                                </extent>
                                <condition>
                                    <p>Das Einzelbl. (auf der Versoseite Lagenzählung <quote>VI</quote>) bildete vermutlich den Teil einer ehemaligen Vorsatzkonstruktion, im 16. Jh. um die erste Lage gelegt und mitgeheftet.</p>
                                </condition>
                            </supportDesc>
                            <layoutDesc>
                                <layout columns="2" writtenLines="39" ruledLines="39">
                                    <p>
                                        <dimensions type="written" unit="cm">
                                            <height unit="cm" quantity="18">18</height>
                                            <width unit="cm" quantity="13.5">13,5</width>
                                        </dimensions> (beschnitten), zweispaltig, noch 39 Zeilen. </p>
                                </layout>
                            </layoutDesc>
                        </objectDesc>
                        <handDesc hands="1">
                            <handNote script="semitextualis" medium="ink" scope="sole">
                                <p>Sorgfältige, stark abgekürzte Semitextualis von einer Hand.</p>
                            </handNote>
                        </handDesc>
                        <decoDesc>
                            <decoNote type="decoNote">Rubriziert, rote Lombarden. </decoNote>
                        </decoDesc>
                    </physDesc>
                    <history>
                        <origin>
                            <p>Nach Ausweis der paläographischen Merkmale wurde der Codex, aus dem das Bl. stammt, im letzten Viertel des 13. Jh. in Frankreich geschrieben. Zur Datierung und Lokalisierung wurden die im gleichen Zeitraum entstandenen Codices <ref type="altMs">Paris, BN, lat. 15349</ref> und <ref type="altMs">Paris, BN, lat. 15796</ref> (dazu <bibl>
                                    <abbr>Manuscrits datés <hi rend="normal">Frankreich</hi>
                                    </abbr> 3, 415 mit Taf. LIX und 441 mit Taf. LX</bibl>) sowie <ref type="mss" cRef="1054-helmst">Cod. Guelf. 1054 Helmst.</ref> verglichen. </p>
                        </origin>
                    </history>
                </msPart>
                <msPart xml:id="_577-helmst_II">
                    <msIdentifier>
                        <idno>II</idno>
                    </msIdentifier>
                    <head>
                        <origPlace>Nordfrankreich</origPlace>
                        <origDate notBefore="1241" notAfter="1260">13. Jh., Mitte</origDate>
                    </head>
                    <msContents>
                        <textLang mainLang="la" otherLangs=""/>
                        <msItem n="1">
                            <locusGrp>
                                <locus from="2r" to="2v">2ra–2vb</locus>
                                <locus from="239r" to="239v">239ra–vb</locus>
                            </locusGrp>
                            <author ref="#boethius">Anicius Manlius Severinus Boethius</author>
                            <title>De differentiis topicis<note> (Fragmenta)</note>
                            </title>
                            <msItem>
                                <locus from="2r" to="2v">2ra–2vb</locus>
                                <title type="sub">Liber III (partim)</title>
                                <incipit xml:lang="la">
                                    <note>Text setzt ein</note>
                                    <gap reason="lacuna"/>
                                    <w>
                                        <supplied>di</supplied>stant</w> quod in adjunctis nulla necessitas est in antecedentibus vero et consequentibus maxima</incipit>
                                <explicit xml:lang="la"> sive illa substantialis sit sive descriptio. A partium enumeratione locus <gap reason="lacuna"/>
                                    <note>Text bricht ab</note>.</explicit>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <locus from="239r" to="239v">239ra–vb</locus>
                                <title type="sub">Liber II (ultima pars) – Liber III (prima pars)</title>
                                <incipit xml:lang="la">
                                    <note>Text setzt ein</note>
                                    <gap reason="lacuna"/> demonstrativis maximus sillogismis vires atque ordinem subministrant</incipit>
                                <explicit xml:lang="la">an anima corpori subiciatur ut generi argumentum a partibus. <w>M<supplied>axima</supplied>
                                    </w>
                                    <w>p<supplied>ropositio</supplied>
                                    </w> A quibus partes absit <gap reason="lacuna"/>
                                    <note>Text bricht ab</note>.</explicit>
                            </msItem>
                            <filiation>Vollständig in <ref type="mss" cRef="69-22-aug-2f">Cod. Guelf. 69.22 Aug. 2°</ref>, 222v–245v; jeweils nur Buch IV in <ref type="mss" cRef="4-11-aug-4f">Cod. Guelf. 4.11. Aug. 4°</ref>, 42r–46v; <ref type="mss" cRef="69-22-aug-2f">107 Gud. lat.</ref>, 27r–30v. Fragmente in <ref type="mss" cRef="372-helmst">Cod. Guelf. 372 Helmst.</ref>, HDr–v.</filiation>
                            <listBibl>
                                <head>Druck</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>PL</abbr> 64, 1173–1216, hier 1200C–1203A und 1195B–1197A.</bibl>
                            </listBibl>
                            <listBibl>
                                <head>Literatur</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>CPL</abbr> 889;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>CALMA</abbr> 2, 429 Nr. 5.</bibl>
                            </listBibl>
                        </msItem>
                    </msContents>
                    <physDesc>
                        <objectDesc form="codex">
                            <supportDesc material="perg">
                                <support>
                                    <p>
                                        <material>Pergament</material>
                                    </p>
                                </support>
                                <extent>
                                    <measure type="leavesCount" quantity="2">2 Bl.</measure>
                                    <dimensions type="leaf" unit="cm">
                                        <height unit="cm" quantity="21">21</height>
                                        <width unit="cm" quantity="15.5">15,5</width>
                                    </dimensions>
                                </extent>
                                <condition>
                                    <p>Die beiden Einzelbl. (möglicherweise ursprünglich ein Doppelbl.?) gehörten zu einer ehemaligen Vorsatzkonstruktion (vorderes und hinteres Vorsatz), im 16. Jh. an der ersten bzw. letzten Lage befestigt.</p>
                                </condition>
                            </supportDesc>
                            <layoutDesc>
                                <layout columns="2" writtenLines="27" ruledLines="27">
                                    <p>
                                        <dimensions type="written" unit="cm">
                                            <height unit="cm" quantity="14">14</height>
                                            <width unit="cm" quantity="10">10</width>
                                        </dimensions>, zweispaltig, 27 Zeilen. </p>
                                </layout>
                            </layoutDesc>
                        </objectDesc>
                        <handDesc hands="1">
                            <handNote script="textualis" medium="ink" scope="sole">
                                <p>Regelmäßige Textualis von einer Hand.</p>
                            </handNote>
                        </handDesc>
                        <decoDesc>
                            <decoNote type="rubric">Rubriziert, abwechselnd rote und blaue Paragraphenzeichen.</decoNote>
                            <decoNote type="initial">
                                <locus from="239r">239ra</locus> Rankeninitiale <quote>Q</quote> über 4 Zeilen: Auf quadratischem blauem Grund, konturiert mit feinen weißen Dreipässen, mit schmalem Blattgoldrahmen liegt der rosa-bräunliche Buchstabenköper, der im Binnenfeld mit symmetrischen blauen, weiß gehöhten Ranken, die in rote bzw. weiße Profilblätter bzw. Halbpalmetten auslaufen. Als Cauda dient ein blauer, zweifüßiger Drache (Lindwurm) mit rosafarbenem Kopf und Flügeln, der sich in den Buchstabenkörper verbeißt und aus einem dunkelrosa Grund steht. Sein zum Rankenfortsatz verlängerter Schwanz endet in einem vierblättrigen Kleeblatt, dessen Teile golden, violett, grün und rosa gefärbt sind. </decoNote>
                        </decoDesc>
                    </physDesc>
                    <history>
                        <origin>
                            <p>Schrift und Initialstil weisen auf eine Entstehung des Codex, aus dem die Fragmente stammen, im nordfranzösischen Raum (Paris bzw. Île-de-France) zwischen 1240 und 1260 hin.</p>
                        </origin>
                    </history>
                </msPart>
                <msPart xml:id="_577-helmst_III">
                    <msIdentifier>
                        <idno>III</idno>
                    </msIdentifier>
                    <head>
                        <title>Nordfrankreich (Raum Paris)</title>
                        <origDate notBefore="1240" notAfter="1260">1240–1260</origDate>
                    </head>
                    <msContents>
                        <summary>Die Textsammlung enthält das sog. Corpus Vetustius der naturwissenschaftlichen Aristotelica in folgender Anordnung: </summary>
                        <textLang mainLang="la"/>
                        <msItem n="1">
                            <locus from="3r" to="37r">3r–37r</locus>
                            <author ref="#aristoteles">Aristoteles</author>
                            <title>Physica<note> (interpretibus <rs type="person" role="translator" ref="#jacobus_de_venetiis">Jacobo de Venetiis</rs> et <rs type="person" role="translator" ref="#guilelmus_de_moerbeka">Guilelmo de Moerbeka</rs>) cum glossis marginalibus interlinearibusque</note>
                            </title>
                            <msItem>
                                <locus from="3r" to="37r">3r–37r</locus>
                                <title type="sub">Textus</title>
                                <incipit xml:lang="la">Quoniam autem intelligere et scire contingit circa omnes scientias</incipit>
                                <explicit xml:lang="la">quod indivisibile et impartibile est et nullam habens magnitudinem</explicit>
                                <finalRubric xml:lang="la">Explicit</finalRubric>
                                <note>In dieser Textfassung sind die Translatio vetus des Jacobus de Venetiis und die Translatio nova des guilelmus de Moerbeka kontaminiert. </note>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <locus from="3r" to="37r">3r–37r</locus>
                                <title type="sub">Glossa super VIII libros Physicorum</title>
                                <incipit xml:lang="la">Hic ponit exequucionem. Primo determinat de principiis</incipit>
                                <explicit xml:lang="la">hic concludit quod solus perpetuus</explicit>
                                <note>Die Marginalglosse stammt von verschiedenen Händen. Daneben sind stellenweise und in unregelmäßiger Folge Interlinearglossen eingetragen, deren Beginn durch Beschnitt verloren ist. Die Zuordnung zu einem der bekannten Kommentare ist nicht möglich. </note>
                            </msItem>
                            <filiation>Eine ähnliche Textfassung, jedoch mit abweichendem Incipit und anderen Glossen in <ref type="mss" cRef="1105-helmst">Cod. Guelf. 1105 Helmst.</ref>, 3r–89r; die glossierte Translatio nova außerdem in <ref type="mss" cRef="11-2-aug-4f">Cod. Guelf. 11.2 Aug. 4°</ref>, 54r–108r. Zur Überlieferung der Auszüge ("Auctoritates", zumeist aus der Translatio nova des <rs type="person" role="translator" ref="#Guilelmus_de_Moerbeka">Guilelmus de Moerbeka</rs>) vgl. bei <ref type="mss" cRef="560-helmst">Cod. Guelf. 560 Helmst.</ref>, 101r–104r. </filiation>
                            <listBibl>
                                <head>Edition</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>RETM</abbr> A9600-80/5–40;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Aristoteles Latinus</abbr> VII/1,2 (mit dieser Hs., 3 genannt, ebenso in VII/1,1, XXXI Nr. 51 genannt, jeweils Sigle Wo).</bibl>
                            </listBibl>
                            <listBibl>
                                <head>Literatur</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>Grabmann <hi rend="normal">Aristotelesübersetzungen</hi>
                                    </abbr>, 170–174;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Aristoteles Latinus <hi rend="normal">Codices 1</hi>
                                    </abbr>, 126f. Nr. 16;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Thorndike/Kibre</abbr>, 1263.12;</bibl>
                                <bibl>
                                    <author>G. Vuillemin-Diem</author>, La liste des oeuvres d'Hippocrate dans le Vindobonensis phil. gr. 100: Un autographe de Guillaume de Moerbeke, in: Guillaume de Moerbeke. Recueil d'études à l'occasion du 700e anniversaire de sa mort (1286), hrsg. von <editor>J. Brams</editor> und <editor>W. Vanhamel</editor>, Leuven 1989 (Ancient and medieval philosophy 7), 135–183 (148 Hs. genannt);</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Markowski</abbr>, 49 cap. II Nr. I.1 (Text) und 57 cap. II Nr. I.24 (Glosse);</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>CALMA</abbr> 4, 259 Nr. 85; 5, 106 Nr. 6<hi rend="sup">27</hi>; 7, 161f. Nr. 14.</bibl>
                            </listBibl>
                        </msItem>
                        <msItem n="2">
                            <locus from="37r" to="48r">37r–48r</locus>
                            <author ref="#aristoteles">Aristoteles</author>
                            <title>Metaphysica<note> (translatio vetustissima interprete <rs type="person" role="translator" ref="#jacobus_de_venetiis">Jacobo de Venetiis</rs>) cum glossis marginalibus interlinearibusque</note>
                            </title>
                            <msItem>
                                <locus from="37r" to="48r">37r–48r</locus>
                                <title type="sub">Textus</title>
                                <rubric xml:lang="la">Incipit</rubric>
                                <incipit xml:lang="la">
                                    <note>
                                        <locus from="37v">37v</locus>
                                    </note> Omnes homines scire desiderant natura</incipit>
                                <explicit xml:lang="la">hac enim diffinitur substantia et accidens</explicit>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <locus from="37v" to="40r">37v–40r</locus>
                                <title type="sub">Glossa super I librum Metaphysicorum</title>
                                <incipit xml:lang="la">Illa ostendit aliorum librorum impossibile</incipit>
                                <explicit xml:lang="la">et tamen remanet idem</explicit>
                                <note>Die marginale und interlineare Glossierung stammt von einer Hand; sie ist zu Beginn regelmäßig durchgeführt, bricht jedoch in lib. I,6 vollständig ab. Die Zuordnung zu einem der bekannten Kommentare oder zu den edierten Scholien ist nicht möglich. </note>
                            </msItem>
                            <listBibl>
                                <head>Edition</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>Aristoteles Latinus</abbr> XXV/1, 5–73 (mit dieser Hs., XXI Nr. 20 u. ö. genannt, Sigle Wo).</bibl>
                            </listBibl>
                            <listBibl>
                                <head>Literatur</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>Aristoteles Latinus <hi rend="normal">Codices 1</hi>
                                    </abbr>, 149f. Nr. 38;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Thorndike/Kibre</abbr>, 986.7;</bibl>
                                <bibl>
                                    <author>G. Diem</author>, Les traductions gréco–latines de la <hi rend="font-style:italic">Métaphysique</hi> au moyen âge: Le problème de la <hi rend="font-style:italic">Metaphysica Vetus</hi>, in: Archiv für Geschichte der Philosophie 49 (1967), 7–71 (24, 56 Hs. genannt, Sigle Wo);</bibl>
                                <bibl xml:id="gbv_27271223X">
                                    <author>H. A. Kelly</author>, Tragedy and comedy from Dante to pseudo-Dante, Berkeley/CA 1989 (University of California publications in modern philology 121), 77f. (77 Hs. genannt);</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Markowski</abbr>, 104 cap. III Nr. 1 (Text) und 110 cap. III Nr. 15 (Glosse).</bibl>
                            </listBibl>
                        </msItem>
                        <msItem n="3">
                            <locus from="48v" to="80v">48v–80v</locus>
                            <author ref="#aristoteles">Aristoteles</author>
                            <title>Metaphysicorum libri XI<note> (translatio nova arabico-latina) cum glossis marginalibus interlinearibusque</note>
                            </title>
                            <msItem>
                                <locus from="48v" to="50r">48v–50r</locus>
                                <title type="sub">Liber I</title>
                                <incipit xml:lang="la">Consideratio quidem in veritate uno modo difficilis et facilis alio</incipit>
                                <explicit xml:lang="la">verum in eo quod diligit verum dicitum apparet in suis sermonibus</explicit>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <locus from="50r" to="51v">50r–51v</locus>
                                <title type="sub">Liber II</title>
                                <incipit xml:lang="la">Quoniam autem in fundamento non est aliquid distinctum</incipit>
                                <explicit xml:lang="la">nunc autem incipiendum dicendo aliquid de questionibus contingentibus in aliis rebus</explicit>
                                <note>Ohne Initiale oder Rubrik, nur mit Paragraphenzeichen vom vorhergehenden Buch getrennt.</note>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <locus from="52r" to="55v">52r–55v</locus>
                                <title type="sub">Liber III</title>
                                <rubric xml:lang="la">Tercius liber</rubric>
                                <incipit xml:lang="la">Necesse est nobis considerare primo questiones difficiles dicendas in hac scientia</incipit>
                                <explicit xml:lang="la">quod alia principia sunt universalia aut particularia que predicantur de particularibus</explicit>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <locus from="55v" to="80v">55v–60r</locus>
                                <title type="sub">Liber IV</title>
                                <incipit xml:lang="la">Unius quidem scientie scientiarum est consideratio de ente et de rebus</incipit>
                                <explicit xml:lang="la">etiam si quiescunt et moventur et post album</explicit>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <locus from="60r" to="65v">60r–65v</locus>
                                <title type="sub">Liber V</title>
                                <incipit xml:lang="la">Inicium dicitur illud ex quo movetur prius aliquid verbi gracia principium longitudinis</incipit>
                                <explicit xml:lang="la">et ex illis autem nullum et sermones de hoc sunt in aliis</explicit>
                                <note>Ohne Initiale oder Rubrik, die Trennung vom vorhergehenden Buch erfolgt lediglich durch die Hervorhebung des ersten Worts durch rot-blaue Unzialmajuskeln.</note>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <locus from="65v" to="66v">65v–66v</locus>
                                <title type="sub">Liber VI</title>
                                <rubric xml:lang="la">Liber VI<hi rend="sup">us</hi>
                                </rubric>
                                <incipit xml:lang="la">Manifestum est igitur quod principia et cause entium sunt quesita secundum quod sunt entia</incipit>
                                <explicit xml:lang="la">quod dicitur ens multis modis quoddam enim significat quid. Album in Romano</explicit>
                                <note>Zusätzlich zur marginalen Rubrik Hervorhebung des ersten Worts durch rot-blaue Unzialmajuskeln. Nach dem Explicit (<locus from="66v">66v</locus>) zusätzliche Ausführungen: <quote type="incipit" xml:lang="la">In isto tractatu perscrutatur de speciebus entis de quibus intendimus perscrutari in hac scientia</quote>
                                    <quote type="explicit" xml:lang="la">quod intendit dicere de istis incepit in hoc tractatu dicere.</quote> Dieser Zusatz auch in <ref type="mss" cRef="1105-helmst">Cod. Guelf. 1105 Helmst.</ref>, 313r.</note>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <locus from="66v" to="71v">66v–71v</locus>
                                <rubric xml:lang="la">Liber VII<hi rend="sup">us</hi>
                                </rubric>
                                <incipit xml:lang="la">Ens dicitur multis modis ut prius distinximus in sermone in quo diximus quot modis dicitur aliquid</incipit>
                                <explicit xml:lang="la">et est in re quasi materia ut A · B in sillaba</explicit>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <locus from="71v" to="73r">71v–73r</locus>
                                <rubric xml:lang="la">Liber VIII<hi rend="sup">us</hi>
                                </rubric>
                                <incipit xml:lang="la">Oportet nos congregare dicta et determinare sermonem et post complere</incipit>
                                <explicit xml:lang="la">essentia eorum per quam sunt entia non fertur in quibusdam rebus</explicit>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <locus from="73r" to="75v">73r–75v</locus>
                                <rubric xml:lang="la">IX liber</rubric>
                                <incipit xml:lang="la">Dictum est de ente cui attribuuntur alia predicamenta entis</incipit>
                                <explicit xml:lang="la">sed aut est verum aut falsum quia semper est in hac dispositione</explicit>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <locus from="75v" to="78r">75v–78r</locus>
                                <title type="sub">Liber X</title>
                                <incipit xml:lang="la">Dictum est prius quod unum dicitur multipliciter in distinctionibus in quibus narratur secundum quem modum dicitur res</incipit>
                                <explicit xml:lang="la">magis distant quam alia quae sunt talia secundum formam</explicit>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <locus from="78r" to="80v">78r–80v</locus>
                                <title type="sub">Liber XI</title>
                                <incipit xml:lang="la">Consideratio quidem est de substantia quesita enim sunt cause et principia substantie</incipit>
                                <explicit xml:lang="la">impossibile est etiam non ponere contrarium boni et intellectus</explicit>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <locus from="37v" to="40r">48v–80v</locus>
                                <title type="sub">Glossa super XI libros Metaphysicorum</title>
                                <incipit xml:lang="la">Ista propositio exponitur duobus modis</incipit>
                                <explicit xml:lang="la">debitam complexionem et eorum directa</explicit>
                                <note>Die marginale und interlineare Glossierung ist über den gesamten Text hinweg regelmäßig und dicht von mehreren Händen durchgeführt. Die Zuordnung der meisten Stücke zu einem der bekannten Kommentare ist nicht möglich; an einigen Stellen, z. B. <locus from="78r">78r</locus>, sind jedoch auch Zitate aus dem Kommentar des <rs type="person" ref="#Averroes">Averroes</rs> eingefügt. </note>
                            </msItem>
                            <filiation>Auch in <ref type="mss" cRef="1105-helmst">Cod. Guelf. 1105 Helmst.</ref>, 270r–348v. Zur Überlieferung der Auszüge ("Auctoritates", zumeist aus der Translatio nova des <rs type="person" role="translator" ref="#Guilelmus_de_Moerbeka">Guilelmus de Moerbeka</rs>) vgl. bei <ref type="mss" cRef="560-helmst">Cod. Guelf. 560 Helmst.</ref>, 95r–100v.</filiation>
                            <listBibl>
                                <head>Druck (u. a.)</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>GW</abbr>
                                    <ref target="http://gesamtkatalogderwiegendrucke.de/docs/GW02419.htm">2419</ref> (vergl.);</bibl>
                                <bibl xml:id="gbv_020752709">Averroes (Ibn Rušd) in Aristotelis librum II (α) metaphysicorum commentarius. Die lateinische Übersetzung des Mittelalters auf handschriftlicher Grundlage mit Einleitung und problemgeschichtlicher Studie, hrsg. von <editor>G. Darms</editor>, Freiburg/Schweiz 1966 (Thomistische Studien 11), 53–81 (nur Buch I der arabisch-lateinischen Fassung).</bibl>
                            </listBibl>
                            <listBibl>
                                <head>Literatur</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>Grabmann <hi rend="normal">Aristotelesübersetzungen</hi>
                                    </abbr>, 113–116 (mit den Initien der einzelnen Bücher);</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Aristoteles Latinus <hi rend="normal">Codices 1</hi>
                                    </abbr>, 152 Nr. 41;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Thorndike/Kibre</abbr>, 254.14;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Markowski</abbr>, 104 cap. III Nr. 3 (Text) und 110 cap. III Nr. 16 (Glosse).</bibl>
                            </listBibl>
                        </msItem>
                        <msItem n="4">
                            <locus from="81r" to="98v">81r–98v</locus>
                            <author ref="#aristoteles">Aristoteles</author>
                            <title>Meteorologica<note> cum glossis marginalibus interlinearibusque</note>
                            </title>
                            <msItem>
                                <locus from="81r" to="91r">81r–91r</locus>
                                <title type="sub">Libri I–III<note> (interprete <rs type="person" role="translator" ref="#gerardus_cremonensis">Gerardo Cremonensi</rs>)</note>
                                </title>
                                <incipit xml:lang="la"><!--Incipit 1105: Postquam precessit rememoratio nostra de rebus naturalibus primis et stellis ordinantibus mundum et narravimus dispositionem corporis ultimi nobilis-->
                                    <note>Text setzt ein</note>
                                    <gap/> et narravimus dispositionem corporis ultimi et elementi nobilis et enuntiavimus quantitatem elementorum corporeum</incipit>
                                <explicit xml:lang="la">nunc determinemus rememoratione exquisita unamquamque earum</explicit>
                                <finalRubric xml:lang="la">Explicit tertius liber</finalRubric>
                                <note>Eine Buchgliederung durch Rubriken, Initialen o. ä. ist im Text nicht durchgeführt (lib. I: <locus from="81r" to="85r">81r–85r</locus>; lib. II: <locus from="85r" to="89r">85r–89r</locus>; lib. III: <locus from="89r" to="91r">89r–91r</locus>), die Kapitelgliederung stimmt nur teilweise mit der Ausgabe (siehe unten) überein. Die erste Zeile ist durch Beschnitt verloren. – <locus from="91v">91v</locus> leer.</note>
                                <listBibl>
                                    <head>Druck</head>
                                    <bibl xml:id="opac_31188685X">Aristotle's <hi rend="font-style:italic">Meteorology</hi> in the Arabico-Latin tradition. A critical edition of the texts, with introduction and indices by <editor>P. L. Schoonheim</editor>, Leiden u. a. 2000 (Aristoteles Semitico-Latinus 12), 4–142 (mit dieser Hs., 182 genannt).</bibl>
                                </listBibl>
                                <listBibl>
                                    <head>Literatur</head>
                                    <bibl>
                                        <abbr>CALMA</abbr> 4, 258 Nr. 82.</bibl>
                                </listBibl>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <locus from="92r" to="97r">92r–97r</locus>
                                <title type="sub">Liber IV<note> (interprete <rs type="person" role="translator" ref="#henricus_aristippus">Henrico Aristippo</rs>)</note>
                                </title>
                                <incipit xml:lang="la"><!--Incipit 1105: Quoniam quidem quatuor cause determinate sunt elementorum-->
                                    <note>Text setzt ein</note>
                                    <gap/> quarum due active calidum et frigidum due vero passivi siccum et humidum</incipit>
                                <explicit xml:lang="la">velut hominem plantam nec non cetera huiusmodi</explicit>
                                <note>Die erste Zeile des Textes durch Beschnitt verloren. </note>
                                <listBibl>
                                    <head>Druck</head>
                                    <bibl>
                                        <abbr>Aristoteles Latinus</abbr> X/1, 7–41 (mit dieser Hs., XII Nr. 40 und LXII genannt, Sigle Wo <!--1105 Helmst.: XIII Nr. 41 und LX genannt, Sigle Gu--> ).</bibl>
                                </listBibl>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <locus from="97r" to="98v">97r–98v</locus>
                                <title type="sub">Appendix III capitum ex tractatu de congelatione et conglutinatione lapidum Avicennae hausta<note> (interprete <rs type="person" role="translator" ref="#alfredus_sereshalensis">Alfredo Sereshalensi</rs>)</note>
                                </title>
                                <incipit xml:lang="la">Terra pura lapis non fit quia non continuacionem facit</incipit>
                                <explicit xml:lang="la">sed accidunt ei ex hoc quedam res extranee</explicit>
                                <finalRubric xml:lang="la">Explicit liber Metheorum</finalRubric>
                                <listBibl>
                                    <head>Druck</head>
                                    <bibl xml:id="opac_226466728">
                                        <author>J. J. Manget</author>, Bibliotheca chemica curiosa…, Bd. 1, Genevae 1702, 636–638;</bibl>
                                    <bibl xml:id="gbv_134947401">Avicennae De congelatione et conglutinatione lapidum, being sections of the Kitâb al-Shifâ'. The Latin and Arabic texts, ed. with an English transl. of the latter and with critical notes by <editor>E. J. Holmyard</editor> and <editor>D. C. Mandeville</editor>, Paris 1927, 45–55;</bibl>
                                    <bibl>
                                        <author>R. K. French</author>, Teaching meteorology in thirteenth-century Oxford. The Arabic paraphrase, in: Physis. Rivista internazionale di storia della scienza 36 (1999), 99–121 (kritischer Text 121–129).</bibl>
                                </listBibl>
                                <listBibl>
                                    <head>Literatur</head>
                                    <bibl>
                                        <abbr>Glorieux <hi rend="normal">Faculté</hi>
                                        </abbr>, 88 Nr. 24b;</bibl>
                                    <bibl>
                                        <abbr>CALMA</abbr> 1, 180f. Nr. 7;</bibl>
                                    <bibl>
                                        <abbr>Sharpe</abbr>, 55 Nr. 108.4.</bibl>
                                </listBibl>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <locus from="81r" to="98r">81r–98r</locus>
                                <title type="sub">Glossa super libros I–IV Meteorologicarum</title>
                                <incipit xml:lang="la">Suppositio que spectat ad corpora</incipit>
                                <explicit xml:lang="la">de eis que generantur</explicit>
                                <note>Die marginale und interlineare Glossierung stammt von mehreren Händen und ist regelmäßig durchgeführt. Die Zuordnung zu einem der bekannten Kommentare ist nicht möglich.</note>
                                <decoNote type="diagram" subtype="marginal"> – <locus from="87v">87v</locus> vom Kommentator zu Lib. II § 7 (Namen der Winde und Windrose) zwei Kreisdiagramme entsprechend der Beschreibung im Text hinzugefügt. 1. Kreisdiagramm links (⊘ 4,6 cm): Die meteorologischen Eigenschaften der vier Hauptwinde. In einem durch ein griechisches Kreuz geviertelten Innenkreis (⊘ 2 cm) sind zunächst die lateinischen Namen dier vier Hauptwinde (<quote xml:lang="la">septentrio</quote>, <quote xml:lang="la">meridies</quote>, <quote xml:lang="la">subsolanus</quote> und <quote xml:lang="la">favonius</quote>) eingetragen. Den inneren Kreis umgeben vier zu einem Quadrat angeordnete Tangenten, die bis zum äußeren Kreis reichen; die 12 Schnittpunkte aller Geraden mit dem Außenkreis sind durch 12 Buchstaben gekennzeichnet, die jedoch nur teilweise den Bezeichnungen im Text entsprechen. In die Kreissegmente zwischen den Tangenten des Innenkreises und dem Außenkreis sind den vier Winden jeweils ihre einander entgegengesetzten Eigenschaften zugeschrieben (<quote xml:lang="la">septentrio frigidus siccus exsiccat terram et separat nubes</quote>, <quote xml:lang="la">meridies calidus et humidus multarum nubium</quote>, <quote xml:lang="la">subsolanus calidus et siccus</quote> und <quote xml:lang="la">favonius humidus frigidus habens pluvias</quote>). – 2. Kreisdiagramm rechts (⊘ 4,6 cm): Windrose. Ein äußerer Kreis ist durch vier konzentrisch einbeschriebene kleinere Kreise in fünf Kreisringe geteilt; zusätzlich gehen vom vergrößerten Mittelpunkt zwölf Kreisradien aus, welche die zwölf Winde und ihre Richtungen angeben. Die lateinischen Namen der Winde sind an der entsprechenden Stelle in den äußersten Kreisring eingeschrieben, die im Text dazu genannten Buchstaben entsprechend im dritten Kreisring (es fehlen zwei Buchstaben); die übrigen Kreisringe sind leer. Am äußeren Rand des Kreises sind den zwölf Winden jeweils die Tierkreiszeichen zugeordnet. Die Orientierung der Windrose erfolgt schließlich durch die mit Rahmen hervorgehobenen Himmelsrichtungen (<quote xml:lang="la">septentrio</quote>, <quote xml:lang="la">meridies</quote>, <quote xml:lang="la">occidens</quote> und <quote xml:lang="la">oriens</quote>) über den Tierkreiszeichen. Das erste Diagramm findet sich in abweichender Form in den griechischen Hss. der Meteorologie (<bibl>
                                        <author>G. Vuillemin-Diem</author>, Zu Wilhelm von Moerbekes Übersetzung der aristotelischen Meteorologie: drei Redaktionen, ihre griechische Quellen und ihr Verhältnis zum Kommentar des Alexander von Aphrodisias, in: Tradition et traduction. Les textes philosophiques et scientifiques grecs au Moyen Âge latin. Hommage à Fernand Bossier, hrsg. von <editor>R. Beyers</editor>, Leuven 1999 [Ancient and medieval philosophy 25], 115–166 mit Abb. 2 und 3</bibl>), ist jedoch bei der zweifachen Übersetzung ins Arabische bzw. Lateinische nicht übernommen worden (vgl. <bibl>
                                        <author>French</author> Teaching meteorology, siehe oben, 114</bibl>). Hier liegt also eine eigenständige, jedoch nicht fehlerfreie Transformationsleistung des unbekannten Kommentators vor.</decoNote>
                            </msItem>
                            <filiation>Auch in <ref type="mss" cRef="1105-helmst">Cod. Guelf. 1105 Helmst.</ref>, 123r–166r (nur liber IV glossiert, in lib. II. fehlt auch die Schemazeichnung der Winde). Auszüge ("Auctoritates") siehe in <ref type="mss" cRef="698-helmst">Cod. Guelf. 698 Helmst.</ref>, 174rb; <ref type="mss" cRef="727-helmst">727 Helmst.</ref>, 195rb–va; <ref type="mss" cRef="44-25-aug-2f">44.25 Aug. 2°</ref>, 280ra–va; <ref type="mss" cRef="17-21-aug-4f">17.21 Aug. 4°</ref>, 121va–122ra; <ref type="mss" cRef="18-31-aug-4f">18.31 Aug. 4°</ref>, 269v–270r; <ref type="mss" cRef="101-3-extrav">101.3 Extrav.</ref>, 54vb–55ra; <ref type="mss" cRef="96-weiss">96 Weiss.</ref>, 13v–14r; <ref type="mss" cRef="131-gud-lat">131 Gud. lat.</ref>, 118vb–119ra. </filiation>
                            <listBibl>
                                <head>Literatur</head>
                                <bibl>
                                    <author>F. H. Fobes</author>, Mediaeval Versions of Aristotle's <hi rend="font-style:italic">Meteorology</hi>, in: Classical Philology 10 (1915), 297–314 (299 Hs. genannt <!--1105 fehlt--> );</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Grabmann <hi rend="normal">Aristotelesübersetzungen</hi>
                                    </abbr>, 179–183;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Aristoteles Latinus <hi rend="normal">Codices 1</hi>
                                    </abbr>, 133–135 Nr. 23;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Thorndike/Kibre</abbr>, 1076.2;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Kischlat</abbr>, 38, 53–55, 62, 218f. Nr. VII.9a (219 Hs. genannt);</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Markowski</abbr>, 68 cap. II Nr. IV.1 (Text) und 70 cap. II Nr. IV.8 (Glosse).</bibl>
                            </listBibl>
                        </msItem>
                        <msItem n="5">
                            <locus from="99r" to="103v">99r–103v</locus>
                            <author ref="#aristoteles">Aristoteles</author>
                            <title>De sensu et sensato<note> (translatio vetus) cum glossis marginalibus interlinearibusque</note>
                            </title>
                            <msItem>
                                <locus from="99r" to="103v">99r–103v</locus>
                                <title type="sub">Textus</title>
                                <incipit xml:lang="la">Quoniam de anima secundum ipsam determinatum est et de virtute qualibet secundum partem suam consequens est facere considerationem de animalibus</incipit>
                                <explicit xml:lang="la">sensibilibus quomodo se habeant et communiter et secundum unumquodque instrumentum dictum est</explicit>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <locus from="98v" to="103r">98v–103r</locus>
                                <title type="sub">Glossa super librum De sensu et sensato</title>
                                <incipit xml:lang="la">
                                    <note>Text setzt ein</note>
                                    <gap/> est in secundo de anima ubi determinat qualiter alter <gap/> sensus a sensibilibus per media propria et qualiter sensus corrumpuntur</incipit>
                                <explicit xml:lang="la">et dicendum est quod non quia finit</explicit>
                                <note>Die marginale und interlineare Glossierung stammt von mehreren Händen und ist regelmäßig durchgeführt. Die Zuordnung zu einem der bekannten Kommentare ist nicht möglich. </note>
                            </msItem>
                            <filiation>Mit anderen Glossen auch in <ref type="mss" cRef="1105-helmst">Cod. Guelf. 1105 Helmst.</ref>, 382v–394v; eine andere Übersetzung mit Glossen in <ref type="mss" cRef="17-21-aug-4f">Cod. Guelf. 17.21 Aug. 4°</ref>, 1ra–11v. Auszüge ("Auctoritates") siehe in <ref type="mss" cRef="698-helmst">Cod. Guelf. 698 Helmst.</ref>, 177ra–vb; <ref type="mss" cRef="727-helmst">727 Helmst.</ref>, 197va–198ra; <ref type="mss" cRef="44-25-aug-2f">44.25 Aug. 2°</ref>, 282vb–283rb; <ref type="mss" cRef="17-21-aug-4f">17.21 Aug. 4°</ref>, 126ra–vb; <ref type="mss" cRef="18-31-aug-4f">18.31 Aug. 4°</ref>, 275v–277r; <ref type="mss" cRef="101-3-extrav">101.3 Extrav.</ref>, 57vb–58va; <ref type="mss" cRef="96-weiss">96 Weiss.</ref>, 17v–18r; <ref type="mss" cRef="131-gud-lat">131 Gud. lat.</ref>, 120vb–121ra. </filiation>
                            <listBibl>
                                <head>Edition</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>Aristoteles Latinus</abbr> XIII/1 (kritische Edition von <editor>L. Peeters</editor> und <editor>G. Galle</editor> in Vorbereitung, als Arbeitstext in der ALD-Datenbank von BREPOLS erreichbar, mit dieser Hs., Sigle Wo, siehe unten).</bibl>
                                <bibl xml:id="opac_125058756">Sancti Thomae Aquinatis doctoris Angelici opera omnia, iussu impensaque Leonis XIII. P. M. edita, Bd. 45,1: Sentencia libri 'De sensu et sensato' cuius secundus tractatus est 'De memoria et reminiscencia', Rom 1985, 3–96 (Translatio nova).</bibl>
                            </listBibl>
                            <listBibl>
                                <head>Literatur</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>Grabmann <hi rend="normal">Aristotelesübersetzungen</hi>
                                    </abbr>, 198f.;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Aristoteles Latinus <hi rend="normal">Codices 1</hi>
                                    </abbr>, 137–139 Nr. 28;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Thorndike/Kibre</abbr>, 1262.11;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Markowski</abbr>, 80 cap. II Nr. VI.1 (Text) und 82 cap. II Nr. VI.11 (Glosse);</bibl>
                                <bibl>
                                    <author>G. Galle</author>, The dating and earliest reception of the <hi rend="font-style:italic">Translatio vetus</hi> of Aristotle's <hi rend="font-style:italic">De sensu</hi>, in: Medioevo 33 (2008), 7–96 (16 Hs. genannt, Sigle Wo);</bibl>
                                <bibl>
                                    <author>G. Galle</author>, The anonymous translator of the <hi rend="font-style:italic">Translatio vetus</hi> of <hi rend="font-style:italic">De sensu</hi>, in: Bulletin de philosophie Médiévale 50 (2008), 105–150 (105, 116, 142–144 und 146f. Hs. genannt, Sigle Wo);</bibl>
                                <bibl>
                                    <author>G. Galle</author>, Editing the anonymous greek-latin translation of Aristotle's <hi rend="font-style:italic">De sensu et sensato</hi> (<hi rend="font-style:italic">Translatio vetus</hi>), in: The <hi rend="font-style:italic">Aristoteles latinus</hi>: Past, present, future (Contactforum 29–30 April 2005), hrsg. von <editor>P. De Leemans</editor> und <editor>C. Steel</editor>, Brüssel 2009, 33–66 (40–45 Hs. genannt, Sigle Wo).</bibl>
                            </listBibl>
                        </msItem>
                        <msItem n="6">
                            <locus from="103v" to="104v">103v–104v</locus>
                            <author ref="#aristoteles">Aristoteles</author>
                            <title>De longitudine et brevitate vitae<note> (translatio vetus interprete <rs type="person" role="translator" ref="#jacobus_de_venetiis">Jacobo de Venetiis</rs>) cum glossis marginalibus interlinearibusque</note>
                            </title>
                            <msItem>
                                <locus from="99r" to="103v">99r–103v</locus>
                                <title type="sub">Textus</title>
                                <incipit xml:lang="la">De eo autem quod est esse alia quidem longe vite animalium alia vero brevis vite</incipit>
                                <explicit xml:lang="la">autem differentia in eo quod est semper sic esse longioris vite</explicit>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <locus from="98v" to="103r">98v–103r</locus>
                                <title type="sub">Glossa super librum De longitudine et brevitate vitae</title>
                                <incipit xml:lang="la">
                                    <note>Text setzt ein</note>
                                    <gap/> quod anima est principium et causa</incipit>
                                <explicit xml:lang="la">in plantis longe vite</explicit>
                                <note>Die marginale und interlineare Glossierung stammt von mehreren Händen und ist regelmäßig durchgeführt. Die Zuordnung zu einem der bekannten Kommentare ist nicht möglich. </note>
                            </msItem>
                            <filiation>Mit anderen Glossen auch in <ref type="mss" cRef="1105-helmst">Cod. Guelf. 1105 Helmst.</ref>, 396r–398v; <ref type="mss" cRef="17-21-aug-4f">17.21 Aug. 4°</ref>, 24v–26v. Auszüge ("Auctoritates") siehe in <ref type="mss" cRef="698-helmst">Cod. Guelf. 698 Helmst.</ref>, 178rb–va; <ref type="mss" cRef="727-helmst">727 Helmst.</ref>, 198va–b; <ref type="mss" cRef="38-18-aug-2f">38.18 Aug. 2°</ref>, 192vb; <ref type="mss" cRef="44-25-aug-2f">44.25 Aug. 2°</ref>, 283vb–284ra; <ref type="mss" cRef="17-21-aug-4f">17.21 Aug. 4°</ref>, 127va–128rb; <ref type="mss" cRef="18-31-aug-4f">18.31 Aug. 4°</ref>, 278v–279r; <ref type="mss" cRef="101-3-extrav">101.3 Extrav.</ref>, 59ra–b; <ref type="mss" cRef="96-weiss">96 Weiss.</ref>, 19v; <ref type="mss" cRef="131-gud-lat">131 Gud. lat.</ref>, 121va. </filiation>
                            <listBibl>
                                <head>Edition</head>
                                <bibl xml:id="gbv_465984673">Pedro Hispano, Obras filosóficas, Bd. 3: Expositio libri de anima, De morte et vita et De causis longitudinis et brevitatis vitae. Liber naturalis de rebus principalibus. Edición, introducción y notas por <editor>M. Alonso</editor>, Madrid 1952 (Instituto de Filosofía "Luis Vives" 4), 403–411 (Kapitelteilung und Text weichen vielfach von der Ausgabe ab).</bibl>
                            </listBibl>
                            <listBibl>
                                <head>Literatur</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>Grabmann <hi rend="normal">Aristotelesübersetzungen</hi>
                                    </abbr>, 199f.;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Aristoteles Latinus <hi rend="normal">Codices 1</hi>
                                    </abbr>, 142f. Nr. 31;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Thorndike/Kibre</abbr>, 372.11;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Markowski</abbr>, 92 cap. II Nr. IX.1 (Text) und 94 cap. II Nr. IX.11 (Glosse).</bibl>
                            </listBibl>
                            <note> – <locus from="105r">105r</locus> leer; nachträglich (18./19. Jh.?) mit dem Titel des nachfolgenden Textes versehen: <quote xml:lang="la">Aristotelis liber de vegetabilibus ex arabico in latinum translatus</quote>
                            </note>
                        </msItem>
                        <msItem n="7">
                            <locus from="105r" to="115v">105r–112v</locus>
                            <author ref="#nicolaus_damascenus">Nicolaus Damascenus</author>
                            <title>De plantis libri II<note> (interprete <rs type="person" role="translator" ref="#alfredus_sereshalensis">Alfredo Sereshalensi</rs>) cum glossis marginalibus interlinearibusque</note>
                            </title>
                            <msItem>
                                <locus from="105v">105v</locus>
                                <author ref="#alfredus_sereshalensis">Alfredus Sereshalensis</author>
                                <title type="sub">Praefatio dedicatoria</title>
                                <incipit xml:lang="la">Tria ut ait Empedocles in tota rerum varietate precipua excellentissimum divine munificentie donum</incipit>
                                <explicit xml:lang="la">quod apud Arabes expressa sit attentius si libet inspicias</explicit>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <locus from="105v" to="115v">105v–112v</locus>
                                <title type="sub">Textus</title>
                                <incipit xml:lang="la">Vita in animalibus et plantis inventa est in animalibus manifesta apparens in plantis vero occulta non evidens</incipit>
                                <explicit xml:lang="la">vincent ergo calor et siccitas et erit fructus amarus</explicit>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <locus from="105v" to="110v">105v–110v</locus>
                                <title type="sub">Glossa super librum De plantis</title>
                                <incipit xml:lang="la">Et de inanimatis erit philosophia</incipit>
                                <explicit xml:lang="la">meatus aque et non <w>nut<supplied>rit</supplied>
                                    </w>
                                    <w>
                                        <supplied>pl</supplied>anta</w>
                                </explicit>
                                <note>Die marginale und interlineare Glossierung stammt von mehreren Händen und ist für ca. drei Viertel des Textes regelmäßig durchgeführt; fehlt jedoch am Schluss. Die Zuordnung zu einem der bekannten Kommentare ist nicht möglich. </note>
                            </msItem>
                            <filiation>Weitgehend identische Fassung in <ref type="mss" cRef="1105-helmst">Cod. Guelf. 1105 Helmst.</ref>, 365v–382r; beide Abschriften gehörten zur Textklasse Λ<hi rend="sup">2</hi> (Nicolaus Damascenus, De plantis, siehe unten, 485f.). Abweichend unten, 228r–238r.</filiation>
                            <listBibl>
                                <head>Edition</head>
                                <bibl xml:id="opac_142875090">Nicolai Damasceni De Plantis libri duo Aristoteli vulgo adscripti…, ad codicum manuscriptorum fidem addito apparatu critico recensuit <editor>E. H. F. Meyer</editor>, Leipzig 1841, 3–46 (mit beiden Texten dieser Hs., XXVI genannt, Siglen G I und G II);</bibl>
                                <bibl xml:id="gbv_042675359">Nicolaus Damascenus, De plantis. Five translations, ed. and introd. by <editor>H. J. Drossaart Lulofs</editor> and <editor>E. L. J. Poortman</editor>, Amsterdam u. a. 1989 (Verhandelingen van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen, Afd. Letterkunde, N.R. 139 = Aristoteles Semitico-Latinus 4), 515–561 (mit dieser Hs., 482 genannt);</bibl>
                                <bibl>
                                    <author>R. K. French</author>, Teaching Aristole's physical works in the early English universities: <hi rend="font-style:italic">De Plantis</hi>, in: Physis. Rivista internazionale di storia della scienza 34 (1997), 225–296 (kritischer Text 249–260).</bibl>
                            </listBibl>
                            <listBibl>
                                <head>Literatur</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>Thorndike/Kibre</abbr>, 1587.11;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Aristoteles Latinus <hi rend="normal">Codices 1</hi>
                                    </abbr>, 192f. Nr. 84;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Glorieux <hi rend="normal">Faculté</hi>
                                    </abbr>, 88 Nr. 24a;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>CALMA</abbr> 1, 181 Nr. 8;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Sharpe</abbr>, 56 Nr. 108.5;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Markowski</abbr>, 137 cap. V Nr. XII.1 (Text) und Nr. XII.4 (Glosse). </bibl>
                            </listBibl>
                        </msItem>
                        <msItem n="8">
                            <locus from="112v" to="115v">112v–115v</locus>
                            <author ref="#qusta_ibn_luqa">Qusṭā Ibn-Lūqā</author>
                            <title>De differentia spiritus et animae<note> (interprete <rs type="person" role="translator" ref="#johannes_hispalensis">Johanne Hispalensi</rs>) cum glossis interlinearibus</note>
                            </title>
                            <incipit xml:lang="la">Interrogasti me de differentia spiritus et anime et ut tibi scriberem quid dixerunt antiqui in ea</incipit>
                            <explicit xml:lang="la">que iam precessit et cuius tempus iam elongatum est et hec sufficiant</explicit>
                            <note>Die Kapitelteilung entspricht der Ausgabe; die Glossierung beschränkt sich auf wenige interlineare Worterklärungen und ist nicht bis zum Ende des Textes durchgeführt. Die beiden Schlussätze fehlen.</note>
                            <filiation>Gehört zur Textgruppe E (<bibl>
                                    <author>Wilcox</author>, siehe unten, 279–282</bibl>). Eine abweichende Redaktion mit anderen Glossen auch in <ref type="mss" cRef="1105-helmst">Cod. Guelf. 1105 Helmst.</ref>, 1r–2v und 359v–365r. </filiation>
                            <listBibl>
                                <head>Edition</head>
                                <bibl xml:id="gbv_13739814X">Excerpta e libro Alfredi Anglici de motu cordis item Costa-ben-Lucae de differentia animae et spiritus liber translatus a Johanne Hispalensi. Als Beiträge zur Geschichte der Antropolophie und Psychologie des Mittelalters… hrsg. von <editor>C. S. Barach</editor>, Innsbruck 1878 (Bibliotheca philosophorum mediae aetatis 2), 115–138;</bibl>
                                <bibl xml:id="gbv_668868791">
                                    <author>J. C. Wilcox</author>, The transmission and influence of Qusta Ibn Luqa's 'On the difference between spirit and the soul', PhD Diss. City University New York 1985, 143–191 (jeweils der jüngeren Übersetzung gegenübergestellt, Edition mit dieser Hs., 192 und 315 genannt).</bibl>
                            </listBibl>
                            <listBibl>
                                <head>Literatur</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>Aristoteles Latinus <hi rend="normal">Codices 1</hi>
                                    </abbr>, 197f. Nr. V;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Thorndike/Kibre</abbr>, 771.4;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Kischlat</abbr>, 25f., 52–54, 61, 212–214 Nr. III (214 Hs. genannt);</bibl>
                                <bibl>diese Abschrift fehlt bei <abbr>Markowski</abbr>.</bibl>
                            </listBibl>
                        </msItem>
                        <msItem n="9">
                            <locus from="116r" to="126r">116r–126r</locus>
                            <author ref="#aristoteles">Aristoteles</author>
                            <title>De generatione et corruptione<note> (translatio vetus interprete <rs type="person" role="translator" ref="#gerardus_cremonensis">Gerardo Cremonensi</rs>) cum glossis marginalibus interlinearibusque</note>
                            </title>
                            <msItem>
                                <locus from="116r" to="126r">116r–126r</locus>
                                <title type="sub">Textus</title>
                                <incipit xml:lang="la">De generatione autem et corruptione et de natura generatorum et corruptorum similiter de omnibus</incipit>
                                <explicit xml:lang="la">quorum substantia generatur ens talis qualis contingit non esse corruptibilis</explicit>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <locus from="116r" to="126r">116r–126r</locus>
                                <title type="sub">Glossa super libros II De generatione et corruptione</title>
                                <incipit xml:lang="la">Doctrina ista que est de generatione et corruptione quibus dicturus</incipit>
                                <explicit xml:lang="la">necesse et <gap/> in hiis necesse est generari q <gap/>
                                    <note>Text bricht ab</note>.</explicit>
                                <note>Die marginale und interlineare Glossierung stammt von mehreren Händen und ist regelmäßig durchgeführt. </note>
                            </msItem>
                            <filiation>Mit anderen Glossen auch in <ref type="mss" cRef="1105-helmst">Cod. Guelf. 1105 Helmst.</ref>, 399r–418v. Auszüge ("Auctoritates") siehe in <ref type="mss" cRef="698-helmst">Cod. Guelf. 698 Helmst.</ref>, 173vb–174rb; <ref type="mss" cRef="727-helmst">727 Helmst.</ref>, 194vb–195rb; <ref type="mss" cRef="44-25-aug-2f">44.25 Aug. 2°</ref>, 279va–280ra; <ref type="mss" cRef="14-3-aug-4f">14.3 Aug. 4°</ref>, 207r–208r; <ref type="mss" cRef="17-21-aug-4f">17.21 Aug. 4°</ref>,120vb–121va; <ref type="mss" cRef="101-3-extrav">101.3 Extrav.</ref>, 54ra–va; <ref type="mss" cRef="96-weiss">96 Weiss.</ref>, 12v–13v; <ref type="mss" cRef="131-gud-lat">131 Gud. lat.</ref>, 118va–b. </filiation>
                            <listBibl>
                                <head>Edition</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>Aristoteles Latinus</abbr> IX/1, 5–81 (XIV Nr. 42 genannt, Sigle Wo).</bibl>
                            </listBibl>
                            <listBibl>
                                <head>Literatur</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>Grabmann <hi rend="normal">Aristotelesübersetzungen</hi>
                                    </abbr>, 177–179;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Aristoteles Latinus <hi rend="normal">Codices 1</hi>
                                    </abbr>, 130–132 Nr. 20;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Thorndike/Kibre</abbr>, 374.10;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Markowski</abbr>, 65 cap. II Nr. III.1 (Text) und 68 cap. II Nr. III.12 (Glosse);</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>CALMA</abbr> 4, 253 Nr. 29.</bibl>
                            </listBibl>
                        </msItem>
                        <msItem n="10">
                            <locus from="126v" to="138v">126v–138v</locus>
                            <author ref="#aristoteles">Aristoteles</author>
                            <title>De anima<note> (translatio vetus interprete <rs type="person" role="translator" ref="#jacobus_de_venetiis">Jacobo de Venetiis</rs>) cum glossis marginalibus interlinearibusque</note>
                            </title>
                            <msItem>
                                <locus from="126v" to="138v">126v–138v</locus>
                                <title type="sub">Textus</title>
                                <incipit xml:lang="la">Bonorum honorabilium notitiam opinantes magis autem alteram altera que est secundum certitudinem</incipit>
                                <explicit xml:lang="la">auditum autem ut significet aliquid sibi ipsi linguam vero quatinus significet aliquid alteri</explicit>
                                <finalRubric xml:lang="la">Explicit</finalRubric>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <locus from="126v" to="138v">126v–138v</locus>
                                <title type="sub">Glossa super libros III De anima</title>
                                <incipit xml:lang="la">Melius honorabilius <gap/> et aliqua <gap/> potest hec scientia</incipit>
                                <explicit xml:lang="la">accipiatur facilius <gap/> est de odoratu quia <gap/> otis</explicit>
                                <note>Die marginale und interlineare Glossierung stammt von mehreren Händen und ist regelmäßig durchgeführt. </note>
                            </msItem>
                            <filiation>Mit anderen Glossen auch in <ref type="mss" cRef="1105-helmst">Cod. Guelf. 1105 Helmst.</ref>, 91r–119v; die glossierte Translatio nova in <ref type="mss" cRef="23-23-aug-4f">Cod. Guelf. 23.23 Aug. 4°</ref>, 1r–27v. Auszüge ("Auctoritates") siehe in <ref type="mss" cRef="698-helmst">Cod. Guelf. 698 Helmst.</ref>, 174va–177ra; <ref type="mss" cRef="727-helmst">727 Helmst.</ref>, 195va–197va; <ref type="mss" cRef="44-25-aug-2f">44.25 Aug. 2°</ref>, 280va–282vb; <ref type="mss" cRef="17-21-aug-4f">17.21 Aug. 4°</ref>, 122ra–126ra; <ref type="mss" cRef="101-3-extrav">101.3 Extrav.</ref>, 55ra–57vb; <ref type="mss" cRef="96-weiss">96 Weiss.</ref>, 14r–17v; <ref type="mss" cRef="131-gud-lat">131 Gud. lat.</ref>, 119ra–120va. </filiation>
                            <listBibl>
                                <head>Edition</head>
                                <bibl>Anonymi Magistri Artium (c. 1246–1247): Sententia super II et III de anima (Oxford, Bodleian Libr., Lat. Misc. c. 70, f. 1ra-25b; Roma, Bibl. Naz. V.E. 828, f. 46vb, 48ra-52ra). Édition, étude critique et doctrinale par <editor>B. C. Bazan</editor>. Texte du de anima vetus établi par <editor>K. White</editor>, Louvain-La-Neuve 1998 (Philosophes médiévaux 37), 2–541 (nur der Text von lib. II [130r–134v] und III [134v–138v], jeweils dem entsprechenden Kommentarabschnitt vorangestellt);</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Aristoteles Latinus</abbr> XII/1 (kritische Edition von † <editor>J. Decorte</editor> und <editor>J. Brams</editor> in Vorbereitung, als Arbeitstext in der ALD-Datenbank von BREPOLS erreichbar).</bibl>
                            </listBibl>
                            <listBibl>
                                <head>Literatur</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>Grabmann <hi rend="normal">Aristotelesübersetzungen</hi>
                                    </abbr>, 190–198;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Aristoteles Latinus <hi rend="normal">Codices 1</hi>
                                    </abbr>, 136f. Nr. 26;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Thorndike/Kibre</abbr>, 179.5;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Markowski</abbr>, 71 cap. II Nr. V.1 (Text) und 77 cap. II Nr. V.19 (Glosse).</bibl>
                            </listBibl>
                        </msItem>
                        <msItem n="11">
                            <locus from="138v" to="140r">138v–140r</locus>
                            <author ref="#aristoteles">Aristoteles</author>
                            <title>De memoria et reminiscentia<note> (translatio vetus interprete <rs type="person" role="translator" ref="#jacobus_de_venetiis">Jacobo de Venetiis</rs>) cum glossis marginalibus interlinearibusque</note>
                            </title>
                            <msItem rend="break">
                                <locus from="138v" to="140r">138v–140r</locus>
                                <title type="sub">Textus</title>
                                <incipit xml:lang="la">Reliquum autem primum considerandum de memoria et memorari quid est et propter quas causas fit</incipit>
                                <explicit xml:lang="la">et de reminisci quid est quando fit et propter quas causas dictum est</explicit>
                            </msItem>
                            <msItem rend="break">
                                <locus from="138v" to="140r">138v–140r</locus>
                                <title type="sub">Glossa super librum De memoria et reminiscentia</title>
                                <incipit xml:lang="la">Facile potest assignari</incipit>
                                <explicit xml:lang="la">id est contra monentibus</explicit>
                                <note>Die marginale und interlineare Glossierung stammt von mehreren Händen und erfolgt nicht durchgehend. </note>
                            </msItem>
                            <filiation>Mit anderen Glossen auch in <ref type="mss" cRef="1105-helmst">Cod. Guelf. 1105 Helmst.</ref>, 119v–123r. Auszüge ("Auctoritates") siehe in <ref type="mss" cRef="698-helmst">Cod. Guelf. 698 Helmst.</ref>, 177vb; <ref type="mss" cRef="727-helmst">727 Helmst.</ref>, 198ra; <ref type="mss" cRef="44-25-aug-2f">44.25 Aug. 2°</ref>, 283rb–va; <ref type="mss" cRef="17-21-aug-4f">17.21 Aug. 4°</ref>, 126rb–127ra; <ref type="mss" cRef="101-3-extrav">101.3 Extrav.</ref>, 58va; <ref type="mss" cRef="96-weiss">96 Weiss.</ref>, 18v; <ref type="mss" cRef="131-gud-lat">131 Gud. lat.</ref>, 121ra. </filiation>
                            <listBibl>
                                <head>Edition</head>
                                <bibl xml:id="opac_1005402833">Alberti Magni Ordinis Fratrum Praedicatorum De nutrimento et nutrito, De sensu et sensato cuius secundus liber est De memoria et reminiscentia, edidit <editor>S. Donati</editor>, Münster/Westf. 2017 (Sancti doctoris ecclesiae Alberti Magni Ordinis Fratrum Praedicatorum Episcopi Opera omnia 7/2A), 115–135 (unter dem Text des Albertus, mit dieser Hs., XXIX genannt, Sigle Wo).</bibl>
                            </listBibl>
                            <listBibl>
                                <head>Literatur</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>Grabmann <hi rend="normal">Aristotelesübersetzungen</hi>
                                    </abbr>, 199;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Aristoteles Latinus <hi rend="normal">Codices 1</hi>
                                    </abbr>, 139f. Nr. 29;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Thorndike/Kibre</abbr>, 1347.1;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Markowski</abbr>, 71 cap. II Nr. VII.1 (Text) und 86 cap. II Nr. VII.13 (Glosse).</bibl>
                            </listBibl>
                        </msItem>
                        <msItem n="12">
                            <locus from="140r" to="144v">140r–144v</locus>
                            <author ref="#ps_aristoteles">Ps.-Aristoteles</author>
                            <title>Liber de causis<note> (interprete <rs type="person" role="translator" ref="#gerardus_cremonensis">Gerardo Cremonensi</rs>) cum glossis interlinearibus</note>
                            </title>
                            <incipit xml:lang="la">Omnis causa primaria plus est influens super causatum suum quam causa universalis secunda</incipit>
                            <explicit xml:lang="la">purum est creans unitates faciens acquirere non acquisitum sicut ostendimus cuius vere completus est sermo</explicit>
                            <note>Der Text enthält einzelne Interlinearglossen, meist als Worterklärungen.</note>
                            <filiation>Unvollständig mit Textabweichungen in <ref type="mss" cRef="1105-helmst">Cod. Guelf. 1105 Helmst.</ref>, 418v–420v. Auszüge ("Auctoritates") siehe in <ref type="mss" cRef="698-helmst">Cod. Guelf. 698 Helmst.</ref>, 182vb; <ref type="mss" cRef="44-25-aug-2f">44.25 Aug. 2°</ref>, 288va–b; <ref type="mss" cRef="17-21-aug-4f">17.21 Aug. 4°</ref>, 131vb–132ra; <ref type="mss" cRef="18-31-aug-4f">18.31 Aug. 4°</ref>, 281r–v; <ref type="mss" cRef="101-3-extrav">101.3 Extrav.</ref>, 63rb–va; <ref type="mss" cRef="96-weiss">96 Weiss.</ref>, 25v; <ref type="mss" cRef="131-gud-lat">131 Gud. lat.</ref>, 124ra–b. </filiation>
                            <listBibl>
                                <head>Edition</head>
                                <bibl>Die pseudo-aristotelische Schrift Ueber das reine Gute bekannt unter dem Namen Liber de causis, im Auftrage der Görres-Gesellschaft bearb. von <editor>O. Bardenhewer</editor>, Freiburg 1882, ND Frankfurt/M. 1961, 163–191;</bibl>
                                <bibl>
                                    <author>A. Pattin</author>, Le Liber de causis. Edition établie à l’aide de 90 manuscrits avec introduction et notes, in: Tijdschrift voor Filosofie 28 (1966), 90–203, Text 134–203 (ohne die Codices Guelferbytani);</bibl>
                                <bibl xml:id="opac_329565966">
                                    <author>A. Fidora</author>
                                    <author>A. Niederberger</author>, Von Bagdad nach Toledo. Das "Buch der Ursachen" und seine Rezeption im Mittelalter. Lateinisch-deutscher Text, Kommentar und Wirkungsgeschichte des Liber de causis, Mainz 2001 (Excerpta classica 20), 34–148 (verb. Nachdruck der vorhergehenden Ausgabe).</bibl>
                            </listBibl>
                            <listBibl>
                                <head>Literatur</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>Aristoteles Latinus <hi rend="normal">Codices 1</hi>
                                    </abbr>, 196 Nr. IV;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Thorndike/Kibre</abbr>, 996.1;</bibl>
                                <bibl>
                                    <author>R. C. Taylor</author>, The <hi rend="font-style:italic">Liber de causis</hi>: A preliminary list of extant manuscripts, in: Bulletin de Philosophie Médiévale 25 (1983), 63–84 (80 Nr. 233 Hs. genannt); </bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Schmitt/Knox</abbr>, 18–20 Nr. 13;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Markowski</abbr>, 129 cap. V Nr. I.2 (Text) und 130 cap. V Nr. I.7 (Glosse);</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>CALMA</abbr> 4, 256 Nr. 59.</bibl>
                            </listBibl>
                        </msItem>
                        <msItem n="13">
                            <locus from="144v" to="147v">144v–147v</locus>
                            <author ref="#aristoteles">Aristoteles</author>
                            <title>De somno et vigilia<note> (translatio vetus) cum aliquot glossis marginalibus interlinearibusque</note>
                            </title>
                            <msItem>
                                <locus from="144v" to="146r">144v–146r</locus>
                                <title type="sub">Liber I de somno</title>
                                <incipit xml:lang="la">
                                    <sic>Set</sic> vigilia est quid sunt et utrum propria sint anime an corporis vel communia</incipit>
                                <explicit xml:lang="la">que ipsum perficiunt propter salutem vero salvat enim quies</explicit>
                                <listBibl>
                                    <head>Edition</head>
                                    <bibl xml:id="gbv_382980883">Aristoteles, De somno et vigilia liber adiectis veteribus translationibus et Theodori Metochitae commentario edidit <editor>H. J. Drossaart Lulofs</editor>, PhD Proefschrift Universiteit Utrecht, Leiden 1943, 1*–10* (geplant als <abbr>Aristoteles Latinus</abbr> XV/1–2, als Arbeitstext in der ALD-Datenbank von BREPOLS erreichbar).</bibl>
                                </listBibl>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <locus from="146r" to="357v">146r–147r</locus>
                                <title type="sub">Liber II de insomniis</title>
                                <incipit xml:lang="la">Post hoc de sompno querent ipsum et primo cui earum que sunt anime inesse videtur</incipit>
                                <explicit xml:lang="la">secundum etatem vel secundum passionem necessarium accidere contrarietatem hanc</explicit>
                                <listBibl>
                                    <head>Edition</head>
                                    <bibl xml:id="gbv_302921362">Aristotelis De insomniis et de divinatione per somnum. A new edition of the Greek text with the Latin translation by <editor>H. J. Drossaart Lulofs</editor>, Bd. 2: Translations. Index verborum, Leiden 1947 (Philosophia antiqua 2), 2–30 (jeweils der translatio nova gegenübergestellt; geplant als <abbr>Aristoteles Latinus</abbr> XV/1–2, als Arbeitstext in der ALD-Datenbank von BREPOLS erreichbar).</bibl>
                                </listBibl>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <locus from="147r" to="359v">147r–v</locus>
                                <title type="sub">Liber III de divinatione per somnum</title>
                                <incipit xml:lang="la">De divinacione vero que in sompniis fit et dicitur accidere a sompniis</incipit>
                                <explicit xml:lang="la">notiorum enim notiores sunt motus. Melancolici autem propter vehementiam quemadmodum <gap/>
                                    <note>Text bricht ab</note>.</explicit>
                                <listBibl>
                                    <head>Edition</head>
                                    <bibl>Aristotelis De insomniis et de divinatione per somnum (siehe oben), 32–46, hier bis 44 (jeweils der translatio nova gegenübergestellt; geplant als <abbr>Aristoteles Latinus</abbr> XV/1–2, als Arbeitstext in der ALD-Datenbank von BREPOLS erreichbar).</bibl>
                                </listBibl>
                            </msItem>
                            <note>Textverlust im 2. Kapitel von lib. III. Die knappe Glossierung des Textes beschränkt sich meist auf die Erklärung einzelner Wörter.</note>
                            <filiation>Vollständig und mit anderen Glossen auch in <ref type="mss" cRef="1105-helmst">Cod. Guelf. 1105 Helmst.</ref>, 349r–359v; <ref type="mss" cRef="17-21-aug-4f">17.21 Aug. 4°</ref>, 19r–24v. Auszüge ("Auctoritates") siehe in <ref type="mss" cRef="698-helmst">Cod. Guelf. 698 Helmst.</ref>, 177vb–178rb; <ref type="mss" cRef="727-helmst">727 Helmst.</ref>, 127ra–va; <ref type="mss" cRef="44-25-aug-2f">44.25 Aug. 2°</ref>, 283va–b; <ref type="mss" cRef="17-21-aug-4f">17.21 Aug. 4°</ref>, 127ra–va; <ref type="mss" cRef="18-31-aug-4f">18.31 Aug. 4°</ref>, 277v–278v; <ref type="mss" cRef="101-3-extrav">101.3 Extrav.</ref>, 58va–59ra; <ref type="mss" cRef="96-weiss">96 Weiss.</ref>, 19r–v; <ref type="mss" cRef="131-gud-lat">131 Gud. lat.</ref>, 121ra–b. </filiation>
                            <listBibl>
                                <head>Literatur</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>Grabmann <hi rend="normal">Aristotelesübersetzungen</hi>
                                    </abbr>, 199f.;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Aristoteles Latinus <hi rend="normal">Codices 1</hi>
                                    </abbr>, 141f. Nr. 30;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Thorndike/Kibre</abbr>, 996.1;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Markowski</abbr>, 88 cap. II Nr. VIII.1 (Text).</bibl>
                            </listBibl>
                        </msItem>
                        <msItem n="14">
                            <locus from="148r" to="151v">148r–151v</locus>
                            <author ref="#aristoteles">Aristoteles</author>
                            <title>Ethica nova<note> cum glossis marginalibus interlinearibusque</note>
                            </title>
                            <msItem>
                                <locus from="148r" to="151v">148r–151v</locus>
                                <title type="sub">Textus</title>
                                <incipit xml:lang="la">Omnis ars et omnis doctrina similiter autem operatio et proheresis boni alicuius operatio esse videtur </incipit>
                                <explicit xml:lang="la">habituum autem eos qui secundum habitabiles virtutes dicimus intellectuales</explicit>
                                <finalRubric xml:lang="la">EXPLICIT <w>L<supplied>IBER</supplied>
                                    </w> I<hi rend="sup">us</hi>
                                    <w>PH<supplied>LOSOPH</supplied>IE</w>
                                    <w>M<supplied>ORALIS</supplied>
                                    </w>
                                </finalRubric>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <locus from="148r" to="151v">148r–151v</locus>
                                <title type="sub">Glossa super librum De memoria et reminiscentia</title>
                                <incipit xml:lang="la">Doctrina ista autem est de bono anime</incipit>
                                <explicit xml:lang="la">et non secundum cognicionem sicut in mathematicis</explicit>
                                <note>Die marginale und interlineare Glossierung stammt von mehreren Händen und erfolgt durchgehend. </note>
                            </msItem>
                            <filiation>Zu anderen Übersetzungen der aristotelischen Ethik vgl. <ref type="mss" cRef="488-helmst">Cod. Guelf. 488 Helmst.</ref>, 1ra–20ra.</filiation>
                            <listBibl>
                                <head>Edition</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>Aristoteles Latinus</abbr> XXVI/2, 65–95 (64 Hs. genannt, Sigle Wo, ebenso in Bd. XXVI/1, LX Nr. 15, Sigle Wo).</bibl>
                            </listBibl>
                            <listBibl>
                                <head>Literatur</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>Grabmann <hi rend="normal">Aristotelesübersetzungen</hi>
                                    </abbr>, 214–217;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Aristoteles Latinus <hi rend="normal">Codices 1</hi>
                                    </abbr>, 155 Nr. 45;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Markowski</abbr>, 112 cap. IV Nr. I.1 (Text) und 120 cap. IV Nr. I.18 (Glosse).</bibl>
                            </listBibl>
                        </msItem>
                    </msContents>
                    <physDesc>
                        <objectDesc form="codex">
                            <supportDesc material="perg">
                                <support>
                                    <p>
                                        <material>Pergament</material>
                                    </p>
                                </support>
                                <extent>
                                    <measure type="leavesCount" quantity="149">149 Bl.</measure>
                                    <dimensions type="leaf" unit="cm">
                                        <height unit="cm" quantity="21">21</height>
                                        <width unit="cm" quantity="15.5">15,5</width>
                                    </dimensions>
                                </extent>
                                <collation>
                                    <formula>IV+2 (10). IV (18). VI (30). 6 IV (78). VI+1 (91). IV (99). III (105). IV (113). I (115). 4 IV (147). II (151). </formula>
                                </collation>
                            </supportDesc>
                            <layoutDesc>
                                <layout columns="1" writtenLines="35 41" ruledLines="35 41">
                                    <p>
                                        <dimensions type="written" unit="cm">
                                            <height unit="cm" quantity="15.5">15,5</height>
                                            <width unit="cm" quantity="9.5">9,5</width>
                                        </dimensions>, einspaltig, 35–41 Zeilen. </p>
                                </layout>
                            </layoutDesc>
                        </objectDesc>
                        <handDesc>
                            <handNote script="textualis" medium="ink" scope="sole">
                                <p>Haupttext in kleiner, stark abgekürzter französischer Textualis von einer Hand; </p>
                            </handNote>
                            <handNote script="textualis cursantic" medium="ink" scope="major">
                                <p>Marginal- und Interlinearglosse von mehreren gleichzeitigen und wenig späteren Händen in Textualis, Semitextualis und älterer gotischer Kursive. </p>
                            </handNote>
                        </handDesc>
                        <decoDesc>
                            <decoNote type="rubric">Rubriziert, abwechselnd rote und blaue Paragraphenzeichen sowie Lombarden über 2–5 Zeilen mit langegezogenen mehrfachen Fadenausläufern in der Gegenfarbe, die meist mit Staubfäden, Halb- und Vollpalmetten sowie Knospen (letztere jeweils mit Kern) besetzt sind. Die vermutlich ebenfalls vorhandenen Seitentitel sind ausnahmslos durch Beschnitt verloren. </decoNote>
                            <decoNote type="initial">Am Beginn der einzelnen Bücher jeweils sorgfältig ausgeführte Fleuronnéeinitialen über 6–10 Zeilen (Höhe des Buchstabenkörpers; Unterlängen können, wie auf Bl. <locus from="3r">3r</locus> oder <locus from="81r">81r</locus>, als Fleuronnéestäbe zur Bordüre verlängert werden). Die Buchstabenkörper sind jeweils von rot und blau durch Schaftaussparungen im Kopfstempelschnitt geteilt. Reicher konturbegleitender und -verlängernder Besatz mit mehrfachen Fadenausläufern in der Gegenfarbe, verziert mit Staubfäden, Fibrillen, Halb- und Vollpalmetten (als Ausläufer- und Zwickelmotive), Perlen und Knospen. Im Binnenfeld meist zu axialsymmetrich angeordneten spiraligen Arabesken gerollte rote Fleuronnéeranken, die vielfach in Palmetten mit blauen Kernen auslaufen. Vergleichsbeispiele aus dem Pariser Raum (1230–1260) bei <bibl>
                                    <abbr>Stirnemann</abbr>, 67f. und 73 Nr. 25–32.</bibl>
                            </decoNote>
                        </decoDesc>
                    </physDesc>
                    <history>
                        <origin>
                            <p>Schriftgestaltung und Stilistik der Fleuronnéeinitialen lassen auf Entstehung des Faszikels im Pariser Raum zwischen 1240 und 1260 schließen.</p>
                        </origin>
                    </history>
                </msPart>
                <msPart xml:id="_577-helmst_IV">
                    <msIdentifier>
                        <idno>IV</idno>
                    </msIdentifier>
                    <head>
                        <origPlace>Nordfrankreich</origPlace>
                        <origDate notBefore="1280" notAfter="1295">ca. 1280–1295</origDate>
                    </head>
                    <msContents>
                        <textLang mainLang="la" otherLangs=""/>
                        <msItem n="1">
                            <locus from="152r" to="226r">152r–226r</locus>
                            <author ref="#petrus_de_vinea">Petrus de Vinea</author>
                            <title>Epistulae (Collectio parva quinquepertita)</title>
                            <msItem>
                                <locus from="152r" to="176r">152r–176r</locus>
                                <title type="sub">Liber I</title>
                                <rubric xml:lang="la">
                                    <gap reason="lacuna"/>
                                    <w>
                                        <supplied>imperato</supplied>ris</w> et primo de hiis que acta sunt inter eundem Imperatorem et Ecclesiam Romanam</rubric>
                                <finalRubric xml:lang="la">Explicit prima pars</finalRubric>
                                <note>Insgesamt 21 Briefe, im einzelnen sind enthalten (Zählung nach den Ausgaben von <bibl>
                                        <hi rend="font-style:italic">Iselius</hi> und <hi rend="font-style:italic">D'Angelo</hi>, siehe unten</bibl>): (<locus from="152r" to="153v">152r–153v</locus>) I 1, (<locus from="153v" to="154v">153v–154v</locus>) I 2, (<locus from="154v" to="157r">154v–157r</locus>) I 3, (<locus from="157r" to="157v">157r–v</locus>) I 4, (<locus from="157v" to="158r">157v–158r</locus>) I 5, (<locus from="158r" to="158v">158r–v</locus>) I 6, (<locus from="158v" to="159v">158v–159v</locus>) I 7, (<locus from="159v" to="160v">159v–160v</locus>) I 8, (<locus from="160v" to="161v">160v–161v</locus>) I 9, (<locus from="161v" to="162r">161v–162r</locus>) I 10, (<locus from="162r" to="162v">162r–v</locus>) I 11, (<locus from="162v" to="163r">162v–163r</locus>) I 12, (<locus from="163r" to="163v">163r–v</locus>) I 13, (<locus from="163v" to="164v">163v–164v</locus>) I 14, (<locus from="164v" to="165v">164v–165v</locus>) I 15, (<locus from="165v" to="166v">165v–166v</locus>) I 17, (<locus from="166v" to="167r">166v–167r</locus>) I 16, (<locus from="167r" to="168v">167r–168v</locus>) I 18, (<locus from="168v" to="169v">168v–169v</locus>) I 19, (<locus from="169v" to="170r">169v–170r</locus>) I 20, (<locus from="170r" to="176r">170r–176r</locus>) I 21.</note>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <locus from="176r" to="193v">176r–193v</locus>
                                <rubric xml:lang="la">Incipit secunda pars de pugnis Friderici Imperatoris et primo de Curru Mediolanensi et conflictu eiusdem</rubric>
                                <finalRubric xml:lang="la">Explicit secunda pars</finalRubric>
                                <note>Insgesamt 32 Briefe, im einzelnen sind enthalten (Zählung nach den Ausgaben von <bibl>
                                        <hi rend="font-style:italic">Iselius</hi> und <hi rend="font-style:italic">D'Angelo</hi>, siehe unten; in letzterer sind dieB Briefe II 23 und 24 vertauscht</bibl>): (<locus from="176r" to="177r">176r–177r</locus>) II 1, (<locus from="177r" to="178v">177r–178v</locus>) II 2, (<locus from="178v" to="179v">178v–179v</locus>) II 3, (<locus from="179v" to="180r">179v–180r</locus>) II 4, (<locus from="180v" to="181r">180v–181r</locus>) II 5, (<locus from="181r">181r</locus>) II 6, (<locus from="181r" to="181v">181r–v</locus>) II 7, (<locus from="181v" to="182r">181v–182r</locus>) II 8, (<locus from="182r" to="182v">182r–v</locus>) II 9, (<locus from="182v" to="184v">182v–184v</locus>) II 10, (<locus from="184v" to="185r">184v–185r</locus>) II 11, (<locus from="185r">185r</locus>) II 12, (<locus from="185r" to="185v">185r–v</locus>) II 13, (<locus from="185v" to="186r">185v–186r</locus>) II 14, (<locus from="186r" to="187r">186r–187r</locus>) II 15, (<locus from="187r">187r</locus>) II 16, (<locus from="187r" to="187v">187r–v</locus>) II 17, (<locus from="187v">187v</locus>) II 18–19, (<locus from="187v" to="188v">187v–188v</locus>) II 20, (<locus from="188v" to="189r">188v–189r</locus>) II 21, (<locus from="189r" to="189v">189r–v</locus>) II 22, (<locus from="189v" to="190r">189v–190r</locus>) II 23, (<locus from="190r" to="190v">190r–v</locus>) II 24, (<locus from="190v">190v</locus>) II 25, (<locus from="190v" to="191r">190v–191r</locus>) II 26, (<locus from="191r" to="191v">191r–v</locus>) II 27, (<locus from="191v" to="192r">191v–192r</locus>) II 29, (<locus from="192r" to="192v">192r–v</locus>) II 30, (<locus from="192v">192v</locus>) II 31, (<locus from="192v" to="193r">192v–193r</locus>) II 32, (<locus from="193r" to="193v">193r–v</locus>) II 33.</note>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <locus from="193v" to="212r">193v–212r</locus>
                                <rubric xml:lang="la">Incipit tertia pars de diversis negotiis narrationibus et eventibus Imperatoris Friderici principibus Alamannie quod veniant apud Parmam celebraturi ibi sollempnem curiam</rubric>
                                <finalRubric xml:lang="la">Explicit tercia pars</finalRubric>
                                <note>Insgesamt 38 Briefe, im einzelnen sind enthalten (Zählung nach den Ausgaben von <bibl>
                                        <hi rend="font-style:italic">Iselius</hi> und <hi rend="font-style:italic">D'Angelo</hi>, siehe unten</bibl>): (<locus from="193v" to="195v">193v–195v</locus>) III 1, (<locus from="195v" to="196r">195v–196r</locus>) III 2, (<locus from="196r">196r</locus>) IV 5, (<locus from="196r" to="196v">196r–v</locus>) III 3, (<locus from="196v" to="197v">196v–197v</locus>) III 4, (<locus from="197v" to="200r">197v–200r</locus>) III 5, (<locus from="200r">200r</locus>) III 6–7, (<locus from="200r" to="200v">200r–v</locus>) IV 2, (<locus from="200v" to="201r">200v–201r</locus>) III 8, (<locus from="201r" to="202r">201r–202r</locus>) III 9, (<locus from="202r" to="202v">202r–v</locus>) III 10, (<locus from="202v">202v</locus>) III 15, (<locus from="202v" to="203r">202v–203r</locus>) III 16, (<locus from="203r" to="203v">203r–v</locus>) III 17, (<locus from="203v">203v</locus>) IV 1 und III 19, (<locus from="203v" to="204r">203v–204r</locus>) III 20, (<locus from="204r" to="204v">204r–v</locus>) III 21, (<locus from="204v" to="205r">204v–205r</locus>) III 22, (<locus from="205r" to="205v">205r–v</locus>) III 25, (<locus from="205v" to="206r">205v–206r</locus>) III 12, (<locus from="206r" to="206v">206r–v</locus>) III 26, (<locus from="206v" to="207v">206v–207v</locus>) III 24, (<locus from="207v" to="208r">207v–208r</locus>) IV 4, (<locus from="208r">208r</locus>) III 27, (<locus from="208r" to="208v">208r–v</locus>) II 51, (<locus from="208v" to="209r">208v–209r</locus>) IV 3, (<locus from="209r">209r</locus>) III 28, (<locus from="209r" to="209v">209r–v</locus>) III 29, (<locus from="209v">209v</locus>) III 30, (<locus from="209v" to="210r">209v–210r</locus>) III 31, (<locus from="210r">210r</locus>) III 32, (<locus from="210r" to="210v">210r–v</locus>) III 23, (<locus from="210v" to="211r">210v–211r</locus>) III 33, (<locus from="211r" to="211v">211r–v</locus>) III 34, (<locus from="211v">211v</locus>) III 35, (<locus from="211v" to="212r">211v–212r</locus>) III 36.</note>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <locus from="212r" to="219r">212r–219r</locus>
                                <rubric xml:lang="la">Incipit quarta <supplied>pars</supplied> de Justitia. Fridericus Capitaneo Regni ut procedat ad vindictam proditoris</rubric>
                                <finalRubric xml:lang="la">Explicit quarta pars</finalRubric>
                                <note>Insgesamt 24 Briefe, im einzelnen sind enthalten (Zählung nach den Ausgaben von <bibl>
                                        <hi rend="font-style:italic">Iselius</hi> und <hi rend="font-style:italic">D'Angelo</hi>, siehe unten; in letzterer sind dieB Briefe V 3 und 4 vertauscht</bibl>): (<locus from="212r" to="212v">212r–v</locus>) V 2, (<locus from="212v">212v</locus>) V 3, (<locus from="212v" to="213r">212v–213r</locus>) V 4, (<locus from="213r">213r</locus>) V 5, (<locus from="213r" to="213v">213r–v</locus>) V 6, (<locus from="213v" to="214r">213v–214r</locus>) V 8, (<locus from="214r">214r</locus>) V 9–10, (<locus from="214r" to="214v">214r–v</locus>) V 11, (<locus from="214v">214v</locus>) V 12–14, (<locus from="214v" to="215r">214v–215r</locus>) V 15, (<locus from="216r">216r</locus>) V 17, (<locus from="216r" to="216v">216r–v</locus>) V 18, (<locus from="216v">216v</locus>) V 19, (<locus from="216v" to="217r">216v–217r</locus>) V 20, (<locus from="217r" to="217v">217r–v</locus>) III 13, (<locus from="217v">217v</locus>) V 21, (<locus from="217v" to="218r">217v–218r</locus>) V 22, (<locus from="218r">218r</locus>) V 23, (<locus from="218r" to="218v">218r–v</locus>) V 24. Zusätzlich sind zwei Stücke eingefügt: </note>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <locus from="215r" to="216r">215r–216r</locus>
                                <author ref="#fridericus_ii_imperator">Fridericus II imperator</author>
                                <title>Epistula "Nuper ad audientiam" ad Justitiarium Siciliae missa</title>
                                <rubric xml:lang="la">Fredericus Capitaneo <sic>Scicilie</sic> super dilapidatione bonorum Ecclesie</rubric>
                                <incipit xml:lang="la">Nuper ad audientiam nostram pro parte venerabilis capituli Panormitane ecclesie nostrorum fidelium petitione questuosa pervenit</incipit>
                                <explicit xml:lang="la">timor incutitur inferri gravamen aliquod propterea non permittas</explicit>
                                <listBibl>
                                    <head>Druck</head>
                                    <bibl xml:id="opac_240620968">Veterum scriptorum et monumentorum historicorum… amplissima collectio, Bd. 2: In Quo Continentur Vetera Monumenta Imperialis Monasterii Stabulensis … Friderici II. imperatoris epistolæ variæ cum Summariis privilegiorum ecclesiæ Romanæ &amp; quibusdam aliorum epistolis, hrsg. von <editor>E. Martène</editor> und <editor>U. Durand</editor>, Paris 1724, Sp. 1188f.</bibl>
                                </listBibl>
                                <listBibl>
                                    <head>Literatur</head>
                                    <bibl>
                                        <abbr>RI</abbr> 5/1,2 Nr. 4620.</bibl>
                                </listBibl>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <locus from="218v" to="219r">218v–219r</locus>
                                <author ref="#fridericus_ii_imperator">Fridericus II imperator</author>
                                <title>Epistula "Saepe contingit" ad quendam Justitiarium missa</title>
                                <rubric xml:lang="la">Fredericus Justitiario contra clericos super pluralitate beneficiorum</rubric>
                                <incipit xml:lang="la">Sepe contingit quod non petitionibus nostrorum fidelium clementer annuimus</incipit>
                                <explicit xml:lang="la">ipsius valoris anni quantitatem distincte nostro culmini rescripturus</explicit>
                                <listBibl>
                                    <head>Druck</head>
                                    <bibl>Veterum scriptorum et monumentorum historicorum… amplissima collectio, Bd. 2 (siehe oben), Sp. 1182f.;</bibl>
                                    <bibl>Historia diplomatica Friderici Secundi…, collegit… et notis illustravit <editor>J.-L.-A. Huillard-Bréholles</editor>, Bd. 4/1, Paris 1854, 224.</bibl>
                                </listBibl>
                                <listBibl>
                                    <head>Literatur</head>
                                    <bibl>
                                        <abbr>RI</abbr> 5/1,1 Nr. 3652.</bibl>
                                </listBibl>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <locus from="219r" to="226r">219r–226r</locus>
                                <rubric xml:lang="la">Incipit quinta pars de privilegiis. In primis privilegium Neapolitanis concessum</rubric>
                                <note>Insgesamt 19 Stücke, im einzelnen sind enthalten (Zählung nach den Ausgaben von <bibl>
                                        <hi rend="font-style:italic">Iselius</hi> und <hi rend="font-style:italic">D'Angelo</hi>, siehe unten</bibl>): (<locus from="219r" to="219v">219r–v</locus>) VI 1, (<locus from="219v" to="220r">219v–220r</locus>) VI 2, (<locus from="220r" to="220v">220r–v</locus>) VI 3, (<locus from="220v">220v</locus>) VI 4, (<locus from="221r">221r</locus>) VI 5, (<locus from="221r" to="221v">221r–v</locus>) VI 6, (<locus from="221v" to="222r">221v–222r</locus>) VI 7, (<locus from="222r" to="222v">222r–v</locus>) VI 8, (<locus from="222v" to="224v">222v–224v</locus>) VI 9, (<locus from="224v">224v</locus>) VI 10, (<locus from="224v" to="225r">224v–225r</locus>) VI 11, (<locus from="225r">225r</locus>) VI 12, (<locus from="225r" to="225v">225r–v</locus>) VI 13, (<locus from="225v">225v</locus>) VI 14. Ein Blatt- und damit Textverlust, wie in der Literatur (siehe unten) angenommen, liegt nicht vor. Zusätzlich sind folgende Stücke angehängt: </note>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <locus from="226r">226r</locus>
                                <author ref="#nicolaus_de_rocca_senior">Nicolaus de Rocca senior</author>
                                <title>Arenga instrumenti imperialis vel regalis</title>
                                <incipit xml:lang="la">Etsi prosequatur officium dominantis auctoritatis dum fidelium precibus inclinat intuitum</incipit>
                                <explicit xml:lang="la">et in istis nos reddat liberalitatis debitum gloriosum. Eapropter etc</explicit>
                                <listBibl>
                                    <head>Druck</head>
                                    <bibl xml:id="opac_377959863">Nicola da Rocca, Epistolae. Edizione critica a cura di <editor>F. Delle Donne</editor>, Firenze 2003 (Edizione nazionale dei testi mediolatini 9), 62f. Nr. 41.</bibl>
                                </listBibl>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <locus from="226r">226r</locus>
                                <note>Es folgen drei kurze <quote type="rubric" xml:lang="la">Exordia</quote>: 1. <rs type="person" ref="Petrus_de_Vineis">Petrus de Vineis</rs>: Epistula VI 15; 2. <quote type="incipit" xml:lang="la">Merita nostrorum obsequia fidelium non solum applicanda</quote>
                                    <quote type="explicit" xml:lang="la">se gaudeant exterius honoratos. Eapropter etc.</quote> (ungedruckt); 3. <quote type="incipit" xml:lang="la">Domini<supplied>i</supplied> nostri culmen extollitur</quote>
                                    <quote type="explicit" xml:lang="la">evidentiis semper indiciis experimur. Eapropter etc.</quote> (ungedruckt). Anschließend: </note>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <locus from="226r">226r</locus>
                                <author ref="#thomas_de_capua">Thomas de Capua</author>
                                <title>Epistula VII 103</title>
                                <incipit xml:lang="la">Amicos quibus volumus obligari ut exauditi ab ipsis apto tempore</incipit>
                                <explicit xml:lang="la">rescribi nobis petimus per eundem</explicit>
                                <listBibl>
                                    <head>Online-Edition</head>
                                    <bibl>Die Briefsammlung des Thomas von Capua. Aus den nachgelassenen Unterlagen von Emmy Heller und Hans-Martin Schaller hrsg. von <editor>M. Thumser</editor> und <editor>J. Frohmann</editor>, MGH 2011, <ref target="http://www.mgh.de/fileadmin/Downloads/pdf/Thomas_von_Capua.pdf">Online-Ausgabe der MGH</ref>, 185 Nr. VII 103.</bibl>
                                </listBibl>
                            </msItem>
                            <note>Da die Rubriken der einzelnen Briefe weitgehend mit der Ausgabe übereinstimmen, wurde auf eine Wiedergabe verzichtet. </note>
                            <filiation>Auch in <ref type="mss" cRef="13-3-aug-4f">Cod. Guelf. 13.3 Aug. 4°</ref>, 1ra–199vb (Collectio magna); einzelne Briefe aus verschiedenen Büchern in <ref type="mss" cRef="298-helmst">Cod. Guelf. 298 Helmst.</ref> (ungeordnete Briefsammlung). </filiation>
                            <listBibl>
                                <head>Druck der Sammlung</head>
                                <bibl xml:id="opac_151658099">Petri de Vineis Epistolarum quibus res gestae ejusdem Imperatoris aliaque ad historiam … spectantia continentur libri VI. Novam hanc editionem adjectis variis lectionibus curavit <editor>J. R. Iselius</editor>, 2 Bde., Basel 1740;</bibl>
                                <bibl xml:id="opac_805130349">L'epistolario di Pier della Vigna, coordinamento di <editor>E. d'Angelo</editor>, edizioni critiche, introduzioni, note, traduzione a cura di <editor>A. Boccia</editor> u.a., Soveria Mannelli 2014 (Centro Europeo di Studi Normanni, Collana di fonti e studi N.S. 1).</bibl>
                            </listBibl>
                            <listBibl>
                                <head>Literatur</head>
                                <bibl>
                                    <author>G. H. Pertz</author>, Die italiänische Reise vom November 1821 bis August 1823, in: Archiv der Gesellschaft für ältere deutsche Geschichtskunde 5 (1824), 1–514 (390f. Nr. 8 diese Hs.);</bibl>
                                <bibl xml:id="gbv_218358318">
                                    <author>J. L. A. Huillard-Bréholles</author>, Vie et correspondance de Pierre de la Vigne, ministre de l’empereur Frédéric II. Avec une étude sur le mouvement réformiste au XIII<hi rend="sup">e</hi> siècle, Paris 1865, ND Aalen 1966, 275 (Hs. genannt);</bibl>
                                <bibl>
                                    <author>H. M. Schaller</author>, Zur Entstehung der sogenannten Briefsammlung des Petrus de Vinea, in: <abbr>DA</abbr> 12 (1956), 114–159, hier 154; ND in <author>Ders.</author>, Stauferzeit. Ausgewählte Aufsätze, Hannover 1993 (<abbr>MGH</abbr> Schriften 38), 225–270 (245 Hs. genannt);</bibl>
                                <bibl xml:id="opac_342500546">
                                    <author>H. M. Schaller</author>, <author>B. Vogel</author>, Handschriftenverzeichnis zur Briefsammlung des Petrus de Vinea, Hannover 2002 (MGH Hilfsmittel 18), 437f. Nr. 236.</bibl>
                                <bibl xml:id="opac_367460742">
                                    <author>B. Vogel</author>, Die Briefsammlung des Petrus de Vinea und ihre handschriftliche Überlieferung – Bestandsaufnahme und Perspektiven, in: Quellenvielfalt und editorische Methoden, hrsg. von <editor>M. Thumser</editor> und <editor>J. Tandecki</editor>, Toruń 2003 (Publikationen des deutsch-polnischen Gesprächskreises für Quelleneditionen 2), 249–269, hier 268;</bibl>
                                <bibl xml:id="opac_59590081X">
                                    <author>B. Grévin</author>, Rhétorique du pouvoir médiéval. Les <hi rend="font-style:italic">Lettres</hi> de Pierre de la Vigne et la formation du langage politique européen (XIII<hi rend="sup">e</hi>–XV<hi rend="sup">e</hi> siècle), Rome 2008 (Bibliothèque des Ecoles Françaises d'Athènes et de Rome 339), pass. (27, 117 Hs. genannt);</bibl>
                                <bibl>
                                    <author>A. Boccia</author>, La redazione maggiore dell’Epistolario de Pier della Vigna. Rapporti tra i testimoni e prospettive editoriali, in: Archivio Normanno-Svevo. Rivista di studi sul mondo euromediterraneo dei secoli XI–XIII del Centro Europeo di Studi Normanni 1 (2008), 151–160 (154 Hs. genannt).</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Polak <hi rend="normal">Treatises 3</hi>
                                    </abbr>, 568 (diese Hs.);</bibl>
                                <bibl>Handschriftenverzeichnis zur Briefsammlung des Thomas von Capua. Auf Grundlage der Vorarbeiten von Hans Martin Schaller bearbeitet von <editor>K. Stöbener</editor> und <editor>M. Thumser</editor>, Wiesbaden 2017 (MGH Hilfsmittel 30), 174;</bibl>
                                <bibl>
                                    <author>K. Borchardt</author>, Text und Paratext. Petrus de Vinea III 32–36 und die zugehörigen Rubriken, in: <abbr>DA</abbr> 75 (2019), 71–99 (92 Hs. genannt, Sigle Wo<hi rend="sup">α</hi>).</bibl>
                            </listBibl>
                        </msItem>
                        <msItem n="2">
                            <locus from="226v" to="227v">226v–227v</locus>
                            <title>Notulae diversae</title>
                            <note>
                                <locus from="226v">226v</locus> oben eine durch Beschnitt fragmentierte Notiz: <quote xml:lang="la">
                                    <gap/>
                                    <w>
                                        <supplied>ordin</supplied>is</w> sancti Augustini huiusmodi patri provinciali magistro Hermanno Dreyer eiusdem ordinis uti ipsemet pater hoc manu propria testatur mihi in carta venerabili priori lo <gap/> querenti littera Arnoldo presentata <gap/> in die sancti Laurencii martiris.</quote> Der Rest des Bl. ist leer. </note>
                            <msItem>
                                <locus from="227r">227r</locus>
                                <title type="sub">Tabula</title>
                                <incipit xml:lang="la">Nota quod ista continentur in isto volumine. Primo formula M<gap reason="lacuna"/> de libris Senece primo folio et continet 8 capitula</incipit>
                                <explicit xml:lang="la">Item liber Petri de Vineis de istoriis inter ecclesiam et Fredericum imperatorem, et habet capitula 130 folio 135</explicit>
                                <listBibl>
                                    <head>Druck</head>
                                    <bibl>
                                        <abbr>Heinemann</abbr> Nr. 625;</bibl>
                                    <bibl>
                                        <author>Schaller/Vogel</author> Handschriftenverzeichnis (siehe oben), 437f. Nr. 236.</bibl>
                                </listBibl>
                            </msItem>
                            <note>
                                <locus from="227v">227v</locus> oben eine weitere durch Beschnitt fragmentierte, stark beriebene, daher nicht mehr lesbare Notiz. </note>
                        </msItem>
                    </msContents>
                    <physDesc>
                        <objectDesc form="codex">
                            <supportDesc material="perg">
                                <support>
                                    <p>
                                        <material>Pergament</material>
                                    </p>
                                </support>
                                <extent>
                                    <measure type="leavesCount" quantity="76">76 Bl.</measure>
                                    <dimensions type="leaf" unit="cm">
                                        <height unit="cm" quantity="21">21</height>
                                        <width unit="cm" quantity="16">16</width>
                                    </dimensions>
                                </extent>
                                <collation>
                                    <formula>9 IV (223). II (227). </formula>
                                </collation>
                            </supportDesc>
                            <layoutDesc>
                                <layout columns="1" writtenLines="28" ruledLines="28">
                                    <p>
                                        <dimensions type="written" unit="cm">
                                            <height unit="cm" quantity="19">19</height>
                                            <width unit="cm" quantity="12.5">12,5</width>
                                        </dimensions>, einspaltig, 28 Zeilen. </p>
                                </layout>
                            </layoutDesc>
                        </objectDesc>
                        <handDesc hands="1">
                            <handNote script="cursantic" medium="ink" scope="sole">
                                <p>Sehr regelmäßige frühe französische Buchkursive von einer Hand. </p>
                            </handNote>
                        </handDesc>
                        <decoDesc>
                            <decoNote type="rubric">Rubriziert, abwechselnd rote und blaue Lombarden über 2 Zeilen mit jeweils 2 senkrechten Begleitstrichen in der Gegenfarbe. </decoNote>
                            <decoNote type="initial">
                                <locus from="152r">152r</locus> Fleuronnéeinitiale <quote>C</quote> über 6 Zeilen (oberer Teil durch Beschnitt verloren); der rot-blaue Buchstabenkörper ist durch eine Schaftaussparung im Kopfstempelschnitt geteilt. Reicher konturbegleitender Besatz mit mehrfachen Fadenausläufern in der Gegenfarbe, verziert mit Staubfäden, Knospen und Perlenreihen, meist mit Kernen. Im Binnenfeld axialsymmetrisch von einem Punkt ausgehendes rotes Knospenfleuronnéebüschel mit blauen Kernen, ergänzt mit gedrehten vegetabil wirkenden roten Fleuronnéeranken mit Knospenausläufern. Vergleichsbeispiele aus dem Pariser Raum (1270–1314) bei <bibl>
                                    <abbr>Stirnemann</abbr>, 71 und 73 Nr. 43–46;</bibl> ähnlich ist auch der Buchschmuck in <ref type="mss" cRef="707-helmst">Cod. Guelf. 707 Helmst.</ref>
                            </decoNote>
                        </decoDesc>
                    </physDesc>
                    <history>
                        <origin>
                            <p>Der Codex dürfte kurz vor 1300 im nordfranzösischen Raum geschrieben worden sein; vergleichbar ist z. B. die Hs. <ref type="altMs">Troyes, BM, Ms. 1999</ref> (<bibl>
                                    <abbr>Manuscrits datés <hi rend="normal">Frankreich</hi>
                                    </abbr> 5, 521 mit Taf. XXXV</bibl>). </p>
                        </origin>
                    </history>
                </msPart>
                <msPart xml:id="_577-helmst_V">
                    <msIdentifier>
                        <idno>V</idno>
                    </msIdentifier>
                    <head>
                        <origPlace>Deutschland</origPlace>
                        <origDate notBefore="1301" notAfter="1350">14. Jh., 1. Hälfte</origDate>
                    </head>
                    <msContents>
                        <textLang mainLang="la"/>
                        <msItem n="1">
                            <locus from="228r">228r</locus>
                            <author ref="#aristoteles">Aristoteles</author>
                            <title>Liber de generatione et corruptione<note> (ultima pars tantum)</note>
                            </title>
                            <incipit xml:lang="la">
                                <note>Text setzt ein</note>
                                <gap reason="lacuna"/> simul sunt (quod enim est necesse, non possibile non esse) quocirca si est ex necessitate sempiternum est</incipit>
                            <explicit xml:lang="la">sed non quorum substantia generatur ens talis qualis contingit non esse</explicit>
                            <finalRubric xml:lang="la">Explicit liber de generatione et corruptione</finalRubric>
                            <filiation>Zum Text siehe oben, <locus from="116r" to="126r">116r–126r</locus>, vgl. außerdem <bibl>
                                    <abbr>Markowski</abbr>, 65 cap. II Nr. III.3.</bibl>
                            </filiation>
                        </msItem>
                        <msItem n="2">
                            <locus from="228r" to="238r">228r–238r</locus>
                            <author ref="#nicolaus_damascenus">Nicolaus Damascenus</author>
                            <title>De plantis libri II<note> (interprete <rs type="person" role="translator" ref="#alfredus_sereshalensis">Alfredo Sereshalensi</rs>)</note>
                            </title>
                     <!--<msItem>
							<locus from="228r" to="228v">228r–v</locus>
							<author ref="#alfredus_sereshalensis">Alfredus Sereshalensis</author>
							<title type="sub">Praefatio dedicatoria</title>
							<incipit xml:lang="la">Tria ut ait Empedocles in tota rerum varietate precipue excellentissimum divine munificentie donum</incipit>
							<explicit xml:lang="la">quod apud Arabes est expressa sit attentius si libet inspicias sed verbis</explicit>
						</msItem>
						<msItem>
							<locus from="366r" to="382r">366r–382r</locus>
							<title type="sub">Textus</title>
							<incipit xml:lang="la">Vita in animalibus et plantis inventa est in animalibus manifesta apparens in plantis occulta non evidens</incipit>
							<explicit xml:lang="la">vincit calor siccitatem et erit fructus amarus</explicit>
							<finalRubric xml:lang="la">Explicit liber de plantis</finalRubric>
						</msItem>-->
                            <filiation>Zum Text siehe oben, <locus from="105v" to="112v">105v–112v</locus>.</filiation>
                        </msItem>
                        <msItem n="3">
                            <locus from="238v">238v</locus>
                            <author ref="#ps_aristoteles">Ps.-Aristoteles</author>
                            <title>De causis proprietatum et elementorum<note> (interprete <rs type="person" role="translator" ref="#gerardus_cremonensis">Gerardo Cremonensi</rs>, prima pars tantum)</note>
                            </title>
                            <incipit xml:lang="la">Postquam premissus sermo a nobis de celo et mundo et determinavimus illud sufficienti determinatione</incipit>
                            <explicit xml:lang="la">fossorium id est picus cum eo foditur fortasse enim accidit ei lapis et volat ex eo ignis et similis huius <w>mul<supplied>totiens</supplied>
                                </w>
                                <gap reason="lacuna"/>
                                <note>Text bricht ab</note>.</explicit>
                            <filiation>Vollständig in <ref type="mss" cRef="1105-helmst">Cod. Guelf. 1105 Helmst.</ref>, 241r–252r; Auszüge ("Auctoritates") in <ref type="mss" cRef="17-21-aug-4f">Cod. Guelf. 17.21 Aug. 4°</ref>, 150rb. </filiation>
                            <listBibl>
                                <head>Edition</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>RETM</abbr> A9600-270/5–10;</bibl>
                                <bibl>
                                    <author>S. L. Vodraska</author>, Pseudo-Aristotle: De causis proprietatum et elementorum. Critical edition and study, PhD Diss. masch., University of London 1969, 76–231, hier bis 88.</bibl>
                            </listBibl>
                            <listBibl>
                                <head>Literatur</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>Thorndike/Kibre</abbr>, 1076.5;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Aristoteles Latinus <hi rend="normal">Codices 1</hi>
                                    </abbr>, 193 Nr. 85;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Schmitt/Knox</abbr>, 20 Nr. 14;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Markowski</abbr>, 130 cap. V Nr. II.1;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>CALMA</abbr> 4, 252 Nr. 20.</bibl>
                            </listBibl>
                        </msItem>
                    </msContents>
                    <physDesc>
                        <objectDesc form="codex">
                            <supportDesc material="perg">
                                <support>
                                    <p>
                                        <material>Pergament</material>
                                    </p>
                                </support>
                                <extent>
                                    <measure type="leavesCount" quantity="11">11 Bl.</measure>
                                    <dimensions type="leaf" unit="cm">
                                        <height unit="cm" quantity="21.5">21,5</height>
                                        <width unit="cm" quantity="15.5">15,5</width>
                                    </dimensions>
                                </extent>
                                <collation>
                                    <formula>I (229). IV+2 (239). </formula> Bl. 239 gehört kodikologisch zu Teil II. </collation>
                            </supportDesc>
                            <layoutDesc>
                                <layout columns="1" writtenLines="32" ruledLines="32">
                                    <p>
                                        <dimensions type="written" unit="cm">
                                            <height unit="cm" quantity="16">16</height>
                                            <width unit="cm" quantity="12">12</width>
                                        </dimensions>, einspaltig, 32 Zeilen. </p>
                                </layout>
                            </layoutDesc>
                        </objectDesc>
                        <handDesc hands="1">
                            <handNote script="textualis" medium="ink" scope="sole">
                                <p>Kleine, sorgfältige Textualis von einer Hand. </p>
                            </handNote>
                        </handDesc>
                        <decoDesc>
                            <decoNote type="rubric">Keinerlei Buchschmuck, Raum für Lombarden ausgespart.</decoNote>
                        </decoDesc>
                    </physDesc>
                    <history>
                        <origin>
                            <p>Der Codex, aus dem das vorliegende Fragment stammt, dürfte in der ersten Hälfte des 14. Jh. in Deutschland, vermutlich im nordwestdeutschen Raum, entstanden sein.</p>
                        </origin>
                    </history>
                </msPart>
            </msDesc>
        </body>
    </text>
</TEI>