<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" xml:lang="de" xml:id="mss_hl-sb-theol-lat-2f-75_tei-msDesc_Schnabel">
    <teiHeader>
        <fileDesc>
            <titleStmt>
                <title>Beschreibung der Handschrift Lübeck, Stadtbibliothek, Ms. theol. lat. 2° 75</title>
                <respStmt>
                    <resp>Beschrieben von </resp>
                    <persName role="author" ref="http://d-nb.info/gnd/1043037160">Kerstin Schnabel</persName>
                </respStmt>
                <funder>Gefördert durch die <orgName key="DFG">Deutsche Forschungsgemeinschaft</orgName> im Rahmen des Programms <ref target="http://www.dfg.de/foerderung/programme/infrastruktur/lis/lis_foerderangebote/digitalisierung_erschliessung/index.html">Digitalisierung und Erschließung handschriftlicher und gedruckter Überlieferung</ref>
                </funder>
            </titleStmt>
            <editionStmt>
                <edition>Elektronische Ausgabe nach TEI P5</edition>
                <respStmt>
                    <resp>TEI-P5 konforme Kodierung durch </resp>
                    <persName role="author" ref="http://d-nb.info/gnd/1043037160">Kerstin Schnabel</persName>
                    <name type="org">Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel</name>
                </respStmt>
            </editionStmt>
            <publicationStmt>
                <publisher>
                    <name type="org">Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel</name>
                    <ptr target="http://www.hab.de"/>
                </publisher>
				<!--<date when="2013-mm-dd" type="issued">dd.mm.2013</date>-->
				<!--<date when="" type="digitised"/>-->
                <distributor>Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel</distributor>
                <availability status="restricted">
                    <licence target="http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/de/">
                        <p>Dieses Dokument steht unter einer Creative Commons Namensnennung-Weitergabe unter gleichen Bedingungen 3.0 Deutschland Lizenz (CC BY-SA).</p>
                        <p>Für die Nutzung weiterer Daten wie Digitalisaten gelten gegebenenfalls andere Lizenzen. Vgl. die <ref target="http://diglib.hab.de/?link=012">Nutzungshinweise</ref> der Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel.</p>
                    </licence>
                </availability>
                <pubPlace>
					<!--<ptr type="purl" target="http://diglib.hab.de/mss/xxx-helmst/start.htm"/>-->
					<!--<ptr type="thumbnailForPresentations" target="http://diglib.hab.de/mss/xxx-helmst/thumbs/00001.jpg"/>-->
                </pubPlace>
				<!--<idno type="URN">urn:nbn:de:</idno>-->
            </publicationStmt>
            <sourceDesc>
                <p>Katalogisiert durch <persName>Kerstin Schnabel</persName>.</p>
            </sourceDesc>
        </fileDesc>
        <encodingDesc>
            <projectDesc>
                <p>Beschreibung erstellt im Rahmen des Projektes <name type="project" subtype="cataloguing">Katalogisierung der mittelalterlichen Handschriften in der Stadtbibliothek Lübeck</name>.</p>
            </projectDesc>
        </encodingDesc>
        <profileDesc>
            <textClass>
                <keywords scheme="#gnd">
                    <term xml:lang="de"/>
                </keywords>
            </textClass>
        </profileDesc>
		<!--
			<revisionDesc>
				<change who="" when=""></change>
			</revisionDesc>
		-->
    </teiHeader>
    <text>
        <body>
            <msDesc xml:id="hl-sb-theol-lat-2f-75_tei-msDesc_Schnabel" xml:lang="de">
                <msIdentifier>
                    <settlement>Lübeck</settlement>
                    <repository rend="SB" ref="https://d-nb.info/gnd/2022770-X">Stadtbibliothek</repository>
                    <idno sortKey="hl-sb-theol-lat-0075">Ms. theol. lat. 2° 75</idno>
                </msIdentifier>
                <head>
                    <title>Theologische Sammelhandschrift</title>
                    <origPlace>Norddeutschland</origPlace>
                    <origDate notBefore="1436" notAfter="1465">15. Jh., Mitte</origDate>
                </head>
                <msContents>
                    <textLang mainLang="la"/>
                    <msItem n="1">
                        <locus from="1r" to="31r">1ra–31ra</locus>
                        <title>Sermones de epistulis dominicalibus</title>
                        <msItem>
                            <locus from="1r" to="1v">1ra–va</locus>
                            <title type="sub">Dominica prima in adventu domini (T1)</title>
                            <rubric xml:lang="la">Epistola ad Romanos XIII</rubric>
                            <incipit xml:lang="la" type="sermon">
                                <ref type="biblical" cRef="Rm_13,11">Scientes quia hora est <gap/>
                                </ref>. De adventu Christi ut digne occurramus docet hic nos apostolus in presenti epistola</incipit>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="1v" to="31r">1va–31ra</locus>
                            <rubric xml:lang="la">Dominica secunda</rubric>
                            <note>(T2).</note>
                            <incipit xml:lang="la">
                                <ref type="biblical" cRef="Rm_15,4">Quecumque scripta sunt <gap reason="omitted"/>
                                </ref>. <ref type="biblical" cRef="Prv_10,1">Filius sapiens letificat patrem et glorificat</ref>. Unde Prov. 10. Filius sapiens est gloria patris</incipit>
                            <explicit xml:lang="la">ut totus reatus tollatur</explicit>
                            <finalRubric xml:lang="la">Finis epistolarum dominicalium</finalRubric>
                            <bibl>
                                <abbr>Schneyer</abbr>8, 393–396 Nr. 1–28, 30–54. </bibl>
						<!--note>Schneyer nach Kopenhagen, GKS 2° 93, 1ra–43vb (14. Jh., aus Gottorf) .</note!-->
                        </msItem>
                        <note> – <locus from="31r">31rb</locus> leer. </note>
                    </msItem>
                    <msItem n="2">
                        <locus from="31v" to="42r">31va–42rb</locus>
                        <author ref="#Conradus_de_Waldhausen">Conradus de Waldhausen</author>
                        <title>Postilla studentium sancta universitatis Pragensis in evangelia dominicalia</title>
                        <msItem>
                            <locus from="31v">31va–b</locus>
                            <title type="sub">Prologus</title>
                            <incipit xml:lang="la">Postilla studentium sancte Pragensis universitatis accurtata ut super ewangelia dominicalia que leguntur per annum per talem modum quo ipsum commendabilis vir pie memorie Conradus ad populum proprio guttere Prage predicavit</incipit>
                            <explicit xml:lang="la">
                                <ref type="biblical" cRef="Lc_1,48">quia humilitatem ancille sue respexit</ref>
                            </explicit>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="31v" to="42r">31vb–42rb</locus>
                            <title type="sub">Sermones</title>
                            <incipit xml:lang="la">
                                <ref type="biblical" cRef="Mt_21,1">Cum appropinquasset Ihesus <gap reason="omitted"/>
                                </ref>. Hodie sancta mater ecclesia incipit divinum officium quo per quatuor tempora solares anni Christo suo spono laudes iubilat</incipit>
                            <explicit xml:lang="la">sicut Christo <ref type="biblical" cRef="Io_8,13">tu de te ipso</ref>
                            </explicit>
                            <note>Der Text bricht am Ende der Seite ab. Die Predigten sind modifiziert, vgl. <ref type="mss" cRef="hl-sb-theol-lat-2f-119">Ms. theol. lat. 2° 119</ref>. Ungedruckt. </note>
                        </msItem>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Schneyer</abbr>1, 797f. Nr. 72, 73, 75–84.</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Tříška <hi rend="normal">Repertorium</hi>
                                </abbr>, 85.</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>
                                    <hi rend="sup">2</hi>VL</abbr>5, 259–268, bes. 263.</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>CALMA</abbr>3, 13 Nr. 14.</bibl>
                        </listBibl>
                        <note> – <locus from="43v" to="48v">43v–48v</locus> leer. </note>
                    </msItem>
                    <msItem n="3">
                        <locus from="49r" to="192r">49ra–192rb</locus>
                        <author ref="#franciscus_de_abbatibus">Franciscus de Abbatibus</author>
                        <title>Postilla super evangelia dominicalia</title>
                        <incipit xml:lang="la">
                            <ref type="biblical" cRef="Lc_21,25">Erunt signa in sole <gap reason="omitted"/>
                            </ref>. Quamvis Ihesus Christus in morte cuiuslibet singulare iudicium secundum merita et demerita iuste exerceat</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">
                                <ref type="biblical" cRef="Lc_21,25">Erunt signa in sole</ref>. Quamvis Iesus Christus in morte cuiuslibet singulare iudicium secundum merita et demerita iuste exerceat</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">ad celestem patriam feliciter pervenire qui nobis prestare dignetur Ihesus Christus qui est benedictus in secula seculorum. Amen</explicit>
                        <finalRubric xml:lang="la">Sit laus deo. Explicit postilla fratris Francisci de abbate de civitate Astensi ordinis fratrum minorum super ewangelia dominicalia. Et sic est finis deo gracias</finalRubric>
                        <msItem>
                            <locus from="126v">126va</locus>
                            <rubric xml:lang="la">Feria secunda pentecosten</rubric>
                            <incipit xml:lang="la" type="sermon">
                                <ref type="biblical" cRef="Io_3,16">Sic deus dilexit mundum <gap/>
                                </ref>. Tria sunt signa amoris unius ad alterum primum est instructio et doctrina eius</incipit>
                            <note>Nicht bei Schneyer, aber in anderen Handschriften mit der Postilla ebenfalls nachgewiesen. </note>
                        </msItem>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Schneyer</abbr> 2, 55–58, Nr. 1–48 (Hs. genannt).</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>CALMA</abbr>3, 373f. Nr. 1.</bibl>
                        </listBibl>
                        <note> – <locus from="192v">192v</locus> leer. </note>
                    </msItem>
                    <msItem n="4">
                        <locus from="193r" to="230r">193ra–230rc</locus>
                        <title>Historia veteris testamenti ex Historia scholastica Petri Comestoris deprompta</title>
                        <msItem>
                            <locus from="193r" to="193v">193ra–va</locus>
                            <title type="sub">Tabula</title>
                            <rubric xml:lang="la">Incipit quoddam opusculum de hystoriis veteris testamenti compilatum quod vocatur Curtata biblia vel hystoria scholastica</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Genesis. De creatione primi diei primum capitulum</incipit>
                            <explicit xml:lang="la">De Herode et nativitate c. XXVII</explicit>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="193v" to="229v">193va–229vb</locus>
                            <title type="sub">Textus</title>
                            <rubric xml:lang="la">Genesis. De opere prime diei</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">
                                <ref type="biblical" cRef="Gn_1,1">In principio creavit <gap/>
                                </ref>. Id est continens et contentum videlicet celum empireum et angelicam naturam</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la"/>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">et Herode ad hoc procurante Galyleam cepit Johannes predicare et baptismum penitencie in remissionem peccatorum. Amen</explicit>
                            <finalRubric xml:lang="la">Explicit tabula biblie compendiosa et utlilis et commendabilis super aurum et lapidem preciosum multa etc. Amen</finalRubric>
                            <note>Umfasst (193va) Gn, (202rb) Ex, (205va) Nm, (206va) Ios, (207rb) Idc, (208va) Rg, (219rb) Tb, (220va) Dn, (223va) Idt, (225vb) Est, (227rb) I Mcc. Verkürzt und bearbeitet nach <rs type="person" role="author" ref="#petrus_comestor">Petrus Comestor</rs>, <title>Historia scholastica</title>. Zu den einzelnen Abschnitten siehe <ref type="mss" cRef="588-helmst">Wolfenbüttel, HAB, Cod. Guelf. 588 Helmst.</ref>, 3r–99v. <locus from="218v">218v</locus> aufgrund von Tintendurchschlag leer. </note>
                            <filiation>Der Text auch in <ref type="mss" cRef="hl-sb-theol-lat-2f-87">Ms. theol. lat. 87</ref>, 116ra–177vb.</filiation>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="230r">230ra–c</locus>
                            <title type="sub">Registrum</title>
                            <rubric xml:lang="la">Sequitur registrum huius parvi tractatus et legenti cicius occurrant que principaliter in eo continentur</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Amenitas paradisi III</incipit>
                            <explicit xml:lang="la">Zedechias XXV</explicit>
                        </msItem>
                        <listBibl>
                            <head>Vgl. den zugrunde liegenden Text</head>
                            <bibl>
                                <abbr>PL</abbr>198, 1053–1722.</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>GW</abbr>
                                <ref target="http://gesamtkatalogderwiegendrucke.de/docs/PETRCOM.htm"> M32161–M32183</ref>.</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>VD16</abbr>
                                <ref target="http://gateway-bayern.de/VD16+P+1829">P 1829</ref>, <ref target="http://gateway-bayern.de/VD16+P+1830">P 1830</ref>, <ref target="http://gateway-bayern.de/VD16+ZV+12355">ZV 12355</ref>.</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>CC CM</abbr>191 (nur Genesis).</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Stegmüller RB</abbr> 11021.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="5">
                        <locus from="230v" to="231r">230va–231ra</locus>
                        <title>Sermo de sancta Catharina</title>
                        <rubric xml:lang="la">Conversio sancte Katerine virginis</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Cum virgo Katherina paternum post obitum sagaci discrecionis moderamine et vigili mentis studio intenta</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la"/>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">et in se mutatos per se nos in pace custodiat. Amen</explicit>
                        <filiation>Auch in <ref type="mss" cRef="lg-rb-theol-2f-100">Lüneburg, RB, Theol. 2° 100</ref>, 115vb–116vb, Schluss abweichend. </filiation>
                        <msItem>
                            <locus from="Schaltzettel">Schaltzettel recto</locus>
                            <title>De sancta Catharina</title>
                            <msItem>
                                <rubric xml:lang="la">Item alia</rubric>
                                <incipit xml:lang="la">Gaude virgo Katherina <gap/>
                                </incipit>
                                <bibl>
                                    <abbr>AH</abbr>29 Nr. 217.</bibl>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <incipit xml:lang="la">Ave Katherina regina benigna <gap/>
                                </incipit>
                                <filiation>Auch in <ref type="altMs">Weimar, HAAB, Q 113</ref>, 9r (<bibl>
                                        <abbr>Weimar 2</abbr>, 565</bibl>).</filiation>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <title type="sub">Oratio</title>
                                <incipit xml:lang="la">Deus qui per beatam Katherinam</incipit>
                                <explicit xml:lang="la">eius meritis et intercessionibus feliciter pervenire valeamus</explicit>
                            </msItem>
                            <msItem>
                                <locus>Schaltzettel verso</locus>
                                <note>Nur beschrieben mit <quote xml:lang="la">Sicafantes idem est quod enen vighen eter et est dictio greca.</quote> Erwähnt bei <bibl>
                                        <abbr>Fligge/Mielke/Schweitzer</abbr>, 220.</bibl>
                                </note>
                            </msItem>
                        </msItem>
                    </msItem>
                    <msItem n="6">
                        <locus from="231r">231ra–b</locus>
                        <title>De nativitate sancti Laurentii</title>
                        <rubric xml:lang="la">Nativitas beati Laurencii. Videtur mihi esse apocryphum relinquere tamen legenti sive sermocinanti videat quid dicat ne veritatem excedat</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Fuit quidam rex regentis in Hispania et uxore sua gentili multum devoti</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Fuit quidam rex regentis in Hispania et uxore sua gentili</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">ipsum sumpsit in cardinalem et archidiaconum ordinaivt etc. tamen verum potest esse</explicit>
                        <note> – <locus from="231v">231v</locus> nur mit der Rubrik des folgenden Textes beschrieben. </note>
                    </msItem>
                    <msItem n="7">
                        <locus from="232r" to="251v">232r–251vb</locus>
                        <author ref="#johannes_hildesheimensis">Johannes Hildesheimensis</author>
                        <title>Historia trium regum</title>
                        <rubric xml:lang="la">De tribus regibus</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Cum reverendissimorum trium magorum ymmo verius trium regum gloriosorum universus mundus ab ortu solis</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Cum reverendissimorum trium magorum immo verius trium regum gloriosorum universus mundus ab ortu solis</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">sic procul dubio in die iudicii salva eris et secura in reddenda ratione quod nobis omnibus prestare dignetur qui vivit et regnat per immortalia secula seculorum</explicit>
                        <note>235v, z. T. 236va, 244v und 246va aufgrund von Tintendurchschlag leer oder nur mit wenigen Zeilen beschrieben. </note>
                        <filiation>Auch in <ref type="mss" cRef="hl-sb-theol-lat-2f-86">Ms. theol. lat. 86</ref>, 221rb–239rb. </filiation>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>
                                <author>E. Köpke</author>, Johannes von Hildesheim beigegeben dem XXII. Jahresbericht über die Ritter-Akademie, Brandenburg a. d. Havel 1878 (Programm der Ritter-Akademie zu Brandenburg 55).</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>GW</abbr>
                                <ref target="https://gesamtkatalogderwiegendrucke.de/docs/JOHAHIL.htm">M14009, M14012, M14013, M14015, M14017</ref>. </bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>
                                    <hi rend="sup">2</hi>VL</abbr>4, 638–647.</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>BHL</abbr>5137.</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Rep. Font.</abbr> 6, 332f. </bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="8">
                        <locus from="251v" to="258r">251vb–258rb</locus>
                        <author ref="#robertus_grosseteste">Robertus Grosseteste</author>
                        <title>Testamenta duodecim patriarcharum (versio latina Roberti Grosseteste)</title>
                        <rubric xml:lang="la">Testamentum patriarcharum. Hic incipiunt testamenta XII patriarcharum</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Ruben priusquam moreretur in XXVIIo anno vite sue</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Ruben priusquam moreretur in centesimo vicesimo septimo anno vitae suae</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">iuxta pedes patrum suorum</explicit>
                        <finalRubric xml:lang="la">Expliciunt testamenta XII patriarcharum benedictus sit deus Amen</finalRubric>
                        <note>Im Anschluss eine kurze Inhaltsübersicht. </note>
                        <listBibl>
                            <head>Druck des vollständigen Textes</head>
                            <bibl>
                                <abbr>PG</abbr>2, 1038–1150.</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>VD16</abbr>T 575, A iir–H viiir.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Stegmüller RB</abbr>87,8.</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Thomson</abbr>, 42–44.</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Sharpe</abbr>, 548 Nr. 1467.</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>CAVT</abbr>118.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="9">
                        <locus from="258r" to="260r">258rb–260rb</locus>
                        <title>De vita Adae et Evae seu de poenitentia Adae</title>
                        <rubric xml:lang="la">De expulsione Ade de paradiso et impetracione misericordie dei</rubric>
                        <incipit xml:lang="la">Post peccatum Ade expulso eodem de paradiso propter peccatum quod commiserat dum clamaret in misericordiam domini indutus perizomate</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la">Post peccatum Adae expulso eodem de paradiso propter peccatum quod commiserat dum clamaret in misericordiam domini indutus perizomate</term>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">cruxifixerunt dominum nostrum Ihesum Christum in salutem omnium credencium cui laus est et honor et imperium per infinita secula seculorum. Amen</explicit>
                        <listBibl>
                            <head>Edition</head>
                            <bibl>
                                <author>B. Hill</author>, The fifteenth century prose Legende of the Cross before Christ, in: Medium Aevum 34 (1965), 203–222.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <author>W. Meyer</author>, Die Geschichte des Kreuzholzes vor Christus (Abhandlungen der philosophische-philologischen Classe der königliche bayerischen Akademie der Wissenschaften, Bd. 16, Abt. 2), München 1882, 104–166, hier 131–149.</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Bloomfield</abbr>3966.</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Stegmüller</abbr>74,9.</bibl>
                            <bibl>Siehe auch <author>B. Miller</author>, Fünf deutsche Prosafassungen der Kreuzholzlegende "Post peccatum Adae", in: Vestigia bibliae 24 (2002), 289–342. </bibl>
                        </listBibl>
                        <note> – <locus from="260v" to="262v">260v–262v</locus> leer. </note>
                    </msItem>
                    <msItem n="10">
                        <locus>Schaltzettel</locus>
                        <title>Materia ad componendos sermones</title>
                        <incipit xml:lang="la" type="sermo">Ps. <ref type="biblical" cRef="Ps_81,6">Ego dixi dii estis <gap reason="omitted"/>
                            </ref>. Causa conversionis gentium hec est quia dii fortis terre id est iudei vehementer elevati sunt</incipit>
                        <explicit xml:lang="la">et hii vitandi</explicit>
                        <note>Inhaltlich verwandt mit den Materialien zur Predigt am Ende des Bandes <locus from="338r" to="359v">338r–359v</locus>. </note>
                    </msItem>
                    <msItem n="11">
                        <locus from="263r" to="329r">263ra–329ra</locus>
                        <author ref="#guido_de_monte_rocherii">Guido de Monte Rocherii</author>
                        <title>Manipulus curatorum</title>
                        <rubric xml:lang="la">Manipulus curatorum</rubric>
                        <msItem>
                            <locus from="263r" to="263v">263ra–va</locus>
                            <title type="sub">Tabula</title>
                            <incipit xml:lang="la">In isto libello sunt tres particule et prima continet septem tractatus</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">In isto libello sunt tres particule et prima continet septem tractatus</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">quartum de dotibus paradisi</explicit>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="263v">263va–b</locus>
                            <title type="sub">Epistula dedicatoria</title>
                            <incipit xml:lang="la">Reverendo in Christo patri ac domino domino Raymundo divina providencia sancte Valentine sedis episcopo</incipit>
                            <explicit xml:lang="la">gracie vestre me humiliter recommendo</explicit>
                            <finalRubric xml:lang="la">Datum Turoltii anno M<hi rend="sup">o</hi> CCC<hi rend="sup">o</hi> XXX<hi rend="sup">o</hi>
                            </finalRubric>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="263v" to="264r">263vb–264ra</locus>
                            <title type="sub">Prologus</title>
                            <rubric xml:lang="la">Incipit prologus huius libri</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Quoniam secundum quod dicit propheta Malachias ymmo dominus per prophetam: <ref type="biblical" cRef="Mal_2,7">Labia sacerdotis custodient scienciam</ref>
                            </incipit>
                            <explicit xml:lang="la">istum libellum portare in manibus ut videant ea que circa officium suum sunt agenda</explicit>
                            <finalRubric xml:lang="la">Explicit prologus</finalRubric>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="264r" to="329r">264rb–329ra</locus>
                            <rubric xml:lang="la">Incipit libellus qui dicatur Manipulus curatorum qui habet tres partes</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Dividitur igitur presens opusculum in tres partes in quarum prima agitur de sacramentis <gap/>
                            </incipit>
                            <incipit xml:lang="la">Quantum ad sacramenta in generali primo videndum est de eorum institucione <gap/> Sciendum ergo quod omnia sacramenta nove legis fuerunt</incipit>
                            <explicit xml:lang="la">asscribens caritative corrigat et pro me peccatore ad dominum preces infundat</explicit>
                            <finalRubric xml:lang="la">Explicit manipulus curatorum. Deo gracias</finalRubric>
                            <note>Aufgrund von Tintendurchschlag ist 269va leer und 282vb mit Freiräumen versehen. </note>
                            <filiation>Auch in <ref type="mss" cRef="hl-sb-theol-lat-2f-68">Ms. theol. lat. 2° 68</ref>, 1r–94r, und <ref type="mss" cRef="hl-sb-theol-lat-4f-148">Ms. theol. lat. 4° 148</ref>, 2r–137v. </filiation>
                        </msItem>
                        <listBibl>
                            <head>Druck</head>
                            <bibl>
                                <abbr>GW</abbr>
                                <ref target="http://gesamtkatalogderwiegendrucke.de/docs/GUIDMON.htm">11716–11834</ref> (vergl. mit <abbr>GW</abbr>
                                <ref target="http://gesamtkatalogderwiegendrucke.de/docs/GW11790.htm">11790</ref>).
						</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>VD16</abbr>
                                <ref target="http://gateway-bayern.de/VD16+G+4055">G 4055</ref>.</bibl>
                        </listBibl>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Schulte</abbr>2, 429f. Nr. 16.</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Bloomfield</abbr>5019.</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Stegmüller RS</abbr>277.</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>CALMA</abbr>4, 546f. Nr. 1.</bibl>
                            <bibl>
                                <author>H. Santiago-Otero</author>, Guido de Monte Roterio y el "Manipulus curatorum", in: Proceedings of the Fifth International Congress of Medieval Canon Law, hrsg. von <editor>S. Kuttner</editor> und <editor>K. Pennington</editor>, Città del Vaticano 1980 (Monumenta Iuris Canonici Ser. C, 6), 259–265.</bibl>
                            <bibl>
                                <author>H. Santiago-Otero</author>, Guido de Monte Roterio. Nuevos manuscritos del "Manipulus curatorum", in: Homenaje a Pedro Sáinz Rodríguez, Bd. 1: Repertorios, textos y comentarios, Madrid 1986 (Publicaciones de la Fundación Universitaria Española, Monografías 44), 15–20, ND in: Ders., Manuscritos de autores medievales hispanos, Madrid 1987 (Medievalia et Humanistica 3), 61–66.</bibl>
                        </listBibl>
                    </msItem>
                    <msItem n="12">
                        <locus from="329r" to="334r">329ra–334rb</locus>
                        <title>De decem praeceptis</title>
                        <msItem>
                            <locus from="329r" to="329v">329ra–va</locus>
                            <title type="sub">Prologus</title>
                            <rubric xml:lang="la">Incipiunt de decem preceptis domini secundum quod beatus Augustinus ea exposuit</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Sapiens est qui scit dampnum suum precavere. Sapientior est omnium hominum favorem conservare</incipit>
                            <explicit xml:lang="la">quia sine expositione per se modicum operatur</explicit>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="329v" type="334r">329va–334rb</locus>
                            <title type="sup">Textus</title>
                            <rubric xml:lang="la">Primum preceptum</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Primum preceptum est: <ref type="biblical" cRef="Ex_20,3">Non adorabis deum alienum <gap reason="omitted"/>
                                </ref>. Id est non debes recipere fidem alienam nisi illam in qua baptizatus es</incipit>
                            <index indexName="initien">
                                <term xml:lang="la">Primum praeceptum est: <ref type="biblical" cRef="Ex_20,3">Non adorabis deum alienum <gap reason="omitted"/>
                                    </ref>. Id est non debes recipere fidem alienam nisi illam in qua baptizatus es</term>
                            </index>
                            <explicit xml:lang="la">inde de passione</explicit>
                            <note>Der Text bricht im fünften Gebot ab. </note>
                        </msItem>
                        <note>Ungedruckt. </note>
                        <listBibl>
                            <head>Literatur</head>
                            <bibl>
                                <abbr>Stegmüller RB</abbr>9592.</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Kurz 5/1</abbr>, 80. </bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>Bloomfield</abbr>5276.</bibl>
                            <bibl>
                                <abbr>CPPM</abbr>2 Nr. 3100.</bibl>
                        </listBibl>
                        <msItem>
                            <locus from="332r">332rb</locus>
                            <note>In den Text eingeschoben. </note>
                            <title type="sub">Versus</title>
                            <rubric xml:lang="la">De copore Christi</rubric>
                            <incipit xml:lang="la">Willekome vader zone got <lb/> der werlde trost ave spod</incipit>
                            <explicit>So vore se dar de vroude vynde <lb/> myt Marien zoten kinde Amen</explicit>
                            <textLang mainLang="mdl">Mittelniederdeutsch.</textLang>
                            <bibl>
                                <abbr>Fligge/Mielke/Schweitzer</abbr>, 220.</bibl>
                        </msItem>
                        <note> – <locus from="334v" to="337v">334v–337v</locus> leer. </note>
                    </msItem>
                    <msItem n="13">
                        <locus from="338r" to="359v">338r–359v</locus>
                        <title>Collectio materiarum ad componendos sermones</title>
                        <msItem>
                            <locus from="338r">338r</locus>
                            <rubric xml:lang="la">Erit sermo de amicitia</rubric>
                            <incipit xml:lang="la" type="sermon">
                                <ref type="biblical" cRef="Lc_14,10">Amice ascende superius <gap reason="omitted"/>
                                </ref>. Id est ad celi gloriam et erit tibi gloria coram simul discumbentibus <gap/> Io 15: <ref type="biblical" cRef="Io_15,14">Vos amici mei est <gap/>
                                </ref>. De preceptis vide Mt 19: <ref type="biblical" cRef="Mt_19,16">Ecce unus accedens</ref>
                                <gap/>
                            </incipit>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="339r">339r</locus>
                            <rubric xml:lang="la">Dominica 19</rubric>
                            <incipit xml:lang="la" type="sermon">
                                <ref type="biblical" cRef="Mt_9,6">Surge et tolle <gap reason="omitted"/>
                                </ref>. Surge a periculo anime tue et <ref type="biblical" cRef="Mt_9,6">tolle lectum tuum</ref>. Id est carnem tuam per abstinenciam inservare</incipit>
                        </msItem>
                        <msItem>
                            <locus from="359r">359r</locus>
                            <incipit xml:lang="la" type="sermon">
                                <ref type="biblical" cRef="Io_6,51">Ego sum panis <gap reason="omitted"/>
                                </ref>. Beatus Thomas de Aquino volens rationabiliter probare venerabilis sacramenti institutionem fore necessariam in summa contra gentiles libro quarto capitulo LXI</incipit>
                        </msItem>
                    </msItem>
                    <msItem n="14">
                        <locus from="362r" to="400v">362r–400v</locus>
                        <title>Expositiones vocabulorum</title>
                        <incipit xml:lang="la">Stare. Sap V: <ref type="biblical" cRef="Sap_5,1">Stabunt iusti in magna constantia <gap reason="omitted"/>
                            </ref>. Nota secundum consuetudinem solent ministri stare coram dominis suis administrandum</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la"/>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">sexto dico quodam ibi erunt assistentes magne auctoritatis</explicit>
                        <note>Worterklärungen neben der Bibel aus diversen Quellen zusammengestellt. Am Anfang aus dem Sermo de Philippo et Jacobo des Peregrinus de Oppeln, <bibl>
                                <abbr>Schneyer</abbr>4, 134</bibl>, dann Conradus de Saxonia, Sermo in dominica X post pentecosten: <quote xml:lang="la">Stare in hac vita debet homo primo ad serviendum deo retribuenti <gap/>
                            </quote>, <bibl>
                                <abbr>Schneyer</abbr>1, 761 Nr. 210</bibl>. Zweites Lemma: <quote>Princeps. <ref type="biblical" cRef="Ps_46,10">Principes populorum congregati sunt cum deo Abraham <gap/>
                                </ref> ... </quote> Weitere Lemmata am Anfang: Pater, recipere, recordari, iudicare <gap/> Am Ende bricht der Text ab. – <locus from="383r">383rb</locus> im unteren Teil aufgrund von Tintendurchschlag leer. <locus from="401r">401r</locus> leer. </note>
                    </msItem>
                    <msItem n="15">
                        <locus from="401v" to="403v">401va–403vb</locus>
                        <title>Index rerum</title>
                        <incipit xml:lang="la">Abraham 104 197 10. Abstinencia 384</incipit>
                        <index indexName="initien">
                            <term xml:lang="la"/>
                        </index>
                        <explicit xml:lang="la">Christi pietas 160. Christi humilitas 167. Christi allocutio 168</explicit>
                        <note>Vierspaltige Blattaufteilung. Der Index bezieht sich auf den gesamten Codex unter Verwendung der zeitgenössischen Foliierung mit römischen Zahlen. Am Ende 403vc–d leer, Textverlust aufgrund des Wasserschadens. </note>
                    </msItem>
                </msContents>
                <physDesc>
                    <objectDesc form="codex">
                        <supportDesc material="chart">
                            <support>
                                <p>
                                    <material>Papier</material>
                                </p>
                                <p>Wasserzeichen: <watermark>Ochsenkopf mit Augen und einkonturiger Stange mit Blume</watermark>:								<bibl>
                                        <abbr>WZIS</abbr>
                                        <ref target="http://www.wasserzeichen-online.de/wzis/?ref=DE5025-tl75_2">DE5025-tl75_2</ref>
                                    </bibl> (Variante von <bibl>
                                        <abbr>WZIS</abbr>
                                        <ref target="http://www.wasserzeichen-online.de/wzis/?ref=DE5025-tl75_60">DE5025-tl75_60</ref>
                                    </bibl>),
								<bibl>
                                        <abbr>WZIS</abbr>
                                        <ref target="http://www.wasserzeichen-online.de/wzis/?ref=DE5025-tl75_35">DE5025-tl75_35</ref>
                                    </bibl>, 
								<bibl>
                                        <abbr>WZIS</abbr>
                                        <ref target="http://www.wasserzeichen-online.de/wzis/?ref=DE5025-tl75_60">DE5025-tl75_60</ref>
                                    </bibl> (siehe oben),
								<bibl>
                                        <abbr>WZIS</abbr>
                                        <ref target="http://www.wasserzeichen-online.de/wzis/?ref=DE5025-tl75_97">DE5025-tl75_97</ref>
                                    </bibl>,
								<bibl>
                                        <abbr>WZIS</abbr>
                                        <ref target="http://www.wasserzeichen-online.de/wzis/?ref=DE5025-tl75_252">DE5025-tl75_252</ref>
                                    </bibl>,
								<bibl>
                                        <abbr>WZIS</abbr>
                                        <ref target="http://www.wasserzeichen-online.de/wzis/?ref=DE5025-tl75_258">DE5025-tl75_258</ref>
                                    </bibl>.
								
								<watermark>Dreiberg im Kreis mit einkonturiger Stange und Kreuz</watermark>:
								<bibl>
                                        <abbr>WZIS</abbr>
                                        <ref target="http://www.wasserzeichen-online.de/wzis/?ref=DE5025-tl75_44">DE5025-tl75_44</ref>
                                    </bibl> (identisch mit <bibl>
                                        <abbr>WZIS</abbr>
                                        <ref target="http://www.wasserzeichen-online.de/wzis/?ref=DE3315-GMXXX.E.16._201">DE3315-GMXXX.E.16._201</ref>, 1444–1467)</bibl>,
								<bibl>
                                        <abbr>WZIS</abbr>
                                        <ref target="http://www.wasserzeichen-online.de/wzis/?ref=DE5025-tl75_241">DE5025-tl75_241</ref>
                                    </bibl> (identisch mit <bibl>
                                        <abbr>WZIS</abbr>
                                        <ref target="http://www.wasserzeichen-online.de/wzis/?ref=DE8085-PO-153450">DE8085-PO-153450</ref>, 1451)</bibl>.
								
								<watermark>Hund/Löwe, um 90° gedreht</watermark>:
								<bibl>
                                        <abbr>WZIS</abbr>
                                        <ref target="http://www.wasserzeichen-online.de/wzis/?ref=DE5025-tl75_230">DE5025-tl75_230</ref>a</bibl> (Schaltzettel, der untere Teil des WZ abgeschnitten).						
							</p>
                            </support>
                            <extent>
                                <measure type="leavesCount" quantity="403">403 Bl.</measure>
                                <dimensions type="leaf" unit="cm">
                                    <height quantity="31">31</height>
                                    <width quantity="22">22</width>
                                </dimensions>
                            </extent>
                            <foliation>Bleistiftfoliierung <quote>1–403</quote> (20. Jh.). Zu Beginn zwei zeitgenössische Foliierungen, eine mit roter Tinte recto mittig auf dem Kopfsteg beginnend auf Bl. 2, mit Auslassungen <quote>II–XXVII</quote>. Parallel dazu die zweite Zählung zunächst mit arabischen Zahlen oben rechts auf dem Seitensteg <quote>1–15</quote>, dann nach einer Auslassung <quote>XXX–CCCCIX</quote> (30–403) mit Zählfehlern und Auslassungen. </foliation>
                            <collation>
                                <formula>18 VI (216). VI–1 (227). VI (239). VI–1 (250). 7 VI (334). VI+3 (349). 3 VI (385). IX (403).</formula>
                            </collation>
                            <condition>
                                <p>Zwei ungezählte Schaltzettel: 1) zwischen 230 und 231, <height quantity="15">15</height>
                                    <width quantity="18">18</width> cm. 2) zwischen 262 und 263, <height quantity="16.5">16,5</height>
                                    <width quantity="18">18</width> cm. Die Handschrift hat einen Wasserschaden, die unteren Blattteile mit Schwemmrändern und verminderter Farbtiefe der Tinte, teilweise unleserlich. </p>
                            </condition>
                        </supportDesc>
                        <layoutDesc>
                            <layout columns="2" writtenLines="48 50" ruledLines="0">
                                <p>
                                    <dimensions type="written" unit="cm">
                                        <height quantity="23">23</height>
                                        <width quantity="15.5">15,5</width>
                                    </dimensions>. 48–50 Zeilen. Zwei Spalten, ab Bl. 338r eine Spalte, das Register 401v–403v mit vier Spalten.
							</p>
                            </layout>
                        </layoutDesc>
                    </objectDesc>
                    <handDesc hands="1">
                        <summary>Von einer Hand in Bastarda geschrieben. </summary>
                        <handNote script="bastarda" medium="ink">
                            <p/>
                        </handNote>
                    </handDesc>
                    <decoDesc>
                        <summary/>
                        <decoNote>Fol. 1ra S-Initiale über fünf Zeilen mit einfacher Knospenfüllung des Buchstabenfeldes. 31va P-Initiale über sieben Zeilen mit gespaltenem Buchstabenkörper und ineinandergreifenden Farbflächen. 48ra rote E-Initiale über sieben Zeilen. Rote Lombarden über zwei bis drei Zeilen. Rubriziert. </decoNote>
                    </decoDesc>
                    <additions/>
                    <bindingDesc>
                        <binding contemporary="false">
                            <p>Holzdeckeleinband mit erneuertem braunem <material>Lederüberzug</material>, lediglich das Leder am Rücken ist original. Zwei Riemenschließen mit Fensterlagern, Haken und Gegenblechen wohl vom Originaleinband übernommen. Fünf Doppelbünde, oben und unten einfache Kapitalbünde. Drei Papierschilder auf dem Buchrücken. Im oberen Zwischenbundfeld ein Signaturschild der Größe <height quantity="2">2</height>
                                <width quantity="3">3</width> cm mit der Aufschrift <quote>Ms. theol. lat. 75</quote> in schwarzer Tinte (Anfang 20. Jh.). Im zweiten Feld von unten ein Titelschild, <height quantity="3.5">3,5</height>
                                <width>3,7</width> cm (beschnitten), mit der teilweise lesbaren Aufschrift <quote xml:lang="la">
                                    <gap/> dominicalis. Postilla studentium Conradi <gap/> Francisci <gap/>
                                </quote> Im unteren Feld ein fragmentiertes Papierschild, <height quantity="2">2</height>
                                <width quantity="3">3</width> cm, mit Resten einer Aufschrift. Restauriert von Hans-Dieter Lomp, Schlitz-Queck 1992. Vorn und hinten jeweils zwei Vorsatzblätter aus Papier sowie Spiegelblätter erneuert. Fehlstellen im Papier ergänzt. Lederüberzug erneuert. Restaurierungsbericht und Papierumschlag mit kyrillischer Aufschrift in Kiste 45 vorhanden. Hier auch entnommene Artefakte (sechs Rückenhinterklebungen aus Leinen, Papierstreifen als Lesezeichen, davon zwei mit mittelalterlicher Aufschrift, siehe die Fragmente. </p>
                        </binding>
                    </bindingDesc>
                </physDesc>
                <history>
                    <summary/>
                    <origin>
                        <p>Die Handschrift entstand um die Mitte des 15. Jahrhunderts in Norddeutschland. </p>
                    </origin>
                    <provenance>
                        <p>Auf dem nicht mehr erhaltenen Vorsatz aus Pergament nach <bibl>
                                <abbr>Weber <hi rend="normal">Catalogus</hi>
                                </abbr>, 175</bibl>, der Eintrag <quote xml:lang="la">Ad liberariam do et assigno ad cathenandum post mortem meam preter necessitatem non vendatur. Dominus Cristianus vamme Hagen vicarius ecclesie Lubecensis hunc librum dedit.</quote> Der Stifter <rs type="person" role="donor" ref="#christian_von_hagen">Christian von Hagen</rs> war Mitglied der St. Jürgenbruderschaft, <bibl>
                                <abbr>Prange <hi rend="normal">Vikarien</hi>
                                </abbr>, 122.</bibl> Er hinterließ ebenfalls <ref type="mss" cRef="lb-sb-theol-lat-2f-78">Ms. theol. lat. 2° 78</ref> und <ref type="mss" cRef="lb-sb-theol-lat-2f-119">Ms. theol. lat. 2° 119</ref>. Im Verzeichnis der Dombibliothek von 1633, <bibl>
                                <abbr>UBBL</abbr>1, 390–411</bibl> Nr. 426 unter dem Titel <quote>Pap. geschr. gros 4. Epist. dominic. Francisci de Abbate cum diversis aliis tractat.</quote>
                        </p>
                    </provenance>
                    <acquisition>
                        <p>Im Zuge der Säkularisation 1806 kam die Handschrift aus dem Dom in die Stadtbibliothek Lübeck.
						Zusammen mit den Handschriften der Stadtbibliothek wurde der Band 1944 kriegsbedingt in ein Salzbergwerk bei Bernburg/Saale ausgelagert und nach Kriegsende in die <rs type="place" ref="#UdSSR">UdSSR</rs> transportiert. Zunächst wurde er in St. Petersburg verwahrt, siehe den runden Stempel (blau) mit kyrillischer Aufschrift der Staatl.-öffentl. Bibliotheken in Leningrad auf Bl. <locus from="1r">1r</locus> und <locus from="33r">33r</locus>. Auf Bl. <locus from="400v">400v</locus> ein rechteckiger Stempel (blau) mit der Aufschrift <quote>1947 г. P. AKT No. ИС-689/1</quote>. Eine weitere Nummer auf <locus from="403v">403v</locus> mit Bleistift geschrieben <quote>47-5183/1</quote>. Ein Papierschild mit der Inventarnummer wurde bei der Restaurierung vom Einbanddeckel auf das neue Vorsatz geklebt, Aufschrift <quote>18626</quote> (brauner Buntstift). Auf dem erwähnten Umschlag in Kiste 45 die Nr. <quote>22945</quote> (Bleistift). Sie deuten auf die spätere Verwahrung im Russischen Staatlichen Archiv Alter Akten in Moskau. Seit 1990 ist der Band zurück in Lübeck.</p>
                    </acquisition>
                </history>
                <additional>
                    <adminInfo>
                        <recordHist>
                            <source>
                                <bibl>Die mittelalterlichen Handschriften der Stadtbibliothek Lübeck, beschrieben von Kerstin Schnabel (in Bearbeitung)</bibl>
                            </source>
                        </recordHist>
                    </adminInfo>
                    <listBibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Weber <hi rend="normal">Catalogus</hi>
                            </abbr>, 167–175.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Schweitzer <hi rend="normal">Bestände</hi>
                            </abbr>, 272.</bibl>
                        <bibl>
                            <abbr>Handschriftencensus</abbr>
                            <ref target="https://handschriftencensus.de/17582">17582</ref>.</bibl>
                    </listBibl>
                </additional>
            </msDesc>
        </body>
    </text>
</TEI>