de :: en
Permalink: PURL

Suche

Anzeigen als: OAI :: XML :: Print :: Faksimile in der WDB

Beschreibung von Lüneburg, Ratsbücherei, Theol. 2° 90
Fischer, Irmgard: Handschriften der Ratsbücherei Lüneburg: 2. Die theologischen Handschriften: 1. Folioreihe. - Wiesbaden: Harrassowitz, 1972. S. 184–186

Breviarium (pars hiemalis sine psalterio et calendario)

Perg. — 304 Bl. — 31 × 23 cm — Lüneburg — 14. Jh.2

Lagen: VI—4 (8). 3·IV (32). 2·(III+1) (46). II+2 (52). IV+2 (62). IV+1 (71). 5·IV (111). III (117). VI (129). 3·IV (153). VIII+2 (171). 2·IV (187). V (197). 3·IV (221). 2·VI (245). 2·IV (261). II (265). 4·IV (297). 1. III (304) Kustoden. Unbeschrieben: Bl. 155r. Schriftraum 24 × 16,5-17,5 cm , Tintenliniierung, zweispaltig, 41-42 Zeilen. Fällt der Wechsel der Hände mit einem Blatt- oder Lagenbeginn zusammen, so ergeben sich mehrfach Textüberschneidungen z.B.: Bl. 46—47; manchmal wurden diese vom Schreiber dann gleich durchgestrichen. Umgekehrt sind fehlende Textstücke auf kleineren Pergamentblättern nachträglich eingefügt: Bl. 10a, 35a, 49a, 57a, 61a, 262a, 265a. Textualis formata von verschiedenen Händen. Zahlreiche rote und blaue Lombarden, teils einfach, teils mit Filigran in der Gegenfarbe; rote Überschriften und Paragraphenzeichen, rubriziert. Bl. 8ra, 45rb, 54vb, 118ra, 129rb, 139rb, 149rb, 155va, 160ra, 195rb, 244vb, 300vb 3-8zeilige Initialen, Buchstabenkörper zweifarbig rot und blau mit Filigran in beiden Farben. 118ra—127rb in der Osteroktav für Alleluia meistens gotische Neumen darübergeschrieben.

Brauner Ledereinband mit rhombenförmigen Streicheisenlinien. Vorn und hinten je 4 Buckel. Am Rückdeckel oben Kette mit Ring erhalten. Beide Schließen abgerissen. Beiliegend altes Lesezeichen: Lederstückchen mit 2 etwa 40 cm langen Pergamentstreifen.

Herkunft: Das Brevier dürfte aus der Lüneburger St. Johanniskirche stammen, wie die besondere Verehrung der hl. Adelgunde — Sonderoffizium mit 9 Lektionen, Bl. 190vb und 262ra — zeigt. In Bremen und Celle ist ihr Patrozinium erst später belegt, vgl. Krumwiede, Kirchen- und Altarpatrozinien Niedersachsens S. 27, 89 und 251. Für den Gebrauch in dieser Kirche spricht auch das Reimoffizium für Johannes den Täufer Bl. 271vb, das sich unter den gleichzeitig geschriebenen Ergänzungen zum Breviarium de sanctis befindet, obwohl es sich hier um einen Winterteil handelt. Charakteristisch für die Verdener Diözese im allgemeinen ist außerdem die besondere Verehrung des hl. Suitbert, Bl. 213ra Reimoffizium, Bl. 284ra Sonderoffizium für seine Translation.

Bl. 1ra-8ra Capitula brevia und Orationen beginnend mit dem 1. Sonntag nach Epiphanie bis Gründonnerstag.

Bl. 8rb Ordo für das Triduum sacrum.

Bl. 8v Komputistische Tafel (goldene Zahl und Sonntagsbuchstaben) mit den Merkversen: Walther I Nr. 6525; Walther I Nr. 19216; Walther I Nr. 14320.

Bl. 9ra-154vb Breviarium de tempore. Bl. 9ra: Dominica prima aduentus domini antiphona ad vesperas [super] psalmos feriales: Veni domine et noli tardare, relaxa …; (Bl. 26vb) 0-Antiphonen ab 14. 12. (. . . 8. 0 uirgo uirginum. 9. 0 mundi domina. 10. De sancto Thoma: 0 Thoma didime.). (Bl. 27ra-49rb) Weihnachtszeit und Epiphanie. (Bl. 49rb-72rb) Temporale vom 1. bis 5. Sonntag nach Epiphanie. (Bl. 72rb-154vb) Septuagesima bis Pfingstvigil. (Bl. 118ra) In uigilia pasche super magnificat antiphona: Uespere autem sabbati …; In der Osteroktav Ad fontem collecta und In reditu. (Bl. 153vb) In vigilia pentekostes, ad matutinas …

Bl. 155r leer.

Bl. 155va-244va Breviarium de sanctis (Feria proxima ante octavam s. Caeciliae 28. 11. — s. Basilidis et soc. 12. 6.). (Bl. 155va) Notandum quod ab hinc habes seriem sanctorum …; (Bl. 156ra) Feria proxima ante octauam sancte Cecilie [lect. I]: Tunc beata Cecilia apparitoribus …; (Bl. 182vb) In conuersione beati Pauli apostoli … Magnificat-Antiphon gereimt AH 28 Nr. 43 S. 118. (Bl. 183ra) Post hanc collectam subiunge de sancto Preiecto antiphona et collecta: Martiris tui Preiecti …; (Bl. 190vb) In uigilia beate Aldeghundis uirginis … Sonderoffizium: Angelus domini confortabat beatam Aldeghundem …; (Bl. 206rb) In cathedra sancti Petri ad uesperas super psalmos feriales antiphona: Solue iubente … Chev. 19205. (Bl. 209vb) De beato Mathia … Reimoffizium: Uniuersa plebs fidelis, uotis applaude consonis …; (Bl. 213ra) Swiberti episcopi et confessoris … Reimoffizium AH 5 Nr. 82. (Bl. 216va) Gregorii pape … Reimoffizium AH 5 Nr. 64. (Bl. 225ra-226vb) De uno martyre in tempore paschali. (Bl. 228vb) Georgii martiris … Sonderoffizium: Domine rex eterne qui es cunctorum spes …; (Bl. 243va) Basilidis, Cyrini, Naboris et Nazarii martirum, collecta: Sanctorum tuorum Basilidis …

Bl. 244vb-265ra Commune sanctorum. Bl. 244vb: Ab hinc habes communia sanctorum …; Bl. 245ra: In uigilia vnius apostoli ad ncnam antiphona: In patiencia uestra …; Bl. 261ra: De pluribus uirginibus, capitulum: De uirginibus preceptum … (Bl. 262ra über den Lesungen die Rubrik: Hic incipe Aldegundis, und zwar als lect. VII, VIII und IX).

Bl. 265ra-300va Supplementum ad breviarium de sanctis. (Bl. 265ra) De sancto Felice in Pincis … (Legenda aurea, cap. XIX;) BHL 2885, 2. (Bl. 266ra) [De s. Katharina] ... Reimoffizium AH 26 Nr. 69, ab 2. Nokturn. (Bl. 266vb) De conceptione BMV … Reimoffizium AH 5 Nr. 12. (Bl. 269rb) Hinrici imperatoris … lect. Ia: Bauenbhec depositio sancti Hinrici …; (Bl. 270rb) Gordiani et Epymachi … lect. Ia: Sanctorum martirum Gordiani …; (Bl. 270vb) Seruacii … BHL 7613, gekürzt. (Bl. 271rb) Materniani … BHL 5677, gekürzt. (Bl. 271vb) Historia de decollatione sancti Johannis baptiste … Reimoffizium AH 26 Nr. 51. (Bl. 272va) Sauini et Sauiniani … BHL 7408. (Bl. 274rb) Anscharii episcopi … BHL 545, gekürzt. (Bl. 277vb) Vedasti episcopi … BHL 8502. (Bl. 279vb) De sancto Amando … BHL 332. (Bl. 281rb) Passio Iuliane virginis … BHL 4522. (Bl. 284ra) In translatione sancti Svitberti episcopi … Sonderoffizium: Leti preueniendo gloriam festiuitatis beati Swiberti …; (Bl. 285vb) Passio sanctarum Perpetue et Felicitatis … BHL 6634. (Bl. 287rb) Vita beati Ambrosii episcopi … BHL 377. (Bl. 290va) Sauini episcopi et martiris … BHL 7451, gekürzt. (Bl. 292va) De sancto Nycasio episcopo … BHL 6076. (Bl. 296ra) Sanctorum Cantianorum passio … BHL 1548. (Bl. 297vb) Passio sancti Basilidis … BH L 1019. (Bl. 298vb) Thome martiris et episcopi Cantuariensis … (Legenda aurea, cap. XI;) BHL 8215. (Bl. 299vb) De sancto Antonio … (vgl. Legenda aurea, cap. XXI;) BHL 610, 3. (Bl. 300ra) De sancta Prisca martire … vgl. BHL 6926. (Bl. 300ra) Marii et Marthe martirum … vgl. BHL 5543.

Bl. 300va Ergänzung zum Hymnar AH 51 Nr. 188 (4, 3).

Bl. 300vb-304vb Hymnar de tempore et de sanctis gemischt. (Bl. 300vb) AH 51 Nr. 47. AH 50 Nr. 8 (2-8). (Bl. 301ra-rb) AH 51 Nr. 49. AH 50 Nr. 53 (1-7). AH 50 Nr. 26. AH 48 Nr. 79. (Bl. 301va-vb) AH 51 Nr. 161 (1-5). AH 50 Nr. 53 (8-9, 11, 13). AH 51 Nr. 45. AH 50 Nr. 155. AH 51 Nr. 123. AH 27 S. 118 (4-6). (Bl. 302ra-rb) AH 52 Nr. 2. AH 51 Nr. 55. AH 51 Nr. 22. AH 51 Nr. 57. (Bl. 302va-vb) AH 51 Nr. 58. AH 51 Nr. 54. AH 50 Nr. 67 (1, 3-8). AH 51 Nr. 71. AH 51 Nr. 72. (Bl. 303ra-rb) AH 51 Nr. 85. AH 51 Nr. 83. AH 50 Nr. 223. AH 50 Nr. 143. (303va-vb) AH 51 Nr. 89 (1-4,6). AH 51 Nr. 184. AH 51 Nr. 125. AH 4 Nr. 455. (Bl. 304ra-rb) AH 51 Nr. 108. AH 51 Nr. 114a. AH 51 Nr. 112. AH 51 Nr. 118. AH 50 Nr. 21. (Bl. 304va-vb) AH 51 Nr. 44. AH 51 Nr. 41. AH 50 Nr. 18. AH 50 Nr. 19. AH 50 Nr. 20.


Abgekürzt zitierte Literatur

AH Analecta hymnica medii aevi, hrsg. von G. M. Dreves und C. Blume, Bd. 1–55, Leipzig 1886–1922, Registerbd. 1–3, hrsg. von M. Lütolf, Bern u. a. 1978
BHL Bibliotheca hagiographica Latina antiquae et mediae aetatis, 2 Bde., ed. Socii Bollandini, Bruxelles 1898 und 1901 (Subsidia hagiographica 6), Bd. 3: Supplementi editio altera, Bruxelles 1911 (Subsidia hagiographica 12)
Chev. Repertorium hymnologicum. Catalogue des chants, hymnes, proses, séquences, tropes en usage dans l'église latine depuis les origines jusqu'à nos jours, Bd. 1–6, ed. par U. Chevalier, Louvain 1892–1921 (Subsidia hagiographica 4)
Chev. Repertorium hymnologicum. Catalogue des chants, hymnes, proses, séquences, tropes en usage dans l'église latine depuis les origines jusqu'à nos jours, Bd. 1–6, ed. par U. Chevalier, Louvain 1892–1921 (Subsidia hagiographica 4)
Walther I H. Walther, Initia carminum ac versuum medii aevi posterioris Latinorum, Göttingen 1959 (Carmina medii aevi posterioris Latina 1)

Beschreibung konvertiert im Rahmen des Projektes Digitalisierung der mittelalterlichen Handschriften der Ratsbücherei Lüneburg.
Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel (copyright information)