<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" xml:lang="de" xml:id="HAB_mss_712-helmst_tei-msDesc_Lesser">
    <teiHeader>
        <fileDesc>
            <titleStmt>
                <title>Beschreibung von Cod. Guelf. 712 Helmst. (geplant: Die mittelalterlichen Helmstedter Handschriften der Herzog August Bibliothek. Teil V: Cod. Guelf. 616 bis 927 Helmst., beschrieben von Bertram Lesser.)</title>
                <respStmt>
                    <resp>Beschrieben von </resp>
                    <name type="person">Bertram Lesser</name>
                </respStmt>
                <funder>Gefördert durch die <orgName key="DFG">Deutsche Forschungsgemeinschaft</orgName> im Rahmen des Programms "Erschließung und Digitalisierung handschriftlicher und gedruckter Überlieferung"</funder>
            </titleStmt>
            <editionStmt>
                <edition>Elektronische Ausgabe nach TEI P5</edition>
                <respStmt>
                    <resp>TEI-P5 konforme Kodierung durch </resp>
                    <name type="person">Bertram Lesser</name>
                    <name type="org">Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel</name>
                </respStmt>
            </editionStmt>
            <publicationStmt>
                <publisher>
                    <name type="org">Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel</name>
                    <ptr target="http://www.hab.de"/>
                </publisher>
                <date type="issued" when="2020-11-16"/>
                <date type="digitised" when="2021-03-09"/>
                <distributor>Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel</distributor>
                <availability status="restricted">
                    <licence target="http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/de/">
                        <p>Dieses Dokument steht unter einer Creative Commons Namensnennung-Weitergabe unter gleichen Bedingungen 3.0 Deutschland Lizenz (CC BY-SA).</p>
                        <p>Für die Nutzung weiterer Daten wie Digitalisaten gelten gegebenenfalls andere Lizenzen. Vgl. die <ref target="http://diglib.hab.de/?link=012">Nutzungshinweise</ref> der Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel.</p>
                    </licence>
                </availability>
                <pubPlace>
                    <ptr type="purl" target="http://diglib.hab.de/mss/712-helmst/start.htm"/>
                    <ptr type="thumbnailForPresentations" target="http://diglib.hab.de/mss/712-helmst/thumbs/00001.jpg"/>
                </pubPlace>
				<!--<idno type="URN">urn:nbn:de:</idno>-->
            </publicationStmt>
            <sourceDesc>
                <p>Neu katalogisiert durch <name type="person">Bertram Lesser</name>.</p>
            </sourceDesc>
        </fileDesc>
        <encodingDesc>
            <projectDesc>
                <p>Beschreibung erstellt im Rahmen des Projektes <name type="project" subtype="cataloguing">Katalogisierung der mittelalterlichen Helmstedter Handschriften <name type="project" subtype="part">Teil IV</name>
                    </name>.</p>
            </projectDesc>
        </encodingDesc>
        <profileDesc>
            <textClass>
                <keywords scheme="#gnd">
                    <term xml:lang="de"/>
                </keywords>
            </textClass>
        </profileDesc>
		<!--
		<revisionDesc>
			<change who="" when=""></change>
		</revisionDesc>
		-->
    </teiHeader>
    <text>
        <body>
            <msDesc xml:id="mss_712-helmst_tei-msDesc_Lesser" xml:lang="de">
                <msIdentifier>
                    <settlement>Wolfenbüttel</settlement>
                    <repository rend="HAB">Herzog August Bibliothek</repository>
                    <collection>Helmstedter Handschriften</collection>
                    <idno sortKey="wf_hab_helmst-0712">Cod. Guelf. 712 Helmst.</idno>
                    <altIdentifier type="catalog">
                        <collection>Heinemann-Nr.</collection>
                        <idno sortKey="heinemann-0776">776</idno>
                    </altIdentifier>
                </msIdentifier>
                <head>
                    <title>Arnoldus Cancrinus. Jacobus de Paradiso. Matthaeus de Cracovia. Henricus de Frimaria</title>
                    <origPlace>
                        <placeName type="settlement">Oldenstadt</placeName>, Benediktinerkloster St. Johannes</origPlace>
                    <origDate notBefore="1510" notAfter="1515">1510–1515</origDate>
                </head>
                <msContents>
                    <textLang mainLang="la"/>
                    <msItem n="1">
                        <locus from="Ir">Ir</locus>
                        <author cert="medium" ref="#theodericus_monachus">Theodericus monachus</author>
                        <title>Versus in tractatum de officiis et statu ecclesiasticorum Jacobi de Paradiso</title>
                        <rubric xml:lang="la">Hexastichon in librum domini Iacobi Carthusiensis</rubric>
                        <quote type="incipit" xml:lang="la">
                            <lg>
                                <l>Qui divas aras attonso vertice Cristum</l>
                                <l>Dabantes colitis vos notat iste liber</l>
                            </lg>
                        </quote>
                        <quote type="explicit" xml:lang="la">
                            <lg>
                                <l>Ergo sacerdotes ut sitis nomine vero</l>
                                <l>Que docet implentes sepe legatis eum.</l>
                            </lg>
                        </quote>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Qui duas aras attonso vertice Christum | Dabantes colitis vos notat iste liber</term>
                        </index>
                        <note>Ungedruckt, fehlt in den Repertorien. Zum vermutlichen Verf. vgl. bei <ref type="mss" cRef="703-helmst">Cod. Guelf. 703 Helmst.</ref>, 176r. </note>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Jacobus de Paradiso</term>
                            <index>
                                <term>De officiis et statu ecclesiasticorum</term>
                                <index>
                                    <term>Versus</term>
                                </index>
                            </index>
                        </index>
                    </msItem>
                    <msItem n="2">
                        <locus from="Ir">Ir</locus>
                        <author ref="#arnoldus_cancrinus">Arnoldus Cancrinus</author>
                        <title>Epistula ad Heynonem Gottschalk abbatem de operibus Jacobi de Paradiso</title>
                        <incipit xml:lang="la">Reverende pater et domine Abbas preceptor semper observande. Cappellanus meus (uti percipio) minus bene intellexit reverendam paternitatem vestram</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Reverende pater et domine abbas praeceptor semper observande. Cappellanus meus (uti percipio) minus bene intellexit reverendam paternitatem vestram</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">in dies paratus sum morem gerere. Valete. Frater Arnoldus Misiensis Episcopus etc</explicit>
                        <note>Der Augustinereremit Arnoldus Cancrinus war 1512–1524 Weihbischof von Hildesheim und als solcher Titularbischof von Missene, vgl. <listBibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Eubel</abbr> 3, 367;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Zumkeller</abbr>, 66f. Nr. 119.</bibl>
                            </listBibl> Ein ähnlich eingeleiteter Brief Arnolds an den Abt des Hildesheimer Michaelsklosters vgl. in: <bibl>
                                <author>R. Doebner</author>, Aktenstücke zur Geschichte der Vita Bennonis Misnensis, in: Neues Archiv für sächsische Geschichte und Alterthumskunde 7 (1886), 131–144, hier 142 Nr. XIII.</bibl>
                        </note>
                        <listBibl>
                            <head>Druck (unvollständig und fehlerhaft)</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Heinemann</abbr> Nr. 776;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Fijałek</abbr> 2, 167f. (aus dem vorigen);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Tatarzyński</abbr>, 93.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="3">
                        <locus from="Iv">Iv</locus>
                        <title>Tabula</title>
                        <incipit xml:lang="la">Continentur in isto volumine: Iacobus Carthusiensis de ecclesiasticis personis. Idem de interdicto. Idem de veritate loquenda vel tacenda</incipit>
                        <explicit xml:lang="la">XVI sermones beati Bernhardi abbatis. Dyalogus Mathei Cracoviensis de racione et consciencia super celebracione etc. Tractatus de instinctibus Hinrici de Vrimaria</explicit>
                        <note>Von der Hand des Oldenstädter Abtes <rs type="person" ref="#heyno_gottschalk">Heyno Gottschalk</rs> hinzugefügt.</note>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Tatarzyński</abbr>, 93.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="4">
                        <locus from="1r" to="134r">1r–134r</locus>
                        <author ref="#jacobus_de_paradiso">Jacobus de Paradiso</author>
                        <title>De officiis et statu ecclesiasticorum</title>
                        <rubric xml:lang="la">Tractatus de ecclesiasticis personis editus per venerabilem doctorem Iacobum Cartusiensem</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Iosias sanctus rex Iuda divine legis ferventissimus emulator</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Iosias sanctus rex Iuda divinae legis ferventissimus aemulator</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">deum a quo cuncta bona procedunt una mecum glorificet. Cui laus et gloria semper sit in secula Amen</explicit>
                        <filiation>Auch in <ref type="mss" cRef="153-helmst">Cod. Guelf. 153 Helmst.</ref>, 49ra-101vb; <ref type="mss" cRef="440-helmst">440 Helmst.</ref>, 180ra–237rb; <ref type="mss" cRef="561-helmst">561 Helmst.</ref>, 107r–194r; <ref type="mss" cRef="33-5-aug-2f">33.5 Aug. 2°</ref>, 75va–151ra; <ref type="mss" cRef="83-26-aug-2f">83.26 Aug. 2°</ref>, 71ra–136ra. Ein Auszug im handschriftlichen, separat foliierten Teil des aus dem <rs type="corporate" ref="#woeltingerode_kloster_zisterzienserinnen">Zisterzienserinnenkloster Wöltingerode</rs> stammenden Mischbandes <ref type="inkunabeln" cRef="e-127-4f-helmst">E 127 4° Helmst.</ref>, 14r–15r.</filiation>
                        <listBibl>
                            <head>Druck (unzulänglich)</head>
                            <bibl xml:id="opac_151317771">
                                <editor>J. F. M. Lydius</editor>, Aura purior, hoc est: M. Wesseli Gansfortii … opera omnia …, Amsterdam 1617, Appendix, 33–62.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Fijałek</abbr> 2, 235–249;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Bloomfield</abbr> 2817;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Meier <hi rend="normal">Werke</hi>
                                </abbr>, 37–39 Nr. 39 (38 Hs. genannt);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Mertens</abbr>, 279 Nr. 39;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Rep. font.</abbr> 6, 124;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Porębski <hi rend="normal">Opuscula</hi>
                                </abbr>, 67–69 Nr. 61 (68 Hs. genannt);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>
                                    <hi rend="sup">2</hi>VL</abbr> 4, 478–487, hier 482;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Porębski <hi rend="normal">Poglądy</hi>
                                </abbr>, 74 Nr. 32;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Tatarzyński</abbr>, 93 Nr. 1;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Tatarzyński <hi rend="normal">Dzieła</hi>
                                </abbr>, 193f. (194 Hs. genannt);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>CALMA</abbr> 7, 61 Nr. 34.</bibl>
                        </listBibl>
                        <note> – <locus from="134v">134v</locus> leer, <locus from="135r">135r</locus> nachträglicher Verweis auf den Folgetext: <quote xml:lang="la">De interdicto</quote>, <locus from="135v">135v</locus> leer. </note>
                    </msItem>
                    <msItem n="5">
                        <locus from="136r" to="139v">136r–139v</locus>
                        <author ref="#jacobus_de_paradiso">Jacobus de Paradiso</author>
                        <title>De modo servandi interdictum</title>
                        <rubric xml:lang="la">Sequitur tractatus domini doctoris Iacobi Cartusiensis de interdicto</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Ad amputandum errores et ad scandala submovenda ad consulendumque fastidiosis lectoribus simulque ad subveniendum religiosis contemplativis ut laciora eis pateant tempora ad vacandum</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Ad amputandum errores et ad scandala submovenda ad consulendumque fastidiosis lectoribus simulque ad subveniendum religiosis contemplativis ut latiora eis pateant tempora ad vacandum</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">res venit ad eum casum quo id fieri potuit secundum doctores predictos. Hec dicta sunt sine preiudicio melius sencientis</explicit>
                        <finalRubric xml:lang="la">Explicit tractatus de interdicto</finalRubric>
                        <note>Zahlreiche Marginalien von <rs type="person" ref="#heyno_gottschalk">Heyno Gottschalk</rs>, z. B. unter dem Text: <quote xml:lang="la">Collecta omnia ex dictis Johannis Calderini decretorum doctoris famosi.</quote> (vgl. u. a. in <ref type="mss" cRef="396-helmst">Cod. Guelf. 396 Helmst.</ref>, 96ra–121vb, so auch <bibl>
                                <abbr>Mertens</abbr>, 44</bibl>).</note>
                        <filiation>Auch in <ref type="mss" cRef="30-1-aug-2f">Cod. Guelf. 30.1 Aug. 2°</ref>, 154ra–157va; ein Auszug in <ref type="mss" cRef="67-1-aug-2f">Cod. Guelf. 67.1 Aug. 2°</ref>, 287ra–vb.</filiation>
                        <note>Ungedruckt. </note>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Fijałek</abbr> 2, 230f. (Hs. genannt);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Meier <hi rend="normal">Werke</hi>
                                </abbr>, 12f. Nr. 1 (13 Hs. genannt);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Mertens</abbr>, 44, 65;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Porębski <hi rend="normal">Opuscula</hi>
                                </abbr>, 65 Nr. 52 (Hs. genannt);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Tatarzyński</abbr>, 93 Nr. 2;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Tatarzyński <hi rend="normal">Dzieła</hi>
                                </abbr>, 215 (Hs. genannt).</bibl>
                        </listBibl>
                        <note> – <locus from="140r" to="140v">140r–v</locus> leer. </note>
                    </msItem>
                    <msItem n="6">
                        <locus from="141r">141r</locus>
                        <author cert="medium" ref="#theodericus_monachus">Theodericus monachus</author>
                        <title>Versus in tractatum de veritate dicenda vel tacenda Jacobi de Paradiso</title>
                        <rubric xml:lang="la">In tractatu de veritate loquenda vel tacenda tetrastichon</rubric>
                        <quote type="incipit" xml:lang="la">
                            <lg>
                                <l>Quando loqui verum debes et quando tacere</l>
                                <l>Lector ut agnoscas hec monumenta legas</l>
                            </lg>
                        </quote>
                        <quote type="explicit" xml:lang="la">
                            <lg>
                                <l>Obscuras mentes lumine veridico.</l>
                            </lg>
                        </quote>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Quando loqui verum debes et quando tacere | Lector ut agnoscas haec monumenta legas</term>
                        </index>
                        <note>Der Text fehlt in den Repertorien. Zum vermutlichen Verf. vgl. oben, Ir. </note>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Tatarzyński</abbr>, 94.</bibl>
                        </listBibl>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Jacobus de Paradiso</term>
                            <index>
                                <term>De veritate dicenda vel tacenda</term>
                                <index>
                                    <term>Versus</term>
                                </index>
                            </index>
                        </index>
                    </msItem>
                    <msItem n="7">
                        <locus from="141v" to="166v">141v–166v</locus>
                        <author ref="#jacobus_de_paradiso">Jacobus de Paradiso</author>
                        <title>De veritate dicenda vel tacenda</title>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="141v">141v</locus>
                            <rubric xml:lang="la">Capittula tractatuli de veritate dicenda</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Veritatis diffinicio. Capittulum primum. Confessio fidei quando necessaria et quando non proposicio prima. Capitulum II</incipit>
                            <explicit xml:lang="la">De veritate dicenda visitatoribus proposicio decima. Capitulum XI</explicit>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="142r" to="166v">142r–166v</locus>
                            <title type="sub">Textus</title>
                            <incipit xml:lang="la">
                                <w>
                                    <supplied>S</supplied>epenumero</w> pulsatus a meipso et ab aliis incitatus volvebam in mente mea dubitans an quilibet sciens aliquam veritatem seu aliquid esse verum</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Sapenumero pulsatus a meipso et ab aliis incitatus volvebam in mente mea dubitans an quilibet sciens aliquam veritatem seu aliquid esse verum</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">pro quo non aliam quam caritatis mercedem michi opto reportare a lectore meis scriptis grato Amen</explicit>
                            <finalRubric xml:lang="la">Explicit tractatus domini doctoris lacobi Carthusiensis de veritate dicenda cuius proposiciones sunt X. Deo gracias</finalRubric>
                        </msItem>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>
                                <abbr>GW</abbr>
                                <ref target="https://gesamtkatalogderwiegendrucke.de/docs/M10890.htm">M10890</ref>, <ref target="https://doi.org/10.3931/e-rara-14518">1r–20v</ref>.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Fijałek</abbr> 2, 270f. (Hs. genannt);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Meier <hi rend="normal">Werke</hi>
                                </abbr>, 60 Nr. 72 (Hs. genannt);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Mertens</abbr>, 37, 76, 283 Nr. 72;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Porębski <hi rend="normal">Opuscula</hi>
                                </abbr>, 83f. Nr. 93 (84 Hs. genannt);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Tatarzyński</abbr>, 94 Nr. 3;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Tatarzyński <hi rend="normal">Dzieła</hi>
                                </abbr>, 190 (Hs. genannt);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>CALMA</abbr> 7, 62 Nr. 52.</bibl>
                        </listBibl>
                        <note> – <locus from="167r">167r</locus> nachträglicher Verweis auf den Folgetext: <quote xml:lang="la">De refrenacione passionum ire</quote>, <locus from="167v">167v</locus> leer. </note>
                    </msItem>
                    <msItem n="8">
                        <locus from="168r" to="186v">168r–186v</locus>
                        <author ref="#jacobus_de_paradiso">Jacobus de Paradiso</author>
                        <title>De causis multarum passionum</title>
                        <rubric xml:lang="la">Tractatus Iacobi Cartusiensis doctoris sacre theologie de refrenatione passionum ire. Capitulum primum</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">
                            <w>
                                <supplied>C</supplied>um</w> effrenatam numerositatem humanarum passionum contra rectum racionis iudicium sedule militantium vigilanti oculo recenserem</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Cum effrenatam numerositatem humanarum passionum contra rectum rationis iudicium sedule militantium vigilanti oculo recenserem</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">ut pariter sanati ad supremum omnium salvatorem recto itinere pergamus lhesum Christum per secula benedictum Amen</explicit>
                        <finalRubric xml:lang="la">Finis</finalRubric>
                        <filiation>Auch in <ref type="mss" cRef="83-26-aug-2f">Cod. Guelf. 83.26 Aug. 2°</ref>, 156vb–168vb.</filiation>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl xml:id="gbv_240506480">R. P. Bernardi Pezii Benedictini et Bibliothecarii Mellicensis Bibliotheca Ascetica Antiquo-Nova …, Tomus VII, Ratisbonæ 1725, 389–444.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Fijałek</abbr> 2, 267f.;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Meier <hi rend="normal">Werke</hi>
                                </abbr>, 22f. Nr. 17 (23 Hs. genannt);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Mertens</abbr>, 40, 160;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Porębski <hi rend="normal">Opuscula</hi>
                                </abbr>, 48f. Nr. 23 (49 Hs. genannt);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Tatarzyński</abbr>, 94 Nr. 4;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Tatarzyński <hi rend="normal">Dzieła</hi>
                                </abbr>, 206f. (Hs. genannt);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>CALMA</abbr> 7, 60 Nr. 14.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="9">
                        <locus from="187r">187r</locus>
                        <author cert="medium" ref="#theodericus_monachus">Theodericus monachus</author>
                        <title>Versus in tractatum de contemptu mundi Jacobi de Paradiso</title>
                        <rubric xml:lang="la">De contemptu mundi. Distichon in sequens opus</rubric>
                        <quote xml:lang="la">
                            <lg>
                                <l>Quisquis amore pio falsum vult vincere amorem</l>
                                <l>Que docet iste liber sedulus inspiciat.</l>
                            </lg>
                        </quote>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Quisquis amore pio falsum vult vincere amorem</term>
                        </index>
                        <note>Der Text fehlt in den Repertorien. Zum vermutlichen Verf. vgl. oben, Ir. </note>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Tatarzyński</abbr>, 94.</bibl>
                        </listBibl>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Jacobus de Paradiso</term>
                            <index>
                                <term>De contemptu mundi</term>
                                <index>
                                    <term>Versus</term>
                                </index>
                            </index>
                        </index>
                        <note> – <locus from="187v">187v</locus> leer. </note>
                    </msItem>
                    <msItem n="10">
                        <locus from="188r" to="225r">188r–225r</locus>
                        <author ref="#jacobus_de_paradiso">Jacobus de Paradiso</author>
                        <title>De contemptu mundi</title>
                        <rubric xml:lang="la">Tractatus lacobi doctoris sacre theologie ordinis Carthusiensis de mundi contemptu vel de conflictu inter divinum et humanum amorem</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Non incassum discipulus ille quem diligebat lesus in cena super pectus eius recubuit Iohannes filius Zebedei</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Non incassum discipulus ille quem diligebat lesus in coena super pectus eius recubuit Iohannes filius Zebedaei</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">
                            <ref type="biblical" cRef="Lc_12,49">Ignem veni mittere in terram et quid volo nisi ut ardeat?</ref> Quod nobis prestare dignetur ipse qui hoc dixit lhesus per secula benedictus Amen</explicit>
                        <note>Ungedruckt. </note>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Fijałek</abbr> 2, 277;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Meier <hi rend="normal">Werke</hi>
                                </abbr>, 45f. Nr. 49 (45 Hs. genannt);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Mertens</abbr>, 42, 280 Nr. 49;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Bloomfield</abbr> 3277;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Porębski <hi rend="normal">Opuscula</hi>
                                </abbr>, 53f. Nr. 35 (54 Hs. genannt);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Porębski <hi rend="normal">Poglądy</hi>
                                </abbr>, 72 Nr. 22;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Tatarzyński</abbr>, 94f. Nr. 5;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Tatarzyński <hi rend="normal">Dzieła</hi>
                                </abbr>, 214 (Hs. genannt);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>CALMA</abbr> 7, 60 Nr. 22.</bibl>
                        </listBibl>
                        <note> – <locus from="225v">225v</locus> leer, <locus from="226r">226r</locus> ist der Text von 225r irrtümlich wiederholt und marginal von <rs type="person" ref="#heyno_gottschalk">Heyno Gottschalk</rs> mit <quote xml:lang="la">vacat</quote> gekennzeichnet, <locus from="226v" to="227r">226v–227r</locus> leer. </note>
                    </msItem>
                    <msItem n="11">
                        <locus from="227v" to="268r">227v–268r</locus>
                        <author ref="#jacobus_de_paradiso">Jacobus de Paradiso</author>
                        <title>De theologia mystica</title>
                        <rubric xml:lang="la">Tractatus venerabilis patris Iacobi lutterbock ordinis Carthusiensis de mystica theologia. Qui sequitur post tractatum qui inscribitur de actionibus humanis</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Visis iam dictis de actionibus humanis quantum ad bonitatem et maliciam non incassum videor michi expedire aliqua annectenda de theologia mystica</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Visis iam dictis de actionibus humanis quantum ad bonitatem et malitiam non incassum videor mihi expedire aliqua annectenda de theologia mystica</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">cum quibus me comitem spondeo aures parans ad audiendum quam suavis est dominus lhesus Christus qui est super omnia deus benedictus in secula Amen</explicit>
                        <note>Die Rubrik verweist wie in <ref type="mss" cRef="712-helmst">Cod. Guelf. 712 Helmst.</ref> auf den engen inhaltlichen Zusammenhang des Textes mit Jacobus' Werk "De actionibus humanis", das sich allerdings in keinem der acht zur Reihe gehörenden Bände, sondern in <ref type="mss" cRef="309-helmst">Cod. Guelf. 309 Helmst.</ref>, 186ra–212rb, findet. </note>
                        <filiation>Zu Parallelüberlieferung, Edition und Literatur (wo diese Hs. mit Ausnahme von <bibl>
                                <abbr>Tatarzyński</abbr>, 95 Nr. 6</bibl> stets fehlt) vgl. bei <ref type="mss" cRef="666-helmst">Cod. Guelf. 666 Helmst.</ref>, 200r–205v. </filiation>
                        <note> – <locus from="268v" to="270v">268v–270v</locus> leer. </note>
                    </msItem>
                    <msItem n="12">
                        <locus from="271r" to="287v">271r–287v</locus>
                        <author ref="#bernardus_claraevallensis">Bernardus Claraevallensis</author>
                        <title>Sermones de diversis<note> (partim, cum sermonibus sententiisque aliunde adscitis)</note>
                        </title>
                        <rubric xml:lang="la">Incipiunt sermones beati Bernhardi abbatis diversi. Et primus est de eo quod quatuor debemus solvere deo bono</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">In via estis fratres que ducit ad vitam in via recta et impolluta que ducit ad sanctam civitatem Iherusalem</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">In via estis fratres quae ducit ad vitam in via recta et impolluta quae ducit ad sanctam civitatem Hierusalem</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">pro eorundem emendacione sufficiant quos deus et nos omnes similiter emendare dignetur qui vivit et regnat per omnia secula benedictus deus Amen</explicit>
                        <finalRubric xml:lang="la">Expliciunt sermones breves sed utilissimi ad religiosos sancti Bernardi abbatis quamvis tamen quatuor ultimi sermones eius esse non videntur</finalRubric>
                        <note>Die Sammlung enthält als <quote type="rubric" xml:lang="la">sermo primus</quote> – <quote type="rubric" xml:lang="la">sermo nonus</quote> die authentischen Sermones de diversis Nr. 22, 28, 5, 27, 4, 111, 31, 6 und 19 sowie als <quote type="rubric" xml:lang="la">sermo undecimus</quote> den authentischen Sermo de diversis Nr. 35 (= sermo ad abbates).</note>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>
                                <abbr>PL</abbr> 183, 595C–600B, 616C–620A, 554B–556D, 612B–616C, 551D–554A, 736C–739D, 623C–624D, 556D–558C, 589C–592B und 634B–637D;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Bernardi opera</abbr> 6/1, 170–178, 204–209, 98–104, 198–203, 94–97, 385–389, 216–218, 105–107, 161–165 und 5, 288–293.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Schneyer</abbr> 1, 442–457 Nr. 153, 159, 136, 158, 135, 241, 162, 137, 150, 166;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>CALMA</abbr> 2, 308 Nr. 14.</bibl>
                        </listBibl>
                        <note>Folgende Stücke sind hinzugefügt: </note>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="281v">281v</locus>
                            <rubric xml:lang="la">Sermo decimus de eo quod debemus deo timorem et amorem</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Contra quatuor dei debemus duo. Quatuor sunt in deo: Potencia et sapiencia charitas et veritas vel eternitas quod unum est</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Contra quattuor dei debemus duo. Quattuor sunt in deo: Potentia et sapientia caritas et veritas vel aeternitas quod unum est</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">sapiencia quotidie minoratur et pene deficit sciencia vero multiplicatur et propagatur et crescit</explicit>
                            <note>Das Stück ist zusammengesetzt aus Bernardus Claraevallensis: Sententiarum series III Nr. 67, 55, 56. </note>
                            <listBibl>
                                <head>Edition</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>Bernardi opera</abbr> 6/2, 100f. und 97.</bibl>
                            </listBibl>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#bernardus_claraevallensis">Bernardus Claraevallensis</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Sententiae (Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="283r" to="284v">283r–284v</locus>
                            <rubric xml:lang="la">Sermo duodecimus de regis filio captivato et ab hostibus liberato</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Rex dives et prepositus seu prepotens deus omnipotens filium sibi fecit hominem quem creavit</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Rex dives et praepositus seu praepotens deus omnipotens filium sibi fecit hominem quem creavit</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">trepidus est et pusillanimis in adversis postremo enim providus est et eruditus et perfectus in regno charitatis Amen</explicit>
                            <note>Das Stück besteht aus Bernardus Claraevallensis: Parabolae 1.</note>
                            <listBibl>
                                <head>Edition</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>Bernardi opera</abbr> 6/2, 261–267.</bibl>
                            </listBibl>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#bernardus_claraevallensis">Bernardus Claraevallensis</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Parabolae (Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="284v" to="285r">284v–285r</locus>
                            <rubric xml:lang="la">Sermo terciusdecimus ex sentenciis magistri Hugonis</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Quatuor sunt quorum in hac vita deservimus obsequiis: Caro mundus dyabolus deus. Carni militamus gule illecebris serviendo</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Quattuor sunt quorum in hac vita deservimus obsequiis: Caro mundus diabolus deus. Carni militamus gulae illecebris serviendo</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">et dicitur timor nocturnus. Hii sunt latrones Syrie a quibus nos preservet dominus benedictus Amen</explicit>
                            <note>Das Stück ist zusammengesetzt aus Bernardus Claraevallensis: Sententiarum series II Nr. 2, 7, 9, 17, 28, 29, 108, 109, 14, 15, 71 und 163.</note>
                            <listBibl>
                                <head>Edition</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>Bernardi opera</abbr> 6/2, 23, 25, 28f., 32, 44f., 27f., 39 und 54f.</bibl>
                            </listBibl>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#bernardus_claraevallensis">Bernardus Claraevallensis</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Sententiae (Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="285r" to="286r">285r–286r</locus>
                            <author ref="#basilius_caesariensis">Basilius Caesariensis</author>
                            <title>Admonitio ad monachos sive sermo XII de ascetica disciplina</title>
                            <rubric xml:lang="la">Sermo quartusdecimus in quibus se quotidie speculari indefesse debet succincte docens scilicet regis eterni servus</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Stude monache diligenter ne pecces ut non cohabitantem tibi deum ad iniuriam provoces eumque ab anima tua removeas</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Stude monache diligenter ne pecces ut non cohabitantem tibi deum ad iniuriam provoces eumque ab anima tua removeas</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">cum quibus inveniri studeamus ac festinemus per graciam domini nostri Iesu Christi cui est honor et gloria in secula seculorum Amen</explicit>
                            <listBibl>
                                <head>Edition</head>
                                <bibl>
                                    <author>A. Wilmart</author>, Le discours de saint Basile sur l’ascèse en latin, in: Revue Bénédictine 27 (1910), 226–233, hier 228–231.</bibl>
                            </listBibl>
                            <listBibl>
                                <head>Literatur</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>CPG</abbr> 2890.</bibl>
                            </listBibl>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="286r" to="287v">286r–287v</locus>
                            <rubric xml:lang="la">Sermo quintusdecimus ad religiosos de sapiencia et discrecione et recta intencione et ceteris aliis virtutibus</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Monachus si indesinenter contemplaretur requiem quam sperat aut tormenta que timet eciam si vermibus plena esset cella sua usque ad collum</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Monachus si indesinenter contemplaretur requiem quam sperat aut tormenta quae timet etiam si vermibus plena esset cella sua usque ad collum</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">ad parvum tempus proficiunt. Que autem parvi temporis sunt noxia magis quam utilia erunt Amen</explicit>
                            <note>Ebenfalls keine genuine Predigt, sondern eine Collage aus zahlreichen, z. T. nur einen Satz umfassenden autoritativen Sentenzen zum Mönchsleben, u. a. zu Beginn entnommen aus Vitas patrum III, cap. 107, 114, 115, 123 und 126 (Druck: <bibl>
                                    <abbr>PL</abbr> 73, 780D–781A, 781D–782A, 783D und 784C</bibl>). Der zitierte Schluss stammt aus Smaragdus Sancti Michaelis: Diadema monachorum, cap. 83 (Druck: <bibl>
                                    <abbr>PL</abbr> 102, 676D</bibl>).</note>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Vitas patrum</term>
                                <index>
                                    <term>Liber III</term>
                                    <index>
                                        <term>Verba seniorum  (Ausz.)</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </index>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#smaragdus_sancti_michaelis">Smaragdus Sancti Michaelis</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Diadema monachorum</term>
                                    <index>
                                        <term>(Ausz.)</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="287v">287v</locus>
                            <rubric xml:lang="la">Sermo sextusdecimus et ultimus de cognicione religiosorum bonorum et malorum brevis in verbis sed satis notabilis</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Circa materiam de malis religiosis in quibus extinctus est fervor devocionis nota quod religiosus tepidus vel vanus est lamentabilis</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Circa materiam de malis religiosis in quibus extinctus est fervor devotionis nota quod religiosus tepidus vel vanus est lamentabilis</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">malis sunt permixta. Hec pauca de multis eorum moribus malis pro  eorundem emendacione sufficiant quos deus et nos omnes similiter emendare dignetur qui vivit et regnat per omnia secula benedictus deus Amen</explicit>
                            <note>Aus Heinrich Seuse: Horologium sapientiae aeternae lib. II cap. 6. </note>
                            <filiation>Mit identischem Initium und Explicit auch in <ref type="altMs">München, BSB, Clm 7660</ref>, 216r (<bibl>
                                    <abbr>Seuse <hi rend="normal">Horologium</hi>
                                    </abbr>, 231 Nr. 19</bibl>). </filiation>
                            <listBibl>
                                <head>Edition</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>Seuse <hi rend="normal">Horologium</hi>
                                    </abbr>, 588f.</bibl>
                            </listBibl>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#heinrich_seuse">Heinrich Seuse</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Horologium sapientiae aeternae (Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <note> – <locus from="288r" to="292v">288r–292v</locus> leer. </note>
                    </msItem>
                    <msItem n="13">
                        <locus from="293r" to="307r">293r–307r</locus>
                        <author ref="#matthaeus_de_cracovia">Matthaeus de Cracovia</author>
                        <title>Dialogus rationis et conscientiae de crebra communione</title>
                        <rubric xml:lang="la">Incipit dialogus racionis et consciencie an expediat vel debeat quis raro vel frequencius celebrare vel communicare nuper editus per magistrum Matheum de Cracovia sacre theologie professoris. Incipit prologus</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">
                            <w>
                                <supplied>M</supplied>ultorum</w> tam clericorum quam laycorum querela est non modica occupacio gravis et questio dubiosa quomodo se habere debeant in celebrando vel communicando</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Multorum tam clericorum quam laicorum quaerela est non modica occupatio gravis et quaestio dubiosa quomodo se habere debeant in celebrando vel communicando</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">beatitudinem sempiternam ad quam consequendam pro viatico datum est nobis corpus domini nostri Ihesu Christi qui cum patre et spiritu sancto vivit et regnat in seculorum secula Amen</explicit>
                        <finalRubric xml:lang="la">Explicit exortacio seu dialogus de disceptacione consciencie et racionis de frequenter aut raro celebrando aut communicando editur per venerabilem magistrum Matheum de Crakovia sacre theologie professorem studii Pragensis</finalRubric>
                        <filiation>Auch in <ref type="mss" cRef="152-helmst">Cod. Guelf. 152 Helmst.</ref>, 109ra–116ra; <ref type="mss" cRef="160-helmst">160 Helmst.</ref>, 187rb–196ra; <ref type="mss" cRef="419-helmst">419 Helmst.</ref>, 190rb–201ra; <ref type="mss" cRef="602-helmst">602 Helmst.</ref>, 21r–40r; <ref type="mss" cRef="615-helmst">615 Helmst.</ref>, 141r–150r; <ref type="mss" cRef="38-7-aug-2f">38.7 Aug. 2°</ref>, 291ra–302ra; <ref type="mss" cRef="18-6-aug-4f">18.6 Aug. 4°</ref>, 245r–263r; <ref type="mss" cRef="20-14-aug-4f">20.14 Aug. 4°</ref>, 44r–60r; <ref type="mss" cRef="35-1-aug-4f">35.1 Aug. 4°</ref>, 27r–52v. Einen Auszug vgl. in <ref type="mss" cRef="708-helmst">Cod. Guelf. 708 Helmst.</ref>, 196v–197r.</filiation>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>
                                <abbr>GW</abbr>
                                <ref target="http://gesamtkatalogderwiegendrucke.de/docs/M21753.htm">M21753</ref>;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>M. z Krakowa <hi rend="normal">Opuscula theologica</hi>
                                </abbr>, 367–409 (362 Hs. genannt);</bibl>
                            <bibl xml:id="opac_527955930">
                                <author>H. Beifuss</author>, Der Dialogus rationis et conscientiae des Matthäus von Krakau. Geistesgeschichtliche Einordnung, Interpretation und Textausgabe, Universität Leipzig, Habil.-Schr. 2007, Leipzig 2007, 500–571 (Synopse deutsch-lateinisch).</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Tříška <hi rend="normal">Činnost</hi>
                                </abbr>, 118f. Nr. 1 (Hs. genannt);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Bloomfield</abbr> 3136;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>
                                    <hi rend="sup">2</hi>VL</abbr> 6, 172–182, hier 177f.;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Rep. font.</abbr> 7, 514;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Tatarzyński</abbr>, 95 Nr. 7;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Nuding <hi rend="normal">Matthäus von Krakau</hi>
                                </abbr>, 33–42, 255;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Cardelle de Hartmann</abbr>, 681–684 Nr. R75A.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="14">
                        <locus from="307r" to="321r">307r–321r</locus>
                        <author ref="#matthaeus_de_cracovia">Matthaeus de Cracovia</author>
                        <title>De puritate conscientiae</title>
                        <rubric xml:lang="la">Incipit tractatus magistri Mathei de Cracovia episcopi Wormaciensis de informacione confitencium et puritata consciencie</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Quoniam fundamentum et ianua virtutum omnisque gracie ac spiritualis consolacionis principium est consciencie puritas ac cordis mundicia</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Quoniam fundamentum et ianua virtutum omnisque gratiae ac spiritualis consolationis principium est conscientiae puritas ac cordis munditia</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">et saciabor cum apparuerit gloria tua. Ad quam perducat nos deus qui est benedictus in secula Amen</explicit>
                        <finalRubric xml:lang="la">Et sic est finis huius tractatus magistri Mathei de Kracovia episcopi Wormacensis de informatione confitencium et puritate consciencie etc.</finalRubric>
                        <filiation>Auch in <ref type="mss" cRef="213-helmst">Cod. Guelf. 213 Helmst.</ref>, 67va–79ra; <ref type="mss" cRef="419-helmst">419 Helmst.</ref>, 177ra–190ra; <ref type="mss" cRef="804-helmst">804 Helmst.</ref>, 3r–48r; <ref type="mss" cRef="19-26-6-aug-4f">19.26.6 Aug. 4°</ref>, 227r–246r.</filiation>
                        <listBibl>
                            <head>Edition</head>
                            <bibl>Mateusz z Krakowa Opuscula theologica (s. oben), 248–292 (241 Hs. genannt);</bibl>
                            <bibl>
                                <ptr target="http://www.corpusthomisticum.org/xtb.html"/>
                                <abbr>Busa <hi rend="normal">S. Thomae Aquinatis opera</hi>
                                </abbr>, 577–582.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Tříška <hi rend="normal">Činnost</hi>
                                </abbr>, 119f. Nr. 1 (Hs. genannt);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Bloomfield</abbr> 4945;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>
                                    <hi rend="sup">2</hi>VL</abbr> 6, 172–182, hier 176f.;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Distelbrink</abbr>, 114f. Nr. 92;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Tatarzyński</abbr>, 96 Nr. 8;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Nuding <hi rend="normal">Matthäus von Krakau</hi>
                                </abbr>, 31–33, 255.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="15">
                        <locus from="321v" to="331v">321v–331v</locus>
                        <author ref="#henricus_de_frimaria">Henricus de Frimaria</author>
                        <title>Tractatus de IV instinctibus</title>
                        <rubric xml:lang="la">Incipit tractatus magistri Hinrici de Vrimaria primi de instinctibus</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">
                            <ref type="biblical" cRef="Lc_8,8">Semen cecidit in terram bonam <gap/>
                            </ref>. Licet verbum propositum exponatur per Christum de semine verbi dei potest tamen convenienter exponi tam de semine fluxus gratuiti quam de semine instinctus interioris</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">
                                <ref type="biblical" cRef="Lc_8,8">Semen cecidit</ref>. Licet verbum propositum exponatur per Christum de semine verbi dei potest tamen convenienter exponi tam de semine fluxus gratuiti quam de semine instinctus interioris</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">quam coronam nobis in presenti per suam graciam mereri concedat qui cum patre et spiritu sancto vivit et regnat in secula seculorum Amen</explicit>
                        <finalRubric xml:lang="la">Explicit valde utilis tractatus magistri Henrici de Vrimaria primi de instinctibus. Deo laus et gloria</finalRubric>
                        <filiation>Auch in <ref type="mss" cRef="161-helmst">Cod. Guelf. 161 Helmst.</ref>, 172ra–179vb; <ref type="mss" cRef="76-21-aug-2f">76.21 Aug. 2°</ref>, 189ra–198vb; <ref type="mss" cRef="23-22-aug-4f">23.22 Aug. 4°</ref>, 269r–280r; eine mnd. Übersetzung in <ref type="mss" cRef="1215-helmst">Cod. Guelf. 1215 Helmst.</ref>, 99r–173r. </filiation>
                        <listBibl>
                            <head>Edition</head>
                            <bibl xml:id="opac_039592782">Der Traktat Heinrichs von Friemar über die Unterscheidung der Geister. Lateinisch-mittelhochdeutsche Textausgabe mit Untersuchungen, bearb. von <editor>R. G. Warnock</editor> und <editor>A. Zumkeller</editor>, Würzburg 1977 (Cassiciacum 32), 152–234 (7 Hs. genannt).</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl xml:id="opac_179214438">
                                <author>C. Stroick</author>, Heinrich von Friemar. Leben, Werke, philosophisch-theologische Stellung in der Scholastik, Freiburg 1954 (Freiburger theologische Studien 68), 36f. (Hs. genannt);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Bloomfield</abbr> 5400;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Zumkeller</abbr>, 131–135 Nr. 307 (135 Hs. genannt);</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>
                                    <hi rend="sup">2</hi>VL</abbr> 3, 731f Nr. II.3;</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>CALMA</abbr> 5, 396 Nr. 6.</bibl>
                        </listBibl>
                        <note> – <locus from="331r" to="332v">331r–332v</locus> leer. </note>
                    </msItem>
                </msContents>
                <physDesc>
                    <objectDesc form="codex">
                        <supportDesc material="chart">
                            <support>
                                <p>
                                    <material>Papier</material>
                                </p>
                                <p>Wasserzeichen: <watermark>Krone mit zweikonturigem Bügel mit Perlen, darüber zweikonturiges Kreuz</watermark>: <bibl>
                                        <abbr>WZIS</abbr>
                                        <ref type="wzis" cRef="DE2730-PO-52556">DE2730-PO-52556</ref>
                                    </bibl>, <bibl>
                                        <ref type="wzis" cRef="DE2730-PO-52556">AT3800-PO-52545</ref>
                                    </bibl> (beide <date>1511</date>, beide auch in <ref type="mss" cRef="703-helmst">Cod. Guelf. 703 Helmst.</ref> und <ref type="mss" cRef="870-helmst">870 Helmst.</ref>), <bibl>
                                        <ref type="wzis" cRef="DE4620-PO-52630">DE4620-PO-52630</ref>
                                    </bibl> (<date>1513</date>, ein weiter Typ nicht nachweisbar, dieser auch in <ref type="mss" cRef="703-helmst">Cod. Guelf. 703 Helmst.</ref> und <ref type="mss" cRef="870-helmst">870 Helmst.</ref>). <watermark>Hand mit Fingergliedern und Manschette</watermark> (zwei Typen, nicht nachweisbar). <watermark>Hand mit Fingergliedern und Manschette, darüber vierblättriges Kleeblatt</watermark> (zwei Typen, nicht nachweisbar, beide auch in <ref type="mss" cRef="703-helmst">Cod. Guelf. 703 Helmst.</ref> und <ref type="mss" cRef="870-helmst">870 Helmst.</ref>). <watermark>Buchstabe P, gebrochen, zweikonturig, mit gespaltenem Schaft, Bogenende ohne Dorn</watermark> (nicht nachweisbar). <watermark>Wappenschild Herzogtum Burgund, Schild geviert mit Herzschild, darüber Herzogskrone mit fünf Blattzinken, darüber Kleeblatt</watermark> (nicht nachweisbar). </p>
                            </support>
                            <extent>
                                <measure type="leavesCount" quantity="333">333 Bl.</measure>
                                <dimensions type="leaf" unit="cm">
                                    <height unit="cm" quantity="20.5">20,5</height>
                                    <width unit="cm" quantity="14.5">14,5</width>
                                </dimensions>
                            </extent>
                            <foliation>Bleistiftfoliierung modern: <quote>1</quote>–<quote>332</quote>, vorderes Vorsatzbl. ungez. </foliation>
                            <collation>
                                <formula>IV+1 (9). 6 IV (57). II (61). IV (69). II (73). IV (81). IV+1 (90). 5 IV (130). II (134). III (140). V (150). 4 IV (182). II (186). 10 IV (266). II (270). VI (282). V (292). 3 VI (328). II (332). </formula>
                                <catchwords>Im ersten Teil der Hs. Kustoden in Minuskelbuchstaben auf dem Fußsteg der ersten Rectoseite der Lagen: <hi rend="font-style:italic">b</hi>–<hi rend="font-style:italic">s</hi>.</catchwords>
                            </collation>
                        </supportDesc>
                        <layoutDesc>
                            <layout columns="1" writtenLines="25 49" ruledLines="0">
                                <p>
                                    <dimensions type="written" unit="cm">
                                        <height unit="cm" quantity="16">14,5–16</height>
                                        <width unit="cm" quantity="10">9,5–10</width>
                                    </dimensions>, einspaltig, je nach Hand 25–49 Zeilen.
							</p>
                            </layout>
                        </layoutDesc>
                    </objectDesc>
                    <handDesc hands="6">
                        <summary>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Schriftarten</term>
                                <index>
                                    <term>Gotische Schriften</term>
                                    <index>
                                        <term>Bastarda</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </index> Abwechselnd schlaufenlose bzw. mit offenen und geschlossenen Schlaufen versehene Bastarda von fünf Händen, </summary>
                        <handNote script="bastarda" medium="ink" scope="sole">
                            <p>Hand 1 (Hauptschreiber der vier hier vorliegenden Bände der Reihe): <locus from="1r" to="134r">1r–134r</locus>, <locus from="168r" to="186v">168r–186v</locus>, <locus from="188r" to="226v">188r–226v</locus> und <locus from="227v" to="268r">227v–268r</locus> (vgl. auch in Cod. Guelf. 691 Helmst., 703 Helmst. und 870 Helmst.); </p>
                        </handNote>
                        <handNote script="bastarda" medium="ink" scope="sole">
                            <p>Hand 2: <locus from="141v" to="166v">141v–166v</locus> (auch in <ref type="mss" cRef="703-helmst">Cod. Guelf. 703 Helmst.</ref>, 141v–172v und 178r–186v); </p>
                        </handNote>
                        <handNote script="bastarda" medium="ink" scope="sole">
                            <p>Hand 3: <locus from="271r" to="287v">271r–287v</locus>; </p>
                        </handNote>
                        <handNote script="bastarda" medium="ink" scope="sole">
                            <p>Hand 4: <locus from="293r" to="330v">293r–330v</locus>; </p>
                        </handNote>
                        <handNote scribeRef="#heyno_gottschalk" script="bastarda" medium="ink" scope="sole">
                            <p>dazu marginale Nota-Vermerke, Korrekturen und Ergänzungen sowie die Verse und Titel Iv, 135r, 141r, 167r und 187r von der Hand des Oldenstädter Abtes Heyno Gottschalk (vgl. auch bei Cod. Guelf. 691 Helmst.); </p>
                        </handNote>
                        <handNote script="kanzlei" medium="ink" scope="sole">
                            <p>Hand 6: der nachgetragene Brief <locus from="Ir">Ir</locus> in jüngerer Kanzleikursive (Notula). <index indexName="nasa">
                                    <term>Schriftarten</term>
                                    <index>
                                        <term>Gotische Schriften</term>
                                        <index>
                                            <term>Kanzleikursive (Notula)</term>
                                        </index>
                                    </index>
                                </index>
                            </p>
                        </handNote>
                    </handDesc>
                    <decoDesc>
                        <decoNote type="rubric">
                            <p>Rubriziert, Überschriften und Lombarden meist rot, seltener grün. </p>
                        </decoNote>
                        <decoNote type="initial">
                            <p>
                                <locus from="1r">1r</locus> rote Fleuronnéeinitiale <quote>I</quote> über 11 Zeilen mit vegetabilen Schaftaussparungen in Halbpalmettenform; <index indexName="nasa">
                                    <term>Buchschmuck</term>
                                    <index>
                                        <term>Initialen</term>
                                        <index>
                                            <term>Fleuronnée-Initiale</term>
                                        </index>
                                    </index>
                                </index>
                            </p>
                        </decoNote>
                        <decoNote type="initial">
                            <p>
                                <locus from="102v">102v</locus> rote Fleuronnéeinitiale <quote>H</quote> über 3 Zeilen mit silbernen Höhungen im Buchstabenkörper und zwei Ausläufern mit gegenständigen Knospenblättern und Früchten ("Radijsjes") in Umrisszeichnung, dazu am linken Buchstabenstamm die Umrisszeichnung eines nach außen blickenden bärtigen männlichen Gesichts im Profil; <index indexName="nasa">
                                    <term>Buchschmuck</term>
                                    <index>
                                        <term>Initialen</term>
                                        <index>
                                            <term>Fleuronnée-Initiale</term>
                                        </index>
                                    </index>
                                </index>
                            </p>
                        </decoNote>
                        <decoNote type="initial">
                            <p>
                                <locus from="136r">136r</locus> rote Cadelle <quote>A</quote> über 4 Zeilen; <index indexName="nasa">
                                    <term>Buchschmuck</term>
                                    <index>
                                        <term>Cadellen</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </p>
                        </decoNote>
                        <decoNote type="initial">
                            <p>
                                <locus from="188r">188r</locus> rote Fleuronnéeinitiale <quote>N</quote> über 3 Zeilen mit silbernen Höhungen im Buchstabenkörper; <index indexName="nasa">
                                    <term>Buchschmuck</term>
                                    <index>
                                        <term>Initialen</term>
                                        <index>
                                            <term>Fleuronnée-Initiale</term>
                                        </index>
                                    </index>
                                </index>
                            </p>
                        </decoNote>
                        <decoNote type="initial">
                            <p>
                                <locus from="227v">227v</locus> rote Fleuronnéeinitiale <quote>V</quote> über 4 Zeilen mit silbernen Höhungen im Buchstabenkörper und einem Ausläufer mit einem halbpalmettenartigen Knospenblatt; ansonsten Raum für Initialen ausgespart. <index indexName="nasa">
                                    <term>Buchschmuck</term>
                                    <index>
                                        <term>Initialen</term>
                                        <index>
                                            <term>Fleuronnée-Initiale</term>
                                        </index>
                                    </index>
                                </index>
                            </p>
                        </decoNote>
                    </decoDesc>
                    <bindingDesc>
                        <binding contemporary="true" notBefore="1510" notAfter="1520">
                            <p>Spätgotischer Holzdeckelband mit dunkelbraun gefärbtem Schafsleder überzogen, Rücken beschädigt, auf dem HD Überzug mit zeitgenössischer Naht. Streicheisenlinien. Einzelstempel 
							<stamp>Adler, natürlich</stamp>: <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s000098">s000098</ref>.</bibl>
                                <stamp>Akanthusstaude</stamp>: <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s001044">s001044</ref>.</bibl>
                                <stamp>Evangelistensymbol Lukas, Stier</stamp>: <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s004466">s004466</ref>.</bibl>
                                <stamp>Evangelistensymbol Markus, Löwe</stamp>: <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s004467">s004467</ref>.</bibl>
                                <stamp>Evangelistensymbol Johannes, Adler</stamp>: <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s004468">s004468</ref>.</bibl>
                                <stamp>Evangelistensymbol Matthäus, Mensch</stamp>: <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s004469">s004469</ref>.</bibl>
                                <stamp>Granatapfel mit Hüllblättern</stamp>: <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s004819">s004819</ref>
                                </bibl>, <bibl>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s004861">s004861</ref>.</bibl>
                                <stamp>Kleeblatt</stamp>: <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s000613">s000613</ref>.</bibl>
                                <stamp>Löwe schreitend</stamp>: <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s003008">s003008</ref>.</bibl>
                                <stamp>Pelikan mit Jungen</stamp>: <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s003421">s003421</ref>.</bibl>
                                <stamp>Rautengerank mit knopfförmigem Besatz</stamp>: <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s004028">s004028</ref>.</bibl>
                                <stamp>Rosette, ein Blattkranz, fünfblättrig</stamp>: <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s006698">s006698</ref>.</bibl>
                                <stamp>Rosette, zwei Blattkränze, fünfblättrig</stamp>: <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s006881">s006881</ref>.</bibl>
                                <stamp>Stern, sechsstrahlig</stamp>: <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s008889">s008889</ref>.</bibl>
                                <stamp>Wirbelfigur, Rosettenwirbel</stamp>: <bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="s004683">s004683</ref>.</bibl> Sämtlich aus der Werkstatt "Johanneskloster" in Oldenstadt/Uelzen (<bibl>
                                    <abbr>EBDB</abbr>
                                    <ref type="ebdb" cRef="w000268">w000268</ref>).</bibl> Drei Doppelbünde. Eine Riemenschließe, Schließenlager und -haken komplett entfernt, nur noch Riemenrest mit Gegenblech am HD erhalten. An Bl. 1, 102, 136, 142, 168, 187, 227, 271, 293 und 321 filigrane, rot gefärbte Registerknöpfe aus Pergament als Blattweiser (wie bei dem in Oldenstadt gebundenen Druck QuH 89). Auf dem Vorderschnitt Signatur der Ministerialbibliothek Uelzen: <quote>G. 5.</quote>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Einbände, bemerkenswerte</term>
                                    <index>
                                        <term>gotische Stempeleinbände (Werkstatt nach EBDB)</term>
                                        <index>
                                            <term>Oldenstadt/Uelzen</term>
                                            <index>
                                                <term>Johanneskloster</term>
                                            </index>
                                        </index>
                                    </index>
                                </index>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Buch- und Schriftwesen</term>
                                    <index>
                                        <term>Blattweiser</term>
                                        <index>
                                            <term>Registerknöpfe</term>
                                        </index>
                                    </index>
                                </index>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Einband</term>
                                    <index>
                                        <term>Schließen</term>
                                        <index>
                                            <term>Riemenschließen mit Stiftlager</term>
                                        </index>
                                    </index>
                                </index>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Einband</term>
                                    <index>
                                        <term>Signaturaufschrift</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </p>
                        </binding>
                    </bindingDesc>
                </physDesc>
                <history>
                    <origin>
                        <p>Der Codex gehört zur achtbändigen Reihe von Handschriften mit Werken von Jacobus de Paradiso, die zwischen 1510 und 1515 im Benediktinerkloster Oldenstadt angefertigt wurde (vgl. bei <ref type="mss" cRef="691-helmst">Cod. Guelf. 691 Helmst.</ref>). Da Besitzvermerke im Gegensatz zu den übrigen Bänden hier fehlen, ist der Codex in der Forschung bislang nicht als Teil der Reihe erkannt worden.</p>
                    </origin>
                    <provenance>
                        <p>Wie Cod. Guelf. 691 Helmst. <date>1535</date> in die <rs type="corporate" role="owner_previous" ref="#uelzen_ministerialbibliothek">Ministerialbibliothek Uelzen</rs> gebracht, wo der Codex die charakteristische Signatur auf dem Vorderschnitt und <locus from="1r">1r</locus> die mit Rötel vermerkte Preisangabe (<quote>3 bh <supplied>?</supplied>
                            </quote>) erhielt. </p>
                    </provenance>
                    <acquisition>
                        <p>Zu Beginn des 18. Jh. durch <rs type="person" role="owner_previous" ref="#hardt_hermann_von_der">Hermann von der Hardt</rs> erworben und erstmals <date>1797</date> im Handschriftenkatalog von <rs type="person" ref="#bruns_paul_jakob">P. J. Bruns</rs> (<ref type="mss" cRef="ba-iii-52">BA III, 52</ref>) unter Nr. <quote>648</quote> ausführlich beschrieben.</p>
                    </acquisition>
                </history>
                <additional>
                    <adminInfo>
                        <recordHist>
                            <source>
                                <bibl>Die mittelalterlichen Helmstedter Handschriften der Herzog August Bibliothek. Teil V: Cod. Guelf. 616 bis 927 Helmst., beschrieben von Bertram Lesser (in Vorbereitung).</bibl>
                            </source>
                        </recordHist>
                    </adminInfo>
                    <listBibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Heinemann</abbr> Nr. 776.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Tatarzyński</abbr>, 93–96.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Lesser <hi rend="normal">Bücherverbreitung</hi>
                            </abbr>, 337.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Lesser <hi rend="normal">Johannes von Brakel</hi>
                            </abbr>, 107.</bibl>
                    </listBibl>
                </additional>
                <msPart rend="condensed" xml:id="_712-helmst_1">
                    <msIdentifier>
                        <idno>VS</idno>
                    </msIdentifier>
                    <head>
                        <origPlace cert="medium">Nordfrankreich</origPlace>
                        <origDate notBefore="1251" notAfter="1300">13. Jh., 2. Hälfte</origDate>
                    </head>
                    <msContents>
                        <textLang mainLang="la"/>
                        <msItem n="1">
                            <locus from="VS">VS</locus>
                            <author ref="#iustinianus_i_imperator">Iustinianus I imperator</author>
                            <title>Infortiatum (Fragm.)<note> cum apparatu Hugolini de Presbyteris</note>
                            </title>
                            <note>Das Fragment enthält den Text D. 36,1,63–64,1 und 36,1,65,4–5. Die zugehörige Marginalglosse ist mehrfach mit der Sigle des Hugolinus (<quote>h</quote>) gekennzeichnet; ein Vergleich mit den wenigen erhaltenen Codices bzw. Fragmenten mit dessen Glosse ist derzeit nicht möglich. – Der Abklatsch auf dem HD und die Rückenhinterklebungen stammen aus dem gleichen Codex. </note>
                            <listBibl>
                                <head>Literatur zum Glossator</head>
                                <bibl>
                                    <author>H. van de Wouw</author>, Zur Textgeschichte des Infortiatum und zu seiner Glossierung durch die frühen Bologneser Glossatoren, in: Ius commune 11 (1984), 231–280, hier 250f.;</bibl>
                                <bibl>
                                    <author>H. H. Jakobs</author>, Hugolinusglossen im accursischen Apparat zum Digestum vetus, Frankfurt/M. 2017 (Studien zur europäischen Rechtsgeschichte 307);</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>CALMA</abbr> 6, 437f. Nr. 8.</bibl>
                            </listBibl>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Juristische Texte</term>
                                <index>
                                    <term>Fragmente</term>
                                </index>
                            </index>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#hugolinus_presbyter">Hugolinus de Presbyteris</term>
                                <index>
                                    <term>Apparatus ad Infortiatum (Fragm.)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                    </msContents>
                    <physDesc>
                        <objectDesc form="fragment">
                            <supportDesc material="perg">
                                <support>
                                    <p>
                                        <material>Pergament</material>
                                    </p>
                                </support>
                                <extent>
                                    <measure type="leavesCount" quantity="1">1 Bl.</measure>
                                    <dimensions type="leaf" unit="cm">
                                        <height unit="cm" quantity="20.5">20,5</height>
                                        <width unit="cm" quantity="14">14</width>
                                    </dimensions>
                                </extent>
                                <condition>
                                    <p>Der Spiegel besteht aus dem unteren, randlich beschnittenen Teil eines großformatigen Bl., das quer eingeklebt wurde</p>
                                </condition>
                            </supportDesc>
                            <layoutDesc>
                                <layout columns="4" writtenLines="10 42" ruledLines="10 42">
                                    <p>
                                        <dimensions type="written" unit="cm">
                                            <height unit="cm" quantity="20.5">20,5</height>
                                            <width unit="cm" quantity="12">12</width>
                                        </dimensions>, vierspaltig (Zwei-Spalten-Klammerform, Textspalten 5.5–6 cm breit, Glossenspalten nicht mehr vollständig erhalten, beschnitten), noch 10 bleiliniierte Zeilen in der Textspalte und max. 42 ebenfalls bleiliniierte Zeilen in der Glossenspalte erhalten.
								</p>
                                </layout>
                            </layoutDesc>
                        </objectDesc>
                        <handDesc hands="1">
                            <handNote script="semitextualis" medium="ink" scope="sole">
                                <p>
                                    <index indexName="nasa">
                                        <term>Schriftarten</term>
                                        <index>
                                            <term>Gotische Schriften</term>
                                            <index>
                                                <term>Semitextualis</term>
                                            </index>
                                        </index>
                                    </index> Sehr regelmäßige, kleine und stark abgekürzte Semitextualis ("littera Parisiensis") von einer Hand. </p>
                            </handNote>
                        </handDesc>
                        <decoDesc>
                            <decoNote type="rubric">
                                <p>
                                    <index indexName="nasa">
                                        <term>Buchschmuck</term>
                                        <index>
                                            <term>Lombarden</term>
                                        </index>
                                    </index> Rubriziert, rote Lombarden und Paragraphenzeichen. </p>
                            </decoNote>
                        </decoDesc>
                    </physDesc>
                </msPart>
            </msDesc>
        </body>
    </text>
</TEI>