Gefördert durch die Deutsche Forschungsgemeinschaft im Rahmen des Programms Digitalisierung und Erschließung handschriftlicher und gedruckter Überlieferung
Guido de Monte Rocherii. Guilelmus de Lancea
Papier und Pergament — 99 Bl. — 30 × 22 cm — Lübeck — 15. Jh., 1. Viertel
Wasserzeichen: Katze/Leopard ohne Beizeichen: DE5025-tl68_9, DE5025-tl68_15, DE5025-tl68_39 (Motivgruppe 1407–1410). Buchstabe P, Schaft zweikonturig, ohne Balken, mit Kreuz: DE5025-tl68_49 (Variante von NL0360-PO-106666 (1405) und dem folgenden WZ), DE5025-tl68_51, DE5025-tl68_85, DE5025-tl68_90 (Motivgruppe 1403–1406). Hirschkopf, Geweih einkonturig: DE5025-tl68_98 (identisch mit DE5025-90_182). Lagen: V+1 (11). 7 VI (95). II (99). Zeitgenössische Lagenzählung auf Bl. 12r Sext. secundus. Falzstreifen aus Pergament in der Mitte der Lagen. Reklamanten. Bleistiftfoliierung (20. Jh.) 1–99. Die Bl. 5, 6 und 11 aus Pergament. Schriftraum: 17–18 × 12–13 cm. 36–38 Zeilen. Eine Spalte. Von einer Hand in Bastarda geschrieben. Wenige Notae von einer zweiten Hand am Rand, z. B. 57r. Eine dritte Hand auf 99v. Zwischen Bl. 31 und 32 ein Zettel aus blauem Papier eingelegt, 4,5 × 2 cm, mit der Aufschrift 57, wohl aus dem 19./20. Jh. Rote Lombarden über zwei Zeilen. Rubriken rot unterstrichen und mittig zentriert. Rote Paragraphenzeichen. Rubriziert. Zitatquellen am Rand ausgeworfen.
Spätgotischer Holzdeckeleinband mit rotem Lederüberzug, abgerieben und zerkratzt. Holzdeckelkanten mit Fase. Auf dem VD ein Papierschild der Größe 3,5 × 5 cm mit Inventarnummern 15815 (brauner Buntstift), durchgestrichen und ersetzt durch 22956 (Bleistift). Ebenfalls auf dem VD das Supralibros der Stadtbibliothek (Schwert und Rad) aus dem 17. Jh. Ehemals zwei Langriemenschließen mit Dornlagern, erhalten sind die Dornlager aus Messing mit einer Grundfläche von 1,8 × 2,2 cm und die Gegenbleche. Vier Doppelbünde, oben und unten einfache Kapitalbünde. Im oberen Zwischenbundfeld ein Signaturschild aus Papier der Größe 2 × 3 cm mit der Aufschrift Ms. theol. lat. 68 in schwarzer Tinte (Anfang 20. Jh.).
Herkunft: Die Handschrift entstand im ersten Viertel des 15. Jahrhunderts vermutlich in Lübeck. — Sie gehörte dem Heinrich Colman/Kuhlmann. Auf dem VS quer zur Leserichtung Liber magistri Hinrici Colman ad librariam. Colman promovierte 1436 in Rostock zum Bakkalar der Artes, 1, 55. Als licentiatus in decretis bezeichnet in 10, 195 Nr. 186 (1462). Zunächst Vikar an St. Marien, dann Kanoniker am Dom, , 405. Mitglied der St. Jürgen-Bruderschaft, , 122. In einer in Lübeck gedruckten und heute in Oxford verwahrten Inkunabel der Eintrag Liber domini et magistri Hinrici Colman canonici Lubicensis qui obiit anno domini Mcccclxxxi in die commemoracionis sancti Pauli [30.6.1481] quem frater suus dominus Petrus dedit conventui nostro. , A Catalogue of Books Printed in the Fifteenth Century Now in the Bodleian Library, Oxford 2005, Vol. 1, 284, Bod-Inc A-487, Douce 253(1). Die Handschrift gehörte möglicherweise ebenfalls zur Dombibliothek, ist aber in dem Verzeichnis von 1633 ( 1, 390–411) ebenso wie der Druck nicht nachweisbar. — 1944 wurde der Band kriegsbedingt zusammen mit anderen Handschriften in ein Salzbergwerk bei Bernburg/Saale ausgelagert und von dort nach Kriegsende in die UdSSR transportiert. Das Signaturschild auf dem VD deutet auf die Verwahrung im Russischen Staatlichen Archiv Alter Akten in Moskau. Seit 1990 ist die Handschrift zurück in Lübeck. Altsignaturen auf dem VS 90 und auf Bl. 1 S\S V 63. Dort auch der Titel Institutiones sacrae sive opusculum de institutione neophytorum curatorum sive manipulus curatorum von einer Hand des 19. Jahrhunderts und der Stempel der Stadtbibliothek Lübeck (20. Jh.).
, 147–149. — , 272. — Digitalisat: https://nbn-resolving.org/urn:nbn:de:gbv:48-1-3368303.
1r–94r : Manipulus curatorum. (1ra–va) Tabula. In isto libello sunt tres particule et prima pars continet septem tractatus … — … Tercia principalis continet IIII capitula. Capitulum primum est de articulis fidei … et sic terminatur processus sine registro huius libri de quibus per ordinem prime partis vide supra. (1va–2r) Epistula dedicatoria. Reverendo in Christo patri ac domino domino Raymundo divina providencia sancte Valentine sedis episcopo … — … gracie vestre me humiliter recommendo. ›Datum Turoltii anno Mo CCCo XXXo‹. (2r–v) Prologus. ›Incipit prologus huius libri‹. Quoniam secundum quod dicit propheta Malachias ymmo dominus per prophetam: Labia sacerdotis custodient scienciam [Mal 2,7] … — … istum libellum portare in manibus ut videant ea que circa officium suum sunt agenda. (2v–94r) Textus. (2v) Divisio huius libri. ›Incipit liber iste qui habet tres partes‹. Dividitur igitur presens opusculum in tres partes … — … tercio de sacramento eukaristie etc. per ordinem. (3r–94r) ›Tractatus primus de sacramentis in generali‹. Quantum ad sacramenta in generali primo videndum est de eorum institucione … Sciendum ergo quod omnia sacramenta nove legis fuerunt … — … asscribens caritative corrigat et pro me peccatore ad dominum preces infundat. ›Qui vivit et regnat in secula seculorum. Amen. Explicit dictus manipulus curatorum‹. Auch in Ms. theol. lat. 2° 75, 263ra–329ra, und Ms. theol. lat. 4° 148, 2r–137v. (90r) : Tabula de oratione dominica. ›Prima circumferentia huius rote continet VII petitiones orationis dominice. Secunda septem sacramenta ecclesie … Septima VII vicia criminalia‹. Pater noster etc. Hic petimus esse filii dei. Per hoc datur baptismus ad innocenciam filii dei … — … ita acquiritur caritas evictatur luxuria. ›Hanc tabulam composuit magister Rubertus Grossi capitis episcopus Linchoniensis‹. Kreis mit acht Zeilen in sieben Segmente für die sieben Bitten eingeteilt. Literatur: 8419. Druck: 11716–11834 (vergl. mit 11790). G 4055. Literatur: 2, 429f. Nr. 16. 5019. 277. 4, 546f. Nr. 1. , Guido de Monte Roterio y el "Manipulus curatorum", in: Proceedings of the Fifth International Congress of Medieval Canon Law, hrsg. von und , Città del Vaticano 1980 (Monumenta Iuris Canonici Ser. C, 6), 259–265. , Guido de Monte Roterio. Nuevos manuscritos del "Manipulus curatorum", in: Homenaje a Pedro Sáinz Rodríguez, Bd. 1: Repertorios, textos y comentarios, Madrid 1986 (Publicaciones de la Fundación Universitaria Española, Monografías 44), 15–20, ND in: Ders., Manuscritos de autores medievales hispanos, Madrid 1987 (Medievalia et Humanistica 3), 61–66.
94v–95v : Dieta salutis. Titulus tertitus: De praeceptis divinis. Caput primum. ›Incipit tractatus de decem preceptis‹. De preceptis divinis nota specitaliter tria scilicet qualiter sunt descripta qualiter distincta qualiter edita … — … in precepto igitur omnis ydololatria contra quando faciunt non solum infideles ut pagani. Der Text bricht am Ende des Blatttes ab. Druck: G3000-10/5–10/100. 8, 247–346, hier 275–277. Literatur: , 169. 2, 49 Nr. 305dd. 132f. Nr. 124. 2301. 5, 61 Nr. 1. – 96r–99r leer.
99v Versus et Notae. 20454 (nach dieser Hs.). Merkvers. Pau la vi de gra lac se pu ieiunia vitent. Darüber: Pauperes laborantes viatores [debiles] gravide lactantes senes pueri. 3034. ›Hugo‹. Non est credendum omni spiritui quia sepe se virtutes esse vitia mentiuntur. Vgl. , Sententia und Proverbium. Begriffsgeschichte und Texttheorie in Antike und Mittelalter, Köln 2007 (Ordo 9), 576 Nr. 85. Item non dampnatur omnis qui cecidit set qui post casum resurgendi propositum non assumit. Auch in Wolfenbüttel, HAB, Cod. Guelf. 481 Helmst., 88v. Neminem culpa culpat quem ad culpam trahit necessitas non voluntas. , Sententia und Proverbium (wie oben), 576 Nr. 84. Item dominus Johannes Apendorp centum (?) minus 0 florenos satis generales et II florenos non satis generales.
Beschreibung erstellt im Rahmen des Projektes Katalogisierung der mittelalterlichen Handschriften in der Stadtbibliothek Lübeck.