<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" xml:lang="de" xml:id="HAB_mss_943-helmst_tei-msDesc_Lesser">
    <teiHeader>
        <fileDesc>
            <titleStmt>
                <title>Beschreibung von Cod. Guelf. 943 Helmst. (geplant: Die mittelalterlichen Helmstedter Handschriften der Herzog August Bibliothek. Teil VI: Cod. Guelf. 930 bis 1160 Helmst., beschrieben von Bertram Lesser.)</title>
                <respStmt>
                    <resp>Beschrieben von </resp>
                    <name type="person">Bertram Lesser</name>
                </respStmt>
                <funder>Gefördert durch die <orgName key="DFG">Deutsche Forschungsgemeinschaft</orgName> im Rahmen des Programms "Erschließung und Digitalisierung handschriftlicher und gedruckter Überlieferung"</funder>
            </titleStmt>
            <editionStmt>
                <edition>Elektronische Ausgabe nach TEI P5</edition>
                <respStmt>
                    <resp>TEI-P5 konforme Kodierung durch </resp>
                    <name type="person">Bertram Lesser</name>
                    <name type="org">Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel</name>
                </respStmt>
            </editionStmt>
            <publicationStmt>
                <publisher>
                    <name type="org">Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel</name>
                    <ptr target="http://www.hab.de"/>
                </publisher>
                <date type="issued" when="2021-04-29"/>
                <date type="digitised" when="2020-07-29"/>
                <distributor>Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel</distributor>
                <availability status="restricted">
                    <licence target="http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/de/">
                        <p>Dieses Dokument steht unter einer Creative Commons Namensnennung-Weitergabe unter gleichen Bedingungen 3.0 Deutschland Lizenz (CC BY-SA).</p>
                        <p>Für die Nutzung weiterer Daten wie Digitalisaten gelten gegebenenfalls andere Lizenzen. Vgl. die <ref target="http://diglib.hab.de/?link=012">Nutzungshinweise</ref> der Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel.</p>
                    </licence>
                </availability>
                <pubPlace>
                    <ptr type="purl" target="http://diglib.hab.de/mss/943-helmst/start.htm"/>
                    <ptr type="thumbnailForPresentations" target="http://diglib.hab.de/mss/943-helmst/thumbs/00001.jpg"/>
                </pubPlace>
				<!--<idno type="URN">urn:nbn:de:</idno>-->
            </publicationStmt>
            <sourceDesc>
                <p>Neu katalogisiert durch <name type="person">Bertram Lesser</name>.</p>
            </sourceDesc>
        </fileDesc>
        <encodingDesc>
            <projectDesc>
                <p>Beschreibung erstellt im Rahmen des Projektes <name type="project" subtype="cataloguing">Katalogisierung der mittelalterlichen Helmstedter Handschriften <name type="project" subtype="part">Teil IV</name>
                    </name>.</p>
            </projectDesc>
        </encodingDesc>
        <profileDesc>
            <textClass>
                <keywords scheme="#gnd">
                    <term xml:lang="de"/>
                </keywords>
            </textClass>
        </profileDesc>
	<!--
		<revisionDesc>
			<change who="" when=""></change>
		</revisionDesc>
		-->
    </teiHeader>
    <text>
        <body>
            <msDesc xml:id="mss_943-helmst_tei-msDesc_Lesser" xml:lang="de">
                <msIdentifier>
                    <settlement>Wolfenbüttel</settlement>
                    <repository rend="HAB">Herzog August Bibliothek</repository>
                    <collection>Helmstedter Handschriften</collection>
                    <idno sortKey="wf_hab_helmst-0943">Cod. Guelf. 943 Helmst.</idno>
                    <altIdentifier type="catalog">
                        <collection>Heinemann-Nr.</collection>
                        <idno sortKey="heinemann-1045">1045</idno>
                    </altIdentifier>
                </msIdentifier>
                <head>
                    <title>Liber modorum</title>
                    <origPlace>
                        <placeName type="settlement">Lamspringe</placeName>, Benediktinerinnenkloster</origPlace>
                    <origDate notBefore="1161" notAfter="1175">12. Jh., 3. Viertel</origDate>
                </head>
                <msContents>
                    <textLang mainLang="la"/>
                    <msItem n="1">
                        <locus from="1r">1r</locus>
                        <note>Enthält neben dem oben zitierten Besitzvermerk und der Helmstedter Signatur noch den für fast alle Lamspringer Codices charakteristischen Inhaltsvermerk des 15. Jh. (<term type="script">Bastarda</term>; Vermerke von dieser Hand auch in den Lamspringer Bänden <ref type="mss" cRef="145-helmst">Cod. Guelf. 145 Helmst.</ref>, VS; <ref type="mss" cRef="204-helmst">204 Helmst.</ref>, 1r; <ref type="mss" cRef="443-helmst">443 Helmst.</ref>, 1r; <ref type="mss" cRef="447-helmst">447 Helmst.</ref>, 5r; <ref type="mss" cRef="475-helmst">475 Helmst.</ref>, 1r; <ref type="mss" cRef="480-helmst">480 Helmst.</ref>, 1r; <ref type="mss" cRef="482a-helmst">482a Helmst.</ref>, 1r; <ref type="mss" cRef="504-helmst">504 Helmst.</ref>, VS; <ref type="mss" cRef="510-helmst">510 Helmst.</ref>, 1r; <ref type="mss" cRef="511-helmst">511 Helmst.</ref>, 1r; <ref type="mss" cRef="519-helmst">519 Helmst.</ref>, 1r; <ref type="mss" cRef="553-helmst">553 Helmst.</ref>, 1r; <ref type="mss" cRef="650-helmst">Cod. Guelf. 650 Helmst.</ref>, 1r; <ref type="mss" cRef="723-helmst">723 Helmst.</ref>, 1r; <ref type="mss" cRef="957-helmst">957 Helmst.</ref>, Ir; <ref type="mss" cRef="1012-helmst">1012 Helmst.</ref>, 1r; <ref type="mss" cRef="1030-helmst">1030 Helmst.</ref>, 1r; <ref type="mss" cRef="1034-helmst">1034 Helmst.</ref>, 1r; <ref type="mss" cRef="1113-helmst">1113 Helmst.</ref>, 1r und <ref type="mss" cRef="1196-helmst">1196 Helmst.</ref>, 1r.): <quote xml:lang="la">Augustinus de diversis materiis</quote>.  Darunter ein weiterer, wohl im 17. Jh. hinzugefügter Titelvermerk: <quote xml:lang="la">Excerpta ex Augustino</quote>.</note>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Buch- und Schriftwesen</term>
                            <index>
                                <term>Titel- bzw. Inhaltsvermerk (zeitgenössisch)</term>
                            </index>
                        </index>
                        <index indexName="nasa">
                            <term>Buch- und Schriftwesen</term>
                            <index>
                                <term>Titel- bzw. Inhaltsvermerk (neuzeitlich)</term>
                            </index>
                        </index>
                    </msItem>
                    <msItem n="2">
                        <locus from="1v" to="164v">1v–164v</locus>
                        <title>Liber modorum</title>
                        <rubric xml:lang="la">Incipit liber modorum</rubric>
                        <finalRubric xml:lang="la">Haustus librorum pelago liber iste modorum. | Istic finitur iam scriptrix laude potitur</finalRubric>
                        <note>Bei diesem "Buch der Deutungsweisen theologischer, kirchlicher und gottesdienstlicher Begriffe" (<bibl>
                                <abbr>Härtel</abbr>, 87</bibl>) handelt es sich nach den Worten der Schlussrubrik um ein "aus dem Meer der Bücher geschöpftes" Florilegium. Es enthält folgende planvoll und thematisch geordnete Auszüge aus patristischen und monastischen Werken:</note>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="1v" to="4r">1v–4r</locus>
                            <rubric xml:lang="la">Augustinus libro II de ordine</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Quamquam occultissima ratio se <sic>demonstraturum</sic> polliceatur nichil preter divinum ordinem fieri</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Quamquam occultissima ratio se demonstraturam polliceatur nihil praeter divinum ordinem fieri</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">itemque cum aliquid bene concinere audimus non dubitamus dicere quod rationabiliter sonat</explicit>
                            <note>Weitgehend wörtlicher Auszug aus Aurelius Augustinus: De ordine 2,7,24–2,9,27 und 2,10,29–2,11,32.</note>
                            <listBibl>
                                <head>Druck</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>CSEL</abbr> 63, 163–166 und 168f.;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>CC SL</abbr> 29, 120–123 und 124f.</bibl>
                            </listBibl>
                            <listBibl>
                                <head>Literatur</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>CPL</abbr> 255.</bibl>
                            </listBibl>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#augustinus_aurelius">Augustinus, Aurelius</term>
                                <index>
                                    <term type="title">De ordine (Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="4r" to="4v">4r–v</locus>
                            <rubric xml:lang="la">Augustinus in libro de libero arbitrio</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Intueris iusticiam qua nemo male utitur. Hec inter summa bona que in ipso sunt homine numeratur</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Intueris iustitiam qua nemo male utitur. Haec inter summa bona quae in ipso sunt homine numeratur</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">et magis in mediis quam in minimis bonis et magis in omnibus quam si non omnia tribuisset</explicit>
                            <note>Weitgehend wörtlicher Auszug aus Aurelius Augustinus: De libero arbitrio 2,18,50,190–192.</note>
                            <listBibl>
                                <head>Druck</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>CC SL</abbr> 29, 270f .</bibl>
                            </listBibl>
                            <listBibl>
                                <head>Literatur</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>CPL</abbr> 260.</bibl>
                            </listBibl>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#augustinus_aurelius">Augustinus, Aurelius</term>
                                <index>
                                    <term type="title">De libero arbitrio (Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="4v" to="7r">4v–7r</locus>
                            <rubric xml:lang="la">Idem in libro de moribus ecclesie catholice contra Manicheos</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Quid erit aliud optimum hominis nisi cui est herere beatissimum? Id autem est solus deus cui herere certe non valemus nisi dilectione amore caritate</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Quid erit aliud optimum hominis nisi cui est haerere beatissimum? Id autem est solus deus cui haerere certe non valemus nisi dilectione amore caritate</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">quod aliquid sumus duobus testamentis vetere et novo discipline nobis regulam dedit</explicit>
                            <note>Weitgehend wörtlicher Auszug aus Aurelius Augustinus: De moribus ecclesiae catholicae et de moribus Manicheorum 1,14,24–1,15,25; 1,19,35–36; 1,22,40–41; 1,24,44–1,25,46 und 1,28,56. Der letzte Abschnitt ist mit einer eigenen Rubrik (<quote type="rubric" xml:lang="la">De disciplina</quote>) hervorgehoben. </note>
                            <listBibl>
                                <head>Druck</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>CSEL</abbr> 90, 29f., 39–41, 45f., 49–51 und 58f.</bibl>
                            </listBibl>
                            <listBibl>
                                <head>Literatur</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>CPL</abbr> 261.</bibl>
                            </listBibl>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#augustinus_aurelius">Augustinus, Aurelius</term>
                                <index>
                                    <term type="title">De moribus ecclesiae catholicae et de moribus Manicheorum (Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="7r" to="7v">7r–v</locus>
                            <rubric xml:lang="la">Idem in libro de libero arbitrio</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Due sunt origines peccatorum una spontanea cogitacione alia persuasione alterius</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Duae sunt origines peccatorum una spontanea cogitatione alia persuasione alterius</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">quod per principem huius mundi usque ad mortalitatem carnis addictus est</explicit>
                            <note>Geringfügig modifizierter Auszug aus Aurelius Augustinus: De libero arbitrio 3,10,29,104–106.</note>
                            <listBibl>
                                <head>Druck</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>CC SL</abbr> 29, 292f.</bibl>
                            </listBibl>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#augustinus_aurelius">Augustinus, Aurelius</term>
                                <index>
                                    <term type="title">De libero arbitrio (Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="7v" to="8r">7v–8r</locus>
                            <rubric xml:lang="la">De tribus temporibus prophetie</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Prophetia est inspiratio divina que rerum eventus in mobili veritate pronuntiat</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Prophetia est inspiratio divina quae rerum eventus in mobili veritate pronuntiat</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">et in evangelio si David in spiritu vocat eum dominum</explicit>
                            <note>Geringfügig modifizierter Auszug aus Gilbertus Porretanus: Expositio Psalmorum, praef.</note>
                            <listBibl>
                                <head>Druck</head>
                                <bibl>
                                    <author>A. Pagliari</author>, Il presunto commento ai salmi di S. Lorenzo Giustiniani opera di Gilberto Porretano, in: Aevum 36 (1962), 414–429, hier 424.</bibl>
                            </listBibl>
                            <listBibl>
                                <head>Literatur</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>Stegmüller RB</abbr> 2511;</bibl>
                                <bibl xml:id="opac_090019652">
                                    <author>T. Gross-Diaz</author>, The psalms commentary of Gilbert of Poitiers. From <hi rend="font-style:italic">lectio divina</hi> to the lecture room, Leiden u.a. 1996 (Brill's studies in intellectual history 68), pass., bes. 86–90;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>CALMA</abbr> 4, 358 Nr. 4.</bibl>
                            </listBibl>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#gilbertus_porretanus">Gilbertus Porretanus</term>
                                <index>
                                    <term>Expositio Psalmorum (Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="8r">8r</locus>
                            <rubric xml:lang="la">Quod temptatio tribus modis fiat</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Temptatio fit tribus modis cogitacione delectacione consensu</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Temptatio fit tribus modis cogitatione delectatione consensu</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">illis homo temptatur his temptationibus succumbit</explicit>
                            <note>Geringfügig modifizierter Auszug aus Gilbertus Porretanus: Expositio Psalmorum, praef.</note>
                            <listBibl>
                                <head>Druck</head>
                                <bibl>
                                    <author>Pagliari</author> Il presunto commento (s. oben), 426;</bibl>
                            </listBibl>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#gilbertus_porretanus">Gilbertus Porretanus</term>
                                <index>
                                    <term>Expositio Psalmorum (Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="8r" to="10r">8r–10r</locus>
                            <rubric xml:lang="la">Augustinus super Iohannem de tribus libertatibus</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Cum omnis qui facit peccatum servus sit peccati</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Cum omnis qui facit peccatum servus sit peccati</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">stabulum est viatoris sed ipsi ecclesie sursum est hereditas promissionis</explicit>
                            <note>Weitgehend wörtlicher Auszug aus Aurelius Augustinus: In Johannis evangelium tractatus 41,3; 41,8 und 41,10–13.</note>
                            <listBibl>
                                <head>Druck</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>CC SL</abbr> 36, 359, 361f. und 363–365.</bibl>
                            </listBibl>
                            <listBibl>
                                <head>Literatur</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>Stegmüller RB</abbr> 1471;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>CPL</abbr> 278.</bibl>
                            </listBibl>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#augustinus_aurelius">Augustinus, Aurelius</term>
                                <index>
                                    <term type="title">In Johannis evangelium tractatus (Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="10r">10r</locus>
                            <rubric xml:lang="la">De triplici anime natura Isidorus</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Triplex est ut volunt philosophi anime natura</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Triplex est ut volunt philosophi animae natura</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">sunt utilia ad concupiscenda ratio ad vicia cohibenda</explicit>
                            <note>Weitgehend wörtlicher Auszug aus Alcuinus Flaccus: De animae ratione ad Eulaliam virginem.</note>
                            <listBibl>
                                <head>Druck</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>PL</abbr> 101, 639D–640A und 640D.</bibl>
                            </listBibl>
                            <filiation>Zu weiteren Ausgaben und Literatur vgl. den vollständigen Text in Cod. Guelf. 1045 Helmst., 50v–58v.</filiation>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#alcuinus_flaccus">Alcuinus Flaccus</term>
                                <index>
                                    <term type="title">De animae ratione ad Eulaliam virginem (Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="10r" to="10v">10r–v</locus>
                            <rubric xml:lang="la">De quatuor mortibus</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Quattuor mortes esse sacra scriptura manifestissime ostendit. Prima mors est anime que suum deserit creatorem</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Quattuor mortes esse sacra scriptura manifestissime ostendit. Prima mors est animae quae suum deserit creatorem</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">Quarta autem mors est cum anima receperit corpus et in ignem mittetur eternum</explicit>
                            <note>Weitgehend wörtlicher Auszug aus Wigbodus: Quaestiones in Octateuchum 32.</note>
                            <listBibl>
                                <head>Druck</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>PL</abbr> 93, 270C–D, und 96, 1149A–B.</bibl>
                            </listBibl>
                            <listBibl>
                                <head>Literatur</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>Stegmüller RB</abbr> 8376;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>
                                        <hi rend="sup">2</hi>VL</abbr> 10, 1063;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Te.Tra.</abbr> 2, 545–550.</bibl>
                            </listBibl>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#wigbodus">Wigbodus</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Quaestiones in Octateuchum (Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="10v" to="11v">10v–11v</locus>
                            <rubric xml:lang="la">Ieronimus ad filiam Mauricii</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Tres species sunt per quas celestis regni possessio facile introitur prima pudicicia secunda mundi contemptus tercia vero iusticia</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Tres species sunt per quas caelestis regni possessio facile introitur prima pudicitia secunda mundi contemptus tertia vero iusticia</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">ita alteri ipse subvenias propter illud quecumque vultis ut faciant vobis homines bona eadem et vos facite illis</explicit>
                            <note>Weitgehend wörtlicher Auszug aus Ps.-Hieronymus: Epistula ad Claudiam sororem de virginitate 5–6.</note>
                            <listBibl>
                                <head>Druck</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>PL</abbr> 20, 230C–231B und 30, 165B–166C;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>CSEL</abbr> 1, 229–231.</bibl>
                            </listBibl>
                            <listBibl>
                                <head>Literatur</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>CPL</abbr> 741;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>BCLL</abbr> 10;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>CPPM</abbr> 1387.</bibl>
                            </listBibl>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#ps-hieronymus_sophronius_eusebius">Ps.-Hieronymus, Sophronius Eusebius</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Epistula ad Claudiam sororem de virginitate (Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="11v" to="13r">11v–13r</locus>
                            <rubric xml:lang="la">De tribus monachorum generibus. Idem ad Eustachium</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Tria sunt in Egypto genera monachorum unum cenobite quos illi auses gentili vocant lingua nos in commune viventes possumus appellare</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Tria sunt in Aegypto genera monachorum unum coenobite quos illi auses gentili vocant lingua nos in commune viventes possumus appellare</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">et dabit percutienti se maxillam saturabitur obprobriis quia non in sempiternum abiecit dominus</explicit>
                            <note>Auszug aus Hieronymus: Epistula 22,34–36.</note>
                            <listBibl>
                                <head>Druck</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>PL</abbr> 22, 419–421;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>CSEL</abbr> 54, 196–201.</bibl>
                            </listBibl>
                            <listBibl>
                                <head>Literatur</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>CPL</abbr> 620.</bibl>
                            </listBibl>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#hieronymus_sophronius_eusebius">Hieronymus, Sophronius Eusebius</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Epistula XXII ad Eustochium (Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="13r" to="15v">13r–15v</locus>
                            <rubric xml:lang="la">De visione dei</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Tria sunt ratione utentia deus angelus homo qui quidem sicut in hoc quod intelligunt et discernunt ceteris id est sensum sive rationem non habentibus digniora sunt</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Tria sunt ratione utentia deus angelus homo qui quidem sicut in hoc quod intelligunt et discernunt ceteris id est sensum sive rationem non habentibus digniora sunt</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">quod enim in vita est mortem non capit quod in sapiencia ignorantiam excludit quod in eternitate tempus prevenit quod in deo est creaturam transcendit</explicit>
                            <filiation>Der ungedruckte Text ist bislang nur noch in der Hs. <ref type="altMs">München, BSB, Clm 8212a</ref>, 66r–72v (<bibl>
                                    <abbr>München BSB 1,4</abbr>, 8</bibl>), im Kontext authentischer Werke Hugos von St. Victor nachgewiesen und diesem vermutlich ebenso zuzuschreiben wie weitere Quaestionen und Sentenzen, vgl. unten, 92v. </filiation>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#hugo_de_sancto_victore" cert="medium">Hugo de Sancto Victore</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Miscellanea (Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="15v" to="18v">15v–18v</locus>
                            <rubric xml:lang="la">De tribus gradibus caritatis</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Tres sunt gradus caritatis in quibus tocius beatitudinis summa consistit. Primus itaque gradus est quando hoc homo in se diligit quod diligit deus in illo</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Tres sunt gradus caritatis in quibus totius beatitudinis summa consistit. Primus itaque gradus est quando hoc homo in se diligit quod diligit deus in illo</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">enim istos tres caritatis gradus dena graduum divisione distinximus ideo eos denaria quodam progressione usque in id loci perduximus ut in eis hoc modo divisis perfectionem tocius legis constare monstremus</explicit>
                            <note>Der in drei Kapitel (16v–17v <quote type="rubric" xml:lang="la">De secundo statu</quote>, 17v–18v <quote type="rubric" xml:lang="la">De tertio gradu</quote>) gegliederte Text ist bislang nur in dieser Hs. nachgewiesen und ungedruckt.</note>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="title">Tractatus de gradibus caritatis (Ausz.)</term>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="18v" to="21r">18v–21r</locus>
                            <rubric xml:lang="la">De duobus divitiarum generibus</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Duo sunt divitiarum genera unum videlicet in facultate et possessione presentium aliud in possessione virtutum</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Duo sunt divitiarum genera unum videlicet in facultate et possessione praesentium aliud in possessione virtutum</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">opus est ut convertaris ne differendo subito moriaris et omnino nichil inveniatur quod in presenti habeas et in futuro possideas</explicit>
                            <note>Der Schluss des Textes (<locus from="20r" to="21r">20r–21r</locus> nach der Marginalie <quote type="rubric" xml:lang="la">Duplex thesaurizantium species</quote>) ist ein modifizierter Auszug aus Aurelius Augustinus: Sermo 18,3–5 (Druck: <bibl>
                                    <abbr>PL</abbr> 38, 129–131</bibl>); der Textbeginn hingegen ist bislang nur hier nachgewiesen und ungedruckt.</note>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#augustinus_aurelius">Augustinus, Aurelius</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Sermo XVIII (Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="21r" to="23v">21r–23v</locus>
                            <rubric xml:lang="la">De quattuor speculis</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">De quatuor speculis ex quibus videlicet interiora nostra componere debeamus nonnullas sacre scripture auctoritates habemus</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">De quattuor speculis ex quibus videlicet interiora nostra componere debeamus nonnullas sacrae scripturae auctoritates habemus</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">studio ac labore nitamur quatinus ei per divinam gratiam recuperare quantum in hac vita possibile est valeamus</explicit>
                            <note>Ein Teil des Textes (21v–22v nach der Marginalie <quote type="rubric" xml:lang="la">Apocalipsis</quote>) ist ein modifizierter Auszug aus Gregorius I papa: Moralia in Iob 24,8,16, 24,8,18 und 5,7,12 (Druck: <bibl>
                                    <abbr>CC SL</abbr> 143B, 1199 und 1200f. sowie 143, 226</bibl>); der Textbeginn hingegen ist bislang nur hier nachgewiesen und ungedruckt.</note>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#gregorius_i_papa">Gregorius I papa</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Moralia in Iob (Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="24r" to="27v">24r–27v</locus>
                            <rubric xml:lang="la">De vera et falsa dilectione</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Ex eo scripture loco que dicit caritas que deseri potest numquam vera fuit duas caritates esse conicimus</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Ex eo scripturae loco quae dicit caritas quae deseri potest numquam vera fuit duas caritates esse conicimus</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">et tanto cautiores ab his omnes vos esse volumus quanto nullum ordinem invenimus quem diabolica peste carere putemus</explicit>
                            <note>Der Text ist bislang nur in dieser Hs. nachgewiesen und ungedruckt.</note>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="27v" to="28v">27v–28v</locus>
                            <rubric xml:lang="la">De vera et falsa scientia</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Quia veram et falsam scientiam ex auctoritate sacre scripture didicimus in quo distent ab invicem subtilius inquirentes considerare debemus</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Quia veram et falsam scientiam ex auctoritate sacrae scripturae didicimus in quo distent ab invicem subtilius inquirentes considerare debemus</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">et excolentes recti puritatem ac mansuetudinem deo immolant quam abominantes reprobi fatuitatem putant</explicit>
                            <note>Der Schluss des Textes (28r ab der Marginalie <quote type="rubric" xml:lang="la">Que sit iustorum sapientia</quote>) ist ein modifizierter Auszug aus Gregorius I papa: Moralia in Iob 10,29,48 (Druck: <bibl>
                                    <abbr>CC SL</abbr> 143, 571</bibl>); der Textbeginn hingegen ist bislang nur hier nachgewiesen und ungedruckt.</note>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#gregorius_i_papa">Gregorius I papa</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Moralia in Iob (Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="28v" to="36r">28v–36r</locus>
                            <rubric xml:lang="la">De quattuor baiulis crucis</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Quia omnis salus hominum in cruce redemptoris nostri consistit paucis aperire temptabimus qui vel ficte vel falso vexillum eiusdem crucis arripiant</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Quia omnis salus hominum in cruce redemptoris nostri consistit paucis aperire temptabimus qui vel ficte vel falso vexillum eiusdem crucis arripiant</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">de reliquo reposita est in corona iusticie quam reddet michi dominus iustus iudex in die illa</explicit>
                            <note>Der in mehrere Abschnitte gegliederte Text ist bislang nur in dieser Hs. nachgewiesen und ungedruckt.</note>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="title">Tractatus de IV baiulis crucis (pars I, Ausz.)</term>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="36r" to="38r">36r–38r</locus>
                            <rubric xml:lang="la">Rursum de quattuor baiulis crucis</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Sciendum quod quidam crucem domini et mente et corpore baiulant quidam vero sola mente quidam vero solo corpore quidam neque mente neque corpore</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Sciendum quod quidam crucem domini et mente et corpore baiulant quidam vero sola mente quidam vero solo corpore quidam neque mente neque corpore</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">illius beatitudinem augemus qui bonorum nostrorum non eget sed nostre salutis profectui consulimus</explicit>
                            <note>Der in mehrere Abschnitte gegliederte Text ist bislang nur in dieser Hs. nachgewiesen und ungedruckt.</note>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="title">Tractatus de IV baiulis crucis (pars II, Ausz.)</term>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="38r" to="44r">38r–44r</locus>
                            <rubric xml:lang="la">De quadripartito genere panis</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Quia dum carnis amictu circumdamur homo noster interior quem admodum corpus sit et ipse pane suo reficitur</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Quia dum carnis amictu circumdamur homo noster interior quem admodum corpus sit et ipse pane suo reficitur</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">corde reversi adversum Moysen et Aaron murmurando dixerunt utinam mortui essemus in Egypto quando sedebamus super ollas carnium quia melius nobis erat tunc quam nunc</explicit>
                            <note>Der in dieser Form ungedruckte und bislang nur in dieser Hs. nachgewiesene Text behandelt die vier Arten des eucharistischen Brotes (<locus from="38v">38v</locus>
                                <quote xml:lang="la">Primus itaque panis est oblivionis secundus doloris et temptacionis tercius consolationis et comfortationis quartus vere iocunditatis et summe delectationis <gap/>
                                </quote>) </note>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="title">Tractatus de quadripartito genere panis (Ausz.)</term>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="44r" to="44v">44r–v</locus>
                            <rubric xml:lang="la">De Missa</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Missa quattuor causis nomen accepit duabus a legatione duabus a missione</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Missa quattuor causis nomen accepit duabus a legatione duabus a missione</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">et ad matutinas quasi iure tenetur celebrato sacrificio dimittitur</explicit>
                            <note>Aus Honorius Augustodunensis: Gemma animae 1,2. </note>
                            <listBibl>
                                <head>Druck</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>PL</abbr> 172, 541–738B, hier 543A–B.</bibl>
                            </listBibl>
                            <listBibl>
                                <head>Literatur</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>
                                        <hi rend="sup">2</hi>VL</abbr> 4, 122–132, hier 131;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Sharpe</abbr>, 180 Nr. 494.13;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>CALMA</abbr> 6, 238 Nr. 30.</bibl>
                            </listBibl>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#honorius_augustodunensis">Honorius Augustodunensis</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Gemma animae (Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="44v" to="45r">44v–45r</locus>
                            <rubric xml:lang="la">De VII sacrificiis legalibus</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Septem sacrificia ab antiquis secundum legem offerebantur que adhuc christiani imitantur</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Septem sacrificia ab antiquis secundum legem offerebantur quae adhuc christiani imitantur</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">holocaustum namque totum incensum dicitur</explicit>
                            <note>Aus Honorius Augustodunensis: Gemma animae 1,29. </note>
                            <listBibl>
                                <head>Druck</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>PL</abbr> 172, 553C–D.</bibl>
                            </listBibl>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#honorius_augustodunensis">Honorius Augustodunensis</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Gemma animae (Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="45r">45r</locus>
                            <rubric xml:lang="la">Sacrificia christianorum</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Ita christani legale sacrificium offerunt dum decimas rerum suarum deo dabunt</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Ita christani legale sacrificium offerunt dum decimas rerum suarum deo dabunt</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">holocausta offerunt qui seculum relinquunt et omnia sua vel indigentibus distribuunt vel monasteriis conferunt</explicit>
                            <note>Aus Honorius Augustodunensis: Gemma animae 1,30 (Schluss fehlt). </note>
                            <listBibl>
                                <head>Druck</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>PL</abbr> 172, 554A.</bibl>
                            </listBibl>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#honorius_augustodunensis">Honorius Augustodunensis</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Gemma animae (Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="45r" to="45v">45r–v</locus>
                            <rubric xml:lang="la">Cur cotidie missa cantetur</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Cum Christus semel sua morte credentes redemerit</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Cum Christus semel sua morte credentes redemerit</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">cottidie mentibus fidelium ad imitationem inculcetur</explicit>
                            <note>Aus Honorius Augustodunensis: Gemma animae 1,36 (Schlussatz fehlt). </note>
                            <listBibl>
                                <head>Druck</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>PL</abbr> 172, 555C.</bibl>
                            </listBibl>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#honorius_augustodunensis">Honorius Augustodunensis</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Gemma animae (Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="45v">45v</locus>
                            <rubric xml:lang="la">De osculo</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Propter tres causas pacis osculum datur</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Propter tres causas pacis osculum datur</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">ut Iudas iudicium sibi per falsam pacem sumunt</explicit>
                            <note>Aus Honorius Augustodunensis: Gemma animae 1,62 (Beginn fehlt). </note>
                            <listBibl>
                                <head>Druck</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>PL</abbr> 172, 563A–B.</bibl>
                            </listBibl>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#honorius_augustodunensis">Honorius Augustodunensis</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Gemma animae (Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="45v" to="46r">45v–46r</locus>
                            <rubric xml:lang="la">De situ orationum</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Propter tres causas nos ad orientem vertimus cum oramus una quia in oriente est patria nostra</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Propter tres causas nos ad orientem vertimus cum oramus una quia in oriente est patria nostra</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la"> solis in occidente quasi mori conspeximus tanta gloria resurgere in oriente videmus</explicit>
                            <note>Aus Honorius Augustodunensis: Gemma animae 1,95. </note>
                            <listBibl>
                                <head>Druck</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>PL</abbr> 172, 575A–C.</bibl>
                            </listBibl>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#honorius_augustodunensis">Honorius Augustodunensis</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Gemma animae (Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="46r">46r</locus>
                            <rubric xml:lang="la">De canone</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Canon dicitur regula quia per eum fit regulariter sacramentorum confectio</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Canon dicitur regula quia per eum fit regulariter sacramentorum confectio</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">vulgus per cotidianum usum sciens inconvenientibus locis dicat</explicit>
                            <note>Aus Honorius Augustodunensis: Gemma animae 1,103 (Schluss fehlt). </note>
                            <listBibl>
                                <head>Druck</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>PL</abbr> 172, 577B–578A, hier nur 577B.</bibl>
                            </listBibl>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#honorius_augustodunensis">Honorius Augustodunensis</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Gemma animae (Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="46r" to="47r">46r–47r</locus>
                            <rubric xml:lang="la">De venia</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Ob tres causas ad terram cadimus una est quod Christum in carne adoramus</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Ob tres causas ad terram cadimus una est quod Christum in carne adoramus</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">nos autem cum apostolo dicimus deo flecto genua mea ad dominum</explicit>
                            <note>Aus Honorius Augustodunensis: Gemma animae 1,117 (der erste Satz fehlt). </note>
                            <listBibl>
                                <head>Druck</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>PL</abbr> 172, 582B–583A, hier ab 582C.</bibl>
                            </listBibl>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#honorius_augustodunensis">Honorius Augustodunensis</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Gemma animae (Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="47r">47r</locus>
                            <rubric xml:lang="la">De mulieribus</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Linus papa ex precepto beati Petri constituit ut mulieres in ecclesia velate sint</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Linus papa ex praecepto beati Petri constituit ut mulieres in ecclesia velatae sint</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">unde dicit apostolus ut mulier velata sit propter angelos id est sacerdotes</explicit>
                            <note>Aus Honorius Augustodunensis: Gemma animae 1,146 (Beginn und Schluss fehlen). </note>
                            <listBibl>
                                <head>Druck</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>PL</abbr> 172, 589B–D, hier ab 589C.</bibl>
                            </listBibl>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#honorius_augustodunensis">Honorius Augustodunensis</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Gemma animae (Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="47r" to="47v">47r–v</locus>
                            <rubric xml:lang="la">De corona</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Corona ob tres causas in templo suspenditur</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Corona ob tres causas in templo suspenditur</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">supremus circulus cui innectitur est deus a quo omnia continentur</explicit>
                            <note>Aus Honorius Augustodunensis: Gemma animae 1,141. </note>
                            <listBibl>
                                <head>Druck</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>PL</abbr> 172, 588A–C.</bibl>
                            </listBibl>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#honorius_augustodunensis">Honorius Augustodunensis</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Gemma animae (Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="47v" to="48r">47v–48r</locus>
                            <rubric xml:lang="la">De cruce</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Crux ob tres causas super altare erigitur primo quod signum regni nostri in domo dei quasi in regia urbe figitur</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Crux ob tres causas super altare erigitur primo quod signum regni nostri in domo dei quasi in regia urbe figitur</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">vexilla ideo eriguntur ut tropheum Christi ecclesia iugiter memoretur</explicit>
                            <note>Aus Honorius Augustodunensis: Gemma animae 1,135. </note>
                            <listBibl>
                                <head>Druck</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>PL</abbr> 172, 587A.</bibl>
                            </listBibl>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#honorius_augustodunensis">Honorius Augustodunensis</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Gemma animae (Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="48r">48r</locus>
                            <rubric xml:lang="la">De nocturnali officio</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Nocturnale officium ideo media nocte agimus quia media nocte dominum dormientes egyptios percussisse et vigilantes hebreos liberasse legimus</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Nocturnale officium ideo media nocte agimus quia media nocte dominum dormientes aegyptios percussisse et vigilantes hebraeos liberasse legimus</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">vigilantes vero in locum exultationis adducet</explicit>
                            <note>Aus Honorius Augustodunensis: Gemma animae 2,15 (Schluss fehlt). </note>
                            <listBibl>
                                <head>Druck</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>PL</abbr> 172, 620C–D.</bibl>
                            </listBibl>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#honorius_augustodunensis">Honorius Augustodunensis</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Gemma animae (Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="48r" to="48v">48r–v</locus>
                            <rubric xml:lang="la">De matutinis laudibus</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Matutinam horam ea de causa canimus quod hac hora astra matutina exorta cum iocunditate luxerunt</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Matutinam horam ea de causa canimus quod hac hora astra matutina exorta cum iocunditate luxerunt</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">iusti a somno mortis evigilabunt dum de nocte huius mundi ad lucem eterne claritatis transmigrabunt</explicit>
                            <note>Zusammengesetzt aus Honorius Augustodunensis: Gemma animae 2,31–35 (Schluss fehlt). </note>
                            <listBibl>
                                <head>Druck</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>PL</abbr> 172, 625D–626C, hier bis 626B.</bibl>
                            </listBibl>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#honorius_augustodunensis">Honorius Augustodunensis</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Gemma animae (Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="48v" to="49r">48v–49r</locus>
                            <rubric xml:lang="la">De Kyrieeleison</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Kyrieeleison et Christeeleison ob tres causas dicitur</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Kyrie eleison et Christe eleison ob tres causas dicitur</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">ut Dominica oratio quasi quadam praefatiuncula ornata intentius dicatur</explicit>
                            <note>Aus Honorius Augustodunensis: Gemma animae 2,61 (stark gekürzt). </note>
                            <listBibl>
                                <head>Druck</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>PL</abbr> 172, 635A–637A, hier 635D.</bibl>
                            </listBibl>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#honorius_augustodunensis">Honorius Augustodunensis</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Gemma animae (Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="49r" to="49v">49r–v</locus>
                            <title type="sub">De tripartita ratione passionis dominicae</title>
                            <incipit xml:lang="la">Tripartita ratio dominice passionis ostenditur: Prima ut Christus pro reatu mundi redemptio daretur</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Tripartita ratio dominicae passionis ostenditur: Prima ut Christus pro reatu mundi redemptio daretur</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">primus homo ederet de ligno prohibito nisi concupisceret nec desereretur a domino nisi ipse prius desereret</explicit>
                            <note>Der Abschnitt ist zusammengesetzt aus Ps.-Alcuinus Flaccus: De divinis officiis, cap. 18 (Beginn) und cap. 13 (Schluss).</note>
                            <listBibl>
                                <head>Druck</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>PL</abbr> 101, 1173B–1286B, hier 1207C–D, 1193B und 1193A.</bibl>
                            </listBibl>
                            <listBibl>
                                <head>Literatur</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>
                                        <hi rend="sup">2</hi>VL</abbr> 1, 241–253;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>CSLG</abbr> 2, 133f.</bibl>
                            </listBibl>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#ps-alcuinus_flaccus">Ps.-Alcuinus Flaccus</term>
                                <index>
                                    <term type="title">De divinis officiis (Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="49v" to="61v">49v–61v</locus>
                            <rubric xml:lang="la">Quod divine vocationis diversa sunt genera</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Divine vocationis diversa sunt genera vocat namque per homines vocat per angelos vocat per semetipsum</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Divinae vocationis diversa sunt genera vocat namque per homines vocat per angelos vocat per semetipsum</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">vocavit omnipotens</explicit>
                            <note>Der in mehrere Abschnitte gegliederte Text (<locus from="49v" to="50r">49v–50r</locus>
                                <quote xml:lang="la">Primo per hominem</quote>, <locus from="50r" to="50v">50r–v</locus>
                                <quote xml:lang="la">Secundo per angelos</quote>, <locus from="50v">50v</locus>
                                <quote xml:lang="la">Tertio per semetipsum</quote>, <locus from="50v" to="52r">50v–52r</locus>
                                <quote xml:lang="la">Quarto per eloquia divina</quote>, <locus from="52r" to="52v">52r–v</locus>
                                <quote xml:lang="la">Quinto beneficiis creature</quote>, <locus from="52v" to="53v">52v–53v</locus>
                                <quote xml:lang="la">Sexto impartiendo tempus vivendi</quote>, <locus from="53v" to="54v">53v–54v</locus>
                                <quote xml:lang="la">Septimo per intimam cogitationem</quote>, <locus from="54v" to="55r">54v–55r</locus>
                                <quote xml:lang="la">Octavo per flagellum correptionis</quote>, <locus from="55r" to="56r">55r–56r</locus>
                                <quote xml:lang="la">Nono per gratiam consolationis</quote> und <locus from="56r" to="61v">56r–61v</locus>
                                <quote xml:lang="la">De quadrifaria IX vocationum divisione</quote>) ist in dieser Form bislang nur in dieser Hs. nachgewiesen und ungedruckt. Die Reihe der neun <quote>vocationes</quote> basiert zum großen Teil auf Petrus Lombardus: Commentarius in Psalmos 102,8 (Druck: <bibl>
                                    <abbr>PL</abbr> 191, 33A–1296D, hier 922A</bibl>).</note>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="title">Tractatus de diversis generibus vocationis divinae (Ausz.)</term>
                            </index>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#petrus_lombardus">Petrus Lombardus</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Commentarius in Psalmos (Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="61v" to="65r">61v–65r</locus>
                            <rubric xml:lang="la">Novem cause quare Christus de celo descenderit</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Multas causas in eloquiis divinis habemus quare Christus de celo descendit e quibus vel paucas pro fratrum edificatione ponemus</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Multas causas in eloquiis divinis habemus quare Christus de caelo descendit e quibus vel paucas pro fratrum aedificatione ponemus</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">de potestate illius eriperet et vasa sue bonitatis efficeret</explicit>
                            <filiation>Ungedruckt, bislang nur noch in einer nach dieser Hs. in Lamspringe angefertigten Abschrift in <ref type="mss" cRef="957-helmst">Cod. Guelf. 957 Helmst.</ref>, <ref target="http://diglib.hab.de/mss/957-helmst/start.htm?image=00007">1r</ref>–<ref target="http://diglib.hab.de/mss/957-helmst/start.htm?image=00014">4v</ref>, nachgewiesen. </filiation>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="title">Tractatus de IX causis quare Christus de caelo descendit (Ausz.)</term>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="65r" to="70r">65r–70r</locus>
                            <rubric xml:lang="la">De VI gradibus divine descensionis ad nos</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">In superiori sentencia modos et causas quare Christus de celo descendit nimirum satis patenter ostendimus</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">In superiori sententia modos et causas quare Christus de caelo descendit nimirum satis patenter ostendimus</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">nec umquam aliquid ut breviter dixerim divinis altaribus digne munus offerimus</explicit>
                            <filiation>Ungedruckt, bislang nur noch in einer nach dieser Hs. in Lamspringe angefertigten Abschrift in <ref type="mss" cRef="957-helmst">Cod. Guelf. 957 Helmst.</ref>, <ref target="http://diglib.hab.de/mss/957-helmst/start.htm?image=00014">4v</ref>–<ref target="http://diglib.hab.de/mss/957-helmst/start.htm?image=00025">10r</ref>, nachgewiesen. </filiation>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="title">Tractatus de VI gradibus descensionis divinae (Ausz.)</term>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="70r" to="76r">70r–76r</locus>
                            <rubric xml:lang="la">De decem qualitatibus columbe</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Fratres si domino toto corde servire si eius in omnibus preceptis obedire <gap/> et ut breviter dixerim si dyabolo perfecte resistere et Christum sequi</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Fratres si domino toto corde servire si eius in omnibus praeceptis oboedire <gap/> et ut breviter dixerim si diabolo perfecte resistere et Christum sequi</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">thesaurizat sibi iram in die revelacionis iusti iudicii dei qui reddet unicuique secundum opera sua</explicit>
                            <filiation>Ungedruckt, bislang nur noch in einer nach dieser Hs. in Lamspringe angefertigten Abschrift in <ref type="mss" cRef="957-helmst">Cod. Guelf. 957 Helmst.</ref>, <ref target="http://diglib.hab.de/mss/957-helmst/start.htm?image=00025">10r</ref>–<ref target="http://diglib.hab.de/mss/957-helmst/start.htm?image=00039">17r</ref>, nachgewiesen. </filiation>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="title">Tractatus de X qualitatibus columbae (Ausz.)</term>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="76r" to="79v">76r–79v</locus>
                            <rubric xml:lang="la">De quinque partita faciei dei</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Facies dei <sic>multifariam</sic> multisque modis in scripturis accipitur. Aliam namque faciem in creaturis aliam in divinis eloquiis aliam habet in nobis</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Facies dei multifaria multisque modis in scripturis accipitur. Aliam namque faciem in creaturis aliam in divinis eloquiis aliam habet in nobis</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">plenam cognitionem plenam felicitatem et interim per fidem illuminat nostram cecitatem ut per ipsam proficiendo ad manifestam mereamur pervenire eius faciei claritatem</explicit>
                            <note>Der Abschnitt ist in dieser Form ist in dieser Form bislang nur in dieser Hs. nachgewiesen und ungedruckt. Benutzt und z. T. modifiziert zitiert werden mehrere Autoritäten; z. B. stammt der Schlussteil aus Hugo de Sancto Victore: De archa Noe morali 4,3 (<bibl>
                                    <abbr>PL</abbr> 176, 617C–680D, hier 668B–C;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>CC CM</abbr> 176, 1–117, hier 94.</bibl>).</note>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="title">Tractatus de quinque partita facie dei (Ausz.)</term>
                            </index>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#hugo_de_sancto_victore">Hugo de Sancto Victore</term>
                                <index>
                                    <term type="title">De archa Noe morali (Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="79v" to="81r">79v–81r</locus>
                            <rubric xml:lang="la">De duobus oculis dei</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Habet etiam deus omnipotens duos oculos misericordiam scilicet et iudicium unum ad bonos et alium semper ad malos</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Habet etiam deus omnipotens duos oculos misericordiam scilicet et iudicium unum ad bonos et alium semper ad malos</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">Venite benedicti patris mei percipite regnum quod vobis paratum est ab origine mundi</explicit>
                            <note>Der Abschnitt ist in dieser Form bislang nur in dieser Hs. nachgewiesen und ungedruckt. Ein inhaltlich sehr ähnlicher, aber weit kürzerer Text findet sich unter den Sentenzen Hugos von St. Viktor (Miscellanea 2,9, Druck: <bibl>
                                    <abbr>PL</abbr> 177, 592D–593B</bibl>).</note>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="title">Tractatus de duobus oculis dei (Ausz.)</term>
                            </index>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#hugo_de_sancto_victore" cert="medium">Hugo de Sancto Victore</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Miscellanea (erw.)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="81r" to="84r">81r–84r</locus>
                            <rubric xml:lang="la">Quibus faciebus et oculis videatur omnipotens</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Quia diversas facies et duos tantum oculos quibus et bonos intuetur et malos dominum habere monstravimus</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Quia diversas facies et duos tantum oculos quibus et bonos intuetur et malos dominum habere monstravimus</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">et si quis eis legitime utatur tamquam oculis illustratis adeo perspicue deus inde respicitur dum his tribus tota devotione deo servitur</explicit>
                            <note>Der auf die beiden vorhergehenden Stücke aufbauende Text ist in dieser Form bislang nur in dieser Hs. nachgewiesen und ungedruckt.</note>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="84r" to="84v">84r–v</locus>
                            <rubric xml:lang="la">Quod duo sint in omni consiliorum amministratione servanda</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Absque prudentia et benevolentia non esse perfecta consilia dicimus iuxta domini preceptum etiam inimici diligantur</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Absque prudentia et benevolentia non esse perfecta consilia dicimus iuxta domini preceptum etiam inimici diligantur</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">Sine numero autem sunt quos utriusque muneris expertes esse constat</explicit>
                            <note>Weitgehend wörtlich entnommen aus Bernardus Claraevallensis: Epistula 42,1,2.</note>
                            <listBibl>
                                <head>Druck</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>PL</abbr> 182, 809A–834A, hier 810B–811A;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Bernardi opera</abbr> 7, 100–131, hier 102.</bibl>
                            </listBibl>
                            <listBibl>
                                <head>Literatur</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>CALMA</abbr> 2, 305 Nr. 1.</bibl>
                            </listBibl>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#bernardus_claraevallensis">Bernardus Claraevallensis</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Epistula XLII (Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="84v" to="85r">84v–85r</locus>
                            <rubric xml:lang="la">Quid sit caritas de corde puro</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Porro puritas cordis in duobus consistit in querenda gloria dei et utilitate proximi</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Porro puritas cordis in duobus consistit in quaerenda gloria dei et utilitate proximi</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">talentum non ligat in sudario sed partitur <sic>numulariis</sic> a quibus et usuras recipit non sibi sed domino</explicit>
                            <note>Weitgehend wörtlich entnommen aus Bernardus Claraevallensis: Epistula 42,3,10–11.</note>
                            <listBibl>
                                <head>Druck</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>PL</abbr> 182, 817B–D;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Bernardi opera</abbr> 7, 108f.</bibl>
                            </listBibl>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#bernardus_claraevallensis">Bernardus Claraevallensis</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Epistula XLII (Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="85v" to="86r">85v–86r</locus>
                            <title type="sub">De conscientia bona</title>
                            <incipit xml:lang="la">Duo precipue sunt que bonam reddunt conscientiam penitere de malis et abstinere a malis</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Duo praecipue sunt quae bonam reddunt conscientiam poenitere de malis et abstinere a malis</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">et hanc fiduciam operatur caritas de corde puro et conscientia bona</explicit>
                            <note>Weitgehend wörtlich entnommen aus Bernardus Claraevallensis: Epistula 42,4,13.</note>
                            <listBibl>
                                <head>Druck</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>PL</abbr> 182, 818D–819C;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Bernardi opera</abbr> 7, 110f.</bibl>
                            </listBibl>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#bernardus_claraevallensis">Bernardus Claraevallensis</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Epistula XLII (Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="86r" to="86v">86r–v</locus>
                            <rubric xml:lang="la">Diffinitio superbie</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Superbia est appetitus proprie excellentie. Hec in species duas dividitur in cecam et vanam superbiam</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Superbia est appetitus propriae excellentiae. Haec in species duas dividitur in caecam et vanam superbiam</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">aptemus iam contraria humilitati singula singulis opponentes</explicit>
                            <note>Weitgehend wörtlich entnommen aus Bernardus Claraevallensis: Epistula 42,5,19.</note>
                            <listBibl>
                                <head>Druck</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>PL</abbr> 182, 821D;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Bernardi opera</abbr> 7, 114f.</bibl>
                            </listBibl>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#bernardus_claraevallensis">Bernardus Claraevallensis</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Epistula XLII (Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="86v" to="87v">86v–87v</locus>
                            <rubric xml:lang="la">Diffinitio humilitatis per contrarium</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Humilitas est proprie excellentie contemptus. Duabus quoque superbie speciebus due nichilominus humilitatis opponuntur</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Humilitas est propriae excellentiae contemptus. Duabus quoque superbiae speciebus duae nihilominus humilitatis opponuntur</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">beati qui in veritate dicere possunt: Gloria nostra hec est testimonium conscientie nostre</explicit>
                            <note>Weitgehend wörtlich entnommen aus Bernardus Claraevallensis: Epistula 42,5,19–6,21.</note>
                            <listBibl>
                                <head>Druck</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>PL</abbr> 182, 821D–823A;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Bernardi opera</abbr> 7, 115–117.</bibl>
                            </listBibl>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#bernardus_claraevallensis">Bernardus Claraevallensis</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Epistula XLII (Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="87v" to="89v">87v–89v</locus>
                            <rubric xml:lang="la">Quibus gradibus concipiatur deus</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Gabriel missus est ad Mariam id est predicator verbi divini ad peccatorem et concepit Maria Ihesum id est peccator propositum sanctum et bonum desiderium</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Gabriel missus est ad Mariam id est praedicator verbi divini ad peccatorem et concepit Maria Iesum id est peccator propositum sanctum et bonum desiderium</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">nichil enim melius carnalia desideria expellit quam frequens recordatio passionis Christi</explicit>
                            <note>Bei vorliegendem Text handelt es sich um eine in mehreren Hss. überlieferte Vorstufe einer Predigt Bernhards von Clairvaux zur Verkündigung an Maria, zur Beschneidung und zur Geburt Christi. Vgl. dazu <bibl>
                                    <author>J. Leclercq</author>, Études sur saint Bernard et le texte de ses écrits, in: Analecta sacri Ordinis Cisterciensis 9 (1953), 9–247, hier 57f.</bibl> mit dem Abdruck einer kürzeren Fassung dieses Textes aus der Hs. <ref type="altMs">Düsseldorf, ULB, Ms. B 25</ref>, 94r–95r (<bibl>
                                    <abbr>Düsseldorf 1</abbr>, 119</bibl>) und weiteren Textzeugen, jedoch ohne Kenntnis dieser Hs.</note>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#bernardus_claraevallensis">Bernardus Claraevallensis</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Sermo de annuntiatione BMV</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="89v" to="90v">89v–90v</locus>
                            <rubric xml:lang="la">De IIII principalibus virtutibus</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Adam in paradiso positus est ubi erant delicie et fructus suaves et quatuor etiam flumina</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Adam in paradiso positus est ubi erant deliciae et fructus suaves et quattuor etiam flumina</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">sed tamen in hac vita melior videtur status iusti quam Ade fuerit quia hic stat ille corruit</explicit>
                            <note>In dieser Form bislang nur in dieser Hs. nachgewiesen und ungedruckt.</note>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="title">De IV principalibus virtutibus nota</term>
                            </index>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Theologische Texte</term>
                                <index>
                                    <term>Nota</term>
                                    <index>
                                        <term>de IV principalibus virtutibus</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="90v">90v</locus>
                            <rubric xml:lang="la">De iusticia</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Iusticia est boni perfectio sufficientia et completio sed alie virtutes necessarie sunt</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Iusticia est boni perfectio sufficientia et completio sed aliae virtutes necessariae sunt</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">similiter contra blanditias et suggestiones noxias opus est temperantia</explicit>
                            <note>Der auf das vorhergehende Stück Bezug nehmende Text ist in dieser Form bislang nur in dieser Hs. nachgewiesen und ungedruckt.</note>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="title">De iustitia nota</term>
                            </index>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Theologische Texte</term>
                                <index>
                                    <term>Nota</term>
                                    <index>
                                        <term>de iustitia</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="90v" to="92v">90v–92v</locus>
                            <rubric xml:lang="la">Quot modis discatur in consilio I</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">
                                <ref type="biblical" cRef="Ps_1,1">Beatus vir qui non abiit in consilio impiorum</ref>. Videndum est qui sint pii illi scilicet qui deum colunt. Pietas enim est cultus dei qui est in tribus</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">
                                    <ref type="biblical" cRef="Ps_1,1">Beatus vir</ref>. Videndum est qui sint pii illi scilicet qui deum colunt. Pietas enim est cultus dei qui est in tribus</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">horum doctrina est quasi pestilentia multa loca occupans et vastans</explicit>
                            <note>Modifiziert entnommen aus Bernardus Claraevallensis: Sermones de diversis 72,1–3.</note>
                            <filiation>Ein kürzerer, aber mit identischem Initium versehener Text auch in der Hs. <ref type="altMs">Düsseldorf, ULB, Ms. B 25</ref>, 95r–96r (<bibl>
                                    <abbr>Düsseldorf 1</abbr>, 119</bibl>).</filiation>
                            <listBibl>
                                <head>Druck</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>PL</abbr> 183, 692C–694D, hier bis 694B;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Bernardi opera</abbr> 6/1, 307–311, hier bis 309.</bibl>
                            </listBibl>
                            <listBibl>
                                <head>Literatur</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>Schneyer</abbr> 1, 442–457, hier 453 Nr. 202;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>CALMA</abbr> 2, 308 Nr. 14.</bibl>
                            </listBibl>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#bernardus_claraevallensis">Bernardus Claraevallensis</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Sermo LXXII de diversis (Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="92v" to="94v">92v–94v</locus>
                            <rubric xml:lang="la">De bona et mala trinitate</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Homo factus est ad imaginem trinitatis secundum memoriam rationem voluntatem. Ab hac trinitate cecidit per quandam trinitatem malam scilicet suggestionem consensum delectationem</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Homo factus est ad imaginem trinitatis secundum memoriam rationem voluntatem. Ab hac trinitate cecidit per quandam trinitatem malem scilicet suggestionem consensum delectationem</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">quod natus est dignum fuit dignatione quod de virgine dignum admiratione</explicit>
                            <note>Der durch Zwischenüberschriften gegliederte Text gehört zu einer Reihe von Sentenzen, die mit ziemlicher Sicherheit Hugo von St. Viktor zuzuschreiben sind.</note>
                            <filiation>Auch in der Hs. <ref type="altMs">Troyes, Médiathèque du Grand Troyes (olim Bibliothèque Municipale), Fonds ancien, Ms. 1174</ref>, 104v–105v, überliefert, vgl. <bibl>
                                    <author>O. Lottin</author>, A propos des sources de la <hi rend="font-style:italic">Summa Sententiarum</hi>, in: Recherches de théologie ancienne et médiévale 25 (1958), 42–58, hier 46 Nr. 1–4.</bibl>
                            </filiation>
                            <listBibl>
                                <head>Druck</head>
                                <bibl>
                                    <author>O. Lottin</author>, Questions inédites de Hugues de Saint-Victor, in: Recherches de théologie ancienne et médiévale 26 (1959), 177–213, und 27 (1960). 42–66, hier 196–198 Nr. 18.</bibl>
                            </listBibl>
                            <listBibl>
                                <head>Literatur (neben den eben genannten Texten)</head>
                                <bibl>
                                    <author>R. Baron</author>, Étude sur l'authenticité de l'œuvre de Hugues de Saint-Victor d'après les manuscrits Paris, B. Mazarine 717, BN 14506 et Douai 360–366, in: Scriptorium 10 (1956), 182–220;</bibl>
                                <bibl>
                                    <author>D. van den Eynde</author>, Le <hi rend="font-style:italic">Liber magistri Hugonis</hi>, in: Franciscan Studies 23 (1963), 268–299;</bibl>
                                <bibl>
                                    <author>L. Ott</author>, Sententiae magistri Hugonis Parisiensis, in: Recherches de théologie ancienne et médiévale 27 (1960), 29–41;</bibl>
                                <bibl>
                                    <author>J. B. Schneyer</author>, Ergänzungen der Sermones und Miscellanea des Hugo von Sankt Viktor aus verschiedenen Handschriften, in: Recherches de théologie ancienne et médiévale 31 (1964), 260–286;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Goy <hi rend="normal">Hugo von St. Viktor</hi>
                                    </abbr>, 452–457 Nr. 2.2.6.2;</bibl>
                                <bibl>
                                    <author>P. Sicard</author>, Repertorium Sententiarum quae in saeculi XII Hugonis de Sancto Victore operum codicibus inveniuntur (I), in: Sacris Erudiri 32 (1991), 171–221;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Sicard <hi rend="normal">Iter victorinum</hi>
                                    </abbr>, 288–478;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>CALMA</abbr> 6, 418 Nr. 51.</bibl>
                            </listBibl>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#hugo_de_sancto_victore">Hugo de Sancto Victore</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Miscellanea (Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="94v" to="95v">94v–95v</locus>
                            <rubric xml:lang="la">De humano et divino timore</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Humanus timor est quando timemus pati pericula carnis vel perdere bona mundi</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Humanus timor est quando timemus pati pericula carnis vel perdere bona mundi</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">Christum replevit spiritus timoris domini qui adhuc in eo est qui nec est nec fuit contrarius beatitudini</explicit>
                            <note>Der Text gehört zu einer Reihe von Sentenzen, die mit ziemlicher Sicherheit Hugo von St. Viktor zuzuschreiben sind.</note>
                            <filiation>Auch in der Hs. <ref type="altMs">Troyes, Médiathèque du Grand Troyes (olim Bibliothèque Municipale), Fonds ancien, Ms. 1174</ref>, 105v–106r, überliefert, vgl. <bibl>
                                    <author>Lottin</author> A propos des sources (s. oben), 47 Nr. 5–6.</bibl>
                            </filiation>
                            <listBibl>
                                <head>Druck</head>
                                <bibl>
                                    <author>Lottin</author> Questions inédites de Hugues de Saint-Victor (s. oben), 58f. Nr. 52.</bibl>
                            </listBibl>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#hugo_de_sancto_victore">Hugo de Sancto Victore</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Miscellanea (Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="95v">95v</locus>
                            <rubric xml:lang="la">De diversitate conscientie</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Conscientia alia bona sed non tranquilla hec illorum est qui in se boni sunt</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Conscientia alia bona sed non tranquilla haec illorum est qui in se boni sunt</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">famam sed non propter deum alia est bona et tranquilla alia nec bona nec tranquilla</explicit>
                            <note>Der Text gehört zu einer Reihe von Sentenzen, die mit ziemlicher Sicherheit Hugo von St. Viktor zuzuschreiben sind.</note>
                            <filiation>Auch in der Hs. <ref type="altMs">Troyes, Médiathèque du Grand Troyes (olim Bibliothèque Municipale), Fonds ancien, Ms. 1174</ref>, 106r, überliefert, vgl. <bibl>
                                    <author>Lottin</author> A propos des sources (s. oben), 47 Nr. 7; </bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Sicard <hi rend="normal">Iter victorinum</hi>
                                    </abbr>, 458</bibl>.</filiation>
                            <listBibl>
                                <head>Druck</head>
                                <bibl>
                                    <author>Lottin</author> Questions inédites de Hugues de Saint-Victor (s. oben), 58f. Nr. 52.</bibl>
                            </listBibl>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#hugo_de_sancto_victore">Hugo de Sancto Victore</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Miscellanea (Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="95v" to="100v">95v–100v</locus>
                            <rubric xml:lang="la">De octo beatitudinibus</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Primum peccatum ab angelo commissum est in celo et ideo expelli meruit peccatum superbia fuit</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Primum peccatum ab angelo commissum est in caelo et ideo expelli meruit peccatum superbia fuit</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">tribulatio huic infertur non nocet sed probat et exercet beatum faciens quia est propter dominum</explicit>
                            <note>Der Text gehört zu einer Reihe von Sentenzen, die mit ziemlicher Sicherheit Hugo von St. Viktor zuzuschreiben sind; kritisch dagegen <bibl>
                                    <abbr>Sicard <hi rend="normal">Iter victorinum</hi>
                                    </abbr>, 294f.</bibl> Ungedruckt.</note>
                            <filiation>Der erste Teil (<locus from="95v" to="96r">95v–96r</locus>
                                <quote xml:lang="la">Primum peccatum ab angelo commissum <gap/> et hec est medicina et remedium contra superbie gradum predictum</quote>) ist mit abweichender Rubrik auch in der Hs. <ref type="altMs">Troyes, Médiathèque du Grand Troyes (olim Bibliothèque Municipale), Fonds ancien, Ms. 1174</ref>, 106r–v, überliefert, vgl. <bibl>
                                    <author>Lottin</author> A propos des sources (s. oben), 47 Nr. 7.</bibl>
                            </filiation>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#hugo_de_sancto_victore">Hugo de Sancto Victore</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Miscellanea (Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="100v" to="103v">100v–103v</locus>
                            <rubric xml:lang="la">Quot modis sponsus ecclesie osculetur ab anima</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Anima fidelis desiderans deum videre et in eo delectari dicit: <ref type="biblical" cRef="Ct_1,1">Osculetur me osculo oris sui</ref>. Pedes dei osculatur qui veniam de peccatis assequitur</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Anima fidelis desiderans deum videre et in eo delectari dicit: <ref type="biblical" cRef="Ct_1,1">Osculetur me</ref>. Pedes dei osculatur qui veniam de peccatis assequitur</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">post iter horum trium dierum fit et circumcisio deposita carnalitate et viciorum superfluitate. Prima dieta facit misericordem secunda fortem tercia iustum id est gloriosum</explicit>
                            <filiation>Erheblich modifizierte Fassung von Hugo de Sancto Victore: Miscellanea 1,142, die sich in einer umfangreicheren Form auch in dem Codex <ref type="altMs">Lincoln, Cathedral Chapter Library, Ms. 201</ref>, 100ra–102va, findet.</filiation>
                            <listBibl>
                                <head>Druck</head>
                                <bibl>
                                    <author>H.-M. Rochais</author>, <author>I. Binont</author>, La collection de textes divers du manuscrit Lincoln 201 et Saint Bernard, in: Sacris Erudiri 15 (1964), 15–219, hier 200–205 Nr. 75 (Text bis 203 Z. 88).</bibl>
                            </listBibl>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#hugo_de_sancto_victore">Hugo de Sancto Victore</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Miscellanea (Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="103v" to="104r">103v–104r</locus>
                            <rubric xml:lang="la">Qui et quot et ad quid circa hominem angeli duo versentur</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Duo sunt angeli permanentes in hominibus bonus et malus. Quamdiu circa nos est bonus non in temptationem pellere potest angelus malus</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Duo sunt angeli permanentes in hominibus bonus et malus. Quamdiu circa nos est bonus non in temptationem pellere potest angelus malus</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">diabolus recesserit et post accedens angelus bonus ministrat ei et in eo loquitur et gaudium operatur</explicit>
                            <note>In dieser Form bislang nur in dieser Hs. nachgewiesen und ungedruckt.</note>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="title">De duobus angelis nota</term>
                            </index>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Theologische Texte</term>
                                <index>
                                    <term>Nota</term>
                                    <index>
                                        <term>de duobus angelis</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="104r" to="105r">104r–105r</locus>
                            <rubric xml:lang="la">Cur sacramenta ecclesie celebrentur</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Sacramenta ecclesie propter remedium peccatorum instituta sunt nisi enim peccasset homo non eguisset remedio humanum genus</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Sacramenta ecclesiae propter remedium peccatorum instituta sunt nisi enim peccasset homo non eguisset remedio humanum genus</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">subtracta fuit et per hanc eo usque perduci ubi neque velit nec possit homo peccare</explicit>
                            <note>In dieser Form bislang nur in dieser Hs. nachgewiesen und ungedruckt.</note>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="title">De sacramentis nota</term>
                            </index>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Theologische Texte</term>
                                <index>
                                    <term>Nota</term>
                                    <index>
                                        <term>de sacramentis</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="105r" to="105v">105r–v</locus>
                            <rubric xml:lang="la">Quod diversis modis fiat electio</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Electio dei in bonis et reprobatio in malis diversis modis fit</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Electio dei in bonis et reprobatio in malis diversis modis fit</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">beneplacito dei relinquens apud quem omnium rerum cause et origines existunt</explicit>
                            <note>In dieser Form bislang nur in dieser Hs. nachgewiesen und ungedruckt.</note>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="title">De diversis modis electionis nota</term>
                            </index>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Theologische Texte</term>
                                <index>
                                    <term>Nota</term>
                                    <index>
                                        <term>de diversis modis electionis</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="105v" to="106r">105v–106r</locus>
                            <rubric xml:lang="la">De templo prime conditionis bono</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">In primo homine tria fuerunt voluntas libera ratio perspicax sensualitas obediens. Hec tria sibi invicem in bono obtemperare potuerunt</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">In primo homine tria fuerunt voluntas libera ratio perspicax sensualitas oboediens. Haec tria sibi invicem in bono obtemperare potuerunt</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">sed ubi videmus alteram alteri non obsequi relinquenda est potius racio et adherendum est fidei</explicit>
                            <note>In dieser Form bislang nur in dieser Hs. nachgewiesen und ungedruckt.</note>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="title">De imagine trinitatis in primo homine nota</term>
                            </index>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Theologische Texte</term>
                                <index>
                                    <term>Nota</term>
                                    <index>
                                        <term>de imagine trinitatis in primo homine</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="106r" to="110r">106r–110r</locus>
                            <rubric xml:lang="la">Quid significent duo claustra quibus utebantur antiqui</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">In primordio nascentis ecclesie cum longe lateque per orbem studium religiose vite vigeret</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">In primordio nascentis ecclesiae cum longe lateque per orbem studium religiosae vitae vigeret</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">valvas  intentionis et operationis prudenter obfirmat</explicit>
                            <note>In dieser Form bislang nur in dieser Hs. nachgewiesen und ungedruckt.</note>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="title">De duobus claustralibus primitivae ecclesiae nota</term>
                            </index>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Theologische Texte</term>
                                <index>
                                    <term>Nota</term>
                                    <index>
                                        <term>de duobus claustralibus primitivae ecclesiae</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="110r" to="111r">110r–111r</locus>
                            <rubric xml:lang="la">Moyses in collationibus patrum de diversitate divine contemplationis</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Contemplatio dei multifaria concipitur. Nam deus non sola incomprehensibilis illius substantie sue admiratione cognoscitur</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Contemplatio dei multifaria concipitur. Nam deus non sola incomprehensibilis illius substantiae suae admiratione cognoscitur</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">scilicet huic mundo affectibus terrenis</explicit>
                            <note>Weitgehend wörtliche Wiedergabe von Johannes Cassianus: Conlationes patrum 1,15.</note>
                            <listBibl>
                                <head>Druck</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>PL</abbr> 49, 477A–1328C, hier 505A–506A;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>CSEL</abbr> 13, 3–711, hier 25f.</bibl>
                            </listBibl>
                            <listBibl>
                                <head>Literatur</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>CPL</abbr> 512.</bibl>
                            </listBibl>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#johannes_cassianus">Johannes Cassianus</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Conlationes patrum (Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="111r" to="114v">111r–114v</locus>
                            <rubric xml:lang="la">Idem</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Sapientum Trapezetarum summa peritia est ac disciplina probare quidnam sit aurum purissimum</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Sapientum Trapezitarum summa peritia est ac disciplina probare quidnam sit aurum purissimum</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">vel virulentarum serpentium examinare latibula atque extrudere poterimus</explicit>
                            <note>Weitgehend wörtlicher Auszug aus Johannes Cassianus: Conlationes patrum 1,20 (nur der erste Satz fehlt), 1,21,2 und 1,22,1–2.</note>
                            <listBibl>
                                <head>Druck</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>PL</abbr> 49, 511A–518A und 518B–520A;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>CSEL</abbr> 13, 29–32 und 33f.</bibl>
                            </listBibl>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#johannes_cassianus">Johannes Cassianus</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Conlationes patrum (Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="114v" to="127v">114v–127v</locus>
                            <author ref="#ps-cyprianus">Ps.-Cyprianus</author>
                            <title>De XII abusionum saeculi gradibus</title>
                            <rubric xml:lang="la">De duodecim abusivis seculi Ciprianus martir</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Duodecim abusiva sunt seculi hoc est sapiens sine operibus senex sine religione adolescens sine obedientia dives sine elemosina femina sine pudicicia</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Duodecim abusiva sunt saeculi hoc est sapiens sine operibus senex sine religione adolescens sine oboedientia dives sine eleemosyna femina sine pudicitia</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">gens habet testem resurrectionis quando protestatur dominus: Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem seculi</explicit>
                            <note>Weitgehend wörtliche Wiedergabe von Ps.-Cyprianus: De XII gradibus abusionum saeculi gradibus.</note>
                            <listBibl>
                                <head>Druck</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>PL</abbr> 4, 869B–882B, und 40, 1079–1088;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>CSEL</abbr> 3/3, 152–173.</bibl>
                            </listBibl>
                            <listBibl>
                                <head>Literatur</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>CPL</abbr> 1106;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Bloomfield</abbr> 1838;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Kurz 5/1</abbr>, 39f. (ohne Kenntnis dieser Hs.);</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>CPPM</abbr> 3067.</bibl>
                            </listBibl>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="127v" to="130v">127v–130v</locus>
                            <rubric xml:lang="la">De VI modis desponsationis ecclesie</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">De sex modis quibus Christus desponsavit ecclesiam per Osee prophetam his verbis alloquitur: Et sponsabo te michi in sempiternum</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">De sex modis quibus Christus desponsavit ecclesiam per Hoseam prophetam his verbis alloquitur: Et sponsabo te mihi in sempiternum</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">quia caro et sanguis non revelavit tibi sed pater meus qui est in celis</explicit>
                            <note>Weitgehend wörtlicher Auszug aus Rupertus Tuitensis: Commentaria in duodecim prophetas minores Os 1,22–24.</note>
                            <listBibl>
                                <head>Druck</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>PL</abbr> 168, 9A–204C, hier 52D–55C.</bibl>
                            </listBibl>
                            <listBibl>
                                <head>Literatur</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>Stegmüller RB</abbr> 7566;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>
                                        <hi rend="sup">2</hi>VL</abbr> 8, 402–414, hier 403f.</bibl>
                            </listBibl>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#rupertus_tuitensis">Rupertus Tuitensis</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Commentaria in duodecim prophetas minores (Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="130v" to="136v">130v–136v</locus>
                            <rubric xml:lang="la">Augustinus de sermone domini in monte habito</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Sermonem quem locutus est Ihesus in monte sicut in evangelio secundum Matheum legimus</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Sermonem quem locutus est Iesus in monte sicut in evangelio secundum Matthaeum legimus</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">dilectio enim proximi malum non operatur quam si haberent non dilaniarent corpus Christi quod est ecclesia</explicit>
                            <note>Weitgehend wörtlicher Auszug aus Aurelius Augustinus: De sermone domini in monte 1,1,1–1,5,13. </note>
                            <listBibl>
                                <head>Druck</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>PL</abbr> 34, 1229–1236;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>CC SL</abbr> 35, 1–14.</bibl>
                            </listBibl>
                            <listBibl>
                                <head>Literatur</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>CPL</abbr> 274;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Stegmüller RB</abbr> 1470.</bibl>
                            </listBibl>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#augustinus_aurelius">Augustinus, Aurelius</term>
                                <index>
                                    <term type="title">De sermone domini in monte (Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="137r" to="142r">137r–142r</locus>
                            <title type="sub">De gradibus caritatis perfectae et dilectione utilibus et valde necessariis</title>
                            <incipit xml:lang="la">Non solum in novo sed etiam in veteri testamento admonemur fratres dilectissimi qualiter perfectam caritatem tenere debeamus</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Non solum in novo sed etiam in veteri testamento admonemur fratres dilectissimi qualiter perfectam caritatem tenere debeamus</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">elaboremus in locis viciorum virtutes inducere ut possimus ad dei misericordiam pervenire</explicit>
                            <note>Aurelius Augustinus: Sermo CCCLXXXV (= Caesarius Arelatensis: Sermo XXI).</note>
                            <listBibl>
                                <head>Druck</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>PL</abbr> 39, 1690–1695;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>CC SL</abbr> 103, 94–99.</bibl>
                            </listBibl>
                            <listBibl>
                                <head>Literatur</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>CPL</abbr> 284 und 1008;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>CPPM</abbr> 751;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>CALMA</abbr> 2, 539 Nr. 8.</bibl>
                            </listBibl>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#augustinus_aurelius">Augustinus, Aurelius</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Sermo CCCLXXXV</term>
                                </index>
                            </index>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#caesarius_arelatensis">Caesarius Arelatensis</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Sermo XXI</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="142r" to="144r">142r–144r</locus>
                            <rubric xml:lang="la">De eo quod dicitur qui amat animam suam perdet eam</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Est quidam perversus amor et quoddam rectum odium sed amor perversus ab odio odium rectum ab amore est</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Est quidam perversus amor et quoddam rectum odium sed amor perversus ab odio odium rectum ab amore est</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">quid multis opus est? Si volueris breviter poteris</explicit>
                            <note>Weitgehend wörtlicher Auszug aus Aurelius Augustinus: Sermo CCCLXVIII (= Caesarius Arelatensis: Sermo CLXXIII) § 2–4.</note>
                            <listBibl>
                                <head>Druck</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>PL</abbr> 39, 1653–1654;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>CC SL</abbr> 104, 705–708, hier bis 707.</bibl>
                            </listBibl>
                            <listBibl>
                                <head>Literatur</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>CPPM</abbr> 735.</bibl>
                            </listBibl>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#augustinus_aurelius">Augustinus, Aurelius</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Sermo CCCLXVIII (Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#caesarius_arelatensis">Caesarius Arelatensis</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Sermo CLXXIII (Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="144r" to="145r">144r–145r</locus>
                            <rubric xml:lang="la">De duabus elemosinis una cordis et alia pecunie</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Fratres karissimi due sunt elemosine una cordis alia pecunie</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Fratres carissimi duae sunt eleemosynae una cordis alia pecuniae</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">oratione dominica dicere: Dimitte nobis debita nostra sicut et nos dimittimus debitoribus nostris</explicit>
                            <note>Weitgehend wörtlicher Auszug aus Aurelius Augustinus: Sermo CCCXXI (= Caesarius Arelatensis: Sermo XXXVIII) § 5–6.</note>
                            <listBibl>
                                <head>Druck</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>PL</abbr> 39, 2252;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>CC SL</abbr> 103, 168–171, hier 171.</bibl>
                            </listBibl>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#augustinus_aurelius">Augustinus, Aurelius</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Sermo CCCXXI (Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#caesarius_arelatensis">Caesarius Arelatensis</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Sermo XXXVIII (Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="145r" to="147v">145r–147v</locus>
                            <rubric xml:lang="la">Idem de verbis apostoli: Redimentes tempus quoniam dies mali sunt</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Apostolum cum legeretur audistis immo omnes audivimus dicentem nobis: <ref type="biblical" cRef="Eph_5,15">Videte quomodo caute ambuletis</ref>
                            </incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Apostolum cum legeretur audistis immo omnes audivimus dicentem nobis: Videte quomodo caute ambuletis</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">Ecce tempus perdidisti quanto melius nummum amitteres si tempus redimeres</explicit>
                            <note>Weitgehend wörtlicher Auszug aus Aurelius Augustinus: Sermo CLXVII (= Caesarius Arelatensis: Sermo CLXXXI) § 1–6.</note>
                            <listBibl>
                                <head>Druck</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>PL</abbr> 38, 909–911 (kürzer, Schluss fehlt);</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>CC SL</abbr> 104, 735–739, hier bis 738.</bibl>
                            </listBibl>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#augustinus_aurelius">Augustinus, Aurelius</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Sermo CLXVII (Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#caesarius_arelatensis">Caesarius Arelatensis</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Sermo CLXXXI (Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="147v" to="148r">147v–148r</locus>
                            <rubric xml:lang="la">De duplici prosperitatis modis</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Duobus modis huius mundi prosperitas datur. Aliquando enim idcirco datur ut ad meliorem vitam provocet</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Duobus modis huius mundi prosperitas datur. Aliquando enim idcirco datur ut ad meliorem vitam provocet</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">quia hic fuerat nec per bona conversus</explicit>
                            <note>Weitgehend wörtlicher Auszug aus Gregorius I papa: Regula pastoralis 3,26.</note>
                            <listBibl>
                                <head>Druck</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>PL</abbr> 77, 13A–128A, hier 100A–C;</bibl>
                                <bibl>Grégoire Le Grand: Règle pastorale, introd., notes et index par <editor>B. Judic</editor>, texte critique par <editor>F. Rommel</editor>, trad. par <editor>C. Morel</editor>, Paris 1992 (<abbr>SC</abbr> 381, 382), tom. 2, 442–444.</bibl>
                            </listBibl>
                            <listBibl>
                                <head>Literatur</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>CPL</abbr> 1712;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Rep. font.</abbr> 5, 230;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>CPPM</abbr> 3344;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Te.Tra.</abbr> 5, 174–190;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>CALMA</abbr> 4, 420f. Nr. 9.</bibl>
                            </listBibl>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#gregorius_i_papa">Gregorius I papa</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Regula pastoralis (Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="148r" to="150v">148r–150v</locus>
                            <rubric xml:lang="la">De V generibus fortium</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Irruerunt super me fortes. Non utcumque transeundum est ab his fortibus diligenter insinuandum est qui sint fortes insurgentes</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Irruerunt super me fortes. Non utcumque transeundum est ab his fortibus diligenter insinuandum est qui sint fortes insurgentes</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">qui ignorantes dei iusticiam et suam volentes constituere iusticie dei non sunt subiecti</explicit>
                            <note>Weitgehend wörtlicher Auszug aus Aurelius Augustinus: Enarrationes in psalmos 58,1,6–7.</note>
                            <listBibl>
                                <head>Druck</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>CC SL</abbr> 38–40, hier 39, 733–735.</bibl>
                            </listBibl>
                            <listBibl>
                                <head>Literatur</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>CPL</abbr> 283;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>CPPM</abbr> 1869a;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Stegmüller RB</abbr> 1463.</bibl>
                            </listBibl>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#augustinus_aurelius">Augustinus, Aurelius</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Enarrationes in psalmos (Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="150v" to="152v">150v–152v</locus>
                            <rubric xml:lang="la">Tres cause cur huius mundi facultas bonis et malis indifferenter assit et desit</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Tres in eloquiis divinis causas habemus cur huius mundi divitie indifferenter bonis et malis desint et assint</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Tres in eloquiis divinis causas habemus cur huius mundi divitiae indifferenter bonis et malis desint et assint</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">quanto fuerunt ampliores non afferunt satietatem sed inflammant cupiditatem</explicit>
                            <note>Weitgehend wörtlicher Auszug aus Aurelius Augustinus: Sermo 50,2–6.</note>
                            <listBibl>
                                <head>Druck</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>PL</abbr> 38, 326–332, hier bis 328;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>CC SL</abbr> 41, 625–633, hier bis 627.</bibl>
                            </listBibl>
                            <listBibl>
                                <head>Literatur</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>CPL</abbr> 284.</bibl>
                            </listBibl>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#augustinus_aurelius">Augustinus, Aurelius</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Sermo CLXVII (Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="152v" to="157r">152v–157r</locus>
                            <rubric xml:lang="la">Unde Christus atque diabolus hominem comparasse dicantur et de septiformi thesauro diaboli et de septem peticionibus dominice orationis</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Luce clarius constat quod redemptor noster pro redemptione nostra mori voluerit sed si ipse est dominus et creator omnium videndum est quomodo hic redemisse dicatur</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Luce clarius constat quod redemptor noster pro redemptione nostra mori voluerit sed si ipse est dominus et creator omnium videndum est quomodo hic redemisse dicatur</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">et tocius consolacionis in odore suavitatis possimus offere et dicere: Pater noster qui es in celis</explicit>
                            <note>Der Text ist als Ganzes in dieser Form bislang nur hier nachgewiesen und ungedruckt.</note>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="157r" to="157v">157r–v</locus>
                            <rubric xml:lang="la">Augustinus de quattuor generibus oblationum</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Quattuor sunt genera oblationum. Pro valde bonis gratiarum sunt actiones</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Quattuor sunt genera oblationum. Pro valde bonis gratiarum sunt actiones</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">pro valde malis non adiumenta sed tantum consolationes vivorum fiunt</explicit>
                            <note>Das kurze Stück verarbeitet Aurelius Augustinus: De octo Dulcitii quaestionibus 2,4; zu beachten ist jedoch auch ein kurzer Kirchenrechtskanon mit identischen Initium, vgl. den Druck: <bibl>Die irische Kanonensammlung, hrsg. von <editor>H. Wasserschleben</editor>, Leipzig 1885, 50 (cap. 15,2).</bibl>
                            </note>
                            <listBibl>
                                <head>Druck</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>PL</abbr> 40, 147–170, hier 158;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>CC SL</abbr> 44A, 253–297, hier 274.</bibl>
                            </listBibl>
                            <listBibl>
                                <head>Literatur</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>CPL</abbr> 291.</bibl>
                            </listBibl>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#augustinus_aurelius">Augustinus, Aurelius</term>
                                <index>
                                    <term type="title">De octo Dulcitii quaestionibus (Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="157v">157v</locus>
                            <rubric xml:lang="la">Idem in libro Enchiridion</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Neque negandum defunctorum animas pietate suorum viventium relevari</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Neque negandum defunctorum animas pietate suorum viventium relevari</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">aut certe ut eis tolerabilior fiat ipsa dampnatio</explicit>
                            <note>Weitgehend wörtlicher Auszug aus Aurelius Augustinus: Enchiridion ad Laurentium de fide spe et caritate 39,110.</note>
                            <listBibl>
                                <head>Druck</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>PL</abbr> 40, 283f.;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>CC SL</abbr> 46, 108f.</bibl>
                            </listBibl>
                            <listBibl>
                                <head>Literatur</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>CPL</abbr> 295.</bibl>
                            </listBibl>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#augustinus_aurelius">Augustinus, Aurelius</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Enchiridion ad Laurentium de fide spe et caritate (Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="158r">158r</locus>
                            <rubric xml:lang="la">De baptismo domini</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Propter tres causas dominus baptizari voluit primo ut omnem iusticiam impleret</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Propter tres causas dominus baptizari voluit primo ut omnem iusticiam impleret</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">quia videlicet populus iudeorum illi ut prophete credidit</explicit>
                            <note>Aus Honorius Augustodunensis: Gemma animae 3,19 (Beginn fehlt). </note>
                            <listBibl>
                                <head>Druck</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>PL</abbr> 172, 647C–648A, hier 648A.</bibl>
                            </listBibl>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#honorius_augustodunensis">Honorius Augustodunensis</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Gemma animae (Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="158r" to="158v">158r–v</locus>
                            <rubric xml:lang="la">De epiphania</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Queritur cum dominus post epiphaniam utputa mox baptizatus ieiunaverit cur ecclesia ante pascha ieiunium instituerit</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Quaeritur cum dominus post epiphaniam utputa mox baptizatus ieiunaverit cur ecclesia ante pascha ieiunium instituerit</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">pascha celebremus cum Christo resurgentes et post hanc vitam cum eo regnemus</explicit>
                            <note>Aus Honorius Augustodunensis: Gemma animae 3,45 (Beginn und Schluss fehlen). </note>
                            <listBibl>
                                <head>Druck</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>PL</abbr> 172, 656A–D, hier  656B–C.</bibl>
                            </listBibl>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#honorius_augustodunensis">Honorius Augustodunensis</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Gemma animae (Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="158v">158v</locus>
                            <rubric xml:lang="la">De VII ebdomadibus</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Septem ebdomade scilicet a quinquagesima usque ad pascha abstinentie asscribuntur</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Septem hebdomadae scilicet a quinquagesima usque ad pascha abstinentiae adscribuntur</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">septimo per penitentiam</explicit>
                            <note>Honorius Augustodunensis: Gemma animae 3,47. </note>
                            <listBibl>
                                <head>Druck</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>PL</abbr> 172, 657B–C.</bibl>
                            </listBibl>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#honorius_augustodunensis">Honorius Augustodunensis</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Gemma animae (Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="158v">158v</locus>
                            <rubric xml:lang="la">De quarta feria</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Propter tres causas fit scrutinium in quarta feria</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Propter tres causas fit scrutinium in quarta feria</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">quarta feria assignantur surgere in Christi corpus</explicit>
                            <note>Honorius Augustodunensis: Gemma animae 3,54. </note>
                            <listBibl>
                                <head>Druck</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>PL</abbr> 172, 659C–D.</bibl>
                            </listBibl>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#honorius_augustodunensis">Honorius Augustodunensis</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Gemma animae (Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="158v" to="159r">158v–159r</locus>
                            <rubric xml:lang="la">De passione Christi</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Per duas ebdomadas passionem Christi celebramus quia pro duobus et a duobus populis passum predicamus</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Per duas hebdomadas passionem Christi celebramus quia pro duobus et a duobus populis passum praedicamus</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">pro eis immolatum et pharaonem in plagis contritum agnovimus</explicit>
                            <note>Aus Honorius Augustodunensis: Gemma animae 3,70 (Beginn fehlt). </note>
                            <listBibl>
                                <head>Druck</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>PL</abbr> 172, 661C–662A, hier ab 661D.</bibl>
                            </listBibl>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#honorius_augustodunensis">Honorius Augustodunensis</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Gemma animae (Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="159r">159r</locus>
                            <rubric xml:lang="la">De duobus diebus</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Duo sunt dies temporalitatis et dies eternitatis. Dies temporalis quamdiu homo vivit</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Duo sunt dies temporalitatis et dies aeternitatis. Dies temporalis quamdiu homo vivit</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">hodie natus est hodie apparuit hoc est in die gratie id est eternitatis</explicit>
                            <note>Honorius Augustodunensis: Gemma animae 4,12. </note>
                            <listBibl>
                                <head>Druck</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>PL</abbr> 172, 692D–693A.</bibl>
                            </listBibl>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#honorius_augustodunensis">Honorius Augustodunensis</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Gemma animae (Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="159r" to="159v">159r–v</locus>
                            <title type="sub">Notanda sunt et haec</title>
                            <incipit xml:lang="la">In pascha sunt quattuor notanda ut tercia hebdomada lunae Aprilis qui primus est mensis apud hebreos celebretur</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">In pascha sunt quattuor notanda ut tertia hebdomada lunae Aprilis qui primus est mensis apud hebraeos celebretur</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">illa die pluit dominus manna illa die dedit legem illa etiam die resurrexit</explicit>
                            <note>Aus Honorius Augustodunensis: Gemma animae 4,16 (Schluss fehlt). </note>
                            <listBibl>
                                <head>Druck</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>PL</abbr> 172, 694C–695B, hier bis 695A.</bibl>
                            </listBibl>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#honorius_augustodunensis">Honorius Augustodunensis</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Gemma animae (Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="159v" to="160v">159v–160v</locus>
                            <rubric xml:lang="la">De tribus partibus sacramenti</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Non ociose sacramentum corporis Christi in tres partes dividimus quia in Christi passione per hoc commemoramus preterita</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Non otiose sacramentum corporis Christi in tres partes dividimus quia in Christi passione per hoc commemoramus praeterita</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">id est corporis Christi sicut ipse dicit: Qui manducat carnem meam et bibit sanguinem meum in me manet et ego in eo</explicit>
                            <note>Aus Ivo Carnotensis: Sermo 5.</note>
                            <listBibl>
                                <head>Druck</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>PL</abbr> 162, 535D–562A, hier 559D–560A.</bibl>
                            </listBibl>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#ivo_carnotensis">Ivo Carnotensis</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Sermones (Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="160v" to="161r">160v–161r</locus>
                            <rubric xml:lang="la">Cur agnus dei ter dicatur</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Consideratione trium porcionum supra memoratarum dum sacramenta sumuntur ter Agnus dei a choro canitur</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Consideratione trium portionum supra memoratarum, dum sacramenta sumuntur ter Agnus dei a choro canitur</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">dum illos sibi incorporare studet qui cum capite laboraturi sunt in terra</explicit>
                            <note>Aus Ivo Carnotensis: Sermo 5 (direkt im Anschluss an das vorhergehende Stück).</note>
                            <listBibl>
                                <head>Druck</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>PL</abbr> 162, 560A–C.</bibl>
                            </listBibl>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#ivo_carnotensis">Ivo Carnotensis</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Sermones (Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="161r">161r</locus>
                            <rubric xml:lang="la">De triplici dono dei</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Tria sunt que in donis dei considerare debemus alia enim communiter alia specialiter alia singulariter data sunt</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Tria sunt quae in donis dei considerare debemus alia enim communiter alia specialiter alia singulariter data sunt</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">propria impertita sunt sicut Petro principatus in apostolis Paulo apostolatus in gentibus Iohanni privilegium amoris</explicit>
                            <note>Modifizierter Auszug aus Hugo de Sancto Victore: Soliloquium de arrha animae. In den bisher analysierten Sammlungen von Quaestionen und Sentenzen Hugos von St. Victor (vgl. oben, 92v) ist diese Passage als Separatum nicht vorgefunden worden.</note>
                            <listBibl>
                                <head>Druck</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>PL</abbr> 176, 951B–970D, hier 956D–957A und 959D.</bibl>
                            </listBibl>
                            <listBibl>
                                <head>Literatur</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>Goy <hi rend="normal">Hugo von St. Viktor</hi>
                                    </abbr>, 277–329 Nr. 2.2.4.8;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Sicard <hi rend="normal">Iter victorinum</hi>
                                    </abbr>, 103–123;</bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>CALMA</abbr> 6, 419f. Nr. 57.</bibl>
                            </listBibl>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#hugo_de_sancto_victore">Hugo de Sancto Victore</term>
                                <index>
                                    <term type="title">Soliloquium de arrha animae (Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <msItem rend="break">
                            <locus from="161r" to="164v">161r–164v</locus>
                            <rubric xml:lang="la">De duplici ritu pasche</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">De duplici ritu pasche in Exodo scriptum est in secundo inquit mense postquam de Egypto profecti sunt quinta decima die mensis statuitur secundum pascha faciendum</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">De duplici ritu paschae in Exodo scriptum est in secundo inquit mense postquam de Aegypto profecti sunt quinta decima die mensis statuitur secundum pascha faciendum</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">iustis autem et fidelibus permanet dulcis et suavis. Gustate enim et videte quoniam suavis est dominus ipse deus et salvator noster Ihesus Christus cui est gloria et imperium in secula seculorum Amen</explicit>
                            <note>Weitgehend wörtlicher Auszug aus Origenes: In Exodum homilia VII interprete Rufino § 4–8.</note>
                            <filiation>Vgl. eine abweichende Bearbeitung dieer Homilie in <ref type="mss" cRef="723-helmst">Cod. Guelf. 723 Helmst.</ref>, 39v–43r.</filiation>
                            <listBibl>
                                <head>Druck</head>
                                <bibl>Origenes Werke Bd. 6: Homilien zum Hexateuch in Rufins Übersetzung, Teil 1: Die Homilien zu Genesis, Exodus und Leviticus, hrsg. von <editor>W. A. Baehrens</editor>, Leipzig 1920 (GCS 29), 1–144, bes. 204–217, hier ab 209.</bibl>
                            </listBibl>
                            <listBibl>
                                <head>Literatur</head>
                                <bibl>
                                    <abbr>CPG</abbr> 1414; </bibl>
                                <bibl>
                                    <abbr>Stegmüller RB</abbr> 6174.</bibl>
                            </listBibl>
                            <index indexName="nasa">
                                <term type="author" ref="#origenes">Origenes</term>
                                <index>
                                    <term type="title">In Exodum homiliae (Ausz.)</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                        <filiation>Aus der Bibliothek des <rs type="corporate" ref="#lippoldsberg_kloster_benediktinerinnen">Benediktinerinnenklosters Lippoldsberg</rs> ist eine patristische Exzerptsammlung überliefert, die ebenfalls den Titel "Liber modorum" trägt (<ref type="altMs">Kassel, UBLMB, 8° Ms. theol. 4</ref>, <ref target="https://orka.bibliothek.uni-kassel.de/viewer/image/1547546854852/158/">77v</ref>–<ref target="https://orka.bibliothek.uni-kassel.de/viewer/image/1547546854852/427/">212r</ref>, vgl. <bibl>
                                <abbr>Kassel 1,3</abbr>, 6–8</bibl>; <bibl>
                                <author>Hotchin</author> Women's reading, s. oben, 181f. Nr. 20</bibl>; <bibl>
                                <abbr>Schlotheuber <hi rend="normal">Bräute</hi>
                                </abbr>, 75</bibl>). Sie ist in gleicher Weise wie der vorliegende Codex angelegt, enthält jedoch vorwiegend Exzerpte aus den Werken Gregors d. Gr. und kommt daher als Vorlage nicht in Frage. Die Wahl des ungewöhnlichen und bislang nur aus diesen beiden Hss. bekannten Titels für ein patristisches Florilegium könnte jedoch durchaus vom Lippoldsberger Codex motiviert sein; möglicherweise hatten die Lamspringer Nonnen die Absicht, eine ähnlich strukturierte, aber inhaltlich anders ausgerichtete Sammlung anzulegen. Besonders bemerkenswert an der vorliegenden Kollektion sind die zahlreichen bislang nur hier nachgewiesenen Stücke bzw. die Zitate aus dem Psalmenkommentar Gilberts von Poitiers und die sonst allein in westeuropäischen Hss. nachgewiesenen Quaestionen und Sentenzen und dem Umkreis Hugos von St. Viktor. Da das Hamerslebener Augustiner-Chorherrenstift St. Pankratius, dem Hugo als einem Professkonvent wohl zeitlebens verbunden blieb, das Zentrum der Überlieferung und Verbreitung seiner Werke in Sachsen bildete, liegt der Schluss nahe, dass die Lamspringer Benediktinerinnen schon vor dem Priorat Gerhards von Hamersleben in Lamspringe (1178–1205) über Kontakte ins Pankratiusstift verfügten. Belegt ist zumindest, dass der Propst von Lamspringe (der mindestens seit der Umwandlung in ein Benediktinerinnenkloster von einem der umliegenden reformierten Augustiner-Chorherrenstifte gestellt wurde), bereits 1138 zusammen mit dem Propst Thietmar von Hamersleben und dessen Mitkonventualen Gunther, dem späteren Propst von Lippoldsberg, in Rom weilte, vgl. <bibl xml:id="opac_0188931007">
                                <author>K. Bogumil</author>, Das Bistum Halberstadt im 12. Jahrhundert. Studien zur Reichs- und Reformpolitik des Bischofs Reinhard und zum Wirken der Augustiner-Chorherren, Köln/Wien 1972 (Mitteldeutsche Forschungen 69), 174</bibl>. Möglich wäre daher auch eine indirekte Vermittlung über die Lippoldsberger Benediktinerinnen, deren Konvent seit etwa 1139 bis mindestens 1161 von dem Hamerslebener Konventualen Gunther geleitet wurde, der nachweislich Texte Hugos von St. Viktor nach Lippoldsberg brachte, vgl. <bibl>
                                <author>Hotchin</author> Women’s reading (s. oben), pass., bes. 147–149 und 163–165</bibl>. </filiation>
                        <listBibl>
                            <head>Zum gesamten Text vgl.</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Kurz 5/1</abbr>, 451 (diese Hs.).</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="3">
                        <locus from="164v">164v</locus>
                        <title>Receptum ad caliginem oculorum</title>
                        <rubric xml:lang="la">Ad caliginem oculorum</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Tolle hedere sucum et feniculi sucum equali mensura et mittes in ampullam et ad solem calidum siccabis</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Tolle hederae sucum et feniculi sucum aequali mensura et mittes in ampullam et ad solem calidum siccabis</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">Item asinino lacte inunctus claritatem oculis prebet</explicit>
                        <note>Eine dreiteilige Anweisung für Heilmittel gegen Augenleiden, von anlegender Hand unter dem Text hinzugefügt. In dieser Form bislang nur hier nachgewiesen und ungedruckt. </note>
                        <note> – <locus from="165r" to="165v">165r–v</locus> leer. </note>
                    </msItem>
                </msContents>
                <physDesc>
                    <objectDesc form="codex">
                        <supportDesc material="perg">
                            <support>
                                <p>
                                    <material>Pergament</material>
                                </p>
                            </support>
                            <extent>
                                <measure type="leavesCount" quantity="165">165 Bl.</measure>
                                <dimensions type="leaf" unit="cm">
                                    <height quantity="20">20</height>
                                    <width quantity="14">14</width>
                                </dimensions>
                            </extent>
                            <foliation>Bleistiftfoliierung modern: <quote>1</quote>–<quote>165</quote>. </foliation>
                            <collation>Aufgrund der Verwendung von palimpsestiertem Pergament unregelmäßige Lagenbildung durch Verwendung von Einzelbl.: <formula>IV (8). III+2 (16). IV (24). III+2 (32). III+2 (40). III+2 (48). III+2 (56). IV (64). III+2 (72). 4 IV (104). III+2 (112). III+2 (120). IV (128). III+1 (135). 3 IV (159). III (165). </formula>
                                <catchwords>Kustoden in römischen Zahlen auf dem Fußsteg der letzten Versoseite der Lagen mit Ausnahme der ersten und letzten; die meisten durch Beschnitt fragmentiert oder verloren; erhalten sind <hi rend="font-style:italic">Vus</hi>–<hi rend="font-style:italic">VIIus</hi>, <hi rend="font-style:italic">XIIIus</hi>–<hi rend="font-style:italic">XVIIIIus</hi>.</catchwords>
                            </collation>
                            <condition>
                                <p>Grob bearbeitetes Pergament, Palimpsest (s. unten). </p>
                            </condition>
                        </supportDesc>
                        <layoutDesc>
                            <layout columns="1" writtenLines="24 27" ruledLines="24 27">
                                <p>
                                    <dimensions type="written" unit="cm">
                                        <height quantity="15">15</height>
                                        <width quantity="9.5">9,5</width>
                                    </dimensions>, einspaltig, 24–27 blindliniierte Zeilen, Punkturen z. T. an den Blatträndern sichtbar. 
							</p>
                            </layout>
                        </layoutDesc>
                    </objectDesc>
                    <handDesc hands="1">
                        <handNote scribeRef="#scriptrix_lamspringe" script="carolgot" medium="ink" scope="sole">
                            <p>Aufrechte und gerade, noch erheblich gerundete Carolino-Gothica von der Hand eine namentlich unbekannten Lamspringer Schreiberin, die nach dem Kolophon dieser Hs. den Notnamen der <quote xml:lang="la">scriptrix</quote> erhielt. Sie schrieb außerdem <ref type="mss" cRef="482a-helmst">Cod. Guelf. 482a Helmst.</ref>, 1r–82v, <ref type="mss" cRef="510-helmst">510 Helmst.</ref>, <ref type="mss" cRef="511-helmst">511 Helmst.</ref>, 78r–150r, <ref type="mss" cRef="519-helmst">519 Helmst.</ref>, <ref type="mss" cRef="723-helmst">723 Helmst.</ref> und <ref type="mss" cRef="903-helmst">903 Helmst.</ref>, 1r–75r. Zur Gruppe der Codices, deren Schreiberinnen der "Scriptrix" besonders nahestehen, gehören darüber hinaus noch <ref type="mss" cRef="443-helmst">Cod. Guelf. 443 Helmst.</ref>, <ref type="mss" cRef="447-helmst">447 Helmst.</ref>, <ref type="mss" cRef="718-helmst">718 Helmst.</ref>, 10v–97r, und die drei Hände in <ref type="mss" cRef="1196-helmst">Cod. Guelf. 1196 Helmst.</ref>, während der bislang ebenfalls dazu gezählte <ref type="mss" cRef="1030-helmst">Cod. Guelf. 1030 Helmst.</ref> wohl auszuscheiden ist. Die kommentierten Schriftzitate sind marginal durch Anführungszeichen (Diple) in einfacher und doppelter s-Form gekennzeichnet.
							<index indexName="nasa">
                                    <term>Schriftarten</term>
                                    <index>
                                        <term>Carolino-Gothica</term>
                                    </index>
                                </index>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Buch- und Schriftwesen</term>
                                    <index>
                                        <term>Diple</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </p>
                        </handNote>
                    </handDesc>
                    <decoDesc>
                        <summary/>
                        <decoNote type="rubric">
                            <p>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Schriftarten</term>
                                    <index>
                                        <term>Auszeichnungsschrift</term>
                                        <index>
                                            <term>Capitalis rustica</term>
                                        </index>
                                    </index>
                                </index> Rubriziert, rote Überschriften, zumeist in Textschrift, einige auch in Capitalis rustica ausgeführt, die Marginalien sind meist ebenfalls rot geschrieben, einige auch mit rotem Federstrich umrandet. </p>
                        </decoNote>
                        <decoNote type="vignette">
                            <p>Nicht bzw. schwer beschreibbare Stellen des palimpsestierten Pergaments sind entweder mit wellenförmigen Zeilenfüllern und roter Umrahmung versehen, oder (wie auf Bl. 16v und 36v) mit heraldisch stilisierten Vögeln in roter Umrisszeichnung gekennzeichnet. Dieses Verfahren wurde auch in der Lippoldsberger Hs. <ref type="altMs">Kassel, UBLMB, 4° Ms. theol. 14</ref> befolgt, wo zum gleichen Zweck sorgfältig ausgeführte Fische (<ref target="https://orka.bibliothek.uni-kassel.de/viewer/image/1527498431936/133/">65r</ref>) oder ein zweifüßiger Drache mit Vogelflügeln (<ref target="https://orka.bibliothek.uni-kassel.de/viewer/image/1527498431936/162/">79v</ref>) verwendet werden.</p>
                        </decoNote>
                        <decoNote type="marginal">
                            <p>Einige Marginalien sind mit roten federgezeichneten Rahmen versehen, die ornamental mit Perlreihen und Kreuzen (105r und 122r) verziert sind oder zusätzliche figurale Motive wie Vögel bzw. Vogelköpfe (122v und 132r) bzw. menschliche Köpfe oder Büsten (125v, 136v) aufweisen.<index indexName="nasa">
                                    <term>Buchschmuck</term>
                                    <index>
                                        <term>Randillustration</term>
                                    </index>
                                </index>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Ikonographie</term>
                                    <index>
                                        <term>Tiere</term>
                                        <index>
                                            <term>Vögel</term>
                                        </index>
                                    </index>
                                </index>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Ikonographie</term>
                                    <index>
                                        <term>Mensch</term>
                                        <index>
                                            <term>Büste</term>
                                        </index>
                                    </index>
                                </index>
                            </p>
                        </decoNote>
                        <decoNote type="marginal">
                            <p>
                                <locus from="34v">34v</locus> auf dem Fußsteg die gelb lavierte Umrisszeichnung zweier gegeneinander kämpfender Hunde oder Löwen.<index indexName="nasa">
                                    <term>Buchschmuck</term>
                                    <index>
                                        <term>Randillustration</term>
                                    </index>
                                </index>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Ikonographie</term>
                                    <index>
                                        <term>Tiere</term>
                                        <index>
                                            <term>Hunde/Löwen</term>
                                        </index>
                                    </index>
                                </index>
                            </p>
                        </decoNote>
                        <decoNote type="marginal">
                            <p>
                                <locus from="38v">38v</locus> auf dem Fußsteg die Darstellung eines Fabelwesens in Gestalt einer Swastika aus vier langhalsigen Tierköpfen, aus deren Mäulern lilien- oder eichenblattähnliche Gebilde hervorwachsen.<index indexName="nasa">
                                    <term>Buchschmuck</term>
                                    <index>
                                        <term>Randillustration</term>
                                    </index>
                                </index>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Ikonographie</term>
                                    <index>
                                        <term>Tiere</term>
                                        <index>
                                            <term>Fabelwesen</term>
                                        </index>
                                    </index>
                                </index>
                            </p>
                        </decoNote>
                        <decoNote type="initial">
                            <p>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Buchschmuck</term>
                                    <index>
                                        <term>Satzmajuskeln</term>
                                    </index>
                                </index> Satzmajuskeln in unterschiedlicher Ausführung, häufig in Unzialform, davon einige rot, einige in Textfarbe mit roten Begleitpunkten oder -strichen.</p>
                        </decoNote>
                        <decoNote type="initial">
                            <p>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Buchschmuck</term>
                                    <index>
                                        <term>Initialmajuskeln</term>
                                    </index>
                                </index> Am Beginn der einzelnen Abschnitte rote Initialmajuskeln in verschiedenen Unzialformen über 2–5 Zeilen, zumeist mit Punktverdickungen, meist mit auslaufenden Silhouettenornamenten in stilisierten vegetabilen Formen (z. B. Blüten, 125v) oder mit krummschnäbeligen Vogelköpfen (z. B. 90v, 95v, 100v), z. T. mit ausgespartem Wellenmuster; einige Binnenfelder auch grün gefüllt (110r, 118v).</p>
                        </decoNote>
                        <decoNote type="initial">
                            <p>
                                <locus from="1v">1v</locus> Spaltleisteninitiale <quote>Q</quote> über 8 Zeilen; der federgezeichnete Buchstabenkörper ist rot konturiert mit roten Spaltfüllungen; die Spaltleisten werden am Bogen von fünf jeweils fünffach genagelten Spangen zusammengehalten. Von diesen erstrecken sich zwei gegabelte, locker geschwungene Spiralranken ins Binnenfeld, die mit schraffiert geäderten Knollenblättern, an den Enden zusätzlich mit knollenartig geschwungenen Knospen sowie Halb- und Vollpalmettenblättern besetzt sind. Die ebenfalls in knollige Knospen und eine zentrale Palmette auslaufende Cauda ist durch eine zentral angebrachte vierblättrige Blüte geteilt. Auch hier besteht eine bemerkenswerte Ähnlichkeit zu den Spaltleisteninitialen der Lippoldsberger Hs. <ref type="altMs">Kassel, UBLMB, 4° Ms. theol. 14</ref>, z. B. <ref target="https://orka.bibliothek.uni-kassel.de/viewer/image/1527498431936/88/">42v</ref>.<index indexName="nasa">
                                    <term>Buchschmuck</term>
                                    <index>
                                        <term>Initialen</term>
                                        <index>
                                            <term>Spaltleisteninitiale</term>
                                        </index>
                                    </index>
                                </index>
                            </p>
                        </decoNote>
                    </decoDesc>
                    <bindingDesc>
                        <binding contemporary="true" notBefore="1151" notAfter="1215">
                            <p>Romanischer Holzdeckelband, mit ungefärbtem Schafsleder bezogen. Gerader Rücken, Kanten bündig mit Buchblock. Die beiden Lappenkapitale sind abgeschnitten, die Kapitale nachträglich neu angesetzt und mit blauem und weißem Zwirn umstochen. Zwei Doppel- und zwei Kapitalbünde. Zwei Riemenschließen mit Ösenverschluss verloren, zugehörige Dornen an der Kante des VD erhalten. Die Einbandgestaltung ist identisch mit jener an den Lamspringer Handschriften <ref type="mss" cRef="443-helmst">Cod. Guelf. 443 Helmst.</ref>, <ref type="mss" cRef="475-helmst">475 Helmst.</ref>, <ref type="mss" cRef="480-helmst">480 Helmst.</ref>, <ref type="mss" cRef="553-helmst">553 Helmst.</ref>, <ref type="mss" cRef="903-helmst">903 Helmst.</ref>, <ref type="mss" cRef="982-helmst">982 Helmst.</ref>, <ref type="mss" cRef="1113-helmst">1113 Helmst.</ref> und <ref type="mss" cRef="1196-helmst">1196 Helmst.</ref>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Einbände, bemerkenswerte</term>
                                    <index>
                                        <term>romanische Einbände</term>
                                    </index>
                                </index>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Einband</term>
                                    <index>
                                        <term>Schließen</term>
                                        <index>
                                            <term>Riemenschließen mit Ösenverschluss (entfernt)</term>
                                        </index>
                                    </index>
                                </index>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Einband</term>
                                    <index>
                                        <term>Lappenkapital</term>
                                    </index>
                                </index>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Einband</term>
                                    <index>
                                        <term>Kapital, umstochen</term>
                                    </index>
                                </index>
                            </p>
                        </binding>
                    </bindingDesc>
                </physDesc>
                <history>
                    <summary/>
                    <origin>
                        <p>Der Codex wurde im frühen 3. Viertel des 12. Jahrhunderts gleichzeitig mit dem ersten Teil von <ref type="mss" cRef="482a-helmst">Cod. Guelf. 482a Helmst.</ref>, <ref type="mss" cRef="511-helmst">511 Helmst.</ref> und <ref type="mss" cRef="723-helmst">723 Helmst.</ref> im <rs type="corporate" ref="#lamspringe_kloster_benediktinerinnen">Benediktinerinnenkloster Lamspringe</rs> geschrieben, vgl. den entsprechenden Besitzvermerk <locus from="1r">1r</locus>: <quote xml:lang="la">Sancti Adriani martiris in Lamespringe</quote>. <index indexName="nasa">
                                <term>Buch- und Schriftwesen</term>
                                <index>
                                    <term>Besitzvermerk (zeitgenössisch)</term>
                                </index>
                            </index> Darauf deuten nicht nur die stilistischen Merkmale des Buchschmucks, sondern auch die Zweitverwendung palimpsestierter Fragmente der gleichen Codices wie im vorliegenden Band hin. Schließlich wurden alle genannten Codices von der sog. "Scriptrix" geschrieben, deren Notname aus dem Kolophon der vorliegenden Hs. stammt (vgl. unten). </p>
                    </origin>
                    <acquisition>
                        <p>Die Hs. wurde am <date>10.4.1572</date> mit den übrigen Lamspringer Codices in die Wolfenbütteler Hofbibliothek überführt, <date>1588</date> von <rs type="person" ref="#eggelinck_eberhard">Eberhard Eggelinck</rs> unter den Pergamenthandschriften der Hofbibliothek (<ref type="altMs">NLA – StA Wolfenbüttel, 1 Alt 22, 83</ref>, 22r–35v, hier <ref target="http://diglib.hab.de/mss/ed000027/start.htm?image=00012">27v</ref>), als <quote xml:lang="la"> Divus Augustinus in diversis materiis vff pergamein geschrieben in quarto vnd bretern mit pergamen vbertzogen</quote> verzeichnet. <date>1614</date> im Gesamtkatalog von <rs type="person" ref="#otho_liborius">Liborius Otho</rs> (<ref type="mss" cRef="a-extrav">Cod. Guelf. A Extrav.</ref>, <ref target="http://diglib.hab.de/mss/a-extrav/start.htm?image=00307">p. 305</ref> [300]) unter den <quote xml:lang="la">Papalia Miscellanea</quote> als <quote xml:lang="la">Augustini scripta de diversis materiis in membrana</quote> mit der Signatur <quote>Z 126</quote> nachgewiesen. Seit <date>1618</date> in der Universitätsbibliothek Helmstedt, <date>1644</date> im Helmstedter Handschriftenkatalog (<ref type="mss" cRef="27-2-aug-2f">Cod. Guelf. 27.2 Aug. 2°</ref>, <ref target="http://diglib.hab.de/mss/27-2-aug-2f/start.htm?image=00043">16r</ref>) als <quote xml:lang="la"> Excerpta ex Augustino In membrana</quote> unter den <quote xml:lang="la">Theologici MSS<hi rend="sup">ti</hi> in quarto</quote> beschrieben; auf dem Kopfsteg des VS und auf Bl. 1r die entsprechende Helmstedter Signatur <quote>T 4° 60</quote>. Im Handschriftenverzeichnis von <date>1797</date> (<ref type="mss" cRef="ba-iii-52">BA III, 52</ref>) unter Nr. <quote>437</quote> genannt.</p>
                    </acquisition>
                </history>
                <additional>
                    <adminInfo>
                        <recordHist>
                            <source>
                                <bibl>Die mittelalterlichen Helmstedter Handschriften der Herzog August Bibliothek. Teil VI: Cod. Guelf. 930 bis 1160 Helmst., beschrieben von Bertram Lesser (in Vorbereitung).</bibl>
                            </source>
                        </recordHist>
                    </adminInfo>
                    <listBibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Schönemann</abbr>, 70 Nr. 3.10.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Heinemann</abbr> Nr. 1045.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Krämer</abbr>, 473.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Germania Benedictina</abbr>11, 370.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Kurz 5/2</abbr>, 515.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Wolter-von dem Knesebeck <hi rend="normal">Lamspringe</hi>
                            </abbr>, 468 und 476.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Oldermann-Meier</abbr>, 138.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Härtel <hi rend="normal">Lamspringe</hi>
                            </abbr>, 119, 121, 125, 130, 134 mit Abb. 4 und 141–143 mit Abb. 11–13.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Härtel</abbr>, 57, 87–90 Nr. 16.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>El-Kholi</abbr>, 45 und 328.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Bertelsmeier-Kierst <hi rend="normal">Handschriften</hi>
                            </abbr>, 89 und 93.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Bertelsmeier-Kierst <hi rend="normal">Audi filia</hi>
                            </abbr>, 262.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Röckelein <hi rend="normal">Klosterfrauen</hi>
                            </abbr>, 30 und 33f.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Schlotheuber <hi rend="normal">Bräute</hi>
                            </abbr>, 75.</bibl>
                        <bibl>
                            <author>J. Hotchin</author>, Women’s reading and monastic reform in twelfth-century Germany. The library of the nuns of Lippoldsberg, in: Manuscripts and monastic culture. Reform and renewal in twelfth-century Germany. Working conference in August 2002 at the Benedictine monastery of Admont in Steiermark, hrsg. von <editor>A. I. Beach</editor>, Turnhout 2007 (Medieval church studies 13), 139–189, hier 170.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Kat. Illuminierte Hs. HAB 1</abbr>.</bibl>
                    </listBibl>
                </additional>
                <msPart xml:id="_943-helmst_I">
                    <msIdentifier>
                        <idno>Unterer Text (I)</idno>
                    </msIdentifier>
                    <head>
                        <origPlace cert="medium">Insulares Zentrum</origPlace>
                        <origDate notBefore="0801" notAfter="0900">9. Jh.</origDate>
                    </head>
                    <msContents>
                        <textLang mainLang="la"/>
                        <msItem n="2">
                            <locus from="1r" to="49v">1r–49v</locus>
                            <title>Textus liturgicus (?)</title>
                            <note>Der genaue Umfang des Textes und sein Inhalt sind anhand des erhaltenen bzw. nach der Palimpsestierung und Reskribierung noch lesbaren Bestandes nicht mehr erkennbar. Ebensowenig ist noch zu ermitteln, ob die vor allem in der Schrift erheblich vom folgenden reskribierten Text abweichenden Bll. ursprünglich aus dem gleichen oder einem anderen Überlieferungskontext stammen.</note>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Liturgische Texte</term>
                                <index>
                                    <term>Fragmente</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                    </msContents>
                    <physDesc>
                        <objectDesc form="codex">
                            <supportDesc material="perg">
                                <support>
                                    <p>
                                        <material>Pergament</material>
                                    </p>
                                </support>
                                <extent>
                                    <measure type="leavesCount" quantity="49">49 Bl.</measure>
                                </extent>
                                <condition>
                                    <p>Die ursprünglichen Blattmaße bzw. das Mise-en-page sind aufgrund der Bearbeitung nicht mehr genau zu ermitteln.</p>
                                </condition>
                            </supportDesc>
                        </objectDesc>
                        <handDesc>
                            <summary/>
                            <handNote script="insulmin" medium="ink" scope="sole">
                                <p>
                                    <index indexName="nasa">
                                        <term>Schriftarten</term>
                                        <index>
                                            <term>Insulare Minuskel</term>
                                        </index>
                                    </index>
								Kleine, regelmäßig wirkende insulare Minuskel, Hände nicht mehr eindeutig zu scheiden.</p>
                            </handNote>
                        </handDesc>
                        <decoDesc>
                            <summary/>
                            <decoNote type="rubric">
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Buchschmuck</term>
                                    <index>
                                        <term>Initialmajuskeln</term>
                                    </index>
                                </index> Rubriziert, Initialmajuskeln, einige (so auf Bl. 5v, 6v, 7v, 17v, 21r, 22v, 25v, 29v, 35v und 38v) noch erkennbar; 35v und 38v mit Vogelkopfmotiven in den Ausläufern. </decoNote>
                        </decoDesc>
                    </physDesc>
                    <history>
                        <origin>
                            <p>Über die Schriftheimat der palimpsestierten Bl. lassen sich aufgrund des Erhaltungszustandes allenfalls Vermutungen anstellen; in Frage kämen vor allem Scriptorien, in denen (wie beispielsweise in Fulda) die insulare Minuskel geschrieben wurde. </p>
                        </origin>
                    </history>
                </msPart>
                <msPart xml:id="_943-helmst_II">
                    <msIdentifier>
                        <idno>Unterer Text (II)</idno>
                    </msIdentifier>
                    <head>
                        <origPlace cert="medium">Hildesheim</origPlace>
                        <origPlace cert="medium">Corvey</origPlace>
                        <origDate notBefore="0801" notAfter="1000">9./10. Jh.</origDate>
                    </head>
                    <msContents>
                        <textLang mainLang="la"/>
                        <msItem n="1">
                            <locus from="50r" to="165v">50r–165v</locus>
                            <title>Sacramentarium</title>
                            <note>Der genaue Umfang des Textes und sein Inhalt sind anhand des erhaltenen bzw. nach der Palimpsestierung und Reskribierung noch lesbaren Bestandes nicht mehr zu ermitteln; erkennbar ist auf Bl. 118v das Ende von Ps. 45 und der Anfang von Ps. 46. Die Identifizierung des Textes erfolgte mit Hilfe der aus dem gleichen palimpsestierten Codex stammenden Bll. in <ref type="mss" cRef="482a-helmst">Cod. Guelf. 482a Helmst.</ref> und <ref type="mss" cRef="723-helmst">723 Helmst.</ref>
                            </note>
                            <index indexName="nasa">
                                <term>Liturgische Texte</term>
                                <index>
                                    <term>Fragmente</term>
                                </index>
                            </index>
                        </msItem>
                    </msContents>
                    <physDesc>
                        <objectDesc form="codex">
                            <supportDesc material="perg">
                                <support>
                                    <p>
                                        <material>Pergament</material>
                                    </p>
                                </support>
                                <extent>
                                    <measure type="leavesCount" quantity="116">116 Bl.</measure>
                                </extent>
                                <condition>
                                    <p>Die ursprünglichen Blattmaße bzw. das Mise-en-page sind aufgrund der Bearbeitung nicht mehr genau zu ermitteln.</p>
                                </condition>
                            </supportDesc>
                        </objectDesc>
                        <handDesc>
                            <summary/>
                            <handNote script="caprust carolmin" medium="ink" scope="sole">
                                <p>
                                    <index indexName="nasa">
                                        <term>Schriftarten</term>
                                        <index>
                                            <term>Karolingische Minuskel</term>
                                        </index>
                                    </index>
                                    <index indexName="nasa">
                                        <term>Schriftarten</term>
                                        <index>
                                            <term>Auszeichnungsschrift</term>
                                            <index>
                                                <term>Capitalis rustica</term>
                                            </index>
                                        </index>
                                    </index>
                                    <index indexName="nasa">
                                        <term>Schriftarten</term>
                                        <index>
                                            <term>Auszeichnungsschrift</term>
                                            <index>
                                                <term>Unzialis</term>
                                            </index>
                                        </index>
                                    </index> Karolingische Minuskel, in den Rubriken Unzialis und Capitalis rustica als Auszeichnungsschrift, Hände nicht mehr eindeutig zu scheiden.</p>
                            </handNote>
                        </handDesc>
                        <decoDesc>
                            <summary/>
                            <decoNote type="rubric">
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Buchschmuck</term>
                                    <index>
                                        <term>Satzmajuskeln</term>
                                    </index>
                                </index>
                                <index indexName="nasa">
                                    <term>Buchschmuck</term>
                                    <index>
                                        <term>Initialmajuskeln</term>
                                    </index>
                                </index> Rubriziert, Satz- und Initialmajuskeln in Capitalisform (118v).</decoNote>
                        </decoDesc>
                    </physDesc>
                    <history>
                        <origin>
                            <p>Über die Schriftheimat der palimpsestierten Bl. lassen sich aufgrund des Erhaltungszustandes allenfalls Vermutungen anstellen; als Entstehungsorte kämen z. B. im entsprechenden Zeitraum arbeitende Scriptorien des norddeutschen Raums, etwa in Hildesheim oder Corvey, in Frage. </p>
                        </origin>
                    </history>
                </msPart>
            </msDesc>
        </body>
    </text>
</TEI>