<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" xml:lang="de" xml:id="HAB_mss_680-helmst_tei-msDesc_Lesser">
    <teiHeader>
        <fileDesc>
            <titleStmt>
                <title>Beschreibung von Cod. Guelf. 680 Helmst. (Katalog der mittelalterlichen Helmstedter Handschriften. Teil V: Cod. Guelf. 616 bis 927 Helmst., beschrieben von Bertram Lesser (in Vorbereitung).)</title>
                <respStmt>
                    <resp>Beschrieben von </resp>
                    <name type="person">Bertram Lesser</name>
                </respStmt>
                <funder>Gefördert durch die <orgName>Deutsche Forschungsgemeinschaft</orgName> im Rahmen des Programms "Digitalisierung und Erschließung handschriftlicher und gedruckter Überlieferung"</funder>
            </titleStmt>
            <editionStmt>
                <edition>Elektronische Ausgabe nach TEI P5</edition>
                <respStmt>
                    <resp>TEI-P5 konforme Kodierung durch </resp>
                    <name type="person">Bertram Lesser</name>
                    <name type="org">Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel</name>
                </respStmt>
            </editionStmt>
            <publicationStmt>
                <publisher>
                    <name type="org">Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel</name>
                    <ptr target="http://www.hab.de"/>
                </publisher>
                <date type="issued" when="2022-05-12"/>
                <date type="digitised" when="2020-06-25"/>
                <distributor>Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel</distributor>
                <availability status="restricted">
                    <licence target="http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/de/">
                        <p>Dieses Dokument steht unter einer Creative Commons Namensnennung-Weitergabe unter gleichen Bedingungen 3.0 Deutschland Lizenz (CC BY-SA).</p>
                        <p>Für die Nutzung weiterer Daten wie Digitalisaten gelten gegebenenfalls andere Lizenzen. Vgl. die <ref target="http://diglib.hab.de/?link=012">Nutzungshinweise</ref> der Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel.</p>
                    </licence>
                </availability>
                <pubPlace>
                    <ptr type="purl" target="http://diglib.hab.de/mss/680-helmst/start.htm"/>
                    <ptr type="thumbnailForPresentations" target="http://diglib.hab.de/mss/680-helmst/thumbs/00001.jpg"/>
                </pubPlace>
				<!--<idno type="URN">urn:nbn:de:</idno>-->
            </publicationStmt>
            <sourceDesc>
                <p>Neu katalogisiert durch <name type="person">Bertram Lesser</name>.</p>
            </sourceDesc>
        </fileDesc>
        <encodingDesc>
            <projectDesc>
                <p>Beschreibung erstellt im Rahmen des Projektes <name type="project" subtype="cataloguing">Katalogisierung der mittelalterlichen Helmstedter Handschriften <name type="project" subtype="part">Teil IV</name>
                    </name>.</p>
            </projectDesc>
        </encodingDesc>
        <profileDesc>
            <textClass>
                <keywords scheme="#gnd">
                    <term xml:lang="de"/>
                </keywords>
            </textClass>
        </profileDesc>
		<!--
		<revisionDesc>
			<change who="" when=""></change>
		</revisionDesc>
		-->
    </teiHeader>
    <text>
        <body>
            <msDesc xml:id="mss_680-helmst_tei-msDesc_Lesser" xml:lang="de">
                <msIdentifier>
                    <settlement>Wolfenbüttel</settlement>
                    <repository key="HAB">Herzog August Bibliothek</repository>
                    <collection>Helmstedter Handschriften</collection>
                    <idno sortKey="wf_hab_helmst-0680">Cod. Guelf. 680 Helmst.</idno>
                    <altIdentifier type="catalog">
                        <collection>Heinemann-Nr.</collection>
                        <idno sortKey="heinemann-0743">743</idno>
                    </altIdentifier>
                </msIdentifier>
                <head>
                    <title>Theologisch-juristische Sammelhandschrift</title>
                    <note type="caption">Papier — 358 Bl. — 21 x 14,5 cm — Nürnberg — 15. Jh., 1. Hälfte</note>
                </head>
                <physDesc>
                    <objectDesc form="codex">
                        <supportDesc material="chart">
                            <support>
                                <p>
                                    <material>Papier</material>
                                </p>
                                <p>Aus vier Teilen zusammengesetzt; da die Faszikel II und III in den ersten Teil des Codex eingeschoben wurden, ergibt sich folgende Gliederung: I.1 <locus from="Ir" to="161v">Ir–161v</locus>; II <locus from="162r" to="173v">162r–173v</locus>, I.2 <locus from="174r" to="289v">174r–289v</locus>; III <locus from="290r" to="319v">290r–319v</locus>; I.3 <locus from="320r" to="343v">320r–343v</locus> (mit Bl. 355 sowie dem hinteren Vorsatzfragment und dem <locus from="HS">HS</locus>); IV <locus from="344r" to="354v">344r–354v</locus>. </p>
                            </support>
                            <extent>
                                <measure type="leavesCount" quantity="358">358 Bl.</measure>
                                <dimensions type="leaf" unit="cm">
                                    <height quantity="21">21</height>
                                    <width quantity="14.5">14,5</width>
                                </dimensions>
                            </extent>
                            <foliation>Bleistiftfoliierung modern: <quote>1</quote>–<quote>355</quote>, zwei vordere und das Fragment des hinteren Vorsatzbl. ungez.</foliation>
                            <collation>
                                <formula>I (ungez.) 9 VI (108). VI–4 (116). 2 VI (140). VI–4 (148). VI+1 (161). 5 VI (221). VII+1 (236). VI (248). X (268). VI (280). VI–3 (289). V (299). VII–2 (311). IV (319). VI–1+1 (331). VI (343). VI–1+1 (355). I (HS). </formula>
                                <catchwords>
                                    <index indexName="nasa">
                                        <term>Buch- und Schriftwesen</term>
                                        <index>
                                            <term>Reklamanten</term>
                                        </index>
                                    </index> Reklamanten.</catchwords> Lagenmitte durchgehend mit Pergamentfalzen als Heftverstärkung.</collation>
                            <condition>
                                <p>Als vorderes und hinteres Vorsatz dient jeweils ein ungez. Bifolium, hinten das erste Bl. der Länge nach zu einem Streifen von 21 x 4,5 cm beschnitten, das zweite auf den HS geklebt. </p>
                            </condition>
                        </supportDesc>
                    </objectDesc>
                    <bindingDesc>
                        <binding contemporary="true" notBefore="1441" notAfter="1500">
                            <p>Spätgotischer Holzdeckelband mit ungefärbtem, jetzt gebräuntem <material>Kalbslederbezug</material>, berieben, beschädigt, Riss am HD vernäht. Streicheisenlinien. Einzelstempel <stamp>Maria-Monogramm (M mit Doppelkreuz)</stamp>: <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s008249">s008249</ref>;</bibl> der Werkstatt mit dem Notnamen "Flacius-Meister" (<bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="w002026">w002026</ref>)</bibl> zugeordnet, die vermutlich nach Nürnberg zu lokalisieren ist. Drei Doppelbünde. Liber catenatus, Befestigung der Kettenöse am <locus from="HD">HD</locus> erhalten.  Zwei Riemenschließen mit schlichten rechteckigen Stiftlagern, Schließenriemen und -haken mit Ausnahme der quadratischen Gegenbleche auf dem HD verloren. Auf dem VD Titelschild (<material>Pergament</material>, <measure type="dimensions">9,8 × 3,8 cm</measure>, <term type="script">Bastarda</term>): <quote xml:lang="la">Liber de variis heresibus. Item Bonaventura de statu ordinis minorum. Et alii plures tractatus pro et contra religiosos ut in primo folio significatum est</quote>. Darunter Signaturschild (<material>Papier</material>, 2,5 × 2 cm) des Nürnberger Franziskanerklosters mit der roten Aufschrift: <quote xml:lang="la">F</quote>.
							<index indexName="nasa">
                                    <term>Einband</term>
                                    <index>
                                        <term>Beschläge</term>
                                        <index>
                                            <term>Kettenöse</term>
                                        </index>
                                    </index>
                                </index>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Einband</term>
                                    <index>
                                        <term>Schließen</term>
                                        <index>
                                            <term>Riemenschließen mit Stiftlager (Rechteckform)</term>
                                        </index>
                                    </index>
                                </index>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Einbände, bemerkenswerte</term>
                                    <index>
                                        <term>gotische Stempeleinbände (Werkstatt nach EBDB)</term>
                                        <index>
                                            <term>Nürnberg (?)</term>
                                            <index>
                                                <term>"Flacius-Meister"</term>
                                            </index>
                                        </index>
                                    </index>
                                </index>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Einband</term>
                                    <index>
                                        <term>Titelschild</term>
                                    </index>
                                </index>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Einband</term>
                                    <index>
                                        <term>Signaturschild</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </p>
                        </binding>
                    </bindingDesc>
                </physDesc>
                <history>
                    <origin>
                        <p>Die einzelnen Teile des Codex entstanden in der ersten Hälfte des 15. Jh. in Nürnberg, wobei der umfangreiche Teil I aufgrund seines Inhalts ins Franziskanerkloster zu lokalisieren ist (so bereits <bibl>
                                <author>Weise</author> Der Heidenkampf, s. unten, 450</bibl>), wo er nach Ausweis der Wasserzeichen um 1450 geschrieben und mit den drei älteren Teilen ergänzt wurde. Entgegen der bisherigen Forschungsmeinung (<bibl>
                                <author>Patschovsky</author> Straßburger Beginenverfolgungen, s. unten, 130</bibl> u.a.) gehörte der Band nicht zu den Büchern, die der Jurist Konrad Konhofer (s. unten 254r) 1443 testamentarisch der Nürnberger Ratsbibliothek vermacht hatte, dazu passen weder die spätere Entstehungszeit noch der dezidiert franziskanische Inhalt oder die Ausstattung mit Titel- und Signaturschild. Da der Codex im 1448 angelegten Katalog der großen und kleinen Bibliothek des Nürnberger Franziskanerklosters noch fehlt (vgl. <bibl>
                                <abbr>MBK</abbr> 3, 752–765</bibl> und den Katalog der übrigen Nürnberger Bibliotheken von 1554/1555, <ref type="altMs" target="http://digital.slub-dresden.de/id1688766170">Dresden, SLUB, Mscr. Dresd. C 389</ref>), stellt dies den Terminus post quem für die Herstellung des ersten Teils und des gesamten Bandes dar. Das am 25. Mai 1447 nach den Grundsätzen der Observanz reformierte Nürnberger Franziskanerkloster (<bibl>
                                <abbr>Glassberger</abbr>, 318–320;</bibl>
                            <bibl>
                                <author>U. Schmidt</author>, Das ehemalige Franziskanerkloster in Nürnberg, Nürnberg 1913, 21–34</bibl>) musste sich bereits wenig später zusammen mit den Konventen der Dominikaner, Karmeliten und Augustiner-Eremiten gegen die Angriffe des juristisch gebildeten Pfarrers von St. Sebald, Dr. Heinrich Leubing (s. unten, 116r mit Literatur) verteidigen, die 1451 während der Legationsreise Nikolaus' von Kues in Bamberg ausgetragen wurden und insgesamt mit einem Erfolg Leubings endeten, vgl. <bibl>
                                <abbr>Acta Cusana</abbr> 1, 789 Nr. 1111, 840 Nr. 1229, 855–858 Nr. 1254, 860–862 Nr. 1260f., 864–870 Nr. 1265–1267 und 877 Nr. 1285.</bibl> Der Inhalt des Codex legt nahe, dass er im Franziskanerkloster als umfassendes Dossier und Argumentationsgrundlage für diese Auseinandersetzung angefertigt worden ist. </p>
                    </origin>
                    <provenance>
                        <p>
                            <rs type="person" role="owner_previous" ref="#flacius_matthias">Matthias Flacius Illyricus</rs> erwarb den Codex wohl im Frühsommer <date>1554</date> anlässlich einer Reise nach Nürnberg zusammen mit <ref type="mss" cRef="277-helmst">Cod. Guelf. 277 Helmst.</ref>, <ref type="mss" cRef="279-helmst">279 Helmst.</ref>, <ref type="mss" cRef="299-1-helmst">299.1 Helmst.</ref>, <ref type="mss" cRef="19-29-aug-4f">19.29 Aug. 4°</ref> (aus dem Aegidienkloster) sowie <ref type="mss" cRef="537b-helmst">Cod. Guelf. 537b Helmst.</ref> (aus dem Heilig-Geist-Spital), vgl. <listBibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Hartmann</abbr> 108f.;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Bollbuck</abbr>, 227–229.</bibl>
                            </listBibl> Vgl. seinen wohl eigenhändigen Besitzeintrag <locus from="Ir">Ir</locus>: <quote xml:lang="la">Matthias Flacius Illyricus</quote>; darüber eine gleichzeitige Inhaltsangabe: <quote xml:lang="la">De variis haeresibus. Et alia multa</quote>. Dieser Vermerk ist von der gleichen Hand wie in den meisten Codices Flaciani geschrieben und stammt von einem bislang nicht näher identifizierbaren Mitarbeiter oder Sekretär der Centuriatoren (wie <ref type="mss" cRef="616-helmst">Cod. Guelf. 616 Helmst.</ref>, Ir). Der Band wurde vermutlich von diesen benutzt, wie der Eintrag im Verzeichnis von M. Wagner in <ref type="altMs">Wien, ÖNB, Cod. 5580</ref>, 28r–33v, auf Bl. 30r belegt, vgl. <listBibl>
                                <bibl>
                                    <author>H. Heimpel</author>, Die Vener von Gmünd und Straßburg 1162–1447. Studien und Texte zur Geschichte einer Familie sowie des gelehrten Beamtentums in der Zeit der abendländischen Kirchenspaltung und der Konzilien von Pisa, Konstanz und Basel, Bd. 2, Göttingen 1982 (Veröffentlichungen des Max-Planck-Instituts für Geschichte 52), 984;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Hartmann</abbr>, 89 (jeweils Hs. genannt).</bibl>
                            </listBibl>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Buch- und Schriftwesen</term>
                                <index>
                                    <term>Titel- bzw. Inhaltsvermerk (neuzeitlich)</term>
                                </index>
                            </index>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Buch- und Schriftwesen</term>
                                <index>
                                    <term>Besitzvermerk (neuzeitlich)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </p>
                    </provenance>
                    <acquisition>
                        <p>Zusammen mit der übrigen Bibliothek des Matthias Flacius Illyricus am <date>20.4.1597</date> von Herzog Heinrich Julius von Braunschweig-Lüneburg erworben; <date>1614</date> ist der Codex in deren Gesamtkatalog von Liborius Otho (<ref type="mss" cRef="a-extrav">Cod. Guelf. A Extrav.</ref>, <ref target="http://diglib.hab.de/mss/a-extrav/start.htm?image=00303">p. 301 [296]</ref>) unter Nr. <quote>Z 34</quote> der <quote xml:lang="la">Papalia miscellanea</quote> als <quote xml:lang="la">De variis heresibus</quote> aufgeführt. <date>1618</date> in die Universitätsbibliothek Helmstedt überführt, <date>1644</date> in deren Handschriftenkatalog (<ref type="mss" cRef="27-2-aug-2f">Cod. Guelf. 27.2 Aug. 2°</ref>, <ref target="http://diglib.hab.de/mss/27-2-aug-2f/start.htm?image=00046">17v</ref>) unter den <quote xml:lang="la">Theologici MSS<hi rend="sup">ti</hi> in quarto</quote> als <quote xml:lang="la">De variis haeresibus opuscula pro inquisitoribus</quote> beschrieben; auf dem <locus from="VS">VS</locus> die entsprechende Helmstedter Signatur <quote xml:lang="de">T. 4<hi rend="sup">to</hi> 116</quote>. Im Handschriftenverzeichnis von 1797 (<ref type="mss" cRef="ba-3-52">BA III, 52</ref>) unter Nr. <quote>478</quote> genannt. </p>
                    </acquisition>
                </history>
                <additional>
                    <adminInfo>
                        <recordHist>
                            <source>
                                <bibl>Katalog der mittelalterlichen Helmstedter Handschriften. Teil V: Cod. Guelf. 616 bis 927 Helmst., beschrieben von Bertram Lesser (in Vorbereitung).</bibl>
                            </source>
                        </recordHist>
                    </adminInfo>
                    <listBibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Heinemann</abbr> Nr. 743.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Handschriften-Verzeichnisse</abbr>, 141–143.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Heimpel <hi rend="normal">Vener</hi>
                            </abbr> 2, 984.</bibl>
                        <bibl xml:id="opac_039570649">
                            <author>H. Boockmann</author>, Johannes Falkenberg, der Deutsche Orden und die polnische Politik. Untersuchungen zur politischen Theorie des späteren Mittelalters, Göttingen 1975 (Veröffentlichungen des Max-Planck-Instituts für Geschichte 45), 20f.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Hartmann</abbr>, 89, 108, 118, 132, 184 und 239.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Bollbuck</abbr>, 156, 221, 228.</bibl>
                    </listBibl>
                </additional>
                <msPart rend="condensed" xml:id="_680-helmst_1">
                    <msIdentifier>
                        <idno>Spiegel</idno>
                    </msIdentifier>
                    <head>
                        <origPlace>Süddeutschland</origPlace>
                        <origDate notBefore="1151" notAfter="1200">12. Jh., 2. Hälfte</origDate>
                    </head>
                    <msContents>
                        <textLang mainLang="la"/>
                        <msItem n="1">
                            <locusGrp>
                                <locus from="VS">VS</locus>
                                <locus from="HS">HS</locus>
                            </locusGrp>
                            <title>Breviarium<note> (Proprium de sanctis, pars hiemalis)</note>
                            </title>
                            <note>Das Fragment enthält auf dem VS den Schluss der Collecta <bibl>
                                    <abbr>Deshusses</abbr> 568</bibl>, anschließend <quote type="rubric" xml:lang="la">In die ad vesperas capitulum</quote> (Ier 1,5) mit Responsorium und Versikel (<bibl>
                                    <abbr>CAO</abbr>
                                    <ref target="http://cantusindex.org/id/006979">6979</ref>
                                </bibl> und <bibl>
                                    <ref target="http://cantusindex.org/id/006979a">6979a</ref>
                                </bibl>) und <quote type="rubric" xml:lang="la">Hymnus</quote>
                                <bibl>
                                    <abbr>AH</abbr> 50 Nr. 96</bibl> Str. 1–11 (Text bricht ab) in festo Nativitatis sancti Johannis Baptistae. Auf dem fast vollständig überklebten HS sind Teile der Lesungen II–IV (aus Iohannes Chrysostomus: Homilia III de laudibus Pauli apostoli, Druck:  <bibl>
                                    <abbr>PG</abbr> 50, 483</bibl>) und die zugehörigen Responsorien mit Versikeln (<bibl>
                                    <abbr>CAO</abbr>
                                    <ref target="http://cantusindex.org/id/006255">6255</ref>
                                </bibl> mit <bibl>
                                    <ref target="http://cantusindex.org/id/006255a">6255a</ref>
                                </bibl>, <bibl>
                                    <ref target="http://cantusindex.org/id/007628">7628</ref>
                                </bibl> mit <bibl>
                                    <ref target="http://cantusindex.org/id/007628a">7628a</ref>
                                </bibl> und <bibl>
                                    <ref target="http://cantusindex.org/id/007532">7532</ref>
                                </bibl> mit <bibl>
                                    <ref target="http://cantusindex.org/id/007532a">7532a</ref>
                                </bibl>) in festo Commemorationis Pauli apostoli. Alle Ränder der Spiegelbl. sind dicht mit meist juristischen Zitaten bedeckt, darunter auf dem VS u. a. C.24 q.3 c.14.</note>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Hagiographica</term>
                                <index>
                                    <term>einzelne(r) Heilige(r)</term>
                                    <index>
                                        <term>Johannes Baptista</term>
                                        <index>
                                            <term>Nativitas</term>
                                        </index>
                                    </index>
                                </index>
                            </index>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Hagiographica</term>
                                <index>
                                    <term>einzelne(r) Heilige(r)</term>
                                    <index>
                                        <term>Paulus ap.</term>
                                        <index>
                                            <term>Commemoratio</term>
                                        </index>
                                    </index>
                                </index>
                            </index>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Breviarium</term>
                                <index>
                                    <term>unbestimmt</term>
                                    <index>
                                        <term>Proprium de sanctis (Fragm.)</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </index>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Liturgische Texte</term>
                                <index>
                                    <term>Fragmente</term>
                                </index>
                            </index>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Juristische Texte</term>
                                <index>
                                    <term>Corpus iuris canonici</term>
                                    <index>
                                        <term>Decretum Gratiani (Ausz.)</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                    </msContents>
                    <physDesc>
                        <objectDesc form="fragment">
                            <supportDesc material="perg">
                                <support>
                                    <p>
                                        <material>Pergament</material>
                                    </p>
                                </support>
                                <extent>
                                    <measure type="leavesCount" quantity="2">2 Bl.</measure>
                                    <dimensions type="leaf" unit="cm">
                                        <height quantity="21">21</height>
                                        <width quantity="14.5">14,5</width>
                                    </dimensions>
                                </extent>
                                <condition>
                                    <p>Die Spiegelbl. sind mitgeheftet und um die als vorderes und hinteres Vorsatz dienende Bifolia gehängt. Auf dem mit dem letzten, leeren hinteren Vorsatzbl. überklebten HS befindet sich ein weiteres Bl. aus diesem Brevier.</p>
                                </condition>
                            </supportDesc>
                            <layoutDesc>
                                <layout columns="1" writtenLines="26" ruledLines="26">
                                    <p>
                                        <dimensions type="written" unit="cm">
                                            <height quantity="17">17</height>
                                            <width quantity="11">11</width>
                                        </dimensions>, einspaltig, 26 blindliniierte Zeilen erhalten. 
								</p>
                                </layout>
                            </layoutDesc>
                        </objectDesc>
                        <handDesc hands="1">
                            <handNote script="carolgot" medium="ink" scope="sole">
                                <p>
                                    <index indexName="nasa">
                                        <term>Schriftarten</term>
                                        <index>
                                            <term>Carolino-Gothica</term>
                                        </index>
                                    </index> Regelmäßige, gerade Carolino-Gothica von einer Hand, Responsorien und Versikel in kleinerer Schrift abgesetzt.</p>
                            </handNote>
                        </handDesc>
                        <decoDesc>
                            <decoNote type="rubric">
                                <p>
                                    <index indexName="nasa">
                                        <term>Buchschmuck</term>
                                        <index>
                                            <term>Initialmajuskeln</term>
                                        </index>
                                    </index>
                                    <index indexName="nasa">
                                        <term>Buchschmuck</term>
                                        <index>
                                            <term>Satzmajuskeln</term>
                                        </index>
                                    </index> Rubriziert, rote Initial- und Satzmajuskeln. </p>
                            </decoNote>
                        </decoDesc>
                    </physDesc>
                </msPart>
                <msPart xml:id="_680-helmst_I">
                    <msIdentifier>
                        <idno>I.1</idno>
                    </msIdentifier>
                    <head>
                        <origPlace>
                            <placeName type="settlement">Nürnberg</placeName>, Franziskanerkloster</origPlace>
                        <origDate notBefore="1441" notAfter="1450">1440–1450</origDate>
                    </head>
                    <msContents>
                        <textLang mainLang="la"/>
                        <msItem n="1">
                            <locus from="Ir">Ir</locus>
                            <title>Tabula</title>
                            <incipit xml:lang="la">Liber de variis heresibus. Tractatus brevis Bonaventure contra quosdam detractores regule minorum. Item determinaciones Bonaventure quarundam questionum de statu ordinis minorum</incipit>
                            <explicit xml:lang="la">Item tractatus auctoritates et conclusiones Richardi Armicani primatis Ybernie contra quatuor ordines mendicancium</explicit>
                            <note>Das auf dem Titelschild benannte, unvollständige Inhaltsverzeichnis des 15. Jh.</note>
                        </msItem>
                        <msItem n="2">
                            <locus from="Iv" to="IIr">Iv–IIr</locus>
                            <title>Contenta</title>
                            <incipit xml:lang="la">1) De variis haeresibus. Inest formula abjurationis Berengarii Turonensis. 2) Tractatus de audienda missa in ecclesia parochiali auctore Heinrico Leubaw plebano Sancti Sebaldi</incipit>
                            <explicit xml:lang="la">Privilegia fratrum minorum et Vidimus de bullis archiepiscoporum, episcoporum, abbatum etc. OvH</explicit>
                            <note>Das von Otto von Heinemann auf den leer gebliebenen Vorsatzbl. eigenhändig erstellte Inhaltsverzeichnis der Handschrift, das auch als Grundlage seiner Beschreibung im gedruckten Katalog der Helmstedter Handschriften diente.</note>
                        </msItem>
                        <msItem n="3">
                            <locus from="1r" to="108v">1r–108v</locus>
                            <author ref="#nicolaus_eymericus">Nicolaus Eymericus</author>
                            <title>Directorium inquisitorum<note> (Pars libri II tantum, documentis IV aliunde adscitis suppleta)</note>
                            </title>
                            <msItem rend="break">
                                <locus from="1r" to="103v">1r–103v</locus>
                                <title type="sub">Liber I (sc. II, initio mutilus)</title>
                                <incipit xml:lang="la">Ad nostrum. Casus dampnat sectam Beghardorum et Beghinarum Alamanie etc. Cetera omnia que secuntur in glosa concernunt magis theologiam et non recurrendum est ad illam</incipit>
                                <explicit xml:lang="la">videatur dicere quod qui post purgacionem reincidit quod seculari iudicio sine ulla audiencia est tradendus sed loquitur indistincte bene puto papam in hiis consulendum</explicit>
                                <note>Vermutlich liegt am Beginn Textverlust vor. </note>
                                <filiation>Vollständig auch in <ref type="mss" cRef="279-helmst">Cod. Guelf. 279 Helmst.</ref>, <locus from="IIv" to="261r">IIv–261r</locus> (gleiche Zusatztexte und ursprünglich wohl auch gleiche Textabfolge); <ref type="mss" cRef="315-helmst"> 315 Helmst.</ref>, <locus from="1r" to="173r">1ra–173vb</locus> (abweichende Zusatztexte).</filiation>
                                <listBibl>
                                    <head>Druck (ohne Zusatztexte)</head>
                                    <bibl xml:id="gbv_14291181X">Directorium inquisitorum Nicolai Eymerici Ordinis Praedicatorum cum commentariis Francisci Pegñae… in hanc postrema editione iterum emendatum et auctum et multis litteris apostolicis locupletatum…, Venedig 1607, <ref target="http://daten.digitale-sammlungen.de/bsb10488917/image_256">220</ref>–<ref target="http://daten.digitale-sammlungen.de/bsb10488917/image_422">386</ref>.</bibl>
                                </listBibl>
                                <listBibl>
                                    <head>Literatur</head>
                                    <bibl>
                                        <author>H. Denifle</author>, Die Handschriften von Eymerichs Directorium inquisitionis, in: Archiv für Literatur- und Kirchengeschichte des Mittelalters 1 (1885), 143–145 (ohne Kenntnis dieser Hs.);</bibl>
                                    <bibl>
                                        <abbr>Kaeppeli</abbr> 3062 (ohne Kenntnis dieser Hs.);</bibl>
                                    <bibl>
                                        <author>I. Rodríguez</author>, Autores espirituales españoles en la edad media, in: Repertorio de historia de las ciencias ecclesiasticas en España, Bd. 1: Siglos III–XVI, Salamanca 1967 (Corpus scriptorum sacrorum Hispaniae. Estudios 3), 175–351, hier 254–258 Nr. 136/1;</bibl>
                                    <bibl>
                                        <author>L. Robles</author>, Escritores dominicos de la corona de Aragón (siglos XIII–XV), in: Repertorio de historia de las ciencias eclesiásticas en España, Bd. 3: Siglos XIII–XVI, Salamanca 1971 (Instituto de historia de la teologia española. Corpus scriptorum sacrorum Hispaniae, Estudios 2), 11–178, hier 106–109 Nr. 39;</bibl>
                                    <bibl>
                                        <abbr>Rep. font.</abbr> 8, 204f.;</bibl>
                                    <bibl>
                                        <abbr>HISLAMPA</abbr>, 111, 422f.;</bibl>
                                    <bibl>
                                        <author>C. Heimann</author>, Nicolaus Eymerich (vor 1320–1399) – <hi rend="italic">praedicator veridicus, inquisitor intrepidus, doctor egregius</hi>. Leben und Werk eines Inquisitors, Münster/Westf. 2001 (Spanische Forschungen der Görresgesellschaft 2,37), 98–102, 175–182 Nr. 9 (182 Hs. genannt);</bibl>
                                    <bibl>
                                        <author>E. van der Vekené</author>, Die gedruckten Ausgaben des Directorium inquisitorum des Nicolaus Eymerich, in: Gutenberg-Jahrbuch 1973, 286–297;</bibl>
                                    <bibl>
                                        <author>J. de Puig i Oliver</author>, Nicolás Eymerich, un inquisidor discutido, in: <abbr>Praedicatores</abbr>, 545–593;</bibl>
                                    <bibl>
                                        <author>P. Segl</author>, Spanisches "Know-how" für die Ketzerbekämpfer im Heiligen Römischen Reich, in: "Das kommt mir spanisch vor". Eigenes und Fremdes in den deutsch-spanischen Beziehungen des späten Mittelalters, hrsg. von <editor>K. Herbers</editor> und <editor>N. Jaspert</editor>, Münster/Westf. 2004 (Geschichte und Kultur der Iberischen Welt 1), 475–491, hier 482f. (Hs. genannt).</bibl>
                                </listBibl>
                            </msItem>
                            <note> – Nach dem laufenden Text des Buches sind wie in Cod. Guelf. 279 Helmst., 132v, ohne erkennbaren Übergang folgende Texte eingefügt: </note>
                            <msItem rend="break">
                                <locus from="103v" to="107r">103v–107r</locus>
                                <author ref="#johannes_i_strassburg_bischof">Johannes I episcopus Argentinensis</author>
                                <title>Epistula publica de processu contra Beginas<note> (<rs type="place" ref="#strassburg">Straßburg</rs>, <date>13.8.1317</date>)</note>
                                </title>
                                <incipit xml:lang="la">Iohannes dei gracia epicopus Argentinensis universis et singulis abbatibus <gap/> ad quos presentes litere pervenerint salutem in eo qui est omnium vera salus. Inter alia nostri officii onera que ad curam dominici gregis nobis commissi pertinent</incipit>
                                <index indexName="initien">
                                    <term xml:lang="la">Inter alia nostri officii onera quae ad curam dominici gregis nobis commissi pertinent</term>
                                </index>
                                <explicit xml:lang="la">denuncientque vicinis sacerdotibus et tales sicut repulsos in suis parrochiis non admittant. Idem de Beghinis pestiferis duximus statuendum</explicit>
                                <note>Die Vorlage des Textes stammt, wie bereits Patschovsky (s. unten, 130) feststellte, aus dem nordwestdeutschen oder niederländischen Raum; dies belegt etwa die Graphie der Stelle <locus from="104r">104r</locus>: <quote xml:lang="la">
                                        <gap/> quos vulgus Beghardos et Swesters Broed door god nominant</quote>. </note>
                                <filiation>An gleicher Stelle auch in <ref type="mss" cRef="279-helmst">Cod. Guelf. 279 Helmst.</ref>, 132v–134v; <ref type="mss" cRef="311-helmst">311 Helmst.</ref>, 107ra–108va. </filiation>
                                <listBibl>
                                    <head>Druck</head>
                                    <bibl>
                                        <author>J. L. von Mosheim</author>, De Beghardis et Beguinabus commentarius. Fragmentum ex ipso ms. auctoris celeberrimi libro editum, duplici apparatu et indice necessario locupletavit G. H. Martini, Leipzig 1790, 203f., 255–261;</bibl>
                                    <bibl>Urkundenbuch der Stadt Strassburg, Bd. 2: Politische Urkunden von 1266 bis 1332, bearbeitet von <editor>W. Wiegand</editor>, Strassburg 1886, 309–313 Nr. 358 (ohne den Schlussteil);</bibl>
                                    <bibl>
                                        <author>A. Patschovsky</author>, Straßburger Beginenverfolgungen im 14. Jahrhundert, in: Deutsches Archiv für Erforschung des Mittelalters 30 (1974), 56–198, 127–142 Nr. 1 (mit dieser Hs., 130 genannt und beschrieben, Sigle N).</bibl>
                                </listBibl>
                            </msItem>
                            <msItem rend="break">
                                <locus from="107r" to="107v">107r–v</locus>
                                <author ref="#johannes_i_strassburg_bischof">Johannes I episcopus Argentinensis</author>
                                <title>Epistula ad episcopum Wormatiensem contra Beginas<note> (<rs type="place" ref="#strassburg">Straßburg</rs>, <date>1317</date>)</note>
                                </title>
                                <incipit xml:lang="la">Reverendo in Christo patri domino <sic>Warmaciensi</sic> episcopo amicorum suorum precipuo Iohannes dei gracia episcopus Argentinensis sincere dilectionis perseveranciam sempiternam. Reverende vestre paternitati cupimus esse notum</incipit>
                                <index indexName="initien">
                                    <term xml:lang="la">Reverendae vestrae paternitati cupimus esse notum</term>
                                </index>
                                <explicit xml:lang="la">quod per vestre prudencie curam solertem universis erroribus destructis ecclesie unitas conservetur. Datum etc.</explicit>
                                <filiation>An gleicher Stelle auch in <ref type="mss" cRef="279-helmst">Cod. Guelf. 279 Helmst.</ref>, 134v–135r; <ref type="mss" cRef="311-helmst">Cod. Guelf. 311 Helmst.</ref>, 108va–vb.</filiation>
                                <listBibl>
                                    <head>Druck</head>
                                    <bibl>
                                        <author>Mosheim</author> (s. oben), 286f.;</bibl>
                                    <bibl>
                                        <author>Patschovsky</author> Beginenverfolgungen (s. oben), 143f. Nr. 2 (mit dieser Hs., 143 genannt, Sigle N).</bibl>
                                </listBibl>
                            </msItem>
                            <msItem rend="break">
                                <locus from="107v" to="108r">107v–108r</locus>
                                <author ref="#richardus_armachanus">Richardus Armachanus</author>
                                <title>XXVII Articuli contra mendicantes<note> (<rs type="place" ref="#london">London</rs>, <date>22.1.1357</date>)</note>
                                </title>
                                <incipit xml:lang="la">Primus articulus est: Christus per leges naturales et positivas coactus fuit pauper esse</incipit>
                                <index indexName="initien">
                                    <term xml:lang="la">Primus articulus est: Christus per leges naturales et positivas coactus fuit pauper esse</term>
                                </index>
                                <explicit xml:lang="la">non ligat nec excludit forte per dictum arbitrium fratres infatuaverint papam vel verisimile est quod furati sint <sic>sigillum</sic>
                                </explicit>
                                <note>Ungedruckt. Die Artikel fassen Richards Predigt über Io 2,5 vom <date>22.1.1357</date> (die Hs. mit falschem Datum) auf der Außenkanzel am St. Paul’s Cross in London zusammen, die Predigt selbst ist gedruckt in: <bibl>Summa domini Armacani in questionibus Armenorum noviter impressa…, Paris 1512, CLXVvb-CLXIXra;</bibl> dazu <bibl>
                                        <abbr>Gwynn</abbr>, 54 Nr. 66.</bibl>
                                </note>
                                <filiation>An gleicher Stelle auch in <ref type="mss" cRef="279-helmst">Cod. Guelf. 279 Helmst.</ref>, 135r–v.</filiation>
                            </msItem>
                            <msItem rend="break">
                                <locus from="108r" to="108v">108r–v</locus>
                                <author ref="#richardus_armachanus">Richardus Armachanus</author>
                                <title>XXI Articuli contra mendicantes<note> (<rs type="place" ref="#london">London</rs>, <date>26.2.1357</date>)</note>
                                </title>
                                <incipit xml:lang="la">Primus articulus: Confessio facta ordinaria est magis secura quam facta fratribus habentibus potestatem</incipit>
                                <index indexName="initien">
                                    <term xml:lang="la">Primus articulus: Confessio facta ordinaria est magis secura quam facta fratribus habentibus potestatem</term>
                                </index>
                                <explicit xml:lang="la">et ad illa que eis datur in confessionibus et sepulturis</explicit>
                                <finalRubric xml:lang="la">Et sic est finis prime partis huius operis</finalRubric>
                                <note>Ungedruckt. Die Artikel fassen FitzRalphs Sermo über Mt 4,3 vom <date>26.2.1357</date> auf der Außenkanzel am Saint Paul’s Cross in London zusammen; die Predigt selbst ist gedruckt in:<bibl> Summa domini Armacani (s. oben), CLXIXra–CLXXIva;</bibl> dazu <bibl>
                                        <abbr>Gwynn</abbr>, 55 Nr. 67.</bibl>
                                </note>
                                <filiation>An gleicher Stelle auch in <ref type="mss" cRef="279-helmst">Cod. Guelf. 279 Helmst.</ref>, 135v–136r.</filiation>
                            </msItem>
                            <note> – Darunter steht noch die Überschrift des hier anschließenden zweiten (regulär dritten) Buches des 'Directorium inquisitorum'; die Reklamante zeigt, dass der Text ursprünglich fortgesetzt worden war bzw. werden sollte (ob tatsächlich Textverlust vorliegt, kann anhand der gegenwärtigen kodikologischen Befunde nicht mehr entschieden werden): <quote xml:lang="la">Secunda pars huius directorii officii inquisicionis est de practica huius officii qualiter scilicet sit ipsum officium exercendum. Et hic oportet tria videre nam primo videndum est quomodo vel qualiter <gap/>
                                </quote> Der Textbeginn stimmt mit dem des zweiten (recte dritten) Buches in Cod. Guelf. 279 Helmst., 134r, überein. Aufgrund dieser Übereinstimmungen und der identischen Zusatztexte ist davon auszugehen, dass die Abschriften in Cod. Guelf. 279 Helmst. und 680 Helmst. entweder von der gleichen Vorlage genommen wurden oder der jüngere Cod. Guelf. 680 Helmst. direkt von Cod. Guelf. 279 Helmst. aus dem Nürnberger Aegidienkloster kopiert worden ist. – <locus from="109r" to="109v">109r–v</locus> leer.</note>
                        </msItem>
                        <msItem n="4">
                            <locus from="110r" to="113r">110r–113r</locus>
                            <title>Quaestio de audienda missa in ecclesia parochiali diebus dominicis</title>
                            <rubric xml:lang="la">Questio de audienda missa in ecclesia parrochiali dominicis et festivis diebus</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Questio mota fuit inter fratres et curatos utrum quilibet parrochianus peccet peccato mortali qui non audit missam diebus dominicis in sua ecclesia parrochiali. Quod sic arguitur</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Quaestio mota fuit inter fratres et curatos utrum quilibet parochianus peccet peccato mortali qui non audit missam diebus dominicis in sua ecclesia parochiali. Quod sic arguitur</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">eo quod opus non expostulavit ad respondendum. Sufficiant igitur predicta in erudito cum correctione melius sentientis Amen</explicit>
                            <note>Die Conclusiones sind in marg. gez.</note>
                            <filiation>Bislang mit identischem Incipit nur noch nachgewiesen in <ref type="altMs">München, BSB, Clm 14294</ref>, <ref target="http://daten.digitale-sammlungen.de/bsb00046644/image_213">105r</ref>–<ref target="http://daten.digitale-sammlungen.de/bsb00046644/image_217">107r</ref> (<bibl>
                                    <abbr>München BSB 4,2,3</abbr>, 110</bibl>). Ungedruckt. </filiation>
                            <listBibl>
                                <head>Literatur</head>
                                <bibl>
                                    <author>L. Hödl</author>, Zum Streit um die Bussprivilegien der Mendikantenorden in Wien im 14. und beginnnenden 15. Jahrhundert. Eine Studie zur Geschichte der alten Passauer Diözese, in: Zeitschrift für katholische Theologie 79 (1957), 170–189, hier 184.</bibl>
                            </listBibl>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Juristische Texte</term>
                                <index>
                                    <term>Quaestio</term>
                                    <index>
                                        <term>de audienda missa in ecclesia parochiali diebus dominicis</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem n="5">
                            <locus from="113r" to="114r">113r–114r</locus>
                            <title>De audienda missa in ecclesia parochiali diebus dominicis nota</title>
                            <rubric xml:lang="la">Dominus Panormitanus</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Nota dominum Panormitanum super capitulum <ref type="medieval" cRef="X_3.29.2">'Dominicis diebus' Extra de parrochiis et alienis parrochianis</ref>: Sed quero numquid indistincte peccet parrochianus non audiendo missam in diebus festivis in ecclesia sua de quo fui sepe interrogatus</incipit>
                            <explicit xml:lang="la">unde non possunt dici alieni parrochiani ut in c. fi. supra tit. prox. Et ibi dixi et facit glossa notabilis in c. II de penitenciis et remissionibus libri VI</explicit>
                            <note>Weitgehend wörtlich entnommen aus Nicolaus de Tudeschis: Lectura in III librum decretalium ad X 3.29.2. </note>
                            <listBibl>
                                <head>Druck</head>
                                <bibl>Panormitanus in tertium decretalium… Lyon 1527, <ref target="http://daten.digitale-sammlungen.de/bsb10162714/image_394">196vb</ref>.</bibl>
                            </listBibl>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#nicolaus_de_tudeschis">Nicolaus de Tudeschis</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Lectura in III librum decretalium (Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Theologische Texte</term>
                                <index>
                                    <term>Nota</term>
                                    <index>
                                        <term>de audienda missa in ecclesia parochiali diebus dominicis</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem n="6">
                            <locus from="114r" to="115r">114r–115r</locus>
                            <title>Casus poenitentiales episcopo reservati</title>
                            <rubric xml:lang="la">Isti sunt casus episcopales nostri temporis</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Blasphematores dei et sanctorum qui iurando blasphemant deum et sanctos similiter qui maledicunt deo et sanctis</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Blasphematores dei et sanctorum qui iurando blasphemant deum et sanctos similiter qui maledicunt deo et sanctis</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">Item qui proprium suum dominum traderet. Quilibet homicidi voluntarius sive casualis</explicit>
                            <note>36 marginal gez. Casus, mit Kürzungen und Modifikationen entnommen aus Johannes Herolt: Sermones discipuli de tempore, Tabulae; auch außerhalb des Entstehungskontextes breit und variant vor allem im süddeutschen Raum überliefert.</note>
                            <listBibl>
                                <head>Druck</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>GW</abbr>
                                    <ref target=" https://gesamtkatalogderwiegendrucke.de/docs/GW12340.htm">12340</ref>–<ref target=" https://gesamtkatalogderwiegendrucke.de/docs/GW12386.htm">12386</ref> (und in den meisten späteren Ausgaben), hier vergl. mit GW <ref target="https://gesamtkatalogderwiegendrucke.de/docs/GW12344.htm">12344</ref>, <ref target="http://daten.digitale-sammlungen.de/bsb00043195/image_35">15rb</ref>–<ref target="http://daten.digitale-sammlungen.de/bsb00043195/image_36">vb</ref>.</bibl>
                            </listBibl>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Juristische Texte</term>
                                <index>
                                    <term>Casus poenitentiales episcopo reservati</term>
                                </index>
                            </index>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#johannes_herolt">Johannes Herolt</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Sermones de tempore</term>
                                    <index>
                                        <term>Casus poenitentiales episcopo reservati</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem n="7">
                            <locus from="115r" to="115v">115r–v</locus>
                            <title>Tabula inhibitionum a sacra communione</title>
                            <rubric xml:lang="la">Sequuntur inhibiciones a sacra communione</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Infrascriptos quos nominabo prohibeo a communione <sic>ewckaristie</sic> nisi contriti et confessi fuerint et absoluti</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Infrascriptos quos nominabo prohibeo a communione eucharistiae nisi contriti et confessi fuerint et absoluti</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">hereticis vel paganis vel dant eis consilium vel auxilium ad papam mittendi sunt</explicit>
                            <note>Stark gekürzt und modifiziert entnommen aus Johannes Herolt: Sermones discipuli de tempore, Tabulae. Entgegen der Einleitungsrubrik wurde nur der erste Abschnitt der 'Inhibitiones' zitiert; der Hauptteil des vorliegenden Textes ist den an gleicher Stelle publizierten 'Casus poenitentiales papae reservati' entnommen.</note>
                            <listBibl>
                                <head>Druck</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>GW</abbr>
                                    <ref target="https://gesamtkatalogderwiegendrucke.de/docs/GW12344.htm">12344</ref>, <ref target="http://daten.digitale-sammlungen.de/bsb00043195/image_36">15vb</ref> und <ref target="http://daten.digitale-sammlungen.de/bsb00043195/image_35">15rb</ref>.</bibl>
                            </listBibl>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Juristische Texte</term>
                            </index>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#johannes_herolt">Johannes Herolt</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Sermones de tempore</term>
                                    <index>
                                        <term>Inhibitiones a sacra communione (Ausz.)</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </index>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#johannes_herolt">Johannes Herolt</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Sermones de tempore</term>
                                    <index>
                                        <term>Casus poenitentiales papae reservati (Ausz.)</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem n="8">
                            <locus from="116r" to="116v">116r–v</locus>
                            <title>Articuli de missa confessioneque audienda in ecclesia sancti Sebaldi Norimbergae anno M CCCC XLVII praedicati</title>
                            <incipit xml:lang="la">Henricus Leubaw plebanus <rs type="corporate" ref="#nuernberg_pfarrkirche_st_sebaldus">sancti Sebaldi</rs> subscripta predicavit in die annunciacionis de sero in sua ecclesia anno etc. XLVII. Prima de missa audienda: Omnibus dominicis et festivis et solempnibus diebus in parochia audiri</incipit>
                            <explicit xml:lang="la">Item feria secunda penthecostis dominus Matheus de mane predicavit quod quilibet diebus dominicis obligaretur audire divina in parochia</explicit>
                            <note>Bislang nur hier nachgewiesen und ungedruckt. In Form eines Protokolls möglicherweise als Mitschrift aufgezeichnete antimendikantische Artikel, die von mehreren Geistlichen der Nürnberger Sebaldskirche im Rahmen von Predigten geäußert wurden. Die Liste umfasst fünf Artikel des Plebans Heinrich Leubing, vorgetragen am 25.3.1447, einen Artikel des ungenannten Kustos, vorgetragen am 5.4.1447, acht Artikel des Predigers Michael Meynel (vgl. <bibl>
                                    <abbr>Glassberger</abbr>, 320</bibl>), vorgetragen an mehreren Tagen im Juli 1447 und einen Artikel eines <quote xml:lang="la">dominus Matheus</quote>, vorgetragen am 29.5.1447.</note>
                            <listBibl>
                                <head>Zum promovierten Juristen Heinrich Leubing († 1472), der neben seiner Aufgabe als Pfarrer an der Nürnberger Sebaldskirche (ab 1444) und Ratskonsulent mehr als 30 weitere Pfründen innehatte (zuletzt Domdechant in Meißen), und seinen Auseinandersetzungen mit den Nürnberger Mendikanten vgl.</head>
                                <bibl>
                                    <author>W. Loose</author>, Heinrich Leubing, Eine Studie zur Geschichte des 15. Jhds., in: Mitteilungen des Vereins für Geschichte der Stadt Meissen 1 Heft 2 (1883), 34–71, bes. <ref target="http://digital.slub-dresden.de/id20158360Z/183">49f.</ref>;</bibl>
                                <bibl>Deutsche Studenten in Bologna (1289–1562) Biographischer Index zu den Acta nationis germanicae Universitatis Bononienses, im Auftrag der K. Preußischen Akademie der Wissenschaften bearb. von <editor>G. C. Knod</editor>, Berlin 1899, ND Aalen 1970, 300f. Nr. 2074 (301 Hs. genannt);</bibl>
                                <bibl xml:id="gbv_431462143">
                                    <author>E. Vansteenberghe</author>, Le cardinal Nicolas de Cues 1401–1464. L'action – la pensée, Paris 1920, ND Genève 1974, 129 (Hs. genannt);</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Gramsch</abbr>, 1069–1086 Nr. 361;</bibl>
                                <bibl>
                                    <author>H. J. Mierau</author>, Synoden als Ort kirchenrechtlicher Debatten: Der Nürnberger Streit über die Seelsorge der Bettelorden, Nikolaus von Kues und die Bamberger Synode von 1451, in: Proceedings of the Twelfth International Congress of Medieval Canon Law, hrsg. von <editor>U.-R. Blumenthal</editor>, <editor>K. Pennington</editor> und <editor>A. L. Larson</editor>, Città del Vaticano 2008 (Monumenta Iuris Canonici Ser. C, 13), 935–964, hier ab 940 (944 Hs. genannt);</bibl>
                                <bibl>
                                    <author>G. Strack</author>, Thomas Pirckheimer (1418–1473). Gelehrter Rat und Frühhumanist, Husum 2010 (Historische Studien 496), 55–58, 13f., 125 u. ö.;</bibl>
                                <bibl>
                                    <author>T. Daniels</author>, <author>M. Wejwoda</author>, Heinrich Leubing († 1472) in sächsischem Dienst. Ergebnisse, Desiderate und Perspektiven der Forschung zum wettinischen Rat im 15. Jahrhundert, in: Neues Archiv für Sächsische Geschichte 82 (2011), 61–108.</bibl>
                            </listBibl>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#henricus_leubing">Henricus Leubing (erw.)</term>
                            </index>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#michael_meynel">Michael Meynel, Prediger an der Pfarrkirche St. Sebaldus in Nürnberg (erw.)</term>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem n="9">
                            <locus from="117r" to="120v">117r–120v</locus>
                            <author ref="#bonaventura">Bonaventura</author>
                            <title>Epistula de tribus quaestionibus ad magistrum innominatum</title>
                            <rubric xml:lang="la">Dominus Bonaventura cardinalis contra quosdam regule detractores</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Innominato magistro spiritum intelligencie et veritatis. Proponis karissime ut tibi tres articuli de regula fratrum Minorum solvantur</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Innominato magistro spiritum intelligentiae et veritatis. Proponis karissime ut tibi tres articuli de regula fratrum Minorum solvantur</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">quos ad statum istum dominus vocavit et si te vocaverit non recuses. Amen</explicit>
                            <finalRubric xml:lang="la">Explicit eliminacio errorum magistri cuiusdam contra regulam beati Francisci domino concedente per servum suum fratrem Bonaventuram composita qui tunc rexit Parysius et postea factus est minister generalis septimus a principio ordinis Minorum et XVIII annis salubriter prefuit et ministravit ordini et postea factus est  cardinalis episcopus etc.</finalRubric>
                            <note>Über dem Text zwei mit Auslassungszeichen versehene Vermerke von anlegender Hand: <quote xml:lang="la">Declaracionem domini Nicolai III pape super regulam fratrum Minorum habes in <ref type="medieval" cRef="VI_5.12.3">6. de verborum significacione 'Exiit qui seminat'</ref> etc. Vide ibi. Declaracionem vero domini Clementis V super eadem <sic>habetur</sic> in <ref type="medieval" cRef="Clem._5.11.1">Clementinis eodem tytulo 'Exivi de paradiso'</ref>. Vide ibi.</quote>
                            </note>
                            <listBibl>
                                <head>Edition</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>Bonaventurae opera</abbr> 8, 331–336 Nr. XII (mit dieser Hs., LXVIII Nr. 44 genannt, Sigle A).</bibl>
                            </listBibl>
                            <listBibl>
                                <head>Literatur</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>Distelbrink</abbr>, 45f. Nr. 46;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Mohan</abbr> 211;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Glorieux <hi rend="normal">Répertoire</hi>
                                    </abbr> 2, 39 Nr. 305f;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>CALMA</abbr> 2, 455 Nr. 27.</bibl>
                            </listBibl>
                        </msItem>
                        <msItem n="10">
                            <locus from="120v" to="137r">120v–137r</locus>
                            <author ref="#bonaventura">Bonaventura</author>
                            <title>Determinationes quaestionum circa Regulam fratrum Minorum<note> (Pars I tantum)</note>
                            </title>
                            <rubric xml:lang="la">Incipiunt determinaciones quarundam questionum edite a doctore devoto scilicet Bonaventura de statu ordinis fratrum Minorum contra detractores regule beati Francisci</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Cum inter alios ordines religiosorum ordo fratrum Minorum datus sit ecclesie ad edificacionem in fide et moribus per verba doctrine et exempla bone conversacionis</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Cum inter alios ordines religiosorum ordo fratrum Minorum datus sit ecclesiae ad aedificationem in fide et moribus</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">in subditis suis necessarios adiutores et oneris sibi impositi fideles sublevatores. Et de hiis sufficiat etc</explicit>
                            <finalRubric xml:lang="la">Expliciunt determinaciones quarundam questionum Bonaventure etc.</finalRubric>
                            <listBibl>
                                <head>Edition</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>Bonaventurae opera</abbr> 8, 337–374 Nr. XIII, hier bis 356 (mit dieser Hs., LXX Nr. 2 genannt, Sigle B).</bibl>
                            </listBibl>
                            <listBibl>
                                <head>Literatur</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>Distelbrink</abbr>, 34f. Nr. 29;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Mohan</abbr> 79;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Glorieux <hi rend="normal">Répertoire</hi>
                                    </abbr> 2, 42 Nr. 305z;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>CALMA</abbr> 2, 454 Nr. 23.</bibl>
                            </listBibl>
                        </msItem>
                        <msItem n="11">
                            <locus from="137r" to="161v">137r–161v</locus>
                            <title>Expositio regulae Fratrum Minorum<note> (textus incompletus expositionibus diversis excerptus)</note>
                            </title>
                            <note>Entgegen der Angabe in der ersten Rubrik handelt es sich nicht um die bislang nur aus einer Hs. bekannte Regelauslegung des Johannes Guallensis – hier vergl. mit der Ausgabe: <bibl>
                                    <author>D. Flood</author>, John of Wales' commentary on the Franciscan rule, in: Franciscan Studies 60 (2002), 93–138</bibl> –, sondern um eine am Schluss durch Blattverlust fragmentierte Kompilation aus folgenden Stücken: </note>
                            <msItem rend="break">
                                <locus from="137r" to="147r">137r–147r</locus>
                                <author ref="#bartholomaeus_de_rinonico">Bartholomaeus de Rinonico</author>
                                <title>Expositio regulae Fratrum Minorum<note> (prima pars tantum)</note>
                                </title>
                                <rubric xml:lang="la">Sequitur exposicio <rs type="person" ref="#johannes_guallensis">Johannis <sic>Galensis</sic>
                                    </rs> super regulam beati Francisci</rubric>
                                <incipit xml:lang="la">
                                    <w>
                                        <supplied>Q</supplied>ueritur</w> qualis sit regula nostra quoniam quia ipsa est in sancto ewangelio fundata quod patere potest quam de primaria regula que tota est ut intuentibus apparet ad literam de ewangelio consumpta</incipit>
                                <index indexName="initien">
                                    <term xml:lang="la">Quaeritur qualis sit regula nostra quoniam quia ipsa est in sancto evangelio fundata</term>
                                </index>
                                <explicit xml:lang="la">dicit ergo beatus Franciscus quod talibus dicatur verbum evangelii quod vadant etc <gap/>
                                    <note>Text bricht ab</note>.</explicit>
                                <note>Der Regelkommentar des Bartholomaeus de Rinonico ist sowohl als Teil seines Hauptwerkes (De conformitate vitae beati Francisci ad vitam domini Iesu lib. I, fructus IX, pars II), als auch mehrfach separat überliefert. Die vorliegende Teilabschrift enthält zunächst die Vorrede, den Vergleich der Regelkapitel mit den Evangelientexten und die Auslegung von cap. 1 und 2 der Regel; letztere ist nicht vollständig ausgeführt, der Grund für den Abbruch ist nicht ersichtlich. </note>
                                <listBibl>
                                    <head>Edition</head>
                                    <bibl>Analecta Franciscana sive chronica aliaque varia documenta ad historiam fratrum Minorum spectantia, Bd. IV: De conformitate vitae beati Francisci ad vitam domini Iesu auctore fratre Bartholomaeo de Pisa. Liber I fructus I–XII, Quaracchi 1906, 373–457, hier 373 Z. 20 – 389 Z. 27.</bibl>
                                </listBibl>
                                <note>– <locus from="147v" to="148v">147v–148v</locus> leer. Danach folgt: </note>
                            </msItem>
                            <msItem rend="break">
                                <locus from="149r" to="153v">149r–153v</locus>
                                <author ref="#bartholomaeus_de_rinonico">Bartholomaeus de Rinonico</author>
                                <title>Expositio regulae Fratrum Minorum<note> (ad cap. IV)</note>
                                </title>
                                <rubric xml:lang="la">Quartum capitulum</rubric>
                                <incipit xml:lang="la">Precipio firmiter ut nullo modo denarios vel pecuniam etc. Hoc est quartum regule capitulum in quo census et es abdicitur forma traditur vere ministracionis</incipit>
                                <explicit xml:lang="la">ne fratres haberent pecuniam in fine huius capituli concludit: Eo semper salvo ut nullo modo denarios vel pecuniam recipiant. Alia circa hoc capitulum dicenda dicentur capitulo sexto</explicit>
                                <note> Der am Schluss als Verweis zitierte Kommentar zu cap. 6 findet sich unten, <locus from="158r" to="161r">158r–161r</locus>.</note>
                                <listBibl>
                                    <head>Edition</head>
                                    <bibl>Analecta Franciscana Bd. IV (s. oben), 400 Z. 1 – 407 Z. 30.</bibl>
                                </listBibl>
                            </msItem>
                            <msItem rend="break">
                                <locus from="153v" to="157v">153v–157v</locus>
                                <author ref="#david_de_augusta">David de Augusta</author>
                                <title>Expositio regulae Fratrum Minorum<note> (ad cap. IV)</note>
                                </title>
                                <rubric xml:lang="la">Explanacio fratris David qualiter fratres se debeant habere iuxta istud quartum capitulum</rubric>
                                <incipit xml:lang="la">Precipio non leviter loquendo sed firmiter in virtute obediencie fratribus universis tam magistris quam subditis sine alicuius excepcione ut nullo modo nulla via vel arte denarios vel <sic>obulos</sic> vel asses vel pecuniam sub qualibet specie recipiant iure possessionis</incipit>
                                <explicit xml:lang="la">Sonat autem idem quod custos. Animarum enim custodia dignior est quam quorumlibet thesaurorum. Obmissa hoc capitulo tractantur de sexta</explicit>
                                <note> Der am Schluss als Verweis zitierte Kommentar zu cap. 6 findet sich fragmentarisch unten, <locus from="161r" to="161v">161r–v</locus>.</note>
                                <listBibl>
                                    <head>Edition</head>
                                    <bibl>
                                        <author>D. Flood</author>, Die Regelerklärung des David von Augsburg, in: Franziskanische Studien 75 (1993), 201–242, hier 212–220 Z. IV.1–217.</bibl>
                                </listBibl>
                            </msItem>
                            <msItem rend="break">
                                <locus from="158r" to="161r">158r–161r</locus>
                                <author ref="#bartholomaeus_de_rinonico">Bartholomaeus de Rinonico</author>
                                <title>Expositio regulae Fratrum Minorum<note> (ad cap. VI)</note>
                                </title>
                                <rubric xml:lang="la">Sextum capitulum</rubric>
                                <incipit xml:lang="la">Fratres nil sibi aproprient etc. Istud est sextum capitulum regule in quo mens a mundo suspenditur infirmo compatitur vi grate dilectionis</incipit>
                                <explicit xml:lang="la">quibus omnibus edificacio constructa crescit in templum sanctum in domino et sine hiis religio ruinam minatur. Et hec est <sic>succincte</sic> sentencia capituli sexti et exposicio seu declaracio</explicit>
                                <listBibl>
                                    <head>Edition</head>
                                    <bibl>Analecta Franciscana Bd. IV (s. oben), 410 Z. 6 – 415 Z. 25.</bibl>
                                </listBibl>
                            </msItem>
                            <msItem rend="break">
                                <locus from="161r" to="161v">161r–v</locus>
                                <author ref="#david_de_augusta">David de Augusta</author>
                                <title>Expositio regulae Fratrum Minorum<note> (ad cap. VI, prima pars tantum)</note>
                                </title>
                                <rubric xml:lang="la">Declaracio fratris David predicti sexti capituli</rubric>
                                <incipit xml:lang="la">Quod fratres nil sibi aproprient et de elemosina petenda et fratribus infirmis. Fratres nihil sibi nec in singulari nec in communi approprient iure proprietatis ac perpetue possessionis</incipit>
                                <explicit xml:lang="la">sed ubi licite possunt rigorem eius dispensatorie sibi temperari gaudent tamen semper statum salutis cari deo et sancto Francisco veraciter estimantur <gap/>
                                    <note>Text bricht ab</note>.</explicit>
                                <note>Der Schluss des Kapitels fehlt aufgrund des Verlustes einer Lage, von der allein Bl. 161 erhalten ist (vgl. die Reklamante auf Bl. 160v).</note>
                                <listBibl>
                                    <head>Edition</head>
                                    <bibl>
                                        <author>Flood</author> Die Regelerklärung (s. oben), 221–223 Z. VI.1–36.</bibl>
                                </listBibl>
                            </msItem>
                            <listBibl>
                                <head> – Literatur zu Bartholomaeus de Rinonico</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>BHL</abbr> 3134;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Mohan</abbr>, 314 (Hs. genannt);</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Rep. font.</abbr> 2, 456;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>CALMA</abbr> 2, 52f. Nr. 1 und 2;</bibl>
                                <bibl>
                                    <author>W. J. Short</author>, The <hi rend="font-style:italic">Explicatio regulae fratrum minorum</hi> in the <hi rend="font-style:italic">Book of Conformities</hi> by Bartholomew of Pisa, in: "Non enim fuerat Evangelii surdus auditor…" (1 Celano 22). Essays in Honor of Michael W. Blastic, O.F.M. on the Occasion of his 70th Birthday, edited by <editor>M. Cusato</editor> and <editor>S. J. McMichael</editor>, Leiden, Boston 2020, 201–222 (205f. Anm. 10 zur hs. Überlieferung, ohne Kenntnis dieser Hs.).</bibl>
                            </listBibl>
                            <listBibl>
                                <head>Literatur zu David de Augusta</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>DSAM</abbr> 3, 42–44, hier 43;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Rep. font.</abbr> 4, 123;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>
                                        <hi rend="sup">2</hi>VL</abbr> 2, 47–58, hier 49;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Mohan</abbr>, 398;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>CALMA</abbr> 3, 67 Nr. 3.</bibl>
                            </listBibl>
                            <listBibl>
                                <head>Literatur zu Johannes Guallensis (diese Hs. ist stets genannt)</head>
                                <bibl>
                                    <author>V. Doucet</author>, Maîtres franciscains de Paris. Supplement au «Repertoire des Mâitres en théologie de Paris au XIII<hi rend="sup">e</hi> siècle» de M. le Chanoine P. Glorieux, in: Archivum Franciscanum Historicum 27 (1934), 531–564, hier 553;</bibl>
                                <bibl>
                                    <author>J. Swanson</author>, John of Wales. A study of the works and ideas of a thirteenth-century friar, Cambridge u. a. 1989, 230 Nr. 15 (256 Nr. 442 diese Hs.);</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Sharpe</abbr>, 338 Nr. 958.6.</bibl>
                            </listBibl>
                        </msItem>
                    </msContents>
                    <physDesc>
                        <objectDesc form="codex">
                            <supportDesc material="chart">
                                <support>
                                    <p>
                                        <material>Papier</material>
                                    </p>
                                    <p>Wasserzeichen: <watermark>Ochsenkopf mit Augen, darüber zweikonturige Stange, darüber zweikonturiges Kreuz, darüber Blume</watermark>: <bibl>
                                            <abbr>WZIS</abbr>
                                            <ref type="wzis" cRef="DE4860-Ms509_23">DE4860-Ms509_23</ref>
                                        </bibl> (<date>1445</date>, auch in den Teilen I.2 und I.3), <bibl>
                                            <ref type="wzis" cRef="DE1935-Mscr.Dresd.M.26_193">DE1935-Mscr.Dresd.M.26_193</ref>
                                        </bibl>, <bibl>
                                            <ref type="wzis" cRef="DE1935-Mscr.Dresd.M.26_199">DE1935-Mscr.Dresd.M.26_199</ref>
                                        </bibl> (beide um <date>1440</date>, beide auch in Teil I.2), <bibl>
                                            <ref type="wzis" cRef="DE4860-Rep_V_15_117">DE4860-Rep_V_15_117</ref>
                                        </bibl> (um <date>1448/1449</date>, auch in Teil I.2), <bibl>
                                            <ref type="wzis" cRef="DE2220-Codst_204_116">DE2220-Codst_204_116</ref>
                                        </bibl> (<date>1441–1450</date>, auch in den Teilen I.2 und I.3). </p>
                                </support>
                                <extent>
                                    <measure type="leavesCount" quantity="163">163 Bl.</measure>
                                    <dimensions type="leaf" unit="cm">
                                        <height quantity="21">21</height>
                                        <width quantity="14.5">14,5</width>
                                    </dimensions>
                                </extent>
                            </supportDesc>
                            <layoutDesc>
                                <layout columns="1" writtenLines="28 34" ruledLines="0">
                                    <p>
                                        <dimensions type="written" unit="cm">
                                            <height quantity="16.5">16–16,5</height>
                                            <width quantity="10">10</width>
                                        </dimensions>, einspaltig, je nach Hand 28–34 Zeilen.
								</p>
                                </layout>
                            </layoutDesc>
                        </objectDesc>
                        <handDesc hands="3">
                            <summary>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Schriftarten</term>
                                    <index>
                                        <term>Gotische Schriften</term>
                                        <index>
                                            <term>Bastarda</term>
                                        </index>
                                    </index>
                                </index>Bastarda mit Schlaufen in verschiedenen Ausprägungen von zwei Haupthänden und einer Nachtragshand, </summary>
                            <handNote script="bastarda" medium="ink" scope="sole">
                                <p>Hand 1: <locus from="1r" to="107r">1r–107r</locus>; </p>
                            </handNote>
                            <handNote script="bastarda" medium="ink" scope="sole">
                                <p>Hand 2: <locus from="Ir">Ir</locus> (Tabula), <locus from="107r" to="114r">107r–114r</locus> und <locus from="116r" to="162v">116r–162v</locus> (auch in Teil I.2); </p>
                            </handNote>
                            <handNote script="bastarda" medium="ink" scope="sole">
                                <p>Hand 3: <locus from="114r" to="115v">114r–115v</locus>. </p>
                            </handNote>
                        </handDesc>
                        <decoDesc>
                            <decoNote type="rubric">
                                <p>
                                    <locus from="1r" to="107r">1r–107r</locus> rubriziert, rote Lombarden mit Silhouettenausläufern und Punktverdickungen. <index indexName="nasa">
                                        <term>Buchschmuck</term>
                                        <index>
                                            <term>Lombarden</term>
                                        </index>
                                    </index> Danach keinerlei Buchschmuck oder Rubrizierung, Raum für Lombarden ausgespart.</p>
                            </decoNote>
                        </decoDesc>
                    </physDesc>
                </msPart>
                <msPart xml:id="_680-helmst_II">
                    <msIdentifier>
                        <idno>II</idno>
                    </msIdentifier>
                    <head>
                        <origPlace>
                            <placeName type="settlement">Nürnberg</placeName>, Franziskanerkloster</origPlace>
                        <origDate notBefore="1430" notAfter="1440">1430–1440</origDate>
                    </head>
                    <msContents>
                        <textLang mainLang="la" otherLangs=""/>
                        <msItem n="1">
                            <locus from="162r" to="173v">162r–173v</locus>
                            <title>Declaratio statutorum Fratrum Minorum seu quas dicunt Constitutiones Martinianae</title>
                            <rubric xml:lang="la">Declaracio domini Martini quinti regule beati Francisci</rubric>
                            <filiation>Enthält wie in den Hs. <ref type="altMs">Berlin, SBBPK, Ms. theol. lat. qu. 220</ref>, 1r–1v (<bibl>
                                    <abbr>Berlin 1,1</abbr>, 139</bibl>); <ref type="altMs">Luzern, ZHB, Msc. 46 4°</ref>, 152r–146v (<bibl>
                                    <abbr>Luzern</abbr>, 196, mit identischen Vermerken und Rubriken</bibl>), folgende Stücke: </filiation>
                            <msItem rend="break">
                                <locus from="162r">162r</locus>
                                <title type="sub">Praefatio</title>
                                <rubric xml:lang="la">In nomine sanctissime et individue trinitatis patris et filii et spiritus sancti tociusque celestis curie triumphantis Amen</rubric>
                                <quote type="incipit" xml:lang="la">Ista sunt statuta reducta edita et ordinata et auctoritate apostolica roborata et confirmata per reverendum in Christo patrem et dominum dominum Iohannem dei et apostolice sedis gracia tytuli sancti Petri ad vincula sacrosancte Romane ecclesie dignissimum presbiterum cardinalem legatum a latere pro reformacione ordinis minorum auctoritate plenaria constitutum atque missum per sanctissimum in Christo patrem et dominum dominum Martinum divina providencia papam quintum ut ex literis apostolicis plene patet bulla plumbea et sollempnitatibus debitis communitis quarum literarum tenor de verbo ad verbum hic annectitur et est talis:</quote>
                                <index indexName="initien">
                                    <term xml:lang="la">Ista sunt statuta reducta edita et ordinata et auctoritate apostolica roborata et confirmata</term>
                                </index>
                            </msItem>
                            <msItem rend="break">
                                <locus from="162r" to="163r">162r–163r</locus>
                                <author>Martinus V papa</author>
                                <title>Bulla 'Cum generale capitulum' de declaratione constitutionum ordinis Fratrum Minorum<note> (<rs type="place" ref="#rom">Rom</rs>, 6.6.1430)</note>
                                </title>
                                <incipit xml:lang="la">Martinus episcopus servus servorum dei dilecto filio Iohanni tytuli sancti Petri ad vincula presbitero cardinali salutem et apostolicam benedictionem. Cum generale capitulum fratrum Minorum in civitate nostra Asisinate sit de proximo celebrandum</incipit>
                                <index indexName="initien">
                                    <term xml:lang="la">Cum generale capitulum fratrum Minorum in civitate nostra Assisinate sit de proximo celebrandum</term>
                                </index>
                                <explicit xml:lang="la">ac concessionibus per sacrum generacle concilium Constanciense prefatis fratribus concessis ceterisque contrariis non obstantibus quibuscumque. Datum Rome apud sanctos apostolos VIII idus Iunii pontificatus nostri anno XIII<hi rend="sup">o</hi>
                                </explicit>
                                <finalRubric xml:lang="la">De curia Romana de puteo registrata per me <rs type="person" ref="#antonius_luschus">A. de Luschis</rs> de mandato domini nostri pape</finalRubric>
                                <note>Wie in der Luzerner Parallelüberlieferung (vgl. oben) ist hier die Registraturnotiz des bekannten Humanisten und apostolischen Sekretärs Antonio Loschi (Luschus, 1368–1441) mitkopiert worden; vgl. <bibl>
                                        <author>G. Gualdo</author>, Antonio Loschi segretario apostolico (1406–1436), in: Archivio Storico Italiano 147 (1989), 749–769.</bibl>
                                </note>
                                <listBibl>
                                    <head>Edition (u.a.)</head>
                                    <bibl>
                                        <abbr>Wadding <hi rend="normal">Annales Minorum</hi>
                                        </abbr> 10, 148f. Nr. IV;</bibl>
                                    <bibl xml:id="gbv_37435071X">Bullarum Privilegiorum Ac Diplomatum Romanorum Pontificum Amplissima Collectio opera et studio <editor>C. Cocquelines</editor>, T. 3, Ps. 2: Ab Gregorio X. ad Martinum V. scilicet ab anno 1271 ad 1431, Romae 1741, <ref target="http://daten.digitale-sammlungen.de/bsb10488362/image_484">462B</ref>–<ref target="http://daten.digitale-sammlungen.de/bsb10488362/image_485">463A</ref> Nr. XXIV;</bibl>
                                    <bibl>
                                        <abbr>Eubel <hi rend="normal">Bullarium</hi>
                                        </abbr> 7, 735 Nr. 1888.</bibl>
                                </listBibl>
                            </msItem>
                            <msItem rend="break">
                                <locus from="163v" to="173v">163r–173v</locus>
                                <title type="sub">Declaratio statutorum<note> (<rs type="place" ref="#rom">Rom</rs>, 21.6.1430)</note>
                                </title>
                                <rubric xml:lang="la">Sequitur prohemium dictorum statutorum</rubric>
                                <incipit xml:lang="la">Iohannes miseracione divina tituli sancti Petri ad Vincula <sic>sacra</sic> sancte Romane ecclesie <sic>prespiter</sic> cardinalis <gap/> salutem et sinceram devocionem in domine Ihesu Christo. Non est novum si pro reparacione rerum ac temporum exigencia leges innoventur humane</incipit>
                                <index indexName="initien">
                                    <term xml:lang="la">Non est novum si pro reparatione rerum ac temporum exigentia leges innoventur humanae</term>
                                </index>
                                <explicit xml:lang="la">in pleno capitulo nobis ibidem de prefati domini nostri pape mandato presidentibus. Sub anno <sic>nativitate</sic> domini M<hi rend="sup">o</hi> CCCC<hi rend="sup">o</hi> XXX<hi rend="sup">o</hi> indictione octava die vero Mercurii vicesima prima mensis Iunii pontificatus prefati domini nostri pape anno XIIIo presentibus ibidem reverendo patre domino Bernardo montis Albani episcopo Gwillermo Patipe et Iohannes Abgerules alias Frances notariis apostolicis nostris et pluribus aliis tam laycis clericisque fratribus dicti ordinis testibus ad premissa vocatis specialiter et rogatis etc.</explicit>
                                <listBibl>
                                    <head>Edition (u.a.)</head>
                                    <bibl>Wadding <hi rend="normal">Annales Minorum</hi> 10, 150–161 Nr. VII–XXIII (abweichend);</bibl>
                                    <bibl>Bullarum Privilegiorum 3/2 (s. oben), <ref target="http://daten.digitale-sammlungen.de/bsb10488362/image_485">463A</ref>–<ref target="http://daten.digitale-sammlungen.de/bsb10488362/image_492">470A</ref> Nr. XXIV (mit der Hs. übereinstimmend);</bibl>
                                    <bibl>
                                        <abbr>Bullarium Franciscanum. Nova Series</abbr> 1, 2–12 Nr. 4 (Insert, vielfach abweichend).</bibl>
                                </listBibl>
                                <listBibl>
                                    <head>Literatur</head>
                                    <bibl>
                                        <author>B. Neidiger</author>, Die Martianischen Konstitutionen von 1430 als Reformprogramm der Franziskanerkonventualen. Ein Beitrag zur Geschichte des Kölner Minoritenklosters und der Kölner Ordensprovinz im 15. Jahrhundert, in: Zeitschrift für Kirchengeschichte 95 (1984), 337–381.</bibl>
                                </listBibl>
                            </msItem>
                        </msItem>
                    </msContents>
                    <physDesc>
                        <objectDesc form="codex">
                            <supportDesc material="chart">
                                <support>
                                    <p>
                                        <material>Papier</material>
                                    </p>
                                    <p>Wasserzeichen: <watermark>Ochsenkopf mit Augen, darüber zweikonturige Stange, darüber zweikonturiges Kreuz</watermark>: <bibl>
                                            <abbr>WZMA</abbr>
                                            <ref type="WZMA" target="http://www.wzma.at/12736">AT8900-252_230</ref>
                                        </bibl> (<date>1430/1434</date>).</p>
                                </support>
                                <extent>
                                    <measure type="leavesCount" quantity="12">12 Bl.</measure>
                                    <dimensions type="leaf" unit="cm">
                                        <height quantity="21">21</height>
                                        <width quantity="14.5">14,5</width>
                                    </dimensions>
                                </extent>
                            </supportDesc>
                            <layoutDesc>
                                <layout columns="1" writtenLines="27 31" ruledLines="0">
                                    <p>
                                        <dimensions type="written" unit="cm">
                                            <height quantity="17">17</height>
                                            <width quantity="11">11</width>
                                        </dimensions>, einspaltig, 27–31 Zeilen.
								</p>
                                </layout>
                            </layoutDesc>
                        </objectDesc>
                        <handDesc hands="1">
                            <handNote script="bastarda" medium="ink" scope="sole">
                                <p>
                                    <index indexName="nasa">
                                        <term>Schriftarten</term>
                                        <index>
                                            <term>Gotische Schriften</term>
                                            <index>
                                                <term>Bastarda</term>
                                            </index>
                                        </index>
                                    </index> Bastarda mit Schlaufen von einer Hand.</p>
                            </handNote>
                        </handDesc>
                        <decoDesc>
                            <decoNote type="initial">
                                <p>
                                    <index indexName="nasa">
                                        <term>Buchschmuck</term>
                                        <index>
                                            <term>Cadellen</term>
                                        </index>
                                    </index> Keine Rubrizierung, Raum für Lombarden ausgespart, am Beginn einzelner Abschnitte vom Schreiber eingefügte Cadellen. </p>
                            </decoNote>
                        </decoDesc>
                    </physDesc>
                </msPart>
                <msPart xml:id="_680-helmst_III">
                    <msIdentifier>
                        <idno>I.2</idno>
                    </msIdentifier>
                    <head>
                        <origPlace>
                            <placeName type="settlement">Nürnberg</placeName>, Franziskanerkloster</origPlace>
                        <origDate notBefore="1440" notAfter="1450">1440–1450</origDate>
                    </head>
                    <msContents>
                        <textLang mainLang="la"/>
                        <msItem n="1">
                            <locus from="174r" to="188r">174r–188r</locus>
                            <title>De immunitate clericorum beneficiatorum statuta</title>
                            <rubric xml:lang="la">Statuta civium Nurenbergensium contra clerum</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Sunt quedam statuta seu ordinamenta sive consuetudines laycorum certi loci tenoris vel forme infrascriptorum ut dicitur saltem in effectu videlicet: Quod nullus audeat vel possit ibi instaurare</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Sunt quaedam statuta seu ordinamenta sive consuetudines laicorum certi loci tenoris vel formae infrascriptorum ut dicitur saltem in effectu videlicet: Quod nullus audeat vel possit ibi instaurare</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">in proprie facta. Ad hoc <ref type="medieval" cRef="Clem._3.4.2">Clem. 'Si una' de rebus ecclesiasticis non alienandis</ref> in Clem. 'Cum non' <supplied>?</supplied> ibidem et hiis similibus</explicit>
                            <finalRubric xml:lang="la">Et sic est finis huius consultus</finalRubric>
                            <note>Entgegen der Angabe in der Rubrik keine spezifische Nürnberger Statutensammlung, sondern ein allgemeiner juristischer Fachtraktat. Ungedruckt. </note>
                            <filiation>Auch in <ref type="altMs">Augsburg, SSB, 2° Cod. 310</ref>, 168r–176r (<bibl>
                                    <abbr>Augsburg SSB 4</abbr>, 105</bibl>); <ref type="altMs">Augsburg, UB, Cod. II.1.2° 129</ref>, 121r–133r; <ref type="altMs">Augsburg, UB, Cod. II.1.2° 143</ref>, 209ra–220rb (<bibl>
                                    <abbr>Augsburg UB 1,2</abbr>, 131f. und 188</bibl>); München, UB, 2° Cod. ms. 263, 123r–129v (<bibl>
                                    <abbr>München UB 3,2</abbr>, 29</bibl>).</filiation>
                        </msItem>
                        <msItem n="2">
                            <locus from="188v" to="189v">188v–189v</locus>
                            <author ref="#petrus_de_alliaco">Petrus de Alliaco</author>
                            <title>Arbitratio de ordine Teutonicorum</title>
                            <rubric xml:lang="la">Materia dominorum Prutenorum cum dominis Polonis quantum ad ea que iuris sunt naturalis et divini redegi potest ad paucos articulos</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Unus est si licitum est catholicis christianis impungnare christianos tytulo iusti belli coassumpto infidelium auxilio</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Unus est si licitum est catholicis christianis impugnare christianos titulo iusti belli coassumpto infidelium auxilio</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">sed non potest <sic>fere</sic> excommunicacionem in eos qui numquam fuerunt de communione christiana</explicit>
                            <listBibl>
                                <head>Edition</head>
                                <bibl xml:id="opac_038771624">Die Staatsschriften des Deutschen Ordens in Preußen im 15. Jahrhundert, bearbeitet von <editor>E. Weise</editor>, Bd. 1: Die Traktate vor dem Konstanzer Konzil (1414–1418) über das Recht des Deutschen Ordens am Lande Preußen, Göttingen 1970 (Veröffentlichungen der Niedersächsischen Archivverwaltung 27), 265–270 Nr. 11 (mit dieser Hs., 265 genannt, Sigle W).</bibl>
                            </listBibl>
                            <listBibl>
                                <head>Literatur</head>
                                <bibl>
                                    <author>E. Weise</author>, Der Heidenkampf des Deutschen Ordens (I), in: Zeitschrift für Ostforschung 12 (1964), 420–473, hier 442f. (443 Hs. genannt);</bibl>
                                <bibl>
                                    <author>H. Boockmann</author>, Rezension zu: Die Staatsschriften des Deutschen Ordens in Preußen im 15. Jh., bearbeitet von E. Weise, 1. Band: Die Traktate vor dem Konstanzer Konzil (1414–1418) über das Recht des Deutschen Ordens am Lande Preußen, in: Historische Zeitschrift 214 (1972), 136–140, bes. 137–139;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Boockmann <hi rend="normal">Handakten</hi>
                                    </abbr>, 503 Nr. 13;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Tatarzyński</abbr>, 83f. Nr. 1;</bibl>
                                <bibl>
                                    <author>P. Bar</author>, Diplomacie, právo a propaganda v pozdním středověku Polsko-litevská unie a Řád německých rytířů na kostnickém koncilu (1414–1418), Brno 2017 (Opera Facultatis philosophicae Universitatis Masarykianae = Spisy Filozofické fakulty Masarykovy univerzity 477), 236f. (Hs. genannt, Sigle W, 224f. beschrieben).</bibl>
                            </listBibl>
                        </msItem>
                        <msItem n="3">
                            <locus from="189v" to="190v">189v–190v</locus>
                            <author ref="#paulus_vladimiri">Paulus Vladimiri</author>
                            <title>Tractatus de ordine Cruciferorum et de bello Polonorum contra dictos fratres<note> (partim)</note>
                            </title>
                            <rubric xml:lang="la">Reducendo istam materiam ad tres conclusiones principales</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Non potest licite papa neque imperator dare alicui facultatem infideles invadendi eos subiugandi et eorum dominia occupandi absolute et immediate causa fidei ampliande</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Non potest licite papa neque imperator dare alicui facultatem infideles invadendi eos subiugandi et eorum dominia occupandi absolute et immediate causa fidei ampliandae</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">quamvis in se causam habeat impungnandi quia talis causa non tollit sibi ius naturale defendendi</explicit>
                            <finalRubric xml:lang="la">Explicit etc</finalRubric>
                            <note>Der kurze Text wird in der Forschung gegenwärtig zumeist Paulus Vladimiri zugewiesen; nach Ausweis der Gesamtausgabe Ehrlichs (s. unten) bildet er die Zusammenfassung des ersten Teils des Traktats 'Quoniam error'. Die Zuschreibung der älteren Forschung an seine akademischen Lehrer Mauritius Rvačka von Prag dürfte hingegen obsolet sein.</note>
                            <listBibl>
                                <head>Edition</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>Hardt <hi rend="normal">Constantiense Concilium</hi>
                                    </abbr> III.2, <ref target="http://daten.digitale-sammlungen.de/bsb10321571/image_65">24</ref>–<ref target="http://daten.digitale-sammlungen.de/bsb10321571/image_66">27</ref>;</bibl>
                                <bibl xml:id="gbv_033596468">
                                    <author>S. F. Bełch</author>, Paulus Vladimiri and his doctrine concerning international law and politics, Bd. 2, The Hague 1965, 891–904 Nr. 4 ;</bibl>
                                <bibl xml:id="gbv_319157296">Pisma wybrane Pawła Włodkowica, Bd. 2, hrsg. von <editor>L. Ehrlich</editor>, Warschau 1966, 303–311 (versio I, 316–324 Kommentar);</bibl>
                                <bibl>Die Staatsschriften des Deutschen Ordens in Preußen (s. oben), 271–276 Nr. 12 (mit dieser Hs., 271 genannt, Sigle W).</bibl>
                            </listBibl>
                            <listBibl>
                                <head>Literatur</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>Rep. font.</abbr> 8, 537;</bibl>
                                <bibl>
                                    <author>Weise</author> Der Heidenkampf (s. oben), 443f. (Hs. genannt);</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Tříška <hi rend="normal">Činnost</hi>
                                    </abbr>, 127f. Nr. 15 (ohne Kenntnis dieser Hs.);</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Tříška <hi rend="normal">Studie</hi>
                                    </abbr>, 121f. Nr. 42, 242 (ohne Kenntnis dieser Hs.);</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Tříška <hi rend="normal">Repertorium</hi>
                                    </abbr>, 369f.;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Spunar RAB</abbr> 1, 317 Nr. 877 (Hs. genannt);</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Tatarzyński</abbr>, 84 Nr. 2;</bibl>
                                <bibl>
                                    <author>P. Soukoup</author>, Die böhmischen Konzilsteilnehmer zwischen Häresiebekämpfung und Kirchenreform. Die Konstanzer Predigten von Mauritius Rvačka, Stephan von Páleč und Matthäus von Königsaal, in: Das Konstanzer Konzil als europäisches Ereignis. Begegnungen, Medien und Rituale, hrsg. von <editor>G. Signori</editor> und <editor>B. Studt</editor>, Ostfildern 2014 (Vorträge und Forschungen 79), 173–217, hier 195;</bibl>
                                <bibl>
                                    <author>Bar</author> Diplomacie (s. oben), 237f. (Hs. genannt, Sigle W).</bibl>
                            </listBibl>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#mauritius_de_praga">Mauritius de Praga (erw.)</term>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem n="4">
                            <locus from="190v" to="216v">190v–216v</locus>
                            <author ref="#johannes_urbach">Johannes Urbach</author>
                            <title>Tractatus de statu fratrum ordinis Teutonicorum</title>
                            <rubric xml:lang="la">Dominus Johannes Awerbach pro ordine fratrum beate Marie Theutonicorum hospitalis <sic>Ierosolomitani</sic> obtulit infra scriptas conclusiones ad naciones in concilio Constanciensi contra predictum tractatum</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">In nomine sancte et individue trinitatis glorioseque dei genitricis ac tocius curie supernorum Amen. Licet insignis et preclara fratrum ordinis beate Marie Theutonicorum hospitalis Ierosolimitani religio inter ceteras</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">In nomine sanctae et individuae trinitatis gloriosaeque dei genitricis ac totius curiae supernorum Amen. Licet insignis et praeclara fratrum ordinis beatae Mariae Theutonicorum hospitalis Hierosolymitani religio inter ceteras</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">sibi militantibus gloriam vite eterne honorem regni celestis divicias hereditatis sue et divine cognicionis consorcium perhenne elargitur Amen</explicit>
                            <finalRubric xml:lang="la">AMEN.</finalRubric>
                            <note>Die Eingangsrubrik lässt darauf schließen, dass in der Vorlage dieser Abschrift die 52 Conclusiones des Paulus Vladimiri enthalten waren, zu denen der vorliegende Text die Erwiderung darstellt.</note>
                            <listBibl>
                                <head>Edition</head>
                                <bibl>
                                    <author>Bełch</author> Paulus Vladimiri Bd. 2 (s. oben), 1116–1180 Nr. 13;</bibl>
                                <bibl>Die Staatsschriften des Deutschen Ordens in Preußen (s. oben), 309–380 Nr. 14 (mit dieser Hs., 34 und 312–314 genannt und beschrieben, Sigle W).</bibl>
                            </listBibl>
                            <listBibl>
                                <head>Literatur</head>
                                <bibl>
                                    <author>Weise</author> Der Heidenkampf (s. oben), 444–545 (450 Hs. genannt);</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Boockmann <hi rend="normal">Handakten</hi>
                                    </abbr>, , pass., bes. 504 Nr. 17 und 507–532 (515 Hs. genannt);</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Gramsch</abbr>, 1913–1918 Nr. 649, bes. 1917f.;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>
                                        <hi rend="sup">2</hi>VL</abbr> 10, 117–121 (121 Hs. genannt);</bibl>
                                <bibl>
                                    <author>Bar</author> Diplomacie (s. oben), 232f. (Hs. genannt, Sigle W).</bibl>
                            </listBibl>
                        </msItem>
                        <msItem n="5">
                            <locus from="216v" to="222v">216v–222v</locus>
                            <title>Sententia facultatis theologicae universitatis Erfordensis super dubiis Henrici Toke de cruoribus in Wilsnack</title>
                            <rubric xml:lang="la">Incipiunt determinaciones theologorum studii Erfurdensis super cruore in Welsnag</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Super dubiis circa sacramentum quod dicitur esse in Welsnack et <sic>sacri</sic> sanguis sive cruor appellatur inferius annotatis consulta facultas theologica studii Erfordensis per ordinem ut sequitur post titulos ad ea respondere decrevit</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term>Super dubiis circa sacramentum quod dicitur esse in Wilsnack et sacer sanguis sive cruor appellatur inferius annotatis consulta facultas theologica studii Erfordensis per ordinem ut sequitur post titulos ad ea respondere decrevit</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">facilius invenire. Hec summarie videntur magistris theologie facultatis studii Erfordensis quorumcumque meliori et pleniori iudicio semper <sic>salva</sic> etc</explicit>
                            <filiation>Vollständig auch in <ref type="mss" cRef="152-helmst">Cod. Guelf. 152 Helmst.</ref>, 160vb–164vb; <ref type="mss" cRef="550-helmst">550 Helmst.</ref>, 151r–155r; unvollständig in <ref type="mss" cRef="876-helmst">Cod. Guelf. 876 Helmst.</ref>, 57r–61r.</filiation>
                            <note>Ungedruckt. </note>
                            <listBibl>
                                <head>Literatur</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>Breest</abbr>, 217–224 und 300f. (Abdruck der 14 Fragen dt. und lat.);</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Meier <hi rend="normal">Wilsnack</hi>
                                    </abbr>, 57 mit Anm. 19 (Hs. genannt);</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Kleineidam</abbr> 1, 148–150;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Ziesak</abbr>, 57f. und 102f. Nr. 10 (Hs. genannt);</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Ziesak <hi rend="normal">Bestandsaufnahme</hi>
                                    </abbr>, 222 Nr. 8 (Hs. genannt);</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>
                                        <hi rend="sup">2</hi>VL</abbr> 10, 1171–1178 (1174 Hs. genannt).</bibl>
                            </listBibl>
                        </msItem>
                        <msItem n="6">
                            <locus from="222v" to="226r">222v–226r</locus>
                            <author ref="#matthias_doering">Matthias Döring</author>
                            <title>Factum super Wilsnack</title>
                            <rubric xml:lang="la">Sequitur tractatus sacre theologie famosi doctoris magistri Mathie Dorynch ordinis fratrum Minorum de sacramento sacro in Welsenach. In quo venerabilium doctorum studii Erfordensis decisioni de prefato sacramento habente in 14 questionibus que per omnia non unianimiter concordant respondendo concordant sentenciam unam alteri prefert et satisfacit racionibus et auctoritatibus doctorum Erfordensium</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Et cum primo queritur utrum sacramentum nullam habens in se alienam transmutacionis formam iam quasi vetustate consumptum debeat diucius servari et totaliter permitti perire de seipso</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term>Et cum primo quaeritur utrum sacramentum nullam in se habens alienam transmutacionis formam iam quasi vetustate consumptum debeat diucius servari et totaliter permitti perire de seipso</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">omnibus reformacionibus bene indigentes. Hec per modum conflati dixerim sine preiudicio cuiuscumque aliter sentire volentis etc</explicit>
                            <finalRubric xml:lang="la">Explicit tractatus magistri Mathie Dorynck etc.</finalRubric>
                            <note>Der Textbeginn weicht ab und erinnert an den unten, 229v, fragmentarisch kopierten Traktat Johannes Kannemanns.</note>
                            <filiation>Auch in <ref type="mss" cRef="152-helmst">Cod. Guelf. 152 Helmst.</ref>, 170vb–176va; <ref type="mss" cRef="550-helmst">550 Helmst.</ref>, 194r–196v. Ungedruckt. </filiation>
                            <listBibl>
                                <head>Literatur</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>Breest</abbr>, 250;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Meier <hi rend="normal">Wilsnack</hi>
                                    </abbr>, 57 mit Anm. 20 (Hs. fehlt);</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Ziesak</abbr>, 101 Nr. 9 (Hs. genannt);</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Ziesak <hi rend="normal">Bestandsaufnahme</hi>
                                    </abbr>, 221f. Nr. 7 (Hs. genannt);</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Weigel</abbr>, 372 Reg. 99 (Nr. 99i Hs. genannt).</bibl>
                            </listBibl>
                        </msItem>
                        <msItem n="7">
                            <locus from="226r" to="229r">226r–229r</locus>
                            <author ref="#matthias_doering">Matthias Doering</author>
                            <title>Determinatio de sanguine Christi contra Johannem Hus<note> (incompleta)</note>
                            </title>
                            <rubric xml:lang="la">Sequitur alius tractatus de eodem</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Cum olim in studio Pragensi multarum questionum ventilarentur strepitus pertinaxque pugna opinionum preceps eciam opinabilium determinacio odia multa suscitasset</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term>Cum olim in studio Pragensi multarum quaestionum ventilarentur strepitus pertinaxque pugna opinionum praeceps eciam opinionum determinatio odia multa suscitasset</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">que apud sanctum Gregorium valuit et apud alios sanctos non ita faciliter debet sine causa racionali infirmari <supplied>sic, recte: infamari</supplied>
                                <gap/>
                                <note>Text bricht ab</note>.</explicit>
                            <note>Der Text ist unvollständig und enthält nur etwa das erste Drittel des Werkes.</note>
                            <filiation>Auch in <ref type="mss" cRef="152-helmst">Cod. Guelf. 152 Helmst.</ref>, 164va–170vb (vergl., hier bis 166va); <ref type="mss" cRef="550-helmst">550 Helmst.</ref>, 188r–194r (vergl., hier bis 189v); <ref type="mss" cRef="19-6-aug-2f">19.6 Aug. 2° Helmst.</ref>, 85r–87v (vergl., hier bis 86v); nur der zweite Teil in <ref type="mss" cRef="15-8-aug-4f">Cod. Guelf. 15.8 Aug. 4°</ref>, 28r–31v. </filiation>
                            <note>Ungedruckt. </note>
                            <listBibl>
                                <head>Literatur</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>Breest</abbr>, 201f. und 211–213;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Meier <hi rend="normal">Wilsnack</hi>
                                    </abbr>, 56 mit Anm. 14 (Hs. genannt);</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Mohan</abbr>, 81;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Ziesak</abbr>, 99f. Nr. 8 (Hs. genannt);</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Ziesak <hi rend="normal">Bestandsaufnahme</hi>
                                    </abbr>, 220f. Nr. 6 (Hs. genannt);</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Weigel</abbr>, 366f. Reg. 91 (367 Nr. 91l Hs. genannt).</bibl>
                            </listBibl>
                        </msItem>
                        <msItem n="8">
                            <locus from="229v">229v</locus>
                            <author ref="#johannes_kannemann">Johannes Kannemann</author>
                            <title>Declarationes super quaestionibus magistri Henrici Toke contra locum Wilsnacensem <note> (prima pars tantum)</note>
                            </title>
                            <rubric xml:lang="la">Sequitur tractatus magistri Johannis de Cannemann contra Erfordenses</rubric>
                            <incipit>Utrum sacramentum nullam habens in se alienam transmutacionis formam iam quasi ex vetustate consumptum debeat diucius servari et totaliter periri in seipso</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term>Utrum sacramentum nullam habens in se alienam transmutationis formam iam quasi ex vetustate consumptum debeat diutius servari et totaliter periri in seipso</term>
                            </index>
                            <explicit>debet in altari cum hostia consecranda et cum illa ad vitandum errorem et ydolatriam factam <gap/>
                                <note>Text bricht ab</note>.</explicit>
                            <note>Weshalb die Abschrift nicht beendet wurde, ist nicht mehr feststellbar. </note>
                            <filiation>Vollständig in <ref type="mss" cRef="152-helmst">Cod. Guelf. 152 Helmst.</ref>,  170vb–174rb; <ref type="mss" cRef="550-helmst">550 Helmst.</ref>, 155r–159r.</filiation>
                            <note>Ungedruckt.</note>
                            <listBibl>
                                <head>Literatur</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>Breest</abbr>, 214f. und 248–250;</bibl>
                                <bibl>
                                    <author>L. Oliger</author>, Johannes Kannemann, ein deutscher Franziskaner aus dem 15. Jahrhundert, in: Franziskanische Studien 5 (1918) 39–67, hier 48f. und 66f. Nr. 8 (Hs. genannt);</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Meier <hi rend="normal">Wilsnack</hi>
                                    </abbr>, 57 mit Anm. 17 (Hs. genannt);</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Meier <hi rend="normal">Barfüßerschule</hi>
                                    </abbr>, 23f., 53f. und 64–68;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Mohan</abbr>, 469;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Kleineidam</abbr> 1, 303f. Nr. 55;</bibl>
                                <bibl>
                                    <author>C. Zika</author>, Hosts, processions and pilgrimages: Controlling the sacred in fifteenth-century Germany, in: Past and Present 118 (1988), 25–64, hier 56f.;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Ziesak</abbr>, 58 und 111 Nr. 25 (Hs. genannt);</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Ziesak <hi rend="normal">Bestandsaufnahme</hi>
                                    </abbr>, 234f. Nr. 27 (Hs. genannt);</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>
                                        <hi rend="sup">2</hi>VL</abbr> 4, 983–986, hier 983f.; 10, 1171–1178 (Hs. genannt);</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Weigel</abbr>, 371f. Reg. 97 (Nr. 97k Hs. genannt).</bibl>
                            </listBibl>
                        </msItem>
                        <msItem n="9">
                            <locus from="230r" to="235v">230r–235v</locus>
                            <author ref="#stephanus_temperius">Stephanus Temperius</author>
                            <title>Articuli condemnati anno MCCLXXVII</title>
                            <rubric xml:lang="la">Errores Parisius apud quosdam doctores reperti et dampnati inferius continentur</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">
                                <w>S<supplied>tephanus</supplied>.</w> permissione divina Parisiensis ecclesie minister indignus salutem in filio virginis gloriose. Magnarum et gravium personarum crebra zeloque fidei accensa insinuavit relacio</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Stephanus permissione divina Parisiensis ecclesiae minister indignus salutem in filio virginis gloriosae. Magnarum et gravium personarum crebra zeloque fidei accensa insinuavit relatio</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">quod omne bonum quod homini possibile est consistit in virtutibus intellectualibus etc. etc. etc. etc. Amen</explicit>
                            <finalRubric xml:lang="la">Et cetera et cetera et cetera</finalRubric>
                            <note>Enthält die Verurteilungsbulle 'Magnarum gravium' vom 7.3.1272 und alle 219 verurteilten Artikel in 16 separat durchgez. Abschnitten. Diese sind nach ihrem thematischen Rang absteigend angeordnet, beginnend mit den Irrtümern über Gott bis zu den Irrtümern über die ewige Seligkeit; die hier gegebene Zählung folgt der krit. Ausgabe: Abschnitt 1 mit 51 Artikeln (Nr. 1–3, 25–29, 34–36, 38, 39, 42–68, 96, 103, 141, 147, 149, 190, 197–199, 215, 216), Abschnitt 2 mit 26 Artikeln (Nr. 5, 30, 218, 69–86, 112, 189, 204, 212, 219), Abschnitt 3 mit 30 Artikeln (Nr. 7, 8, 13, 31, 19, 32, 41, 108–111, 113–127, 187, 193, 211, 214), Abschnitt 4 mit 21 Artikeln (Nr. 128–136, 158–165, 173, 194, 208, 209), Abschnitt 5 mit fünf Artikeln (Nr. 14, 104, 105, 148, 11), Abschnitt 6 mit 28 Artikeln (Nr. 4, 6, 9, 10, 12, 87–89, 94, 95, 98–101, 107, 137, 156, 186, 200–203, 205, 90, 91, 184, 185, 217), Abschnitt 7 mit sechs Artikeln (Nr. 92, 93, 102, 188, 106, 213), Abschnitt 8 mit fünf Artikeln (Nr. 191, 192, 210, 97, 182), Abschnitt 9 mit sieben Artikeln (Nr. 21, 142, 143, 167, 195, 206, 207), Abschnitt 10 mit drei Artikeln (Nr. 138–140), Abschnitt 11 mit fünf Artikeln (Nr. 24, 145, 146, 154, 40), Abschnitt 12 mit acht Artikeln (Nr. 150–153, 174, 175, 20, 33), Abschnitt 13 mit fünf Artikeln (Nr. 16, 37, 155, 179, 180), Abschnitt 14 mit elf Artikeln (Nr. 166, 183, 196, 172, 168–171, 177, 181, 178), Abschnitt 15 mit zwei Artikeln (Nr. 17, 18) und Abschnitt 16 mit sechs Artikeln (Nr. 22, 23, 157, 176, 15, 144). </note>
                            <listBibl>
                                <head>Ausgaben (zuletzt, sämtlich ohne Kenntnis dieser Hs.)</head>
							<!--<bibl xml:id="opac_267198434">Chartularium universitatis Parisiensis. Sub auspiciis consilii generalis facultatum Parisiensium… contulit <editor>H. Denifle</editor> … auxiliante <editor>ae. Chatelain</editor>, Bd. 1: Ab anno MCC usque ad annum MCCLXXXVII, Paris 1889, 543–558 Nr. 473;</bibl>
							<bibl><author>P. Mandonnet</author>, Siger de Brabant et l'averroisme latin au XIII<hi rend="sup">e</hi> siècle, Bd. 2, 175–191;</bibl>-->
                                <bibl>
                                    <author>R. Hissette</author>, Enquête sur les 219 articles condamnés à Paris le 7 mars 1277, Leuven, Paris 1977 (Philosophes médiévaux 22), 15–213 (mit frz. Übersetzung und Kommentar);</bibl>
                                <bibl xml:id="opac_">
                                    <author>K. Flasch</author>, Aufklärung im Mittelalter? Die Verurteilung von 1277, Mainz 1989 (Excerpta classica 6), 99–261 (mit dt. Übersetzung, ohne die einleitende Bulle;</bibl>
                                <bibl xml:id="gbv_335116442">La condamnation parisienne de 1277. Nouvelle édition du texte latin, traduction, introduction et commentaire par <editor>D. Piché</editor>, Paris 1999 (Sic et Non), 72–146 (mit kritischem komm. Text und frz. Übersetzung, vergl.).</bibl>
                            </listBibl>
                            <listBibl>
                                <head>Literatur</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>Glorieux <hi rend="normal">Répertoire</hi>
                                    </abbr> 1, 363 Nr. 177c.</bibl>
                            </listBibl>
                        </msItem>
                        <msItem n="10">
                            <locus from="238r">236r</locus>
                            <title>De revelationibus cuiusdam monachi ordinis sancti Benedicti nota</title>
                            <incipit xml:lang="la">
                                <w>
                                    <supplied>N</supplied>ota</w> quod quidam monachus Benedictinus posuit in scriptis satis devotus quasi per sompniorum revelacionum habuisset primo quod incarnacio Christi fuisset</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Nota quod quidam monachus Benedictinus posuit in scriptis satis devotus quasi per somniorum revelationum habuisset primo quod incarnatio Christi fuisset</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">inter cristallum et empyreum aliqui ponunt celum aureum. Pensa predicta si vera et catholica sunt</explicit>
                            <note>Eine Liste von 16 Irrtümern; bislang nur hier nachgewiesen und ungedruckt. – <locus from="236v">236v</locus> leer.</note>
                        </msItem>
                        <msItem n="11">
                            <locus from="237r" to="240v">237r–240v</locus>
                            <title>Conclusiones XXIV de privilegiis religiosorum</title>
                            <rubric xml:lang="la">Nota conclusiones de privilegiis religiosorum utiles</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">
                                <w>
                                    <supplied>C</supplied>onclusio</w> prima quod unusquisque fidelis discrecione utens tenetur semel in anno omnia peccata sua confiteri suo proprio sacerdoti non dicitur precise suo plebano</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Conclusio prima quod unusquisque fidelis discretione utens tenetur semel in anno omnia peccata sua confiteri suo proprio sacerdoti</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">cum supradicte veritates sunt de iure communi et extravagantibus ac privilegiis summorum pontificum excerpte idcirco si cuique ad melius et verius a deo revelatum fuerit supplico humiliter et devote ut ex firma caritate hec corrigat et emendet pretendendo divinum honorem et salutem animarum non proprium quesitum etc</explicit>
                            <note>Bislang nur hier nachgewiesen und ungedruckt.</note>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Juristische Texte</term>
                                <index>
                                    <term>Nota</term>
                                    <index>
                                        <term>de privilegiis religiosorum</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem n="12">
                            <locus from="241r" to="242v">241r–242v</locus>
                            <title>De proprio sacerdote nota</title>
                            <rubric xml:lang="la">Nota de proprio sacerdote</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">
                                <w>
                                    <supplied>G</supplied>lossa</w> super capitulum <ref type="medieval" cRef="X_5.38.12">'Omnis utriusque sexus'</ref> verbo 'proprio sacerdote' dicit quod proprius sacerdos est qui habet curam animarum ordinarie</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Glossa super capitulum 'Omnis utriusque sexus' verbo 'proprio sacerdote' dicit quod proprius sacerdos est qui habet curam animarum ordinarie</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">proprii sacerdotes commissarii vel privilegiati secundum hoc ut prefertur non tamen ordinarie</explicit>
                            <note>Bislang nur hier nachgewiesen und ungedruckt.</note>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Juristische Texte</term>
                                <index>
                                    <term>Nota</term>
                                    <index>
                                        <term>de proprio sacerdote</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem n="13">
                            <locus from="242v" to="245r">242v–245r</locus>
                            <title>De confessione annuali nota</title>
                            <incipit xml:lang="la">
                                <w>
                                    <supplied>N</supplied>ota</w> quod in decretali <ref type="medieval" cRef="X_5.38.12">'Omnis utriusque'</ref> dicitur quod necesse sit semel in anno confiteri proprio sacerdoti nisi quis de eius licencia etc. Hec necessitas dicitur esse mutata et correcta</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Nota quod in decretali 'Omnis utriusque' dicitur quod necesse sit semel in anno confiteri proprio sacerdoti nisi quis de eius licentia etc. Haec necessitas dicitur esse mutata et correcta</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">ut patet <ref type="medieval" cRef="Clem._3.7.2">de sepulturis in Clementinis capitulo 'Dudum'</ref> diligenter inspice etc</explicit>
                            <note>Bislang nur hier nachgewiesen und ungedruckt.</note>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Juristische Texte</term>
                                <index>
                                    <term>Nota</term>
                                    <index>
                                        <term>de confessione annuali</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem n="14">
                            <locus from="245r" to="248r">245r–248r</locus>
                            <title>Gravamina fratrum religiosorum mendicantium contra clerum parochialem</title>
                            <rubric xml:lang="la">Tres proposiciones religiosorum contra oratores in concilio proposite</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">
                                <w>
                                    <supplied>E</supplied>x</w> parte fratrum fuerunt proposita tria in generali concilio contra sacerdotes parochiales primum fuit quod hiis qui fratribus confessi sunt negant ecclesiastica sacramenta</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Ex parte fratrum fuerunt proposita tria in generali concilio contra sacerdotes parrochiales</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">libere eligere in locis suis cum voluerunt sepulturam. Quod inductive probare poterunt quando debent etc </explicit>
                            <finalRubric xml:lang="la">Explicit etc.</finalRubric>
                            <note>Ungedruckt.</note>
                            <filiation>Auch in <ref type="altMs">Bamberg, SB, Msc. Theol. 120</ref>, 191v–193v; Msc. Theol. 194, 253r–255v (Bamberg, Franziskanerkloster und Dominikanerkloster, <bibl>
                                    <abbr>Bamberg</abbr> 1, 704 und 768</bibl>); <ref type="altMs">Soest, WSB, Cod. 29</ref>, 242–246 (Soest, Dominikanerkloster, <bibl>
                                    <abbr>Soest</abbr>, 186</bibl>).</filiation>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Handschriften, erwähnte</term>
                                <index>
                                    <term>Bamberg, SB, Msc. Theol. 194</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem n="15">
                            <locus from="248r" to="253v">248r–253v</locus>
                            <title>Quaestio de confessionibus a fratribus irrequisitis parochialibus audiendis</title>
                            <incipit xml:lang="la">
                                <w>
                                    <supplied>U</supplied>trum</w> religiosi possint audire confessionem et absolvere penitentem irrequisitis parochialibus sacerdotibus. Arguitur quod non quia hoc soli proprio sacerdoti convenit</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Utrum religiosi possint audire confessionem et absolvere paenitentem irrequisitis parochialibus sacerdotibus</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">sed si in ista questione in aliquo deviavi a veritate paratus sum illud revocare et meam humilitatem in hoc ostendere Amen etc</explicit>
                            <finalRubric xml:lang="la">Finis huius questionis <date when="1447-09-22">anno 1447 in die sancti Mauricii</date> etc.</finalRubric>
                            <note>Ungedruckt und in dieser Form bislang nur hier nachgewiesen. </note>
                        </msItem>
                        <msItem n="16">
                            <locus from="254r" to="256r">254r–256r</locus>
                            <title>Sententiae diversae ex privilegiis ordinum mendicantium excerptae</title>
                            <rubric xml:lang="la">
                                <sic>Secuntur</sic> summatim sentencie et intenciones bullarum quatuor ordinum mendicancium super sepulturis et confessionibus audiendis et sermonibus fiendis etc. Vidimus <rs type="person" ref="#conrad_konhofer">Conhofer</rs> de sepultura pro predicatoribus</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Bonifacius nonus dedit quod fratres ad domus hominum decedencium qui pro tempore dum adhuc in vita sunt apud eorundem fratrum ecclesias eorum de sepulturis libere elegerint</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Bonifatius nonus dedit quod fratres ad domus hominum decedentium qui pro tempore dum adhuc in vita sunt apud eorundem fratrum ecclesias eorum de sepulturis libere elegerint</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">ubi prohibet fratres ne dominicis diebus et festivis parrochianos alienos in suis recipiant ecclesiis etc</explicit>
                            <note>Die thematisch orientierte Sammlung exzerpiert eine Reihe promendikatischer Urkunden, darunter einschlägige Stücke aus dem Corpus iuris canonici (254r–v: Extravag. comm. 3.6.2, Clem. 3.7.2, VI 3.12.un., Clem. 5.6.1; 254v–255r: Extravag. comm. 5.3.2 u.a.), aber auch mehrfach andere Stücke wie (254r–v, 255r–v und 256r) Bonifatius IX papa: Bulla 'Sacrae religionis' in favorem OP (Rom, 27.4.1403, Druck: <bibl>
                                    <abbr>Bremond/Ripoll <hi rend="normal">Bullarium</hi>
                                    </abbr> 2, 439f. Nr. 212</bibl>), sowie (254v und 256r am Textschluss) Alexander IV papa: Bulla 'Nec insolitum est' de privilegiis mendicantium revocatis (Neapel, 22.12.1254 OFM und 31.12.1254 OP, Druck: <listBibl>
                                    <bibl>
                                        <abbr>Sbaralea <hi rend="normal">Bullarium</hi>
                                        </abbr> 1, 3f. Nr. 2;</bibl>
                                    <bibl>
                                        <abbr>Bremond/Ripoll <hi rend="normal">Bullarium</hi>
                                        </abbr> 1, 267. Nr. 2</bibl>
                                </listBibl>) oder (254r und 255v) Johannes de Cardalhaco: Instrumentum pro fratribus OFM (1372, mehrfach für OFM und OP an verschiedenen Orten und zu verschiedenen Daten ausgestellt, die hier zitierte Fassung vom 6.11.1372, die Fassung vom März 1372 für OFM vgl. in <ref type="mss" cRef="311-helmst">Cod. Guelf. 311 Helmst.</ref>, 97vb–99rb, die vom April 1372 für OP vgl. in <ref type="mss" cRef="402-helmst">Cod. Guelf. 402 Helmst.</ref>, 110r–113v, dort jeweils zum Druck). Ausführlich zitiert werden außerdem (255v) die "Declaratio ad ordines mendicantium" des Kardinallegaten Julianus de Caesarinis (1398–1444) sowie (256r) die "Declaratio de sacerdote proprio" des Bamberger Bischofs Anton von Rotenhan (1431–1459) und das Gutachten der Wiener theologischen Fakultät zu den Mendikantenprivilegien, die in den beiden Nürnberger Codices <ref type="altMs">München, BSB, Clm 8180</ref>, 104r–107r und 111v–113v (München, BSB, 2,1, 6 Nr. 42, <bibl>
                                    <author>Mierau</author> Synoden als Ort kirchenrechtlicher Debatten, s. oben, 950f.</bibl>) und <ref type="altMs">Nürnberg, StB, Cent. VII, 3</ref>, 138r–143r (<bibl>
                                    <abbr>Nürnberg StB 3</abbr>, 140f.</bibl>) überliefert sind. Die Bullen bzw. deren Exzerpte sind meist durch das Vidimus des promovierten Juristen und (seit 1438) Pfarrers an St. Lorenz Konrad Konhofer (ca. 1374–1452) beglaubigt, vgl. zu ihm ausführlich <bibl>
                                    <author>M. Weigel</author>, Dr. Conrad Konhofer († 1452). Ein Beitrag zur Kirchengeschichte Nürnbergs, in: Mitteilungen des Vereins für Geschichte der Stadt Nürnberg 29 (1928), 169–297.</bibl> Ungedruckt und in dieser Form bislang nur hier nachgewiesen. </note>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Juristische Texte</term>
                                <index>
                                    <term>Corpus iuris canonici</term>
                                    <index>
                                        <term>Constitutiones Extravagantes</term>
                                        <index>
                                            <term>Extravag. com. 3.6.2</term>
                                        </index>
                                    </index>
                                </index>
                            </index>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Juristische Texte</term>
                                <index>
                                    <term>Corpus iuris canonici</term>
                                    <index>
                                        <term>Constitutiones Extravagantes</term>
                                        <index>
                                            <term>Extravag. com. 5.3.2</term>
                                        </index>
                                    </index>
                                </index>
                            </index>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Juristische Texte</term>
                                <index>
                                    <term>Corpus iuris canonici</term>
                                    <index>
                                        <term>Liber Sextus Decretalium Bonifatii VIII</term>
                                        <index>
                                            <term>VI 3.12.un.</term>
                                        </index>
                                    </index>
                                </index>
                            </index>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Juristische Texte</term>
                                <index>
                                    <term>Corpus iuris canonici</term>
                                    <index>
                                        <term>Constitutiones Clementis V</term>
                                        <index>
                                            <term>Clem. 3.7.2</term>
                                        </index>
                                    </index>
                                </index>
                            </index>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Juristische Texte</term>
                                <index>
                                    <term>Corpus iuris canonici</term>
                                    <index>
                                        <term>Constitutiones Clementis V</term>
                                        <index>
                                            <term>Clem. 5.6.1</term>
                                        </index>
                                    </index>
                                </index>
                            </index>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#bonifatius_ix_papa">Bonifatius IX papa</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Bulla 'Sacrae religionis' (Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#alexander_iv_papa">Alexander IV papa</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Bulla 'Nec insolitum est' (Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#johannes_de_cardalhaco">Johannes de Cardalhaco</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Instrumentum pro fratribus OFM (Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#julianus_de_caesarinis">Julianus de Caesarinis</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Declaratio ad ordines mendicantium (Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#anton_von_rotenhan">Anton von Rotenhan</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Declaratio de sacerdote proprio (Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="title">Declaratio theologorum studii Viennensis de privilegiis mendicantium (Ausz.)</term>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem n="17">
                            <locus from="256v" to="260r">256v–260r</locus>
                            <title>Collatio iuridica super capitulum 'Omnis utriusque sexus' de confessione audienda</title>
                            <rubric xml:lang="la">Incipit tractatulus ex diversis doctorum dictis <sic>colectus</sic> super passu capituli <ref type="medieval" cRef="X_5.38.12">'Omnis utriusque sexus'</ref> etc. usque ad clausulam 'Sacerdos autem' etc.</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Quoniam enim splendida ac lucida brevitate <sic>apeditus</sic> audiencium demulcetur et aliquid cicius discitur cum maiori brevitate collectum astringitur firmiusque memorie thesauro <sic>commendendatur</sic>
                            </incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Quoniam enim splendida ac lucida brevitate appetitus audientium demulcetur et aliquid citius discitur cum maiori brevitate collectum adstringitur</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">autem doctrinam vos rectores parochiales quam pro vestra informacione prout potui collegi diligenti indagine intellectui vestro inprimite venerabilium doctorum presenti in tractatulo  dicta allegata humiliter intelligite ut vestris exstirpatis erroribus falsisque opinionibus explantatis vobis proficiat in salutem Amen</explicit>
                            <finalRubric xml:lang="la">Fr. Jo. Ru.</finalRubric>
                            <note>Unter den im bislang nur hier nachgewiesenen und ungedruckten Text zitierten Autoritäten findet sich auch <quote xml:lang="la">magister Arnoldus de Saxonia nostri ordinis</quote>. Gemeint ist hier Arnoldus de Seehusen, 1408 Dekan der theologischen Fakultät der Universität Wien, Verf. eines Sentenzenkommentars und Karmeliter – der Verf. der Collatio dürfte demnach ebenfalls diesem Orden angehört und über eine solide akademische theologisch-juristische Bildung verfügt haben. Die nachgestellte Verfasserallegation kann gegenwärtig nicht aufgelöst werden. </note>
                            <listBibl>
                                <head>Vgl. zum Nürnberger Karmelitenkonvent</head>
                                <bibl xml:id="gbv_1073639355">
                                    <author>A. Deckert</author>, Die oberdeutsche Provinz der Karmeliten nach den Akten ihrer Kapitel von 1421 bis 1529, Rom 1961 (Archivum historicum Carmelitanum 1), pass., bes. 22f. Nr. 5;</bibl>
                                <bibl>
                                    <author>K. Ulrich</author>, Das ehemalige Karmelitenkloster zu Nürnberg, in: Mitteilungen des Vereins für Geschichte der Stadt Nürnberg 66 (1979) 1–110;</bibl>
                                <bibl xml:id="opac_1619855720">Monasticon Carmelitanum. Die Klöster des Karmelitenordens (O. Carm.) in Deutschland von den Anfängen bis zur Gegenwart, hrsg. von <editor>E. Klueting</editor>, <editor>S. Panzer</editor> und <editor>A. H. Scholten</editor>, Münster 2012 (Monastica Carmelitana 2), 568–584.</bibl>
                            </listBibl>
                            <note>Darunter von gleicher Hand eine Notiz zur Entstehung des Karmelitenordens unter Bezugnahme auf die Constitutio XXIII des zweiten Konzils von Lyon (= VI 3.17.1).</note>
                        </msItem>
                        <msItem n="18">
                            <locus from="260v" to="262v">260v–262v</locus>
                            <title>Declaratio doctorum studii Coloniensis de confessionibus audiendis<note> (<rs type="place" ref="#koeln">Köln</rs>, <date>24.05.1443</date>)</note>
                            </title>
                            <rubric xml:lang="la">Determinacio magistrorum Coloniensium super audiencia confessionum</rubric>
                            <msItem rend="break">
                                <locus from="260v" to="262v">260v–262v</locus>
                                <title type="sub">Textus</title>
                                <incipit xml:lang="la">In nomine domini Amen. Per hoc presens publicum instrumentum cunctis pateat evidenter quod sub anno nativitatis domini M<hi rend="sup">o</hi> CCCC<hi rend="sup">o</hi> quadragesimo tercio <gap/> personaliter constituti venerabiles et religiosi patres et domini magister <rs type="person" ref="#johannes_de_vechta">Johannes de <sic>Bechta</sic>
                                    </rs> sacre theologie professor et <rs type="person" ref="#henricus_tengnagel">Henricus Tengnagel</rs> lector necnon <rs type="person" ref="#jacobus_de_inferno">Jacobus de Inferno</rs> sacre theologie bacularius formatus universitatis studii Coloniensis ac <rs type="person" ref="#jacobus_de_gladbach">Jacobus de Gladbach</rs>
                                    <gap/> penitenciarius ordinis fratrum Predicatorum</incipit>
                                <index indexName="initien">
                                    <term xml:lang="la">Per hoc praesens publicum intrumentum cunctis pateat evidenter quod sub anno nativitatis domini M<hi rend="sup">o</hi> CCCC<hi rend="sup">o</hi> quadragesimo tertio <gap/> personaliter constituti venerabiles et religiosi patres et domini</term>
                                </index>
                                <explicit xml:lang="la">videtur michi <rs type="person" ref="#johannes_de_spul_iunior">Johanni de <sic>Sepul</sic> iuniori</rs> utriusque iuris doctori <gap/> videntur michi <rs type="person" ref="#lambertus_van_dem_langenhove">Lamberto von dem <sic>Lengenhone</sic>
                                    </rs> decretorum doctori <gap/> michi <rs type="person" ref="#gottfriedus_de_vollenhove">Gotfrido Strallen de Vellenhoe</rs> licenciato in decretis <gap/> apparet michi <rs type="person" ref="#fastratus_bareit_de_busco">Fastrardo Bayreit de Buscho</rs>
                                    <gap/> apparet micho <rs type="person" ref="#wilhelmus_hees">Wilhelmo de Hers</rs> legis doctori <gap/> videntur michi <rs type="person" ref="#johannes_hugonis_de_alcmaria">Johanni Hugonis de <sic>Alrmaria</sic>
                                    </rs> decretorum doctori <gap/> semper salvo ac in iure ita diffiniendi fore. In signum veritatis scriptura proprie manus et sigillo meis signavi etc</explicit>
                                <note>Zu den Ausstellern: Der Dominikaner Johannes de Vechta wurde während seiner Tätigkeit am Erfurter Ordensstudium 1434 in Erfurt zum Dr. theol. promoviert und erhielt danach eine Professur in Köln, vgl. <listBibl>
                                        <bibl>
                                            <author>G. M. Löhr</author>, Die Dominikaner an den Universitäten Erfurt und Mainz, in: Archivum Fratrum Praedicatorum 23 (1953) 236–274, hier 247 Nr. 28;</bibl>
                                        <bibl>
                                            <abbr>Kleineidam</abbr> 1, 298 Nr. 43.</bibl>
                                    </listBibl> Seine Ordensgenossen Heinrich Tengnagel und Jakob von Gladbach amtierten als Lektor bzw. Poenitentiar im Kölner Konvent, dem auch der vierte Aussteller Jacobus de Inferno aus Straßburg angehörte, der sich im Sommersemester 1441 zum Theologiestudium in Köln immatrikulierte, das er spätestens 1443 mit dem Bakkalaureat abschloss (<bibl>
                                        <abbr>Matrikel Köln 1 (2)</abbr>, 443 Nr. 210.89</bibl>). Zu den unterzeichnenden Gutachtern: Der aus Lüttich stammende Johannes de Spul iunior († nach 1468), immatrikulierte sich 1413 zum Studium der Artes und beider Rechte in Köln, das er 1429 mit der Promotion zu Dr. utr. iur. beendete; er war mehrfach Rektor und städtischer Professor (<bibl>
                                        <abbr>Matrikel Köln 1 (2)</abbr>, 164f. Nr. 99.20</bibl>); Lambert van dem Langenhove († 25.5.1444), Altarist in Bonn und Köln, immatrikulierte sich zum Studium der Artes und des geistlichen Rechts zum Sommersemester 1412 in Köln; 1427 erwarb er den Grad des Lic. decr., auch er amtierte mehrfach als Rektor (<bibl>
                                        <abbr>Matrikel Köln 1 (2)</abbr>, 155 Nr. 92.13</bibl>); Gottfried von Vollenhove († 13.7.1444 in Rom) wurde zum Sommersemester 1430 von Johannes Spul in Köln immatrikuliert und erwarb 1441 den Grad des Lic. decret. (<bibl>
                                        <abbr>Matrikel Köln 1 (2)</abbr>, 323 Nr. 165.4</bibl>); Fastratus Bareit de Busco († 1479) studierte seit 1422 die Artes und beide Rechte in Köln, erwarb 1431 den Grad eines Dr. utr. iur. und war ab 1437 ordentlicher Professor, mehrfach Dekan und Rat in Kölner und Mainzer Diensten (<bibl>
                                        <abbr>Matrikel Köln 1 (2)</abbr>, 243f. Nr. 134.39</bibl>); Wilhelmus Hees aus Nijmegen († 1477) begann 1426 sein Studium der Artes und des weltlichen Rechts in Köln, das er 1438 mit dem Grad des Dr. leg. abschloss, danach war er Kanoniker in Kranenburg und Köln, klevischer Rat und ab 1449 Domdekan in Utrecht (<bibl>
                                        <abbr>Matrikel Köln 1 (2)</abbr>, 293f. Nr. 150.45</bibl>); Johannes Hugonis aus Alkmaar studierte ab 1424 die Artes und geistliches Recht in Rostock, Heidelberg und Köln, dort wurde er 1443 zum Dr. decr. promoviert und amtierte mehrfach als Rektor (<bibl>
                                        <abbr>Matrikel Köln 1 (2)</abbr>, 283 Nr. 146.55</bibl>).</note>
                            </msItem>
                            <msItem rend="break">
                                <locus from="262v">262v</locus>
                                <title type="sub">Testimonium notarii</title>
                                <incipit xml:lang="la">Et ego <rs type="person" ref="#wilhelmus_roekelois">Wilhelmus Roekelois</rs> de Bruxella clericus Cameraciensis diocesis publicus sacra imperiali auctoritate notarius ordinaria admissione venerabilis curie Coloniensis approbatus</incipit>
                                <explicit xml:lang="la">redegi signoque et nomine meis solitis et conswetis signavi rogatus et requisitus in testimonium omnium et singulorum premissorum</explicit>
                            </msItem>
                            <filiation>Auch in <ref type="altMs">Leipzig, UB, Cod. 951</ref>, 298r–300v (<bibl>
                                    <abbr>Leipzig 3</abbr>, 87</bibl>); <ref type="altMs">München, BSB, Clm 3549</ref>, 248v–252r (gleiches Notarstestimonium, <bibl>
                                    <abbr>München BSB 3,3,1</abbr>, 181f.</bibl>); <ref type="altMs">München, BSB, Clm 8180</ref>, 107r–111v (s. oben); <ref type="altMs">Nürnberg, StB, Cent. VII, 3</ref>, 143v–149v (gleiche Unterzeichner, <bibl>
                                    <abbr>Nürnberg StB 3</abbr>, 141</bibl>). Ungedruckt. </filiation>
                            <note> – Unter dem Text ein Nachsatz von der Haupthand des gesamten ersten Handschriftenteils: <quote xml:lang="la">Prefatum instrumentum habetur hic in Nuernbergis in deposito fratrum Predicatorum ad quod patres ordinum una cum aliis bullis et privilegiis communibus religiosorum quatuor ordinum depositum est etc. et habent recursum etc.</quote>
                            </note>
                        </msItem>
                        <msItem n="19">
                            <locus from="263r" to="284r">263r–284r</locus>
                            <author ref="#johannes_kannemann">Johannes Kannemann</author>
                            <title>Scutum defensionis</title>
                            <rubric xml:lang="la">Tractatus de presentacione fratrum episcopis fienda</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Inter opera humana altissimum nuncupatur nexu eterni spiritus in profectum communis utilitatis ordinatum</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term>Inter opera humana altissimum nuncupatur nexu aeterni spiritus in profectum communis utilitatis ordinatum</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">et sic patet iste articulus breviter expeditus et per consequens iste septenarius in principio promissus ad simplicium instructionem. Orate pro collectore etc</explicit>
                            <finalRubric xml:lang="la">Explicit tractatus de presentacionibus fratrum</finalRubric>
                            <filiation>Auch in <ref type="mss" cRef="550-helmst">Cod. Guelf. 550 Helmst.</ref>, 174r–187v.</filiation>
                            <note>Ungedruckt. </note>
                            <listBibl>
                                <head>Literatur</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>Breest</abbr>, 210–212;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Meier <hi rend="normal">Barfüßerschule</hi>
                                    </abbr>, 23f. und 53f.;</bibl>
                                <bibl>
                                    <author>Oliger</author> Johannes Kannemann (s. oben), 52f. und 65 Nr. 6 (Hs. genannt);</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Mohan</abbr>, 213 (Hs. genannt);</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>
                                        <hi rend="sup">2</hi>VL</abbr> 4, 983–986, hier 983f.;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Weigel</abbr>, 218–221.</bibl>
                            </listBibl>
                        </msItem>
                        <msItem n="20">
                            <locus from="284v" to="288v">284v–288v</locus>
                            <author ref="#calixtus_iii_papa">Calixtus III papa</author>
                            <title>Bulla 'Inter cetera' de lite rectoris Parisiensis cum IV ordinibus mendicantibus <note> (<rs type="place" ref="#rom">Rom</rs>, 23.3.1457)</note>
                            </title>
                            <incipit xml:lang="la">Calistus episcopus servus servorum dei ad futuram rei memoriam. Inter cetera que nostre pastorali cure competunt ea ipsa procul dubio esse decernimus quibus Christi fideles cunctis propulsis erroribus in unitate fidei ac pacis quiete vivere gloriamque prosequi beatam conspeximus</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Inter caetera quae nostrae pastorali curae competunt ea ipsa procul dubio esse decernimus</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">quavis auctoritate scienter vel ignoranter contigerit attentari. Nulli ergo omnino hominum <gap/> Si quis autem <gap/> Datum Rome apud sanctum Petrum anno incarnacionis dominice M<hi rend="sup">o</hi> CCCC<hi rend="sup">o</hi> quinquagesimo sexto X kalendas Aprilis pontificatus nostri anno secundo</explicit>
                            <listBibl>
                                <head>Edition</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>Wadding <hi rend="normal">Annales Minorum</hi>
                                    </abbr> 13, 33–38 Nr. LX;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Bremond/Ripoll <hi rend="normal">Bullarium</hi>
                                    </abbr> 3, 362f. Nr. 26;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Bullarium Franciscanum. Nova Series</abbr> 2, 140–142 Nr. 269 (Arenga gekürzt).</bibl>
                            </listBibl>
                            <listBibl>
                                <head>Literatur</head>
                                <bibl xml:id="opac_236950169">Chartularium universitatis Parisiensis. Sub auspiciis consilii generalis facultatum Parisiensium… contulit <editor>H. Denifle</editor> … auxiliante <editor>ae. Chatelain</editor>, Bd. 4: Ab anno MCCCXCIV usque ad annum MCCCCLII, Paris 1897, 684 Nr. 2636 (Regest).</bibl>
                            </listBibl>
                            <note> – <locus from="289r" to="289v">289r–v</locus> leer.</note>
                        </msItem>
                    </msContents>
                    <physDesc>
                        <objectDesc form="codex">
                            <supportDesc material="chart">
                                <support>
                                    <p>
                                        <material>Papier</material>
                                    </p>
                                    <p>Wasserzeichen: <watermark>Ochsenkopf mit Augen, darüber zweikonturige Stange, darüber Blume</watermark>: Vgl. oben zu Teil I.1. </p>
                                </support>
                                <extent>
                                    <measure type="leavesCount" quantity="116">116 Bl.</measure>
                                    <dimensions type="leaf" unit="cm">
                                        <height quantity="21">21</height>
                                        <width quantity="14.5">14,5</width>
                                    </dimensions>
                                </extent>
                            </supportDesc>
                            <layoutDesc>
                                <layout columns="1" writtenLines="32 37" ruledLines="0">
                                    <p>
                                        <dimensions type="written" unit="cm">
                                            <height quantity="17">16–17</height>
                                            <width quantity="11">10–11</width>
                                        </dimensions>, einspaltig, je nach Hand 32–37 Zeilen.
								</p>
                                </layout>
                            </layoutDesc>
                        </objectDesc>
                        <handDesc hands="5">
                            <summary>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Schriftarten</term>
                                    <index>
                                        <term>Gotische Schriften</term>
                                        <index>
                                            <term>Bastarda</term>
                                        </index>
                                    </index>
                                </index> Bastarda mit Schlaufen in verschiedenen Ausprägungen von fünf Händen, </summary>
                            <handNote script="bastarda" medium="ink" scope="sole">
                                <p>Hand 1 (Haupthand): <locus from="184r" to="191r">184r–191r</locus>, <locus from="216v" to="229v">216v–229v</locus>, <locus from="236r" to="253v">236r–253v</locus> und <locus from="263r" to="284r">263r–284r</locus> (auch in Teil I.1); </p>
                            </handNote>
                            <handNote script="bastarda" medium="ink" scope="sole">
                                <p>Hand 2: <locus from="191r" to="216v">191r–216v</locus> und <locus from="254r" to="260r">254r–260r</locus> (auch in Teil I.3); </p>
                            </handNote>
                            <handNote script="bastarda" medium="ink" scope="sole">
                                <p>Hand 3: <locus from="230r" to="235v">230r–235v</locus>; </p>
                            </handNote>
                            <handNote script="bastarda" medium="ink" scope="sole">
                                <p>Hand 4: <locus from="260v" to="262v">260v–262v</locus>; </p>
                            </handNote>
                            <handNote script="bastarda" medium="ink" scope="sole">
                                <p>Hand 5: <locus from="284v" to="288v">284v–288v</locus>. </p>
                            </handNote>
                        </handDesc>
                        <decoDesc>
                            <decoNote type="rubric">
                                <p>
                                    <locus from="230r" to="235v">230r–235v</locus> rubriziert, nur am Textbeginn rote Lombarde, sonst vereinzelt schlichte Cadellen. <index indexName="nasa">
                                        <term>Buchschmuck</term>
                                        <index>
                                            <term>Cadellen</term>
                                        </index>
                                    </index>
                                    <index indexName="nasa">
                                        <term>Buchschmuck</term>
                                        <index>
                                            <term>Lombarden</term>
                                        </index>
                                    </index>
                                </p>
                            </decoNote>
                        </decoDesc>
                    </physDesc>
                </msPart>
                <msPart xml:id="_680-helmst_IV">
                    <msIdentifier>
                        <idno>III</idno>
                    </msIdentifier>
                    <head>
                        <origPlace cert="medium">Nürnberg</origPlace>
                        <origDate notBefore="1391" notAfter="1410">um 1400</origDate>
                    </head>
                    <msContents>
                        <textLang mainLang="la"/>
                        <msItem n="1">
                            <locus from="290r" to="302v">290r–302v</locus>
                            <title>Tractatus contra mendicitatem</title>
                            <rubric xml:lang="la">Tractatus contra mendicitatem. Veteris testamenti auctoritates contra mendicitatem</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Deus expresse prohibuit mendicitatem dicens omnino indigeris et mendicus non erit inter vos Deut. XV<supplied>,4</supplied> et hanc legem vere moralem et ad literam servandam probat iudeorum consuetudo</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Deus expresse prohibuit mendicitatem dicens omnino indigeris et mendicus non erit inter vos et hanc legem vere moralem et ad litteram servandam probat iudaeorum consuetudo</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">committere sed quia huiusmodi in tali causa impune admittuntur</explicit>
                            <filiation>Der anonyme, ungedruckte Traktat ist mit identischem Incipit und Explicit bislang nur noch in der ebenfalls aus Nürnberg stammenden Hs. <ref type="altMs">Nürnberg, StB, Cent. V, App. 16</ref>, 51ra–56va (<bibl>
                                    <abbr>Nürnberg StB 4</abbr>, 145</bibl>, 15. Jh., 4. Viertel), nachgewiesen; dabei handelt es sich vermutlich um eine Abschrift vom hier vorliegenden Text. Dieser ist in mehrere Abschnitte gegliedert, die Autoritäten aus verschiedenen Quellengruppen versammeln. Diese sind z. T. gestrichen und marginal ergänzt, was den Konzeptcharakter der vorliegenden Fassung belegt: (290r–291r) <quote xml:lang="la">Veteris testamenti auctoritates contra mendicitatem</quote>; (291r–v) <quote xml:lang="la">Ewangelice auctoritates contra mendicitatem</quote>; (292r–293v) <quote xml:lang="la">Exposicio quorundam ewangeliorum quibus mendicitates abutuntur</quote>; (294r–v) <quote xml:lang="la">Apostolice auctoritates contra mendicitatem</quote>; (295r–296r) <quote xml:lang="la">Utriusque iuris auctoritates contra mendicitatem</quote>; (296v) <quote xml:lang="la">Auctoritates fratrum et doctorum contra mendicitatem</quote>; (297r–v) <quote xml:lang="la">Religiosorum dicta contra mendicitatem</quote>; (297v) <quote xml:lang="la">Auctoritates gentilium contra mendicitatem</quote>; (298r) <quote xml:lang="la">Vita et exempla sanctorum contra mendicitatem</quote>; (298v) <quote xml:lang="la">Vita patrum heremitarum contra mendicitatem</quote>; (299r) <quote xml:lang="la">Vita patrum heremitarum ex Egipto contra mendicitatem</quote>; (299v–300v) <quote xml:lang="la">Raciones mendicancium et soluciones</quote> und (300v–302v) <quote xml:lang="la">Item quod mendicitas sit contra ius naturale et per communes indispensabilis ad quod arguitur multipliciter et primo sic</quote>.</filiation>
                        </msItem>
                        <msItem n="2">
                            <locus from="303r" to="309v">303r–309v</locus>
                            <author ref="#richardus_armachanus">Richardus Armachanus</author>
                            <title>Defensio curatorum<note> (<rs type="place" ref="#avignon">Avignon</rs>, <date>8.11.1357</date>, partim)</note>
                            </title>
                            <rubric xml:lang="la">Proposicio Armachani. In nomine patris et filii et spiritus sancti et virginis dei gloriose Amen. Proposicio Richardi Armachani primatis Ybernie facta in consistorio coram domino papa et cardinalibus et prelatis  super materia mendicitatis ac privilegiorum contra fratres de ordinibus mendicancium quibuscumque aput Avinionem die VIII mensis Novembris anno domini M<hi rend="sup">o</hi> CCC<hi rend="sup">o</hi> LVII ad utilitatem cleri et populi christiani et ne quis ulterius decipiatur intuendo hos fratres imitari Christum in spontanea mendicitate quam Christus numquam exercuit nec exercenda docuit sed efficaciter prohibuit ut patebit</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">
                                <ref type="biblical" cRef="Io_7,24">Nolite iudicare <gap reason="omitted"/>
                                </ref>. Pater sanctissime in principio mei sermonis protestor quod non intendo aliquid asserere aut temere affirmare quod fidei obviet christiane</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">
                                    <ref type="biblical" cRef="Io_7,24">Nolite iudicare</ref>. Pater sanctissime in principio mei sermonis protestor quod non intendo aliquid asserere aut temere affirmare quod fidei obviet christianae</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">sicud supra prima materia per me tacta iuxta peticionem quam feci. <ref type="biblical" cRef="Io_7,24">Nolite iudicare secundum faciem sed iustum iudicium iudicate</ref>
                            </explicit>
                            <note>Der Text ist gekürzt und enthält lediglich die Einleitung samt conclusiones (303r–v) und die abschließenden Conclusiones mit dem Predigtschluss (304r–309v), während der Hauptteil zu den Privilegien der Mendikanten ausgelassen worden ist</note>
                            <filiation>Vollständig in <ref type="mss" cRef="300-helmst">Cod. Guelf. 300 Helmst.</ref>, 20ra–26vb (Beginn) und <ref type="mss" cRef="361-helmst">361 Helmst.</ref>, 53ra–61rb (zugehöriger Schluss); <ref type="mss" cRef="311-helmst">Cod. Guelf. 311 Helmst.</ref>, 49ra–64vb; <ref type="mss" cRef="840-1-helmst">840.1 Helmst.</ref>, 1ra–22rb.</filiation>
                            <listBibl>
                                <head>Druck</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>GW</abbr>
                                    <ref target="http://gesamtkatalogderwiegendrucke.de/docs/M38097.htm">M38097</ref>, 2r–11v;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Goldast</abbr> 2, <ref target="http://diglib.hab.de/drucke/rg-4f-33-2b/start.htm?image=01318">1392</ref>–<ref target="http://diglib.hab.de/drucke/rg-4f-33-2b/start.htm?image=01336">1410</ref>, hier <ref target="http://diglib.hab.de/drucke/rg-4f-33-2b/start.htm?image=01318">1392</ref> Z. 5–60 und <ref target="http://diglib.hab.de/drucke/rg-4f-33-2b/start.htm?image=01331">1405</ref> Z. 35 – <ref target="http://diglib.hab.de/drucke/rg-4f-33-2b/start.htm?image=01336">1410</ref> Z. 2;</bibl>
                                <bibl xml:id="gbv_146709403">Richardi Archiepiscopi Armachani Hyberniae primatis Defensio Curatorum adversus Fratres Mendicantes, Paris 1633, 1–94, hier 1–5 und 72–94.</bibl>
                            </listBibl>
                            <listBibl>
                                <head>Literatur</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>Schneyer</abbr> 5, 155 Nr. 60;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Sharpe</abbr>, 480 Nr. 1329.8;</bibl>
                                <bibl>
                                    <author>Gwynn</author> The Sermon-Diary (s. oben), 46 (Hs. genannt), 57 Nr. 91;</bibl>
                                <bibl>
                                    <author>K. Walsh</author>, Archbishop FitzRalph and the friars at the papal court in Avignon, 1357–1360, in: Traditio 31 (1975), 223–245, pass.;</bibl>
                                <bibl>
                                    <author>K. Walsh</author>, A Fourteenth Century Scholar and Primate. Richard Fitz Ralph in Oxford, Avignon and Armagh, Oxford 1981, 406–451;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Genet</abbr>, 233f. (234 Hs. genannt);</bibl>
                                <bibl xml:id="gbv_269988211">
                                    <author>M. J. Haren</author>, Richard FitzRalph and the friars: The Intellectual history of a curial controversialist, in: Roma, magistra mundi. Itineraria culturae medievalis. Mélanges offerts au Père L. E. Boyle, 3 Bde., hrsg. von <editor>J. Hamesse</editor>, Louvain-la-Neuve 1998 (Textes et Etudes du Moyen Age 10, 1–3), Bd. 1, 349–367.</bibl>
                            </listBibl>
                        </msItem>
                        <msItem n="3">
                            <locus from="310r" to="317v">310r–317v</locus>
                            <author ref="#richardus_armachanus">Richardus Armachanus</author>
                            <title>Responsio ad obiectum contra materiam de mendicitate et paupertate<note> (partim)</note>
                            </title>
                            <rubric xml:lang="la">Obiectus et soluciones predicti domini Richardi</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Contra conclusionem quod Christus nunquam spontanee mendicavit obicitur multipliciter primo sic per istius psalmi <w>XXXIX<supplied>,18</supplied>:</w> Ego autem mendicus sum et pauper</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Contra conclusionem quod Christus nunquam spontanee mendicavit obicitur multipliciter</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">et eis concessa mediante ipsius mendicitatis spontanee pretensa sanctitate revocentur atque cassentur et ipsi fratres ad statum sanctum sue institucionis primarie revocentur</explicit>
                            <note>Die Vorrede fehlt; der übrige Text ist ebenfalls gekürzt und setzt mit den Einwänden gegen den ersten Artikel ein.</note>
                            <filiation>Vollständig auch in <ref type="mss" cRef="840-1-helmst">Cod. Guelf. 840.1 Helmst.</ref>, 22rb–32va.</filiation>
                            <listBibl>
                                <head>Druck</head>
                                <bibl>Richardi Archiepiscopi Armachani Hyberniae primatis Defensio Curatorum (s. oben), 95–140, hier ab 96 (mit Auslassungen).</bibl>
                            </listBibl>
                            <listBibl>
                                <head>Literatur</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>Sharpe</abbr>, 480 Nr. 1329.8;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Gwynn</abbr>, 46 (Hs. genannt), 57 Nr. 92.</bibl>
                            </listBibl>
                        </msItem>
                        <msItem n="4">
                            <locus from="318r" to="319r">318r–319r</locus>
                            <title>De proventibus ecclesiasticis quaestio</title>
                            <incipit xml:lang="la">Queritur utrum proventus ecclesiastici in decimis oblacionibus donatis relictis aut rebus quibuscumque <w>consistenti<supplied>bu</supplied>s</w> de quibus clerici racione divini officii sustentantur sint elemosine. Arguitur quod sic</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Quaeritur utrum proventus ecclesiastici in decimis oblationibus donatis relictis aut rebus quibuscumque <gap/> sint eleemosynae</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">omnia talia et secundum hoc prohibita intelliguntur ut de translacione <gap/> in regula</explicit>
                            <note>In dieser Form bislang nur hier nachgewiesen und ungedruckt.</note>
                        </msItem>
                        <msItem n="5">
                            <locus from="319v">319v</locus>
                            <title>Notae iuridicae</title>
                            <note>Enthält folgende Stücke aus dem Corpus iuris canonici: C.24 q.3 c.14; C.11 q.3 c.86 mit X 5.7.2; D.43 c.1 (ein Satz); D.86 c.3 (erster Satz); D.83 c.4 mit D.86 c.12; D.83 c.1; D.83 c.3; C.23 q.4 c.53 mit C.23 q.4 c.52 (erster Satz), am Schluss Prv 21,12.</note>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Juristische Texte</term>
                                <index>
                                    <term>Corpus iuris canonici</term>
                                    <index>
                                        <term>Decretum Gratiani (Ausz.)</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </index>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Juristische Texte</term>
                                <index>
                                    <term>Corpus iuris canonici</term>
                                    <index>
                                        <term>Decretales Gregorii IX (Ausz.)</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </index>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Biblia</term>
                                <index>
                                    <term>Vetus Testamentum</term>
                                    <index>
                                        <term>Prv</term>
                                        <index>
                                            <term>21,12</term>
                                        </index>
                                    </index>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                    </msContents>
                    <physDesc>
                        <objectDesc form="codex">
                            <supportDesc material="chart">
                                <support>
                                    <p>
                                        <material>Papier</material>
                                    </p>
                                    <p>Wasserzeichen: <watermark>Ochsenkopf mit Augen und Maul, darüber einkonturige Stange, darüber Stern</watermark>: <bibl>
                                            <abbr>WZIS</abbr>
                                            <ref type="wzis" cRef="DE2730-PO-78306">DE2730-PO-78306</ref> (<date>1402</date>)</bibl>, <bibl>
                                            <ref type="wzis" cRef="DE1335-PO-78567">DE1335-PO-78567</ref>
                                        </bibl>  (<date>1406</date>), <bibl>
                                            <ref type="wzis" cRef="DE2730-PO-78547">DE2730-PO-78547</ref>
                                        </bibl> (<date>1403</date>, zwei weitere Typen nicht nachweisbar). <watermark>Glocke, zwischen zwei Bindedrähten, ohne Beizeichen, Klöppel mit der Kontur des Randes verschmolzen</watermark>: <bibl>
                                            <abbr>WZIS</abbr>
                                            <ref type="wzis" cRef="DE3315-GMXXVIII.E.105_154">DE3315-GMXXVIII.E.105_154</ref>
                                        </bibl> (Anfang 15. Jh.).</p>
                                </support>
                                <extent>
                                    <measure type="leavesCount" quantity="30">30 Bl.</measure>
                                    <dimensions type="leaf" unit="cm">
                                        <height quantity="21">21</height>
                                        <width quantity="14.5">14,5</width>
                                    </dimensions>
                                </extent>
                                <condition>
                                    <p>Die äußeren Bl. des Faszikels sind angeschmutzt, wohl aufgrund separater Aufbewahrung.</p>
                                </condition>
                            </supportDesc>
                            <layoutDesc>
                                <layout columns="1" writtenLines="29 35" ruledLines="0">
                                    <p>
                                        <dimensions type="written" unit="cm">
                                            <height quantity="16.5">15–16,5</height>
                                            <width quantity="10.5">9–10,5</width>
                                        </dimensions>, einspaltig, je nach Hand 29–35 Zeilen.
								</p>
                                </layout>
                            </layoutDesc>
                        </objectDesc>
                        <handDesc hands="4">
                            <summary>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Schriftarten</term>
                                    <index>
                                        <term>Gotische Schriften</term>
                                        <index>
                                            <term>Bastarda</term>
                                        </index>
                                    </index>
                                </index> Bastarda mit Schlaufen in verschiedenen Ausprägungen von vier Händen, </summary>
                            <handNote script="bastarda" medium="ink" scope="sole">
                                <p>Hand 1: <locus from="290r" to="298v">290r–298v</locus>; </p>
                            </handNote>
                            <handNote script="bastarda" medium="ink" scope="sole">
                                <p>Hand 2: <locus from="299r" to="300v">299r–300v</locus> und <locus from="304r" to="317v">304r–317v</locus>; </p>
                            </handNote>
                            <handNote script="bastarda" medium="ink" scope="sole">
                                <p>Hand 3: <locus from="300v" to="303v">300v–303v</locus>, <locus from="317v" to="319r">317v–319r</locus> und einige Marginalien auf weiteren Bll.; </p>
                            </handNote>
                            <handNote script="bastarda" medium="ink" scope="sole">
                                <p>Hand 4: <locus from="319v">319v</locus>. </p>
                            </handNote>
                        </handDesc>
                        <decoDesc>
                            <decoNote type="initial">
                                <p>Keine Rubrizierung, am Beginn einzelner Abschnitte von den Schreibern ausgeführte cadellenartig verzierte Initialmajuskeln. <index indexName="nasa">
                                        <term>Buchschmuck</term>
                                        <index>
                                            <term>Initialmajuskeln</term>
                                        </index>
                                    </index>
                                </p>
                            </decoNote>
                        </decoDesc>
                    </physDesc>
                </msPart>
                <msPart xml:id="_680-helmst_V">
                    <msIdentifier>
                        <idno>I.3</idno>
                    </msIdentifier>
                    <head>
                        <origPlace>
                            <placeName type="settlement">Nürnberg</placeName>, Franziskanerkloster</origPlace>
                        <origDate notBefore="1440" notAfter="1450">1440–1450</origDate>
                    </head>
                    <msContents>
                        <textLang mainLang="la"/>
                        <msItem n="1">
                            <locusGrp>
                                <locus from="320r" to="320v">320r–v</locus>
                                <locus from="322r" to="327r">322r–327r</locus>
                            </locusGrp>
                            <title>Registrum bullarum, litterarum et privilegiorum in conventu Ratisponensi O.F.M. repertorum</title>
                            <rubric xml:lang="la">Conventus Ratisponensis fratrum Minorum. Isti sunt tituli bullarum et rescripta seu Vidimus earundem que habentur in conventu Ratisponensi</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">In primis bulla sollempnis et magna domini Clementis pape IIII que incipit 'Virtute conspicuos sacre vestri ordinis professores'</incipit>
                            <explicit xml:lang="la">datum apud Urbem Veterem pontificatus domini Urbani quarti anno eius tercio etc</explicit>
                            <note>Enthält ausführliche Regesten von insgesamt 75 originalen und vidimierten Papst- und Bischofsurkunden mit Angabe von Aussteller, Initium, Inhalt und Datum. Die Zählung folgt <bibl>
                                    <author>W. R. Thomson</author>, Checklist of papal letters relating to the three orders of St. Francis, Innocent III – Alexander IV, in: Archivum Franciscanum Historicum 64 (1971), 367–580</bibl> bzw. <bibl>
                                    <abbr>Potthast <hi rend="normal">Regesta</hi>
                                    </abbr>;</bibl> für die Papsturkunden nach Bonifatius VIII. werden entsprechende Regestenwerke bzw. Textausgaben herangezogen. Im einzelnen sind enthalten:</note>
                            <msItem rend="break">
                                <locusGrp>
                                    <locus from="320r" to="320v">320r–v</locus>
                                    <locus from="322r" to="323r">322r–323r</locus>
                                </locusGrp>
                                <incipit xml:lang="la">In primis bulla sollempnis et magna domini Clementis pape IV que incipit 'Virtute conspicuos sacri vestri ordinis professores'</incipit>
                                <explicit xml:lang="la">et interdictis exclusis. Datum Lugduni Anno III</explicit>
                                <note>Insgesamt 32 Originale: <bibl>
                                        <abbr>Potthast <hi rend="normal">Regesta</hi>
                                        </abbr> 19280, 19455, 19398;</bibl>
                                    <bibl>
                                        <abbr>Eubel <hi rend="normal">Bullarium</hi>
                                        </abbr> 5, 160 Nr. 346;</bibl>
                                    <bibl>
                                        <author>Thomson</author> Checklist (s. oben) 1941, 2667, 2012, 1179, 815, 646, 1188, 1002, 664, 605, 771, 639, 1036, 620, 598, 827/857, 812, 607, 1202, 635, 1187, 1186, 640, 1189, 698, 745, 1193 und 1167.</bibl>
                                </note>
                            </msItem>
                            <msItem rend="break">
                                <locus from="323r" to="327r">323r–327r</locus>
                                <rubric xml:lang="la">Incipiunt rescripta seu Vidimus bullarum apostolicarum que habentur in conventu Ratisponensi</rubric>
                                <note>Insgesamt 43 Vidimus: <bibl>
                                        <author>Thomson</author> Checklist (s. oben) 2015, 2396, 2229, 1207, 1640, 1004 (2 x), 2998 (2x), 542, 1463, 1425, 648, 2337, 2274, 779</bibl>, <bibl>
                                        <abbr>Mollat <hi rend="normal">Jean XXII</hi>
                                        </abbr> 1, Nr. 3490</bibl> (2x); <bibl>
                                        <author>Thomson</author> Checklist (s. oben) 2012;</bibl> Urkunde Bf. Gerhards von Würzburg, 1313; <bibl>
                                        <author>Thomson</author> Checklist (s. oben) 2047;</bibl>
                                    <bibl>
                                        <abbr>Potthast <hi rend="normal">Regesta</hi>
                                        </abbr> 24375;</bibl> 3 weitere Bischofsurkunden; Vidimus Gregorius XI papa: Bulla 'Exhibita nobis pro parte' cum bulla Johannis XXII papae 'Vas electionis' inserta, vgl. Cod. Guelf. 402 Helmst., 150r–151v; <bibl>
                                        <author>Thomson</author> Checklist (s. oben) 2817, 2612, 1207, 973, 808, 2004, 2028;</bibl>
                                    <bibl>
                                        <abbr>Potthast <hi rend="normal">Regesta</hi>
                                        </abbr> 16365;</bibl> Vidimus <bibl>
                                        <abbr>Eubel <hi rend="normal">Bullarium</hi>
                                        </abbr> 7, 56f. und 58f. Nrr. 180 (2x) und 175;</bibl>
                                    <bibl>
                                        <author>Thomson</author> Checklist (s. oben) 2777, 2948, 2983 (2x);</bibl>
                                    <bibl>
                                        <abbr>Potthast <hi rend="normal">Regesta</hi>
                                        </abbr> 18488;</bibl>
                                    <bibl>
                                        <author>Thomson</author> Checklist (s. oben) 1930.</bibl> Insgesamt 67 der hier genannten 75 Urkunden (25 Originalausfertigungen und 42 Vidimus) werden bis heute in München, Bayerisches Hauptstaatsarchiv, Allgemeines Staatsarchiv, Klosterurkunden Regensburg Minoriten 1226–1795, aufbewahrt, vgl. <bibl xml:id="gbv_018458963">
                                        <author>A. Hilz</author>, Die Minderbrüder von St. Salvator in Regensburg 1226–1810, Regensburg 1991 (Beiträge zur Geschichte des Bistums Regensburg 25), 170–172 und 257–262 Anhang 8 mit der Liste aller erhaltenen Urkunden.</bibl>
                                </note>
                            </msItem>
                            <note>	– Auf dem als Bl. 321 eingefügten Schaltzettel (321r leer) ist eingefügt: </note>
                        </msItem>
                        <msItem n="2">
                            <locus from="321v">321v</locus>
                            <title>De consilio quodam nota</title>
                            <incipit xml:lang="la">Notandum sacrorum canonum professores infra notati dominus <rs type="person" ref="#theodoricus_de_gilsa">Theodoricus de Gilsa</rs> archidyaconus et <rs type="person" ref="#johannes_weiss_de_limburg">Johannes de Limburg</rs> prepositus de commissione spirituali reverendissimi domini <rs type="person" ref="#cuno_ii_trier_erzbischof">Cononis quondam archiepiscopi Treverensis</rs> collacionem habentes super fratres Minorum confessiones audiendos</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Notandum sacrorum canonum professores infra notati dominus Theodoricus de Gilsa archidiaconus et Johannes de Limburg praepositus de commissione spirituali reverendissimi domini Cononis quondam archiepiscopi Treverensis collationem habentes super fratres Minorum confessiones audiendos</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">hoc patet in litera super hoc confecta cuius originale habetur in conventu Treverensi Minorum fratrum sub sigillo domini archiepiscopi Treverensi et transsumptum eiusdem in conventu Wetslariensi</explicit>
                            <note>Johannes Weiss von Limburg (nachgewiesen 1353–1395) war Domherr in Trier (1353–1376), Propst des Stifts St. Paulinen (1381–1387) und 1373–1380 Dekan von Liebfrauen-Oberwesel, vgl. <bibl>
                                    <author>F.-J. Heyen</author>, Das Erzbistum Trier, Bd. 1: Das Stift St. Paulin vor Trier, Berlin, New York 1972 (Germania Sacra N.F. 6), 594f.;</bibl> Kuno II von Falkenstein (ca. 1320–1388) war ab 1362 Erzbischof von Tier. Die regestenartige Notiz ist von anderer Hand auf einem Schaltzettel nachgetragen und ungedruckt.</note>
                        </msItem>
                        <msItem n="3">
                            <locus from="327r" to="329v">327r–329v</locus>
                            <title>Registrum bullarum, litterarum et privilegiorum in conventu Augustensi O.F.M. repertorum</title>
                            <rubric xml:lang="la">Conventus Augustensis. Iste sunt bulle et rescripta seu Vidimus earundem que <sic>contenentur</sic> in conventu Augustensi etc.</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">In primis bulla domini Nicolay pape III et est tercia regula sancti Francisci</incipit>
                            <explicit xml:lang="la">Henrici Burchardi ac Marquardi moderni episcoporum Constantiensium M CCC LXXXXV</explicit>
                            <note>Enthält Kurzregesten von insgesamt 10 originalen und 61 vidimierten Papst- und Bischofsurkunden sowie 13 Ablassbriefen diverser Aussteller; da in der Regel nur Austeller und Inhalt angegeben sind (ohne Datum und Initium), ist eine zweifelsfreie Identifikation insbesondere der vidimierten Stücke erschwert oder nicht möglich. Ermittelt werden konnten <bibl>
                                    <abbr>Potthast <hi rend="normal">Regesta</hi>
                                    </abbr> 21628;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Mollat <hi rend="normal">Jean XXII</hi>
                                    </abbr> 1, Nr. 3490;</bibl>
                                <bibl>
                                    <author>Thomson</author> Checklist (s. oben) 1179, 776, 1004, 620, 598 und 605</bibl> sowie <bibl>
                                    <abbr>Potthast <hi rend="normal">Regesta</hi>
                                    </abbr> 24213 (Vidimus des 'Mare magnum' Bonifatius' VIII.).</bibl>
                            </note>
                        </msItem>
                        <msItem n="4">
                            <locus from="329v" to="330v">329v–330v</locus>
                            <title>Registrum bullarum, litterarum et privilegiorum in conventu Monacensi O.F.M. repertorum</title>
                            <rubric xml:lang="la">Conventus Monacensis. Iste sunt bulle et Vidimus earundem et transsumpta que habentur in conventu Monacensi</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Item privilegium fratrum Minorum contra magistrum Iohannem de Polliaco. Item habentur in eodem plures litere presentacionis episcoporum Augustensium que solum respiciuntur eundem conventum nec alibi valentur</incipit>
                            <explicit xml:lang="la">litera reverendi patris fratris Henrici de Talheim provincialis ministri quod possumus habere procuratores. Item habentur ibidem alie regule litere presentacionum que alibi non valent</explicit>
                            <note>Enthält ausführliche Regesten von insgesamt 5 originalen und 9 vidimierten Papst-, Bischofs- und Ordensurkunden mit Angabe von Aussteller, Initium, Inhalt und Datum, dazu zwei Sammeleinträge. Gesondert zu Anfang ist die Verurteilungsbulle Papst Johannes XXII. gegen Johannes de Polliaco genannt (<bibl>
                                    <abbr>Eubel <hi rend="normal">Bullarium</hi>
                                    </abbr> 5, 208f. Nr. 437</bibl>), es folgen <bibl>
                                    <author>Thomson</author> Checklist (s. oben) 1837, 1941, 2229, 808 (Original), 2396, 1188, 2719, 2751 (Vidimus);</bibl> Johannes de Cardalhaco: Instrumentum pro fratribus OFM (Original, vgl. oben, 254r); Gregorius XI papa: Bulla 'Exhibita nobis pro parte' (Vidimus, vgl. Cod. Guelf. 402 Helmst., 150r–151v) sowie drei weitere Ordensurkunden.</note>
                        </msItem>
                        <msItem n="5">
                            <locus from="330v">330v</locus>
                            <title>Registrum bullarum, litterarum et privilegiorum in conventu Norimbergensi O.F.M. repertorum</title>
                            <rubric xml:lang="la">Conventus Nurenbergensis. Isti sunt tituli bullarum et rescripta earundem que habentur in conventu Nurenbergensi</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Bulla domini Bonifacii VIII quod fratres habent curam sororum sancte Clare et quod ipse sorores debent gaudere privilegiis et indulgenciis fratrum Minorum</incipit>
                            <explicit xml:lang="la">et est domini Juliani cardinalis et legati sedis apostolice et rectoris ac presidentis tunc temporis eiusdem concilii</explicit>
                            <note>Enthält Kurzregesten von einer originalen und 5 vidimierten Papst- und Konzilsurkunden; da in der Regel nur Austeller und Inhalt angegeben sind (ohne Datum und Initium), ist eine zweifelsfreie Identifikation der vidimierten Stücke nicht möglich. Ermittelt werden konnten <bibl>
                                    <abbr>Potthast <hi rend="normal">Regesta</hi>
                                    </abbr> 24652</bibl> sowie die abschließend genannte Urkunde des Kardinallegaten Julianus de Caesarinis, vgl. oben, 254r–256r.</note>
                        </msItem>
                        <msItem n="6">
                            <locus from="330v" to="331r">330v–331r</locus>
                            <title>Registrum bullarum, litterarum et privilegiorum in conventu Babenbergensi O.F.M. repertorum</title>
                            <rubric xml:lang="la">Conventus Bambergensis. Hii sunt tituli bullarum et rescripta earundem seu Vidimus que continentur in conventu Bambergensi</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Bulla domini Innocentii IIII pape de libera sepultura</incipit>
                            <explicit xml:lang="la">sunt conservatores et protectores nostri ordinis et est <sic>siggillatum</sic> sigillo episcopi Augustinensis predicti etc</explicit>
                            <note>Enthält Kurzregesten von 5 originalen und 7 vidimierten Papst- und Konzilsurkunden; da in der Regel nur Austeller und Inhalt angegeben sind (ohne Datum und Initium), ist eine zweifelsfreie Identifikation der vidimierten Stücke meist nicht möglich. Ermittelt werden konnten <bibl>
                                    <author>Thomson</author> Checklist (s. oben) 1241</bibl>, <bibl>
                                    <abbr>Potthast <hi rend="normal">Regesta</hi>
                                    </abbr> 25370</bibl>, <bibl>
                                    <abbr>Eubel <hi rend="normal">Bullarium</hi>
                                    </abbr> 5, 167f. Nr. 365 (davon auch ein Vidimus als letztes Stück der Liste vorhanden) und 18 Nr. 32</bibl> sowie <bibl>
                                    <abbr>Potthast <hi rend="normal">Regesta</hi>
                                    </abbr> 25414</bibl>, <bibl>
                                    <author>Thomson</author> Checklist (s. oben) 1837.</bibl>
                            </note>
                        </msItem>
                        <msItem n="7">
                            <locus from="331r" to="331v">331r–v</locus>
                            <title>Registrum bullarum, litterarum et privilegiorum in conventu Ingolstadensi O.F.M. repertorum</title>
                            <rubric xml:lang="la">Conventus <sic>Inegelstatensis</sic>. Ista sunt privilegia et Vidimus que habentur in conventu Ingelstatensi</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Item bulla domini Clementis pape IIII que incipit 'Quidam temere sencientes'</incipit>
                            <explicit xml:lang="la">de iniunctis eis privilegiis conscuntur que incipit: Splendor paterne glorie etc</explicit>
                            <note>Enthält Kurzregesten von vier Urkunden: <bibl>
                                    <abbr>Potthast <hi rend="normal">Regesta</hi>
                                    </abbr> 19216</bibl> (Original); <bibl>
                                    <author>Thomson</author> Checklist (s. oben) 2751 und 2937</bibl> (Vidimus) sowie die Ablassurkunde von Pileus de Prato: Bulla 'Splendor paternae gloriae' (Nürnberg, 20.1.1383); das Ingolstädter Exemplar erwähnt bei <bibl>
                                    <abbr>Glassberger</abbr>, 215 ad ann. 1383.</bibl>
                            </note>
                            <index indexName="initien">
                                <term type="author" ref="#pileus_de_prato">Pileus de Prato</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Bulla 'Splendor paternae gloriae' (erw.)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem n="8">
                            <locus from="331v">331v</locus>
                            <title>Registrum bullarum, litterarum et privilegiorum in conventu Nordlingensi O.F.M. repertorum</title>
                            <rubric xml:lang="la">Conventus Nordlingensis</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">item bulle domini Bonifacii pape octavi de libera communione fratrum et sororum tercii ordinis</incipit>
                            <explicit xml:lang="la">nobis' et est missa ad episcopum Augustinensem etc</explicit>
                            <finalRubric xml:lang="la">Orate pro me</finalRubric>
                            <note>Enthält die Regesten der Papsturkunden <bibl>
                                    <abbr>Potthast <hi rend="normal">Regesta</hi>
                                    </abbr> 24375, 24377 und 25004.</bibl>
                            </note>
                        </msItem>
                        <msItem n="9">
                            <locus from="332r" to="337r">332r–337r</locus>
                            <title>Registrum bullarum, litterarum et privilegiorum in conventu Herbipolensi O.F.M. repertorum</title>
                            <note>Besteht aus zwei Teilen: </note>
                            <msItem rend="break">
                                <locus from="332r" to="334v">332r–334v</locus>
                                <rubric xml:lang="la">Hec sunt privilegia fratrum Minorum in conventu Herbipolensi et primo Vidimus de bullis dominorum archiepiscoporum episcoporum abbatum officialium etc.</rubric>
                                <incipit xml:lang="la">Vidimus Conradi episcopi Argentinensis bulle Martini pape quarti quod fratres plenam habent auctoritatem predicandi</incipit>
                                <explicit xml:lang="la">Vidimus Alberti episcopi Constantiensis bulle Alexandri pape quarti de stigmatibus sacris sancti patris nostri Francisci etc</explicit>
                                <finalRubric xml:lang="la">Et sic finiuntur rubrice omnium <sic>bullorum</sic> Vidimus ut supra etc.</finalRubric>
                                <note>Enthält die Regesten von insgesamt 36 vidimierten Urkunden diverser Aussteller, deren Inhalt in unterschiedlicher Ausführlichkeit referiert wird. Da jedoch Datum und Initium fehlen, ist eine zweifelsfreie Identifikation der vidimierten Stücke nicht ohne weiteres möglich. Die Urkunden sind mit cadellenartigen Majuskelbuchstaben alphabetisch bezeichnet (<quote>A</quote>–<quote>Z</quote> und <quote>A</quote>–<quote>N</quote>).</note>
                            </msItem>
                            <msItem rend="break">
                                <locus from="334v" to="337r">334v–337r</locus>
                                <rubric xml:lang="la">Incipiunt rubrice bullarum sentencialiter et abbreviate sigillarum</rubric>
                                <incipit xml:lang="la">Bulla Clementis pape quarti et est Mare magnum proter tres diversa et plurima que ibidem confluunt privilegia ut patet intuenti</incipit>
                                <explicit xml:lang="la">quod fratres minores in Herbipoli debent esse administratores ecclesie sacrorum leprosorum in <sic>Weldatt</sic> etc.</explicit>
                                <finalRubric xml:lang="la">Et sic est finis etc.</finalRubric>
                                <note>Enthält die Regesten von insgesamt 40 Papsturkunden, deren Inhalt in unterschiedlicher Ausführlichkeit referiert wird. Da auch hier Datum und Initium fehlen, ist eine zweifelsfreie Identifikation nicht ohne weiteres bei allen Stücken möglich. Die Urkunden sind mit cadellenartigen Majuskelbuchstaben alphabetisch bezeichnet (<quote>A</quote>–<quote>Z</quote> und <quote>A</quote>–<quote>R</quote>). Identifiziert werden konnten: <bibl>
                                        <abbr>Potthast <hi rend="normal">Regesta</hi>
                                        </abbr> 19280</bibl> (A); <bibl>
                                        <author>Thomson</author> Checklist (s. oben) 1261</bibl> (B); <bibl>
                                        <abbr>Eubel <hi rend="normal">Bullarium</hi>
                                        </abbr> 5, 167f. Nr. 365</bibl> (C); <bibl>
                                        <abbr>Potthast <hi rend="normal">Regesta</hi>
                                        </abbr> 19216</bibl> (D); <bibl>
                                        <author>Thomson</author> Checklist (s. oben) 637 (E), 766 (F), 657 (G), 1290 (H), 808 (I), 580 (K), 1267 (L), 1150 (M), 585 (N), 2667 (O), 650 (P), 1258 (Q), 802 (X), 594 (Z), 584 (A<hi rend="sup">2</hi>), 2195 (B<hi rend="sup">2</hi>), 705 (C<hi rend="sup">2</hi>), 1250/1512 (E<hi rend="sup">2</hi>), 771 (F<hi rend="sup">2</hi>), 641/653 (H<hi rend="sup">2</hi>), 1040 (I<hi rend="sup">2</hi>), 1029 (L<hi rend="sup">2</hi>), 1245 (M<hi rend="sup">2</hi>), 1640 (N<hi rend="sup">2</hi>) und 1243 (O<hi rend="sup">2</hi>).</bibl> Das unter R<hi rend="sup">(2)</hi> verzeichnete Stück fehlt in den Regestenwerken: Innocentius IV: Bulla 'Angustiam carnis et spiritus' (Lyon, 13.11.1245), Druck: <bibl>
                                        <author>K. Eubel</author>, Geschichte der oberdeutschen (Straßburger) Minoriten-Provinz, Würzburg 1886, 250 Anm. 212;</bibl> vgl. auch <bibl>
                                        <author>Ders.</author>, Die 700jährige Niederlassung der Franziskaner-Minoriten zu Würzburg, in: Franziskanische Studien 8 (1921), 1–47, bes. 4–17.</bibl> Alle übrigen Stücke konnten anhand der vorhandenen Regesten nicht ermittelt werden. </note>
                                <index indexName="initien">
                                    <term type="author" ref="#innocentius_iv_papa">Innocentius IV papa</term>
                                    <index>
                                        <term type="title">Bulla 'Angustiam carnis et spiritus' (erw.)</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </msItem>
                            <note> – <locus from="337v" to="343v">337v–343v</locus> leer.</note>
                        </msItem>
                    </msContents>
                    <physDesc>
                        <objectDesc form="codex">
                            <supportDesc material="chart">
                                <support>
                                    <p>
                                        <material>Papier</material>
                                    </p>
                                    <p>Wasserzeichen: <watermark>Ochsenkopf mit Augen, darüber zweikonturige Stange, darüber Blume</watermark>: Vgl. oben zu Teil I.1. </p>
                                </support>
                                <extent>
                                    <measure type="leavesCount" quantity="24">24 Bl.</measure>
                                    <dimensions type="leaf" unit="cm">
                                        <height quantity="21">21</height>
                                        <width quantity="14.5">14,5</width>
                                    </dimensions>
                                </extent>
                                <condition>
                                    <p>Bl. 321 gez. Schaltzettel, misst nur 9 x 12 cm.</p>
                                </condition>
                            </supportDesc>
                            <layoutDesc>
                                <layout columns="1" writtenLines="32 36" ruledLines="0">
                                    <p>
                                        <dimensions type="written" unit="cm">
                                            <height quantity="15.5">14,5–15,5</height>
                                            <width quantity="10">9,5–10</width>
                                        </dimensions>, einspaltig, 32–36 Zeilen.
								</p>
                                </layout>
                            </layoutDesc>
                        </objectDesc>
                        <handDesc hands="2">
                            <handNote script="bastarda" medium="ink" scope="sole">
                                <p>
                                    <index indexName="nasa">
                                        <term>Schriftarten</term>
                                        <index>
                                            <term>Gotische Schriften</term>
                                            <index>
                                                <term>Bastarda</term>
                                            </index>
                                        </index>
                                    </index> Bastarda mit Schlaufen in verschiedenen Ausprägungen von der gleichen Hand wie in Teil I.2 (<locus from="191r" to="216v">191r–216v</locus> und <locus from="254r" to="260r">254r–260r</locus>); </p>
                            </handNote>
                            <handNote script="bastarda" medium="ink" scope="sole">
                                <p>lediglich der Nachtrag auf dem Schaltzettel <locus from="321v">321v</locus> von einer zweiten Hand. </p>
                            </handNote>
                        </handDesc>
                        <decoDesc>
                            <decoNote type="initial">
                                <p>Keine Rubrizierung, am Beginn einzelner Abschnitte vom Schreiber ausgeführte cadellenartig verzierte Initialmajuskeln. <index indexName="nasa">
                                        <term>Buchschmuck</term>
                                        <index>
                                            <term>Initialmajuskeln</term>
                                        </index>
                                    </index>
                                </p>
                            </decoNote>
                        </decoDesc>
                    </physDesc>
                </msPart>
                <msPart xml:id="_680-helmst_VI">
                    <msIdentifier>
                        <idno>IV</idno>
                    </msIdentifier>
                    <head>
                        <origPlace cert="medium">Nürnberg</origPlace>
                        <origDate notBefore="1406" notAfter="1425">um 1415</origDate>
                    </head>
                    <msContents>
                        <textLang mainLang="la"/>
                        <msItem n="1">
                            <locus from="344r" to="349r">344ra–349rb</locus>
                            <title>Quaestio de bono et malo</title>
                            <incipit xml:lang="la">Utrum sicut quis non potest mala licite permittere que sufficerent  bene impedire sic licite possit bona prohibere de quibus sibi constat mala evenire</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Utrum sicut quis non potest mala licite permittere</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">innocencie me subditum committo et recommendo</explicit>
                            <filiation>Mit identischem Incipit und Explicit in dem aus der Erfurter Kaurtause stamennden Codex <ref type="altMs">Weimar, HAAB, Oct. 58</ref>, 48r–56r (<bibl>
                                    <abbr>Weimar 1</abbr>, 332</bibl>). Ungedruckt.</filiation>
                            <note>344r auf dem Kopfsteg Federproben (<quote xml:lang="la">Assit <gap/> dominus domino dominum</quote>, letzteres mehrfach wiederholt).</note>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Buch- und Schriftwesen</term>
                                <index>
                                    <term>Federproben</term>
                                </index>
                            </index>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Probationes pennae</term>
                                <index>
                                    <term>lat.</term>
                                    <index>
                                        <term>Einzelworte</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem n="2">
                            <locus from="349v" to="351r">349va–351ra</locus>
                            <author ref="#petrus_de_ceffona">Petrus de Ceffona</author>
                            <title>Epistola Luciferi<note> (redactio antiquior breviorque)</note>
                            </title>
                            <rubric xml:lang="la">
                                <w>
                                    <supplied>L</supplied>egitur</w> enim in epistola quadam missa per Luciferum domino Clementi sub anno 1350</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Lucifer princeps tenebrarum profunde tristicie regens Achirontis imperia dux karebi <supplied>sic, recte: erebi</supplied> rex inferni rectorque Gehenne universis sociis nostri regni filiis superbie precipue moderne ecclesie principibus</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Lucifer princeps tenebrarum profundae tristitiae regens Acherontis imperia dux erebi rex inferni rectorque Gehennae universis sociis nostri regni filiis superbiae praecipue modernae ecclesiae principibus</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">desideramus et intendimus finaliter premiare. Datum apud centrum terre in nostro pallacio tenebroso presentibus catervis demonum propter hoc specialiter vocatorum ad nostrum consistorium dolorosum sub nostri sigilli terribilis caractere in robore premissorum</explicit>
                            <finalRubric xml:lang="la">Explicit epistola Luciferi</finalRubric>
                            <filiation>Hier wie in <ref type="mss" cRef="678-helmst">Cod. Guelf. 678 Helmst.</ref>, 32r–34r, die ältere, kürzere Fassung des Textes, vgl. dort auch zu Parallelüberlieferung, Ausgaben und Literatur, wo diese Hs. jeweils ebenfalls genannt ist.</filiation>
                        </msItem>
                        <msItem n="3">
                            <locus from="351r">351ra</locus>
                            <title>De clericorum vita perditissima nota</title>
                            <incipit xml:lang="la">Hugo de Sancto Victore: Clerici nostris temporibus legem nesciunt neque discunt sed vanitates ocio commessacionibus ebrietatibus student</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Hugo de Sancto Victore: Clerici nostris temporibus legem nesciunt neque discunt sed vanitates otio comissationibus ebrietatibus student</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">predicacio eius contempnatur cuius vita despicitur</explicit>
                            <note>Der in dem hier unikal überlieferten Hugo-Pseudepigraphen enthaltenen Klerikerkritik war dank ihrer Publikation durch Flacius eine breite Nachwirkung bis ins 19. Jh. beschieden, vgl. z. B. <bibl>Jahrbücher der Theologie und theologischer Nachrichten, hrsg. von <editor>F. H. C. Schwarz</editor>, Bd. 1, Frankfurt/M. 1825, 85.</bibl>
                            </note>
                            <listBibl>
                                <head>Flacius-Drucke</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>Flacius <hi rend="normal">Catalogus 1556</hi>
                                    </abbr>, <ref target="http://diglib.hab.de/drucke/alv-v-598/start.htm?image=00347">311</ref> (editio princeps nach dieser Hs.);</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Flacius <hi rend="normal">Catalogus 1562</hi>
                                    </abbr>, <ref target="http://daten.digitale-sammlungen.de/bsb10148307/image_253">245</ref>;</bibl>
                                <bibl xml:id="opac_150046111">Duodecima centuria ecclesiasticae historiae continens descriptionem amplissimarum rerum in regno Christi quae duodecimo post eius nativitatem saeculo acciderunt <gap/>, Basileae 1569 (<abbr>VD16</abbr>
                                    <ref target="http://gateway-bayern.de/VD16+E+237">E 237</ref>), <ref target="http://daten.digitale-sammlungen.de/bsb10143447/image_519">1026 Z. 50</ref> – <ref target="http://daten.digitale-sammlungen.de/bsb10143447/image_520">1027 Z. 17</ref>.</bibl>
                            </listBibl>
                        </msItem>
                        <msItem n="4">
                            <locus from="351r" to="352v">351rb–352va</locus>
                            <title>Varia excerpta theologica</title>
                            <note>Enthält folgende, fortlaufend geschriebene Abschnitte</note>
                            <msItem rend="break">
                                <locus from="351r" to="351v">351rb–vb</locus>
                                <title type="sub">De corpore Antichristi nota</title>
                                <incipit xml:lang="la">
                                    <ref type="biblical" cRef="Apc_13,15–18">Apocalipsis XIII: Et faciet ut quicumque non adoraverint imaginem bestie occidantur <gap/> hec est sapiencia</ref>. 'Et' scilicet illa bestia que corpus antichristi significat 'faciet' scilicet principe seculares </incipit>
                                <explicit xml:lang="la">confiteri nomen Ihesu Christi ledentur ab istis pseudopredicatoribus et prescursoribus aliis antichristi</explicit>
                                <note>Der Text enthält drei Abschnitte, mit Modifikationen entnommen aus Ps.-Albertus Magnus: Commentum in Apocalysim beati Johannis, visio IV, ad Apc 13,15–18, ad Apc 9,6 und ad Apc 9,4.</note>
                                <filiation>Mit identischem Incipit in dem aus der Erfurter Kaurtause stamennden Codex <ref type="altMs">Weimar, HAAB, Oct. 58</ref>, 56r–57r (<bibl>
                                        <abbr>Weimar 1</abbr>, 332</bibl>).</filiation>
                                <listBibl>
                                    <head>Edition</head>
                                    <bibl>
                                        <abbr>Alberti opera Borgnet</abbr> 38, 465–792, hier 673f., 617 und 615f.</bibl>
                                </listBibl>
                                <listBibl>
                                    <head>Literatur</head>
                                    <bibl>
                                        <abbr>Stegmüller RB</abbr> 1040;</bibl>
                                    <bibl>
                                        <abbr>CALMA</abbr> 1, 127 Nr. 56.</bibl>
                                </listBibl>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Theologische Texte</term>
                                    <index>
                                        <term>Nota</term>
                                        <index>
                                            <term>de corpore Antichristi</term>
                                        </index>
                                    </index>
                                </index>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term type="author" ref="#ps_albertus_magnus">Ps.-Albertus Magnus</term>
                                    <index>
                                        <term type="title">In Apocalysim beati Johannis (Ausz.)</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </msItem>
                            <msItem rend="break">
                                <locus from="351v" to="352v">351vb–352ra</locus>
                                <title type="sub">De contentione apostolorum nota</title>
                                <incipit xml:lang="la">Beda in omelia super illud ewangelium 'Facta est contencio' etc. dicit: sic: Bonorum morum esse solet in scripturis semper exempla precedencium patrum quibus ad meliora proficiunt inquirere</incipit>
                                <explicit xml:lang="la">hoc maxime in loco ubi et ipsa contencionis eorum causa est nobis incognita</explicit>
                                <note>Weitgehend wörtlich entnommen aus Beda Venerabilis: In Lucae evangelium expositio 6,22,24. </note>
                                <filiation>Ebenfalls in dem aus der Erfurter Kaurtause stamennden Codex <ref type="altMs">Weimar, HAAB, Oct. 58</ref>, 57r–v (<bibl>
                                        <abbr>Weimar 1</abbr>, 332</bibl>).</filiation>
                                <listBibl>
                                    <head>Edition</head>
                                    <bibl>
                                        <abbr>CC SL</abbr> 120, 380 Z. 681–697.</bibl>
                                </listBibl>
                                <listBibl>
                                    <head>Literatur</head>
                                    <bibl>
                                        <abbr>Stegmüller RB</abbr> 1614;</bibl>
                                    <bibl>
                                        <abbr>CPL</abbr> 1356;</bibl>
                                    <bibl>
                                        <abbr>CALMA</abbr> 2, 175 Nr. 21.</bibl>
                                </listBibl>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Theologische Texte</term>
                                    <index>
                                        <term>Nota</term>
                                        <index>
                                            <term>de contentione apostolorum</term>
                                        </index>
                                    </index>
                                </index>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term type="author" ref="#beda_venerabilis">Beda Venerabilis</term>
                                    <index>
                                        <term type="title">In Lucae evangelium expositio (Ausz.)</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </msItem>
                            <msItem rend="break">
                                <locus from="352r">352ra</locus>
                                <title type="sub">De gratia gratis data nota</title>
                                <incipit xml:lang="la">Gracia gratis data est bonum superadditum naturalibus ut habere bonum ingenium bene cantare bene scribere pulchre legere</incipit>
                                <explicit xml:lang="la">et elevans creaturam faciendo ipsam deo acceptabilem et conformem ut dicit Bonaventura</explicit>
                                <note>Weitgehend wörtlich entnommen aus Bonaventura: In II librum sententiarum, in dist. 4 art. 1 qu. 2. </note>
                                <listBibl>
                                    <head>Edition</head>
                                    <bibl>
                                        <abbr>Bonaventurae opera</abbr> 2, 134.</bibl>
                                </listBibl>
                                <listBibl>
                                    <head>Literatur</head>
                                    <bibl>
                                        <abbr>Mohan</abbr>, 304;</bibl>
                                    <bibl>
                                        <abbr>Distelbrink</abbr>, 4–8 Nr. 2;</bibl>
                                    <bibl>
                                        <abbr>Glorieux <hi rend="normal">Répertoire</hi>
                                        </abbr> 2, 38 Nr. 305b;</bibl>
                                    <bibl>
                                        <abbr>Stegmüller RS</abbr> 111;</bibl>
                                    <bibl>
                                        <abbr>CALMA</abbr> 2, 453 Nr. 13.</bibl>
                                </listBibl>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Theologische Texte</term>
                                    <index>
                                        <term>Nota</term>
                                        <index>
                                            <term>de gratia gratis data</term>
                                        </index>
                                    </index>
                                </index>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term type="author" ref="#bonaventura">Bonaventura</term>
                                    <index>
                                        <term type="title">In II librum sententiarum (Ausz.)</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </msItem>
                            <msItem rend="break">
                                <locus from="352r">352ra–b</locus>
                                <title type="sub">De ignorantia universali et particulari nota</title>
                                <incipit xml:lang="la">Item ignorancia universalis seu iuris est ignorancia que quis aliquando simpliciter ignorat</incipit>
                                <explicit xml:lang="la">procedens excusat a toto si autem ex precedenti non a toto sed a tanto</explicit>
                                <note>Mit Modifikationen entnommen aus Aegidius Romanus: In II librum sententiarum, in dist. 22 art. 4 qu. 2; die entsprechende Stellenangabe (<quote xml:lang="la">2<hi rend="sup">o</hi> sentenciarum 22 questione</quote>) steht in marg. am Textbeginn.  Darunter der erste Vers des Distichons <bibl>
                                        <abbr>Walther II</abbr> 32602.</bibl>
                                </note>
                                <listBibl>
                                    <head>Druck</head>
                                    <bibl>Aegidii Columnae Romani Eremitarum D. Augustini… in secundum librum Sententiarum Quaestiones, Pars II, Venedig 1581, 219f.</bibl>
                                </listBibl>
                                <listBibl>
                                    <head>Literatur</head>
                                    <bibl>
                                        <abbr>Stegmüller RS</abbr> 43;</bibl>
                                    <bibl>
                                        <abbr>Glorieux <hi rend="normal">Répertoire</hi>
                                        </abbr> 2, 295 Nr. 400bb;</bibl>
                                    <bibl>
                                        <abbr>Zumkeller</abbr>, 45 Nr. 63;</bibl>
                                    <bibl>
                                        <abbr>CALMA</abbr> 1, 66 Nr. 21.</bibl>
                                </listBibl>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Theologische Texte</term>
                                    <index>
                                        <term>Nota</term>
                                        <index>
                                            <term>de ignorantia universali et particulari</term>
                                        </index>
                                    </index>
                                </index>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term type="author" ref="#aegidius_romanus">Aegidius Romanus</term>
                                    <index>
                                        <term type="title">In II librum sententiarum (Ausz.)</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </msItem>
                            <msItem rend="break">
                                <locus from="352r" to="352v">352rb–va</locus>
                                <title type="sub">De peccato in Spiritum Sanctum nota</title>
                                <incipit xml:lang="la">Item breviter quando quis non peccat ex infirmitate nec ex ignorancia sed ex tanta malicia tunc dicitur peccare in spiritum sanctum</incipit>
                                <explicit xml:lang="la">quinto in verbis domini</explicit>
                                <note>Da die dier vermittelten Zusammenhänge in zahlreichen Texten dargestellt sind, konnte die genaue Quelle nicht ermittelt werden.</note>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Theologische Texte</term>
                                    <index>
                                        <term>Nota</term>
                                        <index>
                                            <term>de peccato in Spiritum Sanctum</term>
                                        </index>
                                    </index>
                                </index>
                            </msItem>
                            <msItem rend="break">
                                <locus from="352v">352va</locus>
                                <title type="sub">De intelligentiis sive angelis nota</title>
                                <note>Zwei kurze Sätze: <quote xml:lang="la">Item Avicenna dicit quod decem sunt intelligencia seu angeli. <ref type="classical" cRef="Arist._Met._12,8">Item philosophus XII Metaphysice dicit quod Endoxus <supplied>sic, recte: Eudoxus</supplied> ponit 47 intelligencias sed Thilonius <supplied>sic, recte: Calippus</supplied> ponit 55 intelligencias seu angelos</ref>.</quote>
                                </note>
                                <listBibl>
                                    <head>Druck</head>
                                    <bibl>
                                        <abbr>Aristoteles latinus</abbr> XXV/3,2, 262f. 1074a10–14.</bibl>
                                </listBibl>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Theologische Texte</term>
                                    <index>
                                        <term>Nota</term>
                                        <index>
                                            <term>de intelligentiis sive angelis</term>
                                        </index>
                                    </index>
                                </index>
                            </msItem>
                        </msItem>
                        <msItem n="5">
                            <locus from="352v">352va</locus>
                            <author ref="#johannes_hus">Johannes Hus</author>
                            <title>Appellatio ad Iesum Christum supremum iudicem<note> (18.10.1412, initium tantum)</note>
                            </title>
                            <rubric xml:lang="la">Appellacio magistri Iohannis Hus de Hussenicz</rubric>
                            <note>Die Abschrift wurde im ersten Satz abgebrochen (<quote xml:lang="la">Quia dominus omnipotens unus in essencia trinus in personis oppressorum est primum et ultimum refugium et dominus custodiens in seculum</quote>
                                <gap/>) und 353va neu begonnen, vgl. dort. Der Grund für diese Vorgehensweise ist nicht mehr ersichtlich. </note>
                        </msItem>
                        <msItem n="6">
                            <locusGrp>
                                <locus from="352v">352va–b</locus>
                                <locus from="354v">354va–b</locus>
                            </locusGrp>
                            <title>De divisione corporis iuris <note>(partim)</note>
                            </title>
                            <incipit xml:lang="la">Corpus iuris dividitur in ius canonicum et civile. Ius vero canonicum dividitur in decretales et decretum</incipit>
                            <explicit xml:lang="la">
                                <note>
                                    <locus from="354v">354vb</locus>
                                </note> capitulo tali vel tali questione tali vel tali secundum exigenciam utriusque <gap/>
                                <note>Text bricht ab</note>.</explicit>
                            <note>Der kurze, bislang in dieser Form ungedruckte Traktat beschreibt die einzelnen Bücher der Corpora des Kirchen- und Zivilrechts, listet ihre Bestandteile bzw. Gliederungsabschnitte auf und erläutert die Allegationsweise. Die hier unvollständige Abschrift ist nach dem Inhalt des ersten Buchs des Decretum unterbrochen (352vb: <quote xml:lang="la">principio vel fine. Secunda pars dicitur cause eo quod est distincta in <gap/>
                                </quote> Text bricht ab) und setzt im Satz nach den beiden eingefügten Texten von Jan Hus wieder ein (354va: <quote xml:lang="la">
                                    <gap/> XXXVI causas quarum quelibet habet plures questiones et quelibet questio habet plura capitula</quote>). Weshalb die Abschrift unterbrochen und ungeachtet des vorhandenen Raums nicht vollendet wurde, ist unbekannt.</note>
                            <filiation>Breit und variant überliefert, vollständig in <ref type="mss" cRef="525-helmst">Cod. Guelf. 525 Helmst.</ref>, 41v–42v.</filiation>
                        </msItem>
                        <msItem n="7">
                            <locus from="353r">353ra–b</locus>
                            <title>De sententia excommunicationis nota</title>
                            <rubric xml:lang="la">Iudicium sentencie excommunicacionis</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Augustinus ad Auxilium episcopum et habetur 29 qu. III capitulo 'Si habes'. Illicita excommunicacio notatum non ledit sed excommunicantem</incipit>
                            <explicit xml:lang="la">Item libro decretalium de sentencia excommunicacionis: Iudicium dei veritati que nec fallit nec fallitur semper innititur. Iudicium autem ecclesie <gap/>
                                <note>Text bricht ab</note>.</explicit>
                            <note>Das offenbar planvoll angelegte Exzerpt stammt aus: Johannes Hus: De sex erroribus, cap. V; es endet ohne ersichtlichen Grund mitten im Satz.</note>
                            <listBibl>
                                <head>Edition</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>Ioannis Hus et Hieronymi Pragensis Confessorum</abbr>, <ref target="http://daten.digitale-sammlungen.de/bsb10861087/image_398">CXCIv</ref>–<ref target="http://daten.digitale-sammlungen.de/bsb10861087/image_407">CXCVIr</ref>, hier <ref target="http://daten.digitale-sammlungen.de/bsb10861087/image_401">CXCIIIr</ref>;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Betlemské texty</abbr>, 41–63, hier 48f.</bibl>
                            </listBibl>
                            <listBibl>
                                <head>Literatur</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>Flajšhans <hi rend="normal">Činnost</hi>
                                    </abbr>, 73 Nr. VII;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Bartoš <hi rend="normal">Činnost Hus</hi>
                                    </abbr>, 85f. Nr. 76;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Bartoš/Spunar</abbr>, 115f. Nr. 68;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Tříška <hi rend="normal">Repertorium</hi>
                                    </abbr>, 258.</bibl>
                            </listBibl>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Juristische Texte</term>
                                <index>
                                    <term>Nota</term>
                                    <index>
                                        <term>de sententia excommunicationis</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </index>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#johannes_hus">Johannes Hus</term>
                                <index>
                                    <term type="title">De sex erroribus (Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem n="8">
                            <locus from="353v" to="354v">353va–354va</locus>
                            <author ref="#johannes_hus">Johannes Hus</author>
                            <title>Appellatio ad Iesum Christum supremum iudicem<note> (18.10.1412)</note>
                            </title>
                            <rubric xml:lang="la">Appellacio magistri Iohannis Hus de Hussenicz</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Quia dominus deus omnipotens unus in essencia trinus in personis oppressorum est primum et ultimum refugium</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Quia dominus deus omnipotens unus in essentia trinus in personis oppressorum est primum et ultimum refugium</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">hanc appellacionem offero Ihesu Christo domino iudici iustissimo qui noscit protegit et iudicat manifestat et premiat indefectibiliter cuiuslibet hominis iustam causam</explicit>
                            <listBibl>
                                <head>Edition</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>Palacký</abbr>, 464–466 Nr. 49;</bibl>
                                <bibl xml:id="gbv_246387300">
                                    <author>V. Novotný</author>, Mistra Jana Husi korespondence a dokumenty, Prag 1920 (Sbírka pramenů českého hnutí náboženského ve XIV. a XV. století 14 = Spisy M. Jana Husi 9), 129–133 Nr. 46 (Hs. genannt).</bibl>
                            </listBibl>
                            <listBibl>
                                <head>Literatur</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>Flajšhans <hi rend="normal">Činnost</hi>
                                    </abbr>, 22, 114f. Nr. LIX (jeweils Hs. genannt);</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Bartoš <hi rend="normal">Činnost Hus</hi>
                                    </abbr>, 127 Nr. 34;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Bartoš/Spunar</abbr>, 203 Nr. 185;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Tříška <hi rend="normal">Repertorium</hi>
                                    </abbr>, 258;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Milde <hi rend="normal">Wirkung</hi>
                                    </abbr>, 82 (Hs. genannt).</bibl>
                            </listBibl>
                        </msItem>
                        <msItem n="9">
                            <locus from="354v">354va–b</locus>
                            <title>De divisione corporis iuris<note> (pars II, s. oben, 352va–b)</note>
                            </title>
                            <note> – <locus from="355r" to="355v">355r–v</locus> leer.</note>
                        </msItem>
                    </msContents>
                    <physDesc>
                        <objectDesc form="codex">
                            <supportDesc material="chart">
                                <support>
                                    <p>
                                        <material>Papier</material>
                                    </p>
                                    <p>Wasserzeichen: <watermark>Mohrenkopf mit Stirnband, ein Schlaufenende</watermark>: <bibl>
                                            <abbr>WZIS</abbr>
                                            <ref type="wzis" cRef="DE2610-PO-200063">DE2610-PO-200063</ref>
                                        </bibl> (<date>1410</date>). </p>
                                </support>
                                <extent>
                                    <measure type="leavesCount" quantity="12">12 Bl.</measure>
                                    <dimensions type="leaf" unit="cm">
                                        <height quantity="21">21</height>
                                        <width quantity="14.5">14,5</width>
                                    </dimensions>
                                </extent>
                                <condition>
                                    <p>Bl. 355 wurde nachträglich bei der Bindung hinzugesetzt und gehört eigentlich zu Teil I.3. </p>
                                </condition>
                            </supportDesc>
                            <layoutDesc>
                                <layout columns="2" writtenLines="34 38" ruledLines="0">
                                    <p>
                                        <dimensions type="written" unit="cm">
                                            <height quantity="18">17,5–18</height>
                                            <width quantity="12">12</width>
                                        </dimensions>, zweispaltig (die innere Spalte meist 6 cm, die äußere meist 5,5 cm breit), 34–38 Zeilen. 
								</p>
                                </layout>
                            </layoutDesc>
                        </objectDesc>
                        <handDesc hands="1">
                            <handNote script="cursrecent" medium="ink" scope="sole">
                                <p>
                                    <index indexName="nasa">
                                        <term>Schriftarten</term>
                                        <index>
                                            <term>Gotische Schriften</term>
                                            <index>
                                                <term>jüngere gotische Kursive</term>
                                            </index>
                                        </index>
                                    </index>Jüngere gotische Kursive von einer Hand.</p>
                            </handNote>
                        </handDesc>
                        <decoDesc>
                            <p>Keinerlei Buchschmuck, Raum für Lombarden ausgespart.</p>
                        </decoDesc>
                    </physDesc>
                </msPart>
            </msDesc>
        </body>
    </text>
</TEI>