<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" xml:lang="de" xml:id="HAB_mss_599-helmst_tei-msDesc_Lesser">
    <teiHeader>
        <fileDesc>
            <titleStmt>
                <title>Beschreibung von Cod. Guelf. 599 Helmst. (geplant: Die mittelalterlichen Helmstedter Handschriften der Herzog August Bibliothek. Teil IV: Cod. Guelf. 462 bis 615 Helmst., beschrieben von Bertram Lesser.)</title>
                <respStmt>
                    <resp>Beschrieben von </resp>
                    <name type="person">Bertram Lesser</name>
                </respStmt>
                <funder>Gefördert durch die <orgName key="DFG">Deutsche Forschungsgemeinschaft</orgName> im Rahmen des Programms "Erschließung und Digitalisierung handschriftlicher und gedruckter Überlieferung"</funder>
            </titleStmt>
            <editionStmt>
                <edition>Elektronische Ausgabe nach TEI P5</edition>
                <respStmt>
                    <resp>TEI-P5 konforme Kodierung durch </resp>
                    <name type="person">Bertram Lesser</name>
                    <name type="org">Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel</name>
                </respStmt>
            </editionStmt>
            <publicationStmt>
                <publisher>
                    <name type="org">Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel</name>
                    <ptr target="http://www.hab.de"/>
                </publisher>
                <date type="issued" when="2017-02-20"/>
                <date type="digitised" when="2011-01-04"/>
                <distributor>Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel</distributor>
                <availability status="restricted">
                    <licence target="http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/de/">
                        <p>Dieses Dokument steht unter einer Creative Commons Namensnennung-Weitergabe unter gleichen Bedingungen 3.0 Deutschland Lizenz (CC BY-SA).</p>
                        <p>Für die Nutzung weiterer Daten wie Digitalisaten gelten gegebenenfalls andere Lizenzen. Vgl. die <ref target="http://diglib.hab.de/?link=012">Nutzungshinweise</ref> der Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel.</p>
                    </licence>
                </availability>
                <pubPlace>
                    <ptr type="purl" target="http://diglib.hab.de/mss/599-helmst/start.htm"/>
                    <ptr type="thumbnailForPresentations" target="http://diglib.hab.de/mss/599-helmst/thumbs/00001.jpg"/>
                </pubPlace>
                <idno type="URN">urn:nbn:de:gbv:23-mss/599-helmst8</idno>
            </publicationStmt>
            <sourceDesc>
                <p>Neu katalogisiert durch <name type="person">Bertram Lesser</name>.</p>
            </sourceDesc>
        </fileDesc>
        <encodingDesc>
            <projectDesc>
                <p>Beschreibung erstellt im Rahmen des Projektes <name type="project" subtype="cataloguing">Katalogisierung der mittelalterlichen Helmstedter Handschriften <name type="project" subtype="part">Teil III</name>
                    </name>.</p>
            </projectDesc>
        </encodingDesc>
        <revisionDesc>
            <change who="schassan" when="2019-08-20">Manuscripta Mediaevalia Objektnummer hinzugefügt</change>
        </revisionDesc>
    </teiHeader>
    <text>
        <body>
            <msDesc xml:id="mss_599-helmst_tei-msDesc_Lesser" xml:lang="de">
                <msIdentifier>
                    <settlement>Wolfenbüttel</settlement>
                    <repository rend="HAB">Herzog August Bibliothek</repository>
                    <collection>Helmstedter Handschriften</collection>
                    <idno sortKey="wf_hab_helmst-0599">Cod. Guelf. 599 Helmst.</idno>
                    <altIdentifier type="catalog">
                        <collection>Heinemann-Nr.</collection>
                        <idno sortKey="heinemann-0647">647</idno>
                    </altIdentifier>
                    <altIdentifier type="catalog">
                        <collection>Manuscripta Mediaevalia Objektnummer</collection>
                        <idno>32412454,T</idno>
                    </altIdentifier>
                </msIdentifier>
                <head>
                    <title>Theologische Sammelhandschrift</title>
                    <origPlace>
                        <placeName type="settlement">Wöltingerode</placeName>, Zisterzienserinnenkloster</origPlace>
                    <origDate when="1487">1487</origDate>
                </head>
                <msContents>
                    <textLang mainLang="la"/>
                    <msItem n="1">
                        <locus from="1r" to="7r">1r–7r</locus>
                        <author ref="#jacobus_de_paradiso">Jacobus de Paradiso</author>
                        <title>De arte curandi vitia<note> (partim)</note>
                        </title>
                        <incipit xml:lang="la">Johannes Gherson cancellarius de arte curandi vicia dicit: Isaac sanctus patriarcha olim legitur egressus ad vesperam ad meditandum in agro se suaque contemplaturus</incipit>
                        <explicit xml:lang="la">non differre medelam. Idem: Appropinquante salute appropinquat temptacio</explicit>
                        <note>Der stark gekürzte Text enthält den Prolog des Werkes sowie das modifizierte zweite Kapitel (De VI remediis vitiorum).</note>
                        <filiation>Vollständig in <ref type="mss" cRef="309-helmst">Cod. Guelf. 309 Helmst.</ref>, 156ra–168ra. </filiation>
                        <note>Druck: <bibl>
                                <abbr>GW</abbr>
                                <ref target="http://gesamtkatalogderwiegendrucke.de/docs/M10841.htm">M10841</ref>, <ref target="http://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0003/bsb00039534/image_7">1r</ref>–<ref target="http://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0003/bsb00039534/image_10">2v</ref>, <ref target="http://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0003/bsb00039534/image_12">3v</ref>–<ref target="http://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0003/bsb00039534/image_21">8r</ref> (vergl.).</bibl> Literatur: 
							<bibl>
                                <abbr>Fijałek</abbr> 2, 264;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Bloomfield</abbr> 2823;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Meier <hi rend="normal">Werke</hi>
                                </abbr>, 39f. Nr. 40 (Hs. fehlt);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Mertens</abbr>, 37, 280 Nr. 40;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Porębski <hi rend="normal">Opuscula</hi>
                                </abbr>, 45f. Nr. 16 (Hs. fehlt);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Porębski <hi rend="normal">Poglądy</hi>
                                </abbr>, 71 Nr. 13;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>CALMA</abbr> 7, 59 Nr. 13.</bibl>
                        </note>
                    </msItem>
                    <msItem n="2">
                        <locus from="7v" to="48v">7v–48v</locus>
                        <author ref="#andreas proles">Andreas Proles OESA</author>
                        <title>Praerogativae VIII religionis</title>
                        <incipit xml:lang="la">Primum quidem religionis privilegium est remissio pene et culpe</incipit>
                        <explicit xml:lang="la">quia ibi tunc omnis passio Christi manifestabitur ad plenum quam non nullus hominum plene noscit et te non dilexerunt ideo dampnandi et cetera</explicit>
                        <colophon xml:lang="la">Religionis prerogative expliciunt <date when="1487-03-26">Anno domini LXXXVII feria secunda Letare Iherusalem</date> pro quo sit deus benedictus in secula Amen</colophon>
                        <filiation>Mit identischem Incipit und Explicit bislang nur aus der Hs. <ref type="altMs">Halle, ULB, Qu. Cod. 87</ref>, 142r–167v (<bibl>
                                <abbr>Halle</abbr>, 88f.</bibl>) bekannt; eine mnd. Übersetzung in ehemaligen Codex Helmstadiensis <ref type="altMs">Göttingen, SUB, 8° Cod. Ms. theol. 290</ref>, 1r–97r (<bibl>
                                <abbr>Göttingen 2</abbr>, 472;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Zumkeller</abbr>, 57 Nr. 101</bibl>). Die in diesen beiden Überlieferungszeugen angebrachte Subscriptio fehlt hier.</filiation>
                        <note>Ungedruckt. </note>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <author>R. Weinbrenner</author>, Klosterreform im 15. Jahrhundert zwischen Ideal und Praxis. Der Augustinereremit Andreas Proles (1429–1503) und die privilegierte Observanz, Tübingen 1996 (Spätmittelalter und Reformation N.R. 7), 139 Nr. 11, 141–151 u.ö.;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>CALMA</abbr> 1, 252 Nr. 9.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="3">
                        <locus from="48v" to="73r">48v–73r</locus>
                        <author ref="#eusebius_gallicanus">Eusebius Gallicanus</author>
                        <title>Homiliae X ad monachos</title>
                        <rubric xml:lang="la">Incipiunt omelie decem Eusebii Emisseni episcopi ad religiosos valde edificative</rubric>
                        <msItem>
                            <locus from="48v" to="50v">48v–50v</locus>
                            <title type="sub">Homilia XXXVI (Ad monachos I)</title>
                            <rubric xml:lang="la">Incipit omelia prima</rubric>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="50v" to="51r">50v–51r</locus>
                            <title type="sub">Homilia XXXVII (Ad monachos II)</title>
                            <rubric xml:lang="la">Omelia secunda</rubric>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="51r" to="55v">51r–55v</locus>
                            <title type="sub">Homilia XXXVIII (Ad monachos III)</title>
                            <rubric xml:lang="la">Omelia tercia</rubric>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="55v" to="57v">55v–57v</locus>
                            <title type="sub">Homilia XXXIX (Ad monachos IV)</title>
                            <rubric xml:lang="la">Omelia quarta</rubric>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="57v" to="61v">57v–61v</locus>
                            <title type="sub">Homilia XL (Ad monachos V)</title>
                            <rubric xml:lang="la">Omelia quinta</rubric>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="61v" to="63r">61v–63r</locus>
                            <title type="sub">Homilia XLI (Ad monachos VI)</title>
                            <rubric xml:lang="la">Omelia sexta</rubric>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="63r" to="64r">63r–64r</locus>
                            <title type="sub">Homilia XLII (Ad monachos VII)</title>
                            <rubric xml:lang="la">Omelia septima</rubric>
                            <note>Der in der kritischen Ausgabe als § 6–10 gez. Text ist hier wie in anderen Textzeugen an die folgende Homilie angefügt. </note>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="64r" to="68r">64r–68r</locus>
                            <title type="sub">Homilia XLIII (Ad monachos VIII)</title>
                            <rubric xml:lang="la">Omelia octava</rubric>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="68r" to="70r">68r–70r</locus>
                            <title type="sub">Homilia XLIV (Ad monachos IX)</title>
                            <rubric xml:lang="la">Omelia nona</rubric>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="70r" to="73r">70r–73r</locus>
                            <title type="sub">Homilia XLV (Ad monachos X)</title>
                            <rubric xml:lang="la">Omelia decima</rubric>
                            <finalRubric xml:lang="la">Deo gracias</finalRubric>
                        </msItem>
                        <finalRubric xml:lang="la">Expliciunt decem omelie Eusebii Emisseni episcopi ad religiosos valde edificative</finalRubric>
                        <filiation>In gleicher Reihenfolge auch in <ref type="mss" cRef="20-14-aug-4f">Cod. Guelf. 20.14 Aug. 4°</ref>, 61r–71v; einzelne Predigten auch in <ref type="mss" cRef="562-helmst">Cod. Guelf. 562 Helmst.</ref> (s. dort); <ref type="mss" cRef="877-helmst">877 Helmst.</ref>, 25r–28r; <ref type="mss" cRef="43-weiss">43 Weiss., 119r–141r
                     </ref>.</filiation>
                        <listBibl>
                            <head>Edition</head>
                            <bibl>
                                <abbr>CC SL</abbr> 101A, 419–500, 511–516, 500–505, 522–542.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>BCLL</abbr> 1180;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>CPL</abbr> 966;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>CC SL</abbr> 101B, 934 Nr. 439 (Hs. genannt);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>CPPM</abbr> 4652.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="3">
                        <locus from="73r" to="83v">73r–83v</locus>
                        <author ref="#gerlacus_petri">Gerlacus Petri</author>
                        <title>Breviloquium</title>
                        <incipit xml:lang="la">In tumultibus et accidenciis exterioribus niti esse quietus et cuncta visibilia simplici oculo aspicere tamquam aliena</incipit>
                        <explicit xml:lang="la">ut dominum deum suum sicut ab eo exigitur amet et eternaliter fruendo possideat in suam laudem et gloriam ut sit solus omnia in omnibus. Amen</explicit>
                        <note>Der Schlussabschnitt fehlt. Edition: <bibl>
                                <abbr>CC CM</abbr> 155, 239–297 (mit dieser Hs., Sigle wo2, 43 und 237 genannt). Vgl. dazu <bibl>
                                    <abbr>Kors <hi rend="normal">Brieven</hi>
                                    </abbr>, 47f. (Hs. genannt, Sigle wo2).</bibl>
                            </bibl>
                        </note>
                        <filiation>Zur Parallelüberlieferung und zu weiterer Literatur vgl. <ref type="mss" cRef="509-helmst">Cod. Guelf. 509 Helmst.</ref>, 122ra–131vb.</filiation>
                    </msItem>
                    <msItem n="4">
                        <locus from="83v" to="93v">83v–93v</locus>
                        <author ref="#ps-bonaventura">Ps.-Bonaventura</author>
                        <title>Laudatorium<note> (pars I tantum)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Sequitur tractatus beati Bernardi abbatis de beneficiis</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">
                            <ref type="biblical" cRef="Ps_114,7">Convertere anima mea in requiem tuam quis dominus beneficit tibi</ref>. Beneficit in preterito bene vel melius facit in presenti bene et optime faciet in futuro</incipit>
                        <explicit xml:lang="la">et pro hac vita laudabo dominum laudabo in vita et vivam in laude ut vite eterne sit vox laudis et graciarum actio coeterna. Amen</explicit>
                        <filiation>Der Text ist gegenüber der Parallelüberlieferung in der Hs. <ref type="altMs">München, BSB, Clm 18577</ref>, <ref target="http://daten.digitale-sammlungen.de/bsb00076068/image_437">224r</ref>–<ref target="http://daten.digitale-sammlungen.de/bsb00076068/image_470">240v</ref> (vergl., mit identischem Incipit und Explicit) an einigen Stellen gekürzt.</filiation>
                        <note>Ungedruckt. </note>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>Ratio novae collectionis operum omnium sive editorum sive anecdotorum seraphici eccl. doctoris S. Bonaventurae proxime in lucem edendae manuscriptorum bibliothecis totius Europae perlustratis…, studio ac labore P. Fidelis a Fanna, Turin 1874, 49 Nr. 15 und 264f. Nr. 15 (Textauszug mit Initium und Explicit);  </bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Bonaventurae opera</abbr> 10, 26 Nr. 64;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Distelbrink</abbr>, 148 Nr. 150;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Mohan</abbr> 67.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="5">
                        <locus from="93v" to="135v">93v–135v</locus>
                        <title>Tractatus asceticus de vita religiosa gradibusque humilitatis et superbiae</title>
                        <msItem>
                            <locus from="93v" to="94r">93v–94r</locus>
                            <title type="sub">Epistula dedicatoria</title>
                            <incipit xml:lang="la">Karissime sorori sue N frater N carne et germanior spiritu perpetuam in domino salutem et salubrem in nomine Christi profectum. Exegit et postulavit a me tua dilectio et religiosa devocio ut aliquid tibi scriberem ad anime salutem accomodum in quo anime tue esuriem per devotam lectionem saciares</incipit>
                            <explicit xml:lang="la">procedere in primis ergo quedam generalia ponam e deinde et specialia procedam</explicit>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="94r" to="135v">94r–135v</locus>
                            <title type="sub">Textus</title>
                            <rubric xml:lang="la">Quod religiosa persona debet semper conatum habere ad proficiendum</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Augustini sentencia est: <ref type="medieval" cRef="Aug._epist._78,9">Sicut non inveni meliores quam qui in monasteriis profecerunt sic nec expertus sum deteriores quam qui in eisdem defecerunt</ref>
                            </incipit>
                            <explicit xml:lang="la">nisi per vigilias ieiunia et similia concupiscencia carnis frangatur. Hec Ieronimus</explicit>
                            <finalRubric xml:lang="la">De gracias</finalRubric>
                        </msItem>
                        <note>Der ungedruckte und bislang nur aus dieser Hs. bekannte Text basiert inhaltlich weitgehend auf den in der "Regula Benedicti", cap. 7, erläuterten Stufen der Demut und den bei <rs type="person" ref="#bernardus_claraevallensis">Bernardus Claraevallensis</rs>: De gradibus humilitatis et superbiae (<bibl>
                                <abbr>Bernardi opera</abbr> 3, 1–59</bibl>) traktierten komplementären Stufen des Stolzes. Diese in einzelne Kapiteln gegliederte Grundstruktur wird ergänzt mit meist wörtlichen, z. T. längeren Passagen aus <rs type="person" ref="#Ps-Albertus_Magnus">Ps.-Albertus Magnus</rs>: Paradisus animae (<bibl>Beati Alberti Magni episcopi Ratisbonensis paradisus animae sive libellus de virtutibus, edidit… <editor>J. M. Sailer</editor>, Regensburg 1864</bibl>). In den Text sind folgende Verse eingefügt: (<locus from="107r">107r</locus>) <quote type="incipit" xml:lang="la">
                                <lg type="hexameter">
                                    <l>Qui raro fatur fatusque suos moderatur</l>
                                    <l>Corde moratur bonus et sapiens reputatur</l>
                                </lg>
                            </quote>
                            <quote type="explicit" xml:lang="la">
                                <lg>
                                    <l>Huic condonatur eciam si vana loquatur</l>
                                    <l>Dictis ornatur post mortem glorificatur</l>
                                </lg>
                            </quote> (10 Hexameter, vgl. <bibl>
                                <abbr>Walther I</abbr> 15628</bibl>); (<locus from="107v" to="108r">107v–108r</locus>) <quote type="incipit" xml:lang="la">
                                <lg type="hexameter">
                                    <l>Vere turbatur verba que plurima fatur</l>
                                    <l>Et conculcatur confunditur et reprobatur</l>
                                </lg>
                            </quote>
                            <quote type="explicit" xml:lang="la">
                                <lg>
                                    <l>Corde tenebratur mentiri sepe probatur</l>
                                    <l>Hiis deturbatur maculis qui plurima fatur</l>
                                </lg>
                            </quote> (11 Hexameter, vgl. <bibl>
                                <abbr>Walther I</abbr> 20185</bibl>). Die Anreden im Text sind im Regelfall in die weibliche Form transponiert. </note>
                    </msItem>
                    <msItem n="6">
                        <locus from="136r" to="152v">136r–152v</locus>
                        <author ref="#bernardus_de_reyda">Bernardus de Reyda</author>
                        <title>Scriptum collectum ad praecavendum in ingressu religionis peccatum simoniacae pravitatis</title>
                        <incipit xml:lang="la">Utrum in aliquo monasterio feminarum non mendicancium liceat recipere aliquam feminam noviciam ultra numerum personarum</incipit>
                        <explicit xml:lang="la">
                            <note>
                                <locus from="151v">151v</locus>
                                <locus/>
                            </note>si quid accipit meritum perdit et beneficio accepto frustratur</explicit>
                        <note>Der Text besteht aus der eigentlichen Quaestio und zehn in marg. gezählten Conclusiones mit einem Corollarium. Anschließend folgen:</note>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="151v" to="152v">151v–152v</locus>
                            <title type="sub">Subscriptiones iurisperitorum theologorumque universitatis Coloniensis</title>
                            <incipit xml:lang="la">Michi fratri <rs type="person" ref="#petrus_de_novaecclesia">Petro de Novaecclesia</rs> sacre theologie professori ordinis fratrum beate Marie de Monte Carmeli apparet quod supradicte decem conclusiones cum uno corollario consonant et sunt conformes sacre scripture <gap/>
                                <rs type="person" ref="#arnoldus_de_cloetinghe">Arnoldus de Cloetinge</rs>
                                <gap/>
                                <rs type="person" ref="#bernardus_de_reyda">Bernardo de Reyda</rs>
                                <gap/>
                                <rs type="person" ref="#gerardus_de_monte">Gherardo de Monte</rs>
                                <gap/>
                                <rs type="person" ref="#johannes_tinctoris">Johannes Tinctoris</rs>
                                <gap/>
                                <rs type="person" ref="#jacobus_zegher">Jacobo proprio Seger</rs>
                                <gap/>
                                <rs type="person" ref="#henricus_de_piro">Hinrico de Piro</rs>
                                <gap/>
                                <rs type="person" ref="#henricus_de_bemel">Hinricus de Bemel</rs>
                                <gap/>
                                <rs type="person" ref="#wilhelmus_de_leydis">Wilhelmo de Leydis</rs>
                            </incipit>
                            <explicit xml:lang="la">videntur michi <rs type="person" ref="#henricus_rether">Henrico Rether</rs> legum doctori minimo approbanda ea quoque approbo teste scriptura manus mee proprie</explicit>
                            <note>Beinhaltet die einzeln subskribierten Stellungnahmen von zehn Kölner Theologie- und Juraprofessoren. </note>
                        </msItem>
                        <filiation>Auch in <ref type="mss" cRef="353-helmst">Cod. Guelf. 353 Helmst.</ref>, 115rb–121rb; eine bislang unbekannte niederdeutsche Übersetzung des Textes ohne Subskriptionen in <ref type="mss" cRef="30-1-aug-2f">Cod. Guelf. 30.1 Aug. 2°</ref>, 86r–100r. </filiation>
                        <listBibl>
                            <head>Druck (teilweise)</head>
                            <bibl xml:id="gbv_033662282">Doctoris ecstatici D. Dionysii Cartusiani Opera omnia in unum corpus digesta…, Bd. 39: Opera minora 7, Tournai 1910, 308A–310D;</bibl>
                            <bibl xml:id="gbv_144485532">Geert Grote: De simonia ad beguttas. De Middelnederlandsche tekst opnieuw uitgeven met inleiding en aanteekenningen door <editor>W. de Vreese</editor>, 's-Gravenhage 1940, 67–84 (68–72 zu den subskribierenden Kölner Gelehrten, 72–84 Teilabdruck des Textes);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Tatarzyński</abbr>, 61–63 Nr. 2 (nach Cod. Guelf. 353 Helmst., fälschlich als Text des <rs type="person" ref="#jacobus_de_paradiso">Jacobus de Paradiso</rs>, Textauszüge, Subskriptionen der Juristen vollständig).</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Emery <hi rend="normal">Prolegomena</hi>
                                </abbr>, 207–217;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>CALMA</abbr> 2, 354 Nr. 3.</bibl>
                        </listBibl>
                        <note> – <locus from="153r" to="157v">153r–157v</locus> leer.</note>
                    </msItem>
                    <msItem n="7">
                        <locus from="158r" to="176v">158r–176v</locus>
                        <author ref="#jacobus_de_paradiso">Jacobus de Paradiso</author>
                        <title>Quaestio de esu carnium<note> (Liber quaestionum de diversis materiis, qu. XVI)</note>
                        </title>
                        <incipit xml:lang="la">Queritur utrum esus carnium in religioso sano secundum regulam sancti Benedicti professo precipue tamen Cisterciensi in aliquo casu posset esse <supplied>peccatum</supplied> mortale</incipit>
                        <explicit xml:lang="la">contra obedienciam sedis apostolice adtemptent quia in fine imprecatur contra venientibus indignacionem Dei omnipotentis</explicit>
                        <note>Unter dem Text findet sich von anderer, gleichzeitiger Hand folgender Zusatz: <quote xml:lang="la">Hec breviter sine preiudicio notata sunt sororibus sanctimonialibus grisei ordinis ut in sinceritate consciencie sub suscepta regula et constitucionibus et consuetudinibus superadditis possint domino in presenti vita ministrare et pro ministerio temporali in eterna beatitudine auream cum multiplici aureola reportare</quote>. </note>
                        <filiation>Auch in <ref type="mss" cRef="71-21-aug-2f">Cod. Guelf. 71.21 Aug. 2°</ref>, 175r–206r. </filiation>
                        <listBibl>
                            <head>Druck (teilweise)</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Fijałek</abbr> 1, 116–134.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Fijałek</abbr> 2, 216–220;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Meier <hi rend="normal">Werke</hi>
                                </abbr>, 13–16 Nr. 3 (15 Hs. genannt);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Porębski <hi rend="normal">Opuscula</hi>
                                </abbr>, 91 Nr. 116 (Hs. genannt);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Rep. font.</abbr> 6, 125;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Tatarzyński</abbr>, 79 Nr. 1 (diese Hs.);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Tatarzyński <hi rend="normal">Dzieła</hi>
                                </abbr>, 187;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>CALMA</abbr> 7, 63 Nr. 57.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="8">
                        <locus from="176v" to="179r">176v–179r</locus>
                        <author ref="#bernardus_claraevallensis">Bernardus Claraevallensis</author>
                        <title>Liber de praecepto et dispensatione<note> (partim)</note>
                        </title>
                        <incipit xml:lang="la">Domino abbati Columbensi frater Bernardus abbas de Claravalle valere in domino semper. Monachi ex lege regule sue sine nutu abbatis sicut ita et accipere datas epistolas</incipit>
                        <explicit xml:lang="la">seu expedire monstraverit aperta racio vel indubitata auctoritas. Iam de hoc satis</explicit>
                        <note>Die Textauswahl ist modifiziert, zahlreiche Stellen sind ausgelassen.</note>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Bernardi opera</abbr> 3, 253–294, hier 253–269 (mit Auslassungen).</bibl>
                        </listBibl>
                        <note>Dazu <bibl>
                                <abbr>CALMA</abbr> 2, 310 Nr. 27.</bibl>
                        </note>
                    </msItem>
                    <msItem n="9">
                        <locus from="179r" to="189r">179r–189r</locus>
                        <title>Expositio aliquot capitulorum regulae beati Benedicti abbatis</title>
                        <rubric xml:lang="la">Exposicio regule beati Benedicti abbatis</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Sicut dominus dicit in ewangelio: <ref type="biblical" cRef="Mt_11,30">Jugum meum enim suave et onus meum leve</ref>. Videlicet jugum mandatorum decalogi de quibus dicitur</incipit>
                        <explicit xml:lang="la">in cibis et ieiuniis consuetudinem claustralem observent</explicit>
                        <note>Der bislang in dieser Form nur hier überlieferte Text kommentiert ausführlich einige Kapitel der Benediktsregel, insbesondere zum Amt der Äbtissin, zum Strafsystem, zur Erziehung der Novizinnen u. a. Der gesamte Text ist in die weibliche Form transponiert, benutzt wurde vermutlich die ebenfalls für Nonnen modifizierte Regelabschrift im Wöltingeroder Martyrologium <ref type="mss" cRef="498-helmst">Cod. Guelf. 498 Helmst., <locus from="30v" to="64r">30v–64r</locus>
                            </ref>, vgl. dazu <bibl>
                                <abbr>Eisermann</abbr>, 460 Anm. 242 (Hs. genannt);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Rüthing</abbr>, 201–203.</bibl>
                        </note>
                    </msItem>
                    <msItem n="10">
                        <locus from="189v">189v</locus>
                        <title>Sententiae admonitionesque ad moniales de simonia</title>
                        <note>Insgesamt vier Abschnitte: </note>
                        <msItem>
                            <title type="sub">Ex decreto Concilii Basiliensis<note type="datierung"> (Sessio XV, <date>26.11.1433</date>)</note>
                            </title>
                            <rubric xml:lang="la">Ad idem facit constitucio concilii Basiliensis</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Et quoniam multa <sic>schandala</sic> sepe contingunt ex eo quod constitucio Bonifacii pape octavi que incipit <ref type="medieval" cRef="VI_2.15.1">Periculoso</ref>
                            </incipit>
                            <explicit xml:lang="la">quicquam per symoniam exigatur. Datum Basilee Anno domini M<hi rend="sup">o</hi> CCCC<hi rend="sup">o</hi> XXXIII etc</explicit>
                            <listBibl>
                                <head>Druck (abweichend)</head>
                                <bibl xml:id="opac_03295896X">Monumenta conciliorum generalium seculi decimi quinti: Concilium Basileense, scriptorum tomus II, hrsg. von <editor>E. Birk</editor>, Wien 1873, 526.</bibl>
                            </listBibl>
                        </msItem>
                        <note>Darunter folgt eine Zusammenfassung: </note>
                        <msItem>
                            <incipit xml:lang="la">Cavete igitur iuxta premissa dilectissime sorores et domine ne in recepcione sororum aliquid pecunia exigatur</incipit>
                            <explicit xml:lang="la">ipse enim est qui dicit Johannis X: <ref type="medieval" cRef="Io_10,9">Amen amen dico vobis ego sum hostium per me si quis introierit salvabitur</ref>
                            </explicit>
                        </msItem>
                        <filiation>Die beiden vorstehenden Texte in gleicher Form auch in <ref type="altMs">Berlin, SBBPK, Ms. Magdeb. 15</ref>, 219va–b (<bibl>
                                <abbr>Berlin 4,1</abbr>, 58</bibl>);  <ref type="altMs">Marburg, UB, Mscr. 75</ref>, 343v–344r (<bibl>
                                <abbr>Marburg</abbr>, 230</bibl>). </filiation>
                        <note>Unter den beiden Texten noch kurze Auszüge aus den erwähnten Dekretalen VI 2.15.1 und X 3.1.8.</note>
                    </msItem>
                    <msItem n="11">
                        <locus from="190r" to="199v">190r–199v</locus>
                        <author ref="#jacobus_de_paradiso">Jacobus de Paradiso</author>
                        <title>De receptione monialium</title>
                        <rubric xml:lang="la">Incipit tractatus de recepcione et proventibus monialium editus per doctorem Jacobum Carthusiensem</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Omne quod plurimorum oculis se offert varium consuevit habere iudicium</incipit>
                        <explicit xml:lang="la">et ipse simili pena plectatur salva correctione ecclesie et cuiuslibet sanius sencientis etc</explicit>
                        <filiation>Auch in <ref type="mss" cRef="353-helmst">Cod. Guelf. 353 Helmst.</ref>, 109va–114vb; <ref type="mss" cRef="703-helmst">703 Helmst.</ref>, 229r–239v; <ref type="mss" cRef="30-1-aug-2f">30.1 Aug. 2°</ref>, 77va–84va (lat.) und 86v–100v (unikal überlieferte mnd. Übersetzung); <ref type="mss" cRef="14-5-aug-4f">14.5 Aug. 4°</ref>, 163v–170v.</filiation>
                        <note>Ungedruckt.</note>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Fijałek</abbr> 2, 223–225;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Meier <hi rend="normal">Werke</hi>
                                </abbr>, 47 Nr. 52 (Hs. genannt);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Mertens</abbr>, 38, 112 (Hs. genannt), 281 Nr. 52;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Porębski <hi rend="normal">Opuscula</hi>
                                </abbr>, 74f. Nr. 73 (Hs. genannt);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>
                                    <hi rend="sup">2</hi>VL</abbr> 4, 478–487; hier 482, 484;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Porębski <hi rend="normal">Poglądy</hi>
                                </abbr>, 75 Nr. 40;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Tatarzyński</abbr>, 79 Nr. 2;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Tatarzyński <hi rend="normal">Dzieła</hi>
                                </abbr>, 196 (Hs. genannt);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>CALMA</abbr> 7, 62 Nr. 40.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="12">
                        <locus from="199v" to="202v">199v–202v</locus>
                        <author ref="#urbanus_v_papa">Urbanus V papa</author>
                        <title>Bulla 'Ne in vinea domini'<note> (<rs type="place" ref="#rom">Rom</rs>, <date>4.4.1369</date>)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Bulla Urbani pape super eo quod qui recipiuntur ad monasteria pure proter deum debent recipi et hec est constitucio Urbani quinti et sancte matris ecclesie etc.</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Urbanus episcopus servus servorum dei. Ad perpetuam rei memoriam. Ne in vinea domini nostris licet insufficientibus meritis commissa custodie nascentes vepres et spine adeo convalescant</incipit>
                        <explicit xml:lang="la">vel priorisse vel alterius singularis persone retineantur illa venire precipimus in communi. Nulli ergo <gap reason="omitted"/> Si quis autem <gap reason="omitted"/> Datum Rome apud Sanctum Petrum II nonas Aprilis pontificatus nostri anno septimo</explicit>
                        <note>Diese (von Extravag. com. 5.1.1 z. T. erheblich abweichende) Fassung nochmals in <ref type="mss" cRef="353-helmst">Cod. Guelf. 353 Helmst.</ref>, 108vb–109va.</note>
                        <listBibl>
                            <head>Druck dieser Fassung</head>
                            <bibl>
                                <author>O. Raynaldus</author>, Annales ecclesiastici auctore Caesare Baronio continuati Odorico Raynaldo…, Bd. 16, Köln 1691, 482 Nr. 15 ad ann. 1369.</bibl>
                        </listBibl>
                        <note>Regest bei <bibl>
                                <author>P. Lecacheux</author>, <author>G. Mollat</author>, Lettres secrètes &amp; curiales du pape Urbain V (1362–1370) se rapportant à la France, Paris 1955 (Bibliothèque des Écoles Françaises d’Athènes et de Rome, série 3,5), 508f. Nr. 2933.</bibl>
                        </note>
                    </msItem>
                    <msItem n="13">
                        <locus from="202v" to="203v">202v–203v</locus>
                        <title>Constitutiones ad moniales de simonia</title>
                        <note>Insgesamt zwei Stücke: </note>
                        <msItem>
                            <locus from="202v" to="203r">202v–203r</locus>
                            <title type="sub">Decretalis reformatorii concilii Constantiensis<note> (3.10.5)</note>
                            </title>
                            <rubric xml:lang="la">Constitucio concilii Constanciensis ad idem</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Quia symoniace cupiditatis vicium in sacris religionibus et statu regularium qui ex voto quod propriis labiis distinguunt profiteri solent paupertatem</incipit>
                            <explicit xml:lang="la">absolucionis et dispensacionis gravamen eciam post restituta precia meruerint obtinere etc</explicit>
                            <listBibl>
                                <head>Druck</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>Hardt <hi rend="normal">Constantiense Concilium</hi>
                                    </abbr> 1, Sp. 709f.;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Mansi</abbr> 28, Sp. 326.</bibl>
                            </listBibl>
                        </msItem>
                        <note>Darunter folgt: </note>
                        <msItem>
                            <locus from="203r" to="203v">203r–v</locus>
                            <rubric xml:lang="la">Alia constitucio ecclesie de titulo de symonia</rubric>
                            <note>Allein die Dekretale X 5.3.40.</note>
                        </msItem>
                        <filiation>Die beiden vorstehenden Texte in gleicher Form auch in <ref type="altMs">Berlin, SBBPK, Ms. Magdeb. 15</ref>, 219ra–va (<bibl>
                                <abbr>Berlin 4,1</abbr>, 58</bibl>); <ref type="altMs">Marburg, UB, Mscr. 75</ref>, 343r–v (<bibl>
                                <abbr>Marburg</abbr>, 230</bibl>). </filiation>
                        <note> – <locus from="I*r" to="III*v">I*r–III*v</locus> leer. </note>
                    </msItem>
                </msContents>
                <physDesc>
                    <objectDesc form="codex">
                        <supportDesc material="mixed">
                            <support>
                                <p>
                                    <material>Papier und Pergament</material>
                                </p>
                                <p>Papier, in den Lagen Nr. 14, 15, 18 und 19 das jeweils äußerste und innerste Doppelbl. Pergament.</p>
                                <p>Wasserzeichen: <watermark>Ochsenkopf mit Augen, darüber einkonturige Stange, darüber Blume, darunter Beizeichen – Marke aus Schaft, zwei Kreuzsprossen und Dreieck</watermark>: <bibl>
                                        <abbr>WZIS</abbr>
                                        <ref type="wzis" cRef="DE1335-PO-66024">DE1335-PO-66024</ref>, <ref type="wzis" cRef="DE1335-PO-66025">DE1335-PO-66025</ref>
                                    </bibl> (beide <date>1488</date>). <watermark>Ochsenkopf mit Augen und Nasenlöchern, darüber einkonturige Stange, darüber Buchstabe T, Stange über Kreis im Kopf</watermark>: <bibl>
                                        <abbr>WZIS</abbr>
                                        <ref type="wzis" cRef="DE5580-2Incca1874-3_U3">DE5580-2Incca1874-3_U3</ref>, <ref type="wzis" cRef="DE5580-2Incca2034a_c2">DE5580-2Incca2034a_c2</ref>
                                    </bibl> (beide <date>1488</date>), <bibl>
                                        <ref type="wzis" cRef="DE4620-PO-73194">DE4620-PO-73194</ref>
                                    </bibl> (<date>1483</date>). <watermark>Ochsenkopf mit Augen, darüber zweikonturige Stange, darüber zweikonturiges Kreuz, darüber Blume</watermark>: <bibl>
                                        <abbr>WZIS</abbr>
                                        <ref type="wzis" cRef="DE6300-PO-68921">DE6300-PO-68921</ref>
                                    </bibl> (<date>1485</date>), <bibl>
                                        <ref type="wzis" cRef="DE6300-PO-68924">DE6300-PO-68924</ref>
                                    </bibl> (beide <date>1486</date>). <watermark>Ochsenkopf mit Augen und Nasenlöchern, darüber einkonturige Stange, darüber Stern</watermark> (mehrere Typen, nicht nachweisbar).</p>
                            </support>
                            <extent>
                                <measure type="leavesCount" quantity="206">206 Bl.</measure>
                                <dimensions type="leaf" unit="cm">
                                    <height unit="cm" quantity="21">21</height>
                                    <width unit="cm" quantity="14.5">14,5</width>
                                </dimensions>
                            </extent>
                            <foliation>Bleistiftfoliierung modern: <quote>1</quote>–<quote>203</quote>, die letzten drei leeren Bl. ungez. </foliation>
                            <collation>
                                <formula>2 VI (24). IV (32). VI (44). 8 V (124). V+1 (135). VI (147). V (157). 2 IV (173). V+1 (184). VII (198). IV (203)! </formula> Vorsatzkonstruktion: Vorn und hinten ein Doppelbl. Pergament, mitgeheftet, davon je ein Bl. als Spiegel an den Deckel geklebt (s. Fragmente). </collation>
                            <condition>
                                <p>Bl. 32 beschnitten, misst nur <measure type="dimensions">6,5 x 14,5 cm</measure>.</p>
                            </condition>
                        </supportDesc>
                        <layoutDesc>
                            <layout columns="1" writtenLines="24 32" ruledLines="0">
                                <p>
                                    <dimensions type="written" unit="cm">
                                        <height unit="cm" quantity="16">14,5–16</height>
                                        <width unit="cm" quantity="11">9,5–11</width>
                                    </dimensions>, einspaltig, je nach Hand 24–32 Zeilen.
							</p>
                            </layout>
                        </layoutDesc>
                    </objectDesc>
                    <handDesc hands="5">
                        <summary>Bastarda von fünf Händen, </summary>
                        <handNote script="bastarda" medium="ink" scope="sole">
                            <p>Hand 1: <locus from="1r" to="48v">1r–48v</locus>; </p>
                        </handNote>
                        <handNote script="bastarda" medium="ink" scope="sole">
                            <p>Hand 2: <locusGrp>
                                    <locus from="48v" to="135v">48v–135v</locus>
                                    <locus from="190r" to="203v">190r–203v</locus>
                                </locusGrp>; </p>
                        </handNote>
                        <handNote script="bastarda" medium="ink" scope="sole">
                            <p>Hand 3: <locus from="136r" to="152v">136r–152v</locus>; </p>
                        </handNote>
                        <handNote script="bastarda" medium="ink" scope="sole">
                            <p>Hand 4: <locus from="158r" to="176v">158r–176v</locus>; </p>
                        </handNote>
                        <handNote script="bastarda" medium="ink" scope="sole">
                            <p>Hand 5: <locus from="177r" to="189v">177r–189v</locus>. </p>
                        </handNote>
                    </handDesc>
                    <decoDesc>
                        <decoNote type="rubric">Rubriziert.</decoNote>
                        <decoNote type="initial">Am Beginn der einzelnen Texte bzw. größeren Abschnitte schlichte rote Initialen in Unzialform, meist über 4–6 Zeilen, mit vielfältigen, sorgfältig ausgeführten axialsymmetrisch angeordneten Schaftaussparungen, z. T. in vegetabilen Formen. </decoNote>
                    </decoDesc>
                    <bindingDesc>
                        <binding contemporary="true" notBefore="1480" notAfter="1520">
                            <p>Spätgotischer Holzdeckelband, mit rotbraun gefärbtem Schafsleder überzogen. Streicheisenlinien. Einzelstempel <stamp>Blüte, Vierblatt mit Zwischenblättern</stamp>: <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s002011">s002011</ref>.</bibl>
                                <stamp>Eichelzweig mit Lilienblättern</stamp>: <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s004264">s004264</ref>.</bibl>
                                <stamp>Basilisk</stamp>: <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s000426">s000426</ref>.</bibl>
                                <stamp>Lilie, Mittelblatt rhombisch, unterer Abschluss lilienförmig</stamp>: <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s002072">s002072</ref>.</bibl>
                                <stamp>Rosette, drei Blattkränze, fünfblättrig</stamp>: <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s007007">s007007</ref>.</bibl>
                                <stamp>Rosette, ein Blattkranz, sechsblättrig</stamp>: <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s007885">s007885</ref>.</bibl>
                                <stamp>Akanthusstaude</stamp>: <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s000891">s000891</ref>.</bibl>  Sämtlich der <rs type="corporate" ref="#werkstatt_woeltingerode-hauptwerkstatt">"Hauptwerkstatt Wöltingerode"</rs> (<bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="w000260">w000260</ref>
                                </bibl>) zugeschrieben. Zu weiteren ähnlichen Einbänden vgl. bei <ref type="mss" cRef="569-helmst">Cod. Guelf. 569 Helmst.</ref> 4 Doppelbünde und zwei Kapitalbünde. Zwei Riemenschließen mit Stiftlager, Schließenhaken und -lager in tief gespaltener Vogelkopfform.</p>
                        </binding>
                    </bindingDesc>
                    <accMat type="fragment">Fragmente, <locus from="VS">VS</locus> und vorderes Vorsatz (<locus from="Ir" to="Iv">Ira–vb</locus>) sowie <locus from="HS">HS</locus> und hinteres Vorsatz (<locus from="IV*r" to="IV*v">IV*ra–vb</locus>): <material>Pergament</material>, <measure type="dimensions">je ein Doppelbl. (nicht aus der Lagenmitte), Blattgröße jeweils 21 x 14,5 cm, mitgeheftet.</measure>
                        <measure type="written">17,5 x 12,5 cm, zweispaltig, 28 tintenliniierte Zeilen.</measure>
                        <term type="script">Textualis</term>, <origDate notBefore="1275" notAfter="1300">13. Jh., 4. Viertel</origDate>. Rubriziert, abwechselnd rote, grüne und blaue Satzmajuskeln, z. T. mit Silhouettenornamenten im typischen Wöltingeroder Stil des späten 13. und 14. Jh. Am Beginn der Abschnitte meist blaue Lombarden mit roten, von grünen Punkten begleitete geschwungene Ausläufer mit Besatz aus Halbpalmetten und Tütenblättern. <title>Breviarium Cisterciense<note> (Proprium de sanctis, pars aestivalis)</note>
                        </title> Lesungs- und Gesangsteile getrennt. Im einzelnen sind nach der korrekten Reihenfolge erhalten: (<locus from="I*r" to="I*v">I*rb–vb</locus>) Lektionen zur ersten bis dritten Nokturn aus Aug. in evang. Ioh. 81,1–4 und 80,1–2 (<bibl>
                            <abbr>CC SL</abbr> 36, 530f. und 527f.</bibl>) mit der Perikope Io 15,1 in festo sancti Marci evangelistae (25.4., vgl. <bibl>
                            <abbr>GW</abbr>
                            <ref target="http://gesamtkatalogderwiegendrucke.de/docs/GW05199.htm">5199</ref>, B XIIIra–XIVra</bibl>). (<locus from="VS">VS</locus>, <locus from="I*r">I*ra–b</locus> und <locus from="HS">HS</locus>) Lektionen zur zweiten und dritten Nokturn aus Aug. in evang. Ioh. 70,3–71,3; 67,1–2 (<bibl>
                            <abbr>CC SL</abbr> 36, 504–506 und 495f.</bibl>) mit der Perikope Io 14,1 in festo sanctorum apostolorum Philippi et Jacobi (1.5., vgl. <bibl>
                            <abbr>GW</abbr>
                            <ref target="http://gesamtkatalogderwiegendrucke.de/docs/GW05199.htm">5199</ref>, B XVrb–XVIra</bibl>) sowie auf dem HS das zugehörige Invitatorium mit den Antiphonen, Responsorien, Versikeln und Hymnenversen. (<locus from="Ir" to="Iv">Ira–vb</locus>) Antiphonen, Responsorien, Versikel, Hymnenverse und Collectae in festo inventionis sanctae crucis (5.5., vgl. <bibl>
                            <abbr>GW</abbr>
                            <ref target="http://gesamtkatalogderwiegendrucke.de/docs/GW05199.htm">5199</ref>, B XVIvb – C Irb</bibl>).</accMat>
                </physDesc>
                <history>
                    <origin>
                        <p>Der Codex wurde von mehreren Händen im Jahre 1487 im Zisterzienserinnenkloster Wöltingerode geschrieben. </p>
                    </origin>
                    <acquisition>
                        <p>Am <date>14.3.1572</date> mit den übrigen Buchbeständen des Konvents in die Wolfenbütteler Hofbibliothek transportiert, der sonst übliche Eingangsvermerk fehlt. 1614 im Gesamtkatalog von Liborius Otho (<ref type="mss" cRef="a-extrav">Cod. Guelf. A Extrav.</ref>, <ref target="http://diglib.hab.de/mss/a-extrav/start.htm?image=00290">p. 288</ref> (283) unter Nr. <quote>W 13</quote> der <quote xml:lang="la">Papalia cum miscellaneis</quote> unter folgender Beschreibung nachgewiesen: <quote xml:lang="la">Religionis prærogativæ et privilegia manuscr. 1487. Ibidem Omeliæ decem Eusebii Emisseni episcopi ad religiosos. Ibidem Meditationes quædam. Ibidem Tractatus Bernhardi de beneficiis manuscr. De gradibus humilitatis. De monasteriis et Simoniæ vitio. Item de Cisterciensibus et monialibus per Jacobum Carthusiensem</quote>. Im Jahre <date>1618</date> nach Helmstedt überführt, <date>1644</date> im Katalog der Helmstedter Universitätsbibliothek (<ref type="mss" cRef="27-2-aug-2f">Cod. Guelf. 27.2 Aug. 2°</ref>, <ref target="http://diglib.hab.de/mss/27-2-aug-2f/start.htm?image=00043">16r</ref>) als <quote xml:lang="la">De prærogativis Religionis liber scriptus Anno 1487. Eusebii Emisseni Homiliæ decem. Bernhardi tractatus de beneficiis etc. De esu carnium quæstio. Jacobi Carthusiensis tractatus de Receptione et proventibus Monialium</quote> unter den <quote xml:lang="la">Theologici Mssti in quarto</quote> beschrieben, im Handschriftenverzeichnis von <date>1797</date> (<ref type="mss" cRef="ba-iii-52">BA III, 52</ref>) unter Nr. <quote>687</quote> genannt. </p>
                    </acquisition>
                </history>
                <additional>
                    <adminInfo>
                        <recordHist>
                            <source>
                                <bibl>geplant: Die mittelalterlichen Helmstedter Handschriften der Herzog August Bibliothek. Teil IV: Cod. Guelf. 462 bis 615 Helmst., beschrieben von Bertram Lesser.</bibl>
                            </source>
                        </recordHist>
                    </adminInfo>
                    <listBibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Heinemann</abbr> Nr. 647.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Germania Benedictina</abbr> 12, 808 und 830.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Rüthing</abbr>, 196, 201–203, 205, 212.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Schlotheuber <hi rend="normal">Klostereintritt</hi>
                            </abbr>, 72 und 274.</bibl>
                        <bibl>
                            <author>F. Eisermann</author>, Carissima soror Agnes. Zur Rezeption einer päpstlichen Simonie-Konstitution in spätmittelalterlichen Frauenklöstern. Mit Edition, in: Studien und Texte zur literarischen und materiellen Kultur der Frauenklöster im späten Mittelalter. Ergebnisse eines Arbeitsgesprächs in der Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel, 24.–26. Febr. 1999, hrsg. von <editor>Dems.</editor>, <editor>E. Schlotheuber</editor> und <editor>V. Honemann</editor>, Leiden, Boston 2004 (Studies in medieval and reformation thought 99), 119–167, hier 128.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Kreutz</abbr>, 28, 38, 48, 69, 99, 101, 105f., 111, 181, 192 Nr. 15, 240–243.</bibl>
                    </listBibl>
                </additional>
            </msDesc>
        </body>
    </text>
</TEI>